បញ្ចវគ្គោ

កម្មវគ្គវណ្ណនា

៤៨៣. កម្មវគ្គេ ឧម្មត្តកស្ស ភិក្ខុនោ ឧម្មត្តកសម្មុតិ ឧម្មត្តកេ យាចិត្វា គតេ អសម្មុខាបិ ទាតុំ វដ្ដតិ, តត្ថ និសិន្នេបិ ន កុប្បតិ និយមាភាវតោ. អសម្មុខា កតេ បន ទោសាភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘អសម្មុខាកតំ សុកតំ ហោតី’’តិ វុត្តំ. ទូតេន ឧបសម្បទា បន សម្មុខា កាតុំ ន សក្កា កម្មវាចានានត្តសម្ភវតោ. បត្តនិក្កុជ្ជនាទយោ ហត្ថបាសតោ អបនីតមត្តេបិ កាតុំ វដ្ដន្តិ. សង្ឃសម្មុខតាតិអាទីសុ យាវតិកា ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា, តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា ន បដិក្កោសន្តិ, អយំ សង្ឃសម្មុខតា. យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន សង្ឃោ កម្មំ ករោតិ, អយំ ធម្មសម្មុខតា. តត្ថ ធម្មោតិ ភូតំ វត្ថុ. វិនយោតិ ចោទនា ចេវ សារណា ច. សត្ថុសាសនំ នាម ញត្តិសម្បទា ចេវ អនុស្សាវនសម្បទា ច. យស្ស សង្ឃោ កម្មំ ករោតិ, តស្ស សម្មុខភាវោ បុគ្គលសម្មុខតា. កត្តិកមាសស្ស បវារណមាសត្តា ‘‘ឋបេត្វា កត្តិកមាស’’ន្តិ វុត្តំ. បច្ចុក្កឌ្ឍិត្វា ឋបិតទិវសោ ចាតិ កាឡបក្ខេ ចាតុទ្ទសិំ វា បន្នរសិំ វា សន្ធាយ វុត្តំ. ទ្វេ ច បុណ្ណមាសិយោតិ បឋមបច្ឆិមវស្សូបគតានំ វសេន វុត្តំ.

៤៨៥. ឋានករណានិ សិថិលានិ កត្វា ឧច្ចារេតព្ពំ អក្ខរំ សិថិលំ, តានិយេវ ធនិតានិ អសិថិលានិ កត្វា ឧច្ចារេតព្ពំ អក្ខរំ ធនិតំ. ទ្វិមត្តកាលំ ទីឃំ, ឯកមត្តកាលំ រស្សំ. ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយា បភេទោតិ ឯវំ សិថិលាទិវសេន ព្យញ្ជនពុទ្ធិយា អក្ខរុប្បាទកចិត្តស្ស ទសប្បការេន បភេទោ. សព្ពានិ ហិ អក្ខរានិ ចិត្តសមុដ្ឋានានិ យថាធិប្បេតត្ថព្យញ្ជនតោ ព្យញ្ជនានិ ច. សំយោគោ បរោ ឯតស្មាតិ សំយោគបរោ, ន សំយោគបរោ អសំយោគបរោ. អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតថេរស្ស យស្ស ន ខមតីតិ ឯត្ថ ត-ការ ន-ការសហិតាការោ អសំយោគបរោ. ករណានីតិ កណ្ឋាទីនិ.

៤៨៨. អនុក្ខិត្តា បារាជិកំ អនាបន្នា ច បកតត្តាតិ អាហ ‘‘បកតត្តា អនុក្ខិត្តា’’តិអាទិ. តត្ថ អនិស្សារិតាតិ បុរិមបទស្សេវ វេវចនំ. បរិសុទ្ធសីលាតិ បារាជិកំ អនាបន្នា. ន តេសំ ឆន្ទោ វា បារិសុទ្ធិ វា ឯតីតិ តីសុ ទ្វីសុ វា និសិន្នេសុ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា ឆន្ទបារិសុទ្ធិ អាហដាបិ អនាហដាវ ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

អបលោកនកម្មកថាវណ្ណនា

៤៩៥-៤៩៦. កាយសម្ភោគសាមគ្គីតិ សហសេយ្យបដិគ្គហណាទិ. សោ រតោតិ សុភេ រតោ. សុដ្ឋុ ឱរតោតិ វា សោរតោ. និវាតវុត្តីតិ នីចវុត្តិ. បដិសង្ខាតិ បដិសង្ខាយ ញាណេន ឧបបរិក្ខិត្វា. យំ តំ អវន្ទិយកម្មំ អនុញ្ញាតន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥមស្ស អបលោកនកម្មស្ស ឋានំ ហោតីតិ ឯវម្បិ អបលោកនកម្មំ បវត្តតីតិ អត្ថោ. កម្មមេវ លក្ខណន្តិ កម្មលក្ខណំ. ឱសារណនិស្សារណភណ្ឌុកម្មាទយោ វិយ កម្មញ្ច ហុត្វា អញ្ញញ្ច នាមំ ន លភតិ, កម្មមេវ ហុត្វា ឧបលក្ខីយតីតិ ‘‘កម្មលក្ខណ’’ន្តិ វុច្ចតិ. ឯតម្បិ កម្មលក្ខណមេវាតិ វុត្តកម្មលក្ខណំ ទស្សេតុំ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរជិណ្ណចីវរនដ្ឋចីវរាន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ឥណបលិពោធម្បីតិ ឥណមេវ បលិពោធោ ឥណបលិពោធោ, តម្បិ ទាតុំ វដ្ដតិ. សចេ តាទិសំ ភិក្ខុំ ឥណាយិកា បលិពុន្ធន្តិ, តត្រុប្បាទតោបិ តស្ស ឥណំ សោធេតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ.

ឆត្តំ វា វេទិកំ វាតិ ឯត្ថ វេទិកាតិ ចេតិយស្ស ឧបរិ ចតុរស្សចយោ វុច្ចតិ. ឆត្តន្តិ តតោ ឧទ្ធំ វលយានិ ទស្សេត្វា កតោ អគ្គចយោ វុច្ចតិ. ចេតិយស្ស ឧបនិក្ខេបតោតិ ចេតិយេ នវកម្មត្តាយ ឧបនិក្ខិត្តតោ, ចេតិយសន្តកតោតិ វុត្តំ ហោតិ. អញ្ញា កតិកា កាតព្ពាតិ បុរិមកតិកាយ អសង្គហិតត្តា វុត្តំ. តេហីតិ យេសំ បុគ្គលិកដ្ឋានេ តិដ្ឋន្តិ, តេហិ. ទសភាគន្តិ ទសមភាគំ. តត្ថាតិ តស្មិំ វិហារេ. មូលេតិ បុព្ពេ. ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ ភាជេត្វា ខាទន្តូ’’តិ វចនេនេវ យថាសុខំ បរិភោគោ បដិក្ខិត្តោ ហោតីតិ អាហ ‘‘បុរិមកតិកា បដិប្បស្សម្ភតី’’តិ.

អនុវិចរិត្វាតិ បច្ឆតោ បច្ឆតោ គន្ត្វា. អបច្ចាសីសន្តេនាតិ តេសំ សន្តិកា

បច្ចយំ អបច្ចាសីសន្តេន. មូលភាគន្តិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតិ ‘‘ទសភាគមត្ត’’ន្តិ. អកតាវាសំ វា កត្វាតិ តតោ ឧប្បន្នអាយេន កត្វា. ជគ្គិតកាលេ ច ន វារេតព្ពាតិ ជគ្គិតានំ បុប្ផផលភរិតកាលេ ន វារេតព្ពា. ជគ្គនកាលេតិ ជគ្គិតុំ អារទ្ធកាលេ. ញត្តិកម្មដ្ឋានភេទេតិ ញត្តិកម្មស្ស ឋានភេទេ.

កម្មវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អបញ្ញត្តេ បញ្ញត្តវគ្គវណ្ណនា

៥០០. សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា បញ្ញត្តំ នាមាតិ សម្ពន្ធោ. កកុសន្ធកោណាគមនកស្សបា ឯវ សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធេ បញ្ញបេសុំ, វិបស្សីអាទយោ បន ឱវាទបាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិំសុ, ន សិក្ខាបទំ បញ្ញបេសុន្តិ អាហ ‘‘កកុសន្ធញ្ច…បេ… អន្តរា កេនចិ អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ’’តិ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ សារត្ថទីបនិយំ

បរិវារដ្ឋកថាវណ្ណនា សមត្តា.

និគមនកថាវណ្ណនា

អវសានគាថាសុ បន អយមត្ថោ. វិភត្តទេសនន្តិ ឧភតោវិភង្គខន្ធកបរិវារេហិ វិភត្តទេសនំ វិនយបិដកន្តិ យោជេតព្ពំ. តស្សាតិ តស្ស វិនយស្ស.

តត្រិទន្តិអាទិ បឋមបារាជិកវណ្ណនាយំ វុត្តនយមេវ.

សត្ថុមហាពោធិវិភូសិតោតិ សត្ថុនា បរិភុត្តមហាពោធិវិភូសិតោ មណ្ឌិតោ, តស្ស មហាវិហារស្ស ទក្ខិណភាគេ ឧត្តមំ យំ បធានឃរន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ បធានឃរន្តិ តំនាមកំ បរិវេណំ. សុចិចារិត្តសីលេន, ភិក្ខុសង្ឃេន សេវិតន្តិ ឥទម្បិ បធានឃរវិសេសនំ.

តត្ថាតិ តស្មិំ បធានឃរេ. ចារុបាការសញ្ចិតន្តិ មនាបេន បាការេន បរិក្ខិត្តំ. សីតច្ឆាយតរូបេតន្តិ ឃននិចិតបត្តសញ្ឆន្នសាខាបសាខតាយ សីតច្ឆាយេហិ រុក្ខេហិ ឧបេតំ. វិកសិតកមលកុវលយបុណ្ឌរីកសោគន្ធិកាទិបុប្ផសញ្ឆន្នមធុរសីតលុទកបុណ្ណតាយ សម្បន្នា សលិលាសយា អស្សាតិ សម្បន្នសលិលាសយោ. ឧទ្ទិសិត្វាតិ ពុទ្ធសិរិំ នាម ថេរំ និស្សាយ, តស្ស អជ្ឈេសនំ និស្សាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទ្ធាតិ អត្ថវិនិច្ឆយាទីហិ ឥទ្ធា ផីតា បរិបុណ្ណា.

សិរិនិវាសស្សាតិ សិរិយា និវាសដ្ឋានភូតស្ស. ជយសំវច្ឆរេតិ ជយប្បត្តសំវច្ឆរេ. អយន្តិ ថេរំ ពុទ្ធសិរិំ ឧទ្ទិស្ស យា វិនយវណ្ណនា អារទ្ធា, អយំ. ធម្មូបសំហិតាតិ កុសលសន្និស្សិតា. ឥទានិ សទេវកស្ស លោកស្ស អច្ចន្តសុខាធិគមាយ អត្តនោ បុញ្ញំ បរិណាមេន្តោ ‘‘ចិរដ្ឋិតត្ថ ធម្មស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សមាចិតន្តិ ឧបចិតំ. សព្ពស្ស អានុភាវេនាតិ សព្ពស្ស តស្ស បុញ្ញស្ស តេជេន. សព្ពេបិ បាណិនោតិ កាមាវចរាទិភេទា សព្ពេ សត្តា. សទ្ធម្មរសសេវិនោតិ យថារហំ ពោធិត្តយាធិគមវសេន សទ្ធម្មរសសេវិនោ ភវន្តុ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

និគមនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា ច –

វិនយេ បាដវត្ថាយ, សាសនស្ស ច វុឌ្ឍិយា;

វណ្ណនា យា សមារទ្ធា, វិនយដ្ឋកថាយ សា.

សារត្ថទីបនី នាម, សព្ពសោ បរិនិដ្ឋិតា;

តិំសសហស្សមត្តេហិ, គន្ថេហិ បរិមាណតោ.

អជ្ឈេសិតោ នរិន្ទេន, សោហំ បរក្កមពាហុនា;

សទ្ធម្មដ្ឋិតិកាមេន, សាសនុជ្ជោតការិនា.

តេនេវ ការិតេ រម្មេ, បាសាទសតមណ្ឌិតេ;

នានាទុមគណាកិណ្ណេ, ភាវនាភិរតាលយេ.

សីតលូទកសម្បន្នេ, វសំ ជេតវនេ ឥមំ;

អត្ថព្យញ្ជនសម្បន្នំ, អកាសិំ សុវិនិច្ឆយំ.

យំ សិទ្ធំ ឥមិនា បុញ្ញំ, យំ ចញ្ញំ បសុតំ មយា;

ឯតេន បុញ្ញកម្មេន, ទុតិយេ អត្តសម្ភវេ.

តាវតិំសេ បមោទេន្តោ, សីលាចារគុណេ រតោ;

អលគ្គោ បញ្ចកាមេសុ, បត្វាន បឋមំ ផលំ.

អន្តិមេ អត្តភាវម្ហិ, មេត្តេយ្យំ មុនិបុង្គវំ;

លោកគ្គបុគ្គលំ នាថំ, សព្ពសត្តហិតេ រតំ.

ទិស្វាន តស្ស ធីរស្ស, សុត្វា សទ្ធម្មទេសនំ;

អធិគន្ត្វា ផលំ អគ្គំ, សោភេយ្យំ ជិនសាសនំ.

សទា រក្ខន្តុ រាជានោ, ធម្មេនេវ ឥមំ បជំ;

និរតា បុញ្ញកម្មេសុ, ជោតេន្តុ ជិនសាសនំ.

ឥមេ ច បាណិនោ សព្ពេ, សព្ពទា និរុបទ្ទវា;

និច្ចំ កល្យាណសង្កប្បា, បប្បោន្តុ អមតំ បទន្តិ.

សារត្ថទីបនី នាម វិនយដីកា និដ្ឋិតា.