៩. វចនសោធនវណ្ណនា

៥៥-៥៩. បទទ្វយស្ស អត្ថតោ ឯកត្តេតិ បទទ្វយស្ស ឯកត្តត្ថេ សតីតិ អត្ថោ. បរិកប្បវចនញ្ហេតំ ទោសទស្សនត្ថំ ‘‘ឯវំ សន្តេ អយំ ទោសោ’’តិ. តយិទំ ឯកត្តំ ឧបលព្ភតិ ឯវាតិ បច្ឆិមបទាវធារណំ វេទិតព្ពំ. ‘‘កេហិចិ បុគ្គលោ កេហិចិ ន បុគ្គលោ’’តិ ព្យភិចារទស្សនតោ បរេន ន សម្បដិច្ឆិតន្តិ កត្វា តមេវ អសម្បដិច្ឆិតត្តំ វិភាវេន្តោ ‘‘បុគ្គលស្ស ហី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អវិភជិតព្ពតន្តិ ‘‘ឧបលព្ភតិ ចា’’តិ ឯវំ អវិភជិតព្ពតំ. វិភជិតព្ពតន្តិ ‘‘បុគ្គលោ ច តទញ្ញញ្ច ឧបលព្ភតី’’តិ ឯវំ វិភជិតព្ពតំ. ឯតេន ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ ឯវា’’តិ បច្ឆិមបទាវធារណំ វេទិតព្ពំ, ន ‘‘បុគ្គលោ ឯវ ឧបលព្ភតី’’តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ. តំ វិភាគន្តិ យថាវុត្តំ វិភជិតព្ពាវិភជិតព្ពំ វិភាគំ វទតោ សកវាទិនោ, អញ្ញស្ស វា កស្សចិ. ឯតស្សាតិ បរវាទិនោ. យថាវុត្តវិភាគន្តិ ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ…បេ… កេហិចិ ន បុគ្គលោ’’តិ ឯវំ បាឡិយំ វុត្តប្បការំ វិភាគំ. យថាអាបាទិតេនាតិ ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតីតិ បទទ្វយស្ស អត្ថតោ ឯកត្តេ’’តិអាទិនា អាបាទិតប្បការេន. ន ភវិតព្ពន្តិ យទិបិ តេន បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ ឯវ វុច្ចតិ, ឧបលព្ភតីតិ បន បុគ្គលោ ឯវ ន វុច្ចតិ, អថ ខោ អញ្ញោបិ, តស្មា យថាវុត្តេន បសង្គេន ន ភវិតព្ពំ. តេនាហ ‘‘មគ្គិតព្ពោ ឯត្ថ អធិប្បាយោ’’តិ.

៦០. អត្ថតោ បុគ្គលោ នត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ អត្តសុញ្ញតាទស្សនេន អនត្តលក្ខណស្ស វិហិតត្តា.

វចនសោធនវណ្ណនា និដ្ឋិតា.