៦. សេនាសនក្ខន្ធកំ

វិហារានុជាននកថាវណ្ណនា

២៩៤. សេនាសនក្ខន្ធកេ សេនាសនំ អបញ្ញត្តំ ហោតីតិ វិហារសេនាសនំ សន្ធាយ វុត្តំ. ចតុព្ពិធញ្ហិ (ម. និ. អដ្ដ. ១.២៩៦) សេនាសនំ វិហារសេនាសនំ មញ្ចបីឋសេនាសនំ សន្ថតសេនាសនំ ឱកាសសេនាសនន្តិ. តត្ថ ‘‘មញ្ចោបិ សេនាសនំ, បីឋម្បិ ភិសិបិ ពិម្ពោហនម្បិ វិហារោបិ អឌ្ឍយោគោបិ បាសាទោបិ ហម្មិយម្បិ គុហាបិ អដ្ដោបិ មាឡោបិ លេណម្បិ វេឡុគុម្ពោបិ រុក្ខមូលម្បិ មណ្ឌបោបិ សេនាសនំ. យត្ថ វា បន ភិក្ខូ បដិក្កមន្តិ, សព្ពមេតំ សេនាសន’’ន្តិ (វិភ. ៥២៧) វចនតោ វិហារោ អឌ្ឍយោគោ បាសាទោ ហម្មិយំ គុហាតិ ឥទំ វិហារសេនាសនំ នាម. មញ្ចោ បីឋំ ភិសិ ពិម្ពោហនន្តិ ឥទំ មញ្ចបីឋសេនាសនំ នាម. ចិមិលិកា ចម្មខណ្ឌោ តិណសន្ថារោ បណ្ណសន្ថារោតិ ឥទំ សន្ថតសេនាសនំ នាម. យត្ថ វា បន ភិក្ខូ បដិក្កមន្តីតិ ឥទំ ឱកាសសេនាសនំ នាម.

រុក្ខមូលេតិអាទីសុ រុក្ខមូលសេនាសនំ នាម យំកិញ្ចិ សន្ទច្ឆាយំ វិវិត្តំ រុក្ខមូលំ. បព្ពតោ នាម សេលោ. តត្ថ ហិ ឧទកសោណ្ឌីសុ ឧទកកិច្ចំ កត្វា សីតាយ រុក្ខច្ឆាយាយ និសិន្នា នានាទិសាសុ ខាយមានាសុ សីតេន វាតេន ពីជិយមានា សមណធម្មំ ករោន្តិ. កន្ទរេតិ កំ វុច្ចតិ ឧទកំ, តេន ទារិតោ ឧទកេន ភិន្នោ បព្ពតប្បទេសោ កន្ទរំ. យំ ‘‘និតម្ព’’ន្តិបិ ‘‘នទីកុញ្ជ’’ន្តិបិ វទន្តិ. តត្ថ ហិ រជតបដ្ដសទិសា វាលិកា ហោតិ, មត្ថកេ មណិវិតានំ វិយ វនគហនំ, មណិក្ខន្ធសទិសំ ឧទកំ សន្ទតិ, ឯវរូបំ កន្ទរំ ឱរុយ្ហ បានីយំ បិវិត្វា គត្តានិ សីតំ កត្វា វាលិកំ ឧស្សាបេត្វា បំសុកូលចីវរំ បញ្ញបេត្វា តត្ថ និសិន្នា តេ ភិក្ខូ សមណធម្មំ ករោន្តិ. គិរិគុហា នាម ទ្វិន្នំ បព្ពតានំ អន្តរា, ឯកស្មិំយេវ វា ឧមង្គសទិសំ មហាវិវរំ.

‘‘វនបត្ថន្តិ ទូរានមេតំ សេនាសនានំ អធិវចន’’ន្តិអាទិវចនតោ (វិភ. ៥៣១) យត្ថ ន កសន្តិ ន វបន្តិ, តាទិសំ មនុស្សានំ ឧបចារដ្ឋានំ អតិក្កមិត្វា ឋិតំ អរញ្ញកសេនាសនំ ‘‘វនបត្ថ’’ន្តិ វុច្ចតិ. អជ្ឈោកាសោ នាម កេនចិ អច្ឆន្នោ បទេសោ. អាកង្ខមានា បនេត្ថ ចីវរកុដិំ កត្វា វសន្តិ. បលាលបុញ្ជេតិ បលាលរាសិម្ហិ. មហាបលាលបុញ្ជតោ ហិ បលាលំ និក្កឌ្ឍិត្វា បព្ភារលេណសទិសេ អាលយេ ករោន្តិ, គច្ឆគុម្ពាទីនម្បិ ឧបរិ បលាលំ បរិក្ខិបិត្វា ហេដ្ឋា និសិន្នា សមណធម្មំ ករោន្តិ, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. បញ្ច លេណានីតិ បញ្ច លីយនដ្ឋានានិ. និលីយន្តិ ឯត្ថ ភិក្ខូតិ លេណានិ, វិហារាទីនមេតំ អធិវចនំ. សុបណ្ណវង្កគេហន្តិ គរុឡបក្ខសណ្ឋានេន កតគេហំ.

២៩៥. អនុមោទនគាថាសុ សីតន្តិ អជ្ឈត្តធាតុក្ខោភវសេន វា ពហិទ្ធឧតុវិបរិណាមវសឯន វា ឧប្បជ្ជនកសីតំ. ឧណ្ហន្តិ អគ្គិសន្តាបំ, តស្ស វនទាហាទីសុ វា សម្ភវោ ទដ្ឋព្ពោ. បដិហន្តីតិ ពាធតិ. យថា តទុភយវសេន កាយចិត្តានំ ពាធនំ ន ហោតិ, ឯវំ ករោតិ. សីតុណ្ហព្ភាហតេ ហិ សរីរេ វិក្ខិត្តចិត្តោ ភិក្ខុ យោនិសោ បទហិតុំ ន សក្កោតិ. វាឡមិគានីតិ សីហព្យគ្ឃាទិវាឡមិគេ. គុត្តសេនាសនញ្ហិ បវិសិត្វា ទ្វារំ បិធាយ និសិន្នស្ស តេ បរិស្សយា ន ហោន្តិ. សរីសបេតិ យេ កេចិ សរន្តេ គច្ឆន្តេ ទីឃជាតិកេ. មកសេតិ និទស្សនមត្តមេតំ, ឌំសាទីនម្បិ ឯតេនេវ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. សិសិរេតិ សិសិរកាលវសេន សត្តាហវទ្ធលិកាទិវសេន ច ឧប្បន្នេ សិសិរសម្ផស្សេ. វុដ្ឋិយោតិ យទា តទា ឧប្បន្នា វស្សវុដ្ឋិយោ.

វាតាតបោ ឃោរោតិ រុក្ខគច្ឆាទីនំ ឧម្មូលភញ្ជនាទិវសេន បវត្តិយា ឃោរោ សរជអរជាទិភេទោ វាតោ ចេវ គិម្ហបរិឡាហសមយេសុ ឧប្បត្តិយា ឃោរោ សូរិយាតបោ ច បដិហញ្ញតិ បដិពាហីយតិ. លេណត្ថន្តិ នានារម្មណតោ ចិត្តំ និវត្តេត្វា បដិសល្លានារាមត្ថំ. សុខត្ថន្តិ វុត្តបរិស្សយាភាវេន ផាសុវិហារត្ថំ. ឈាយិតុន្តិ អដ្ឋតិំសារម្មណេសុ យត្ថ កត្ថចិ ចិត្តំ ឧបនិជ្ឈាយិតុំ. វិបស្សិតុន្តិ អនិច្ចាទិតោ សង្ខារេ សម្មសិតុំ.

វិហារេតិ បតិស្សយេ. ការយេតិ ការាបេយ្យ. រម្មេតិ មនោរមេ និវាសសុខេ. វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេតិ ការេត្វា បន ឯត្ថ វិហារេសុ ពហុស្សុតេ សីលវន្តេ កល្យាណធម្មេ និវាសេយ្យ. តេ និវាសេន្តោ បន តេសំ ពហុស្សុតានំ យថា បច្ចយេហិ កិលមថោ ន ហោតិ, ឯវំ អន្នញ្ច បានញ្ច វត្ថសេនាសនានិ ច ទទេយ្យ ឧជុភូតេសុ អជ្ឈាសយសម្បន្នេសុ កម្មផលានំ រតនត្តយគុណានញ្ច សទ្ទហនេន វិប្បសន្នេន ចេតសា.

ឥទានិ គហដ្ឋបព្ពជិតានំ អញ្ញមញ្ញុបការិតំ ទស្សេតុំ ‘‘តេ តស្សា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ តេតិ តេ ពហុស្សុតា. តស្សាតិ ឧបាសកស្ស. ធម្មំ ទេសេន្តីតិ សកលវដ្ដទុក្ខាបនូទនំ សទ្ធម្មំ ទេសេន្តិ. យំ សោ ធម្មំ ឥធញ្ញាយាតិ សោ បុគ្គលោ យំ សទ្ធម្មំ ឥមស្មិំ សាសនេ សម្មា បដិបជ្ជនេន ជានិត្វា អគ្គមគ្គាធិគមេន អនាសវោ ហុត្វា បរិនិព្ពាយតិ.

សោ ច សព្ពទទោ ហោតីតិ អាវាសទានស្មិំ ទិន្នេ សព្ពទានំ ទិន្នមេវ ហោតីតិ កត្វា វុត្តំ. តថា ហិ (សំ. និ. អដ្ឋ. ១.១.៤២) ទ្វេ តយោ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កិញ្ចិ អលទ្ធា អាគតស្សបិ ឆាយូទកសម្បន្នំ អារាមំ បវិសិត្វា នហាយិត្វា បតិស្សយេ មុហុត្តំ និបជ្ជិត្វា ឧដ្ឋាយ និសិន្នស្ស កាយេ ពលំ អាហរិត្វា បក្ខិត្តំ វិយ ហោតិ, ពហិ វិចរន្តស្ស ច កាយេ វណ្ណធាតុ វាតាតបេហិ កិលមតិ, បតិស្សយំ បវិសិត្វា ទ្វារំ បិធាយ មុហុត្តំ និបន្នស្ស វិសភាគសន្តតិ វូបសម្មតិ, សភាគសន្តតិ បតិដ្ឋាតិ, វណ្ណធាតុ អាហរិត្វា បក្ខិត្តា វិយ ហោតិ, ពហិ វិចរន្តស្ស ច បាទេ កណ្ដកោ វិជ្ឈតិ, ខាណុ បហរតិ, សរីសបាទិបរិស្សយា ចេវ ចោរភយញ្ច ឧប្បជ្ជតិ, បតិស្សយំ បវិសិត្វា ទ្វារំ បិធាយ និបន្នស្ស សព្ពេ បរិស្សយា ន ហោន្តិ, សជ្ឈាយន្តស្ស ធម្មបីតិសុខំ, កម្មដ្ឋានំ មនសិករោន្តស្ស ឧបសមសុខញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ពហិទ្ធាវិក្ខេបាភាវតោ, ពហិ វិចរន្តស្ស ច សេទា មុច្ចន្តិ, អក្ខីនិ ផន្ទន្តិ, សេនាសនំ បវិសនក្ខណេ មញ្ចបីឋានិ ន បញ្ញាយន្តិ, មុហុត្តំ និសិន្នស្ស បន អក្ខិបសាទោ អាហរិត្វា បក្ខិត្តោ វិយ ហោតិ, ទ្វារវាតបានមញ្ចបីឋាទីនិ បញ្ញាយន្តិ, ឯតស្មិញ្ច អាវាសេ វសន្តំ ទិស្វា មនុស្សា ចតូហិ បច្ចយេហិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘សោ ច សព្ពទទោ ហោតិ, យោ ទទាតិ ឧបស្សយ’’ន្តិ.

២៩៦. អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទន្តិ យត្ថ អង្គុលិំ បវេសេត្វា ទ្វារំ អាកឌ្ឍន្តា ទ្វារពាហំ ផុសាបេន្តិ, តស្សេតំ អធិវចនំ. អាវិញ្ឆនរជ្ជុន្តិ កវាដេយេវ ឆិទ្ទំ កត្វា តត្ថ បវេសេត្វា យេន រជ្ជុកេន កឌ្ឍន្តា ទ្វារំ ផុសាបេន្តិ, តំ អាវិញ្ឆនរជ្ជុកំ. សេនាសនបរិភោគេ អកប្បិយចម្មំ នាម នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘សចេបិ ទីបិនង្គុដ្ឋេន កតា ហោតិ, វដ្ដតិយេវា’’តិ វុត្តំ. ចេតិយេ វេទិកាសទិសន្តិ វាតបានពាហាសុ ចេតិយេ វេទិកាយ វិយ បដ្ដិកាទីហិ ទស្សេត្វា កតំ. ថម្ភកវាតបានំ នាម តិរិយំ ទារូនិ អទត្វា ឧជុកំ ឋិតេហិ ឯវ វេណុសលាកាទីហិ កតំ.

វិហារានុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មញ្ចបីឋាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

២៩៧. បោដកិតូលន្តិ ឯរកតិណតូលំ. បោដកិគហណញ្ចេត្ថ តិណជាតីនំ និទស្សនមត្តន្តិ អាហ ‘‘យេសំ កេសញ្ចិ តិណជាតិកាន’’ន្តិ. បញ្ចវិធំ ឧណ្ណាទិតូលម្បិ វដ្ដតីតិ ឯត្ថាបិ ‘‘ពិម្ពោហនេ’’តិ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. ‘‘តូលបូរិតំ ភិសិំ អបស្សយិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ កេចិ វទន្តិ, វដ្ដតីតិ អបរេ. ឧបទហន្តីតិ ឋបេន្តិ. សីសប្បមាណន្តិ យត្ថ គលវាដកតោ បដ្ឋាយ សព្ពសីសំ ឧបទហន្តិ, តំ សីសប្បមាណំ. តញ្ច ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទតោ តិរិយំ មុដ្ឋិរតនំ ហោតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘យស្ស វិត្ថារតោ តីសុ កណ្ណេសូ’’តិអាទិមាហ. មជ្ឈដ្ឋានំ មុដ្ឋិរតនំ ហោតីតិ ពិម្ពោហនស្ស មជ្ឈដ្ឋានំ តិរិយតោ មុដ្ឋិរតនប្បមាណំ ហោតិ. មសូរកេតិ ចម្មមយភិសិយំ. ផុសិតានិ ទាតុន្តិ សញ្ញាករណត្ថំ ពិន្ទូនិ ទាតុំ.

២៩៨. ន និពន្ធតីតិ អនិពន្ធនីយោ, ន អល្លីយតីតិ អត្ថោ. បដិពាហេត្វាតិ មដ្ឋំ កត្វា.

ឥដ្ឋកាចយាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

៣០០. រុក្ខំ វិជ្ឈិត្វាតិ រុក្ខទារុំ វិជ្ឈិត្វា. ខាណុកេ អាកោដេត្វាតិ ទ្វេ ទ្វេ ខាណុកេ អាកោដេត្វា. តំ អាហរិមំ ភិត្តិបាទន្តិ វុត្តនយេន ខាណុកេ អាកោដេត្វា កតំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេតុន្តិ មូលេន ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេត្វា ភិត្តិបាទស្ស ឧបត្ថម្ភនវសេន ឧស្សាបេត្វា ខាណុកេហិ ភិត្តិបាទំ ឧស្សាបេត្វា ឋបេតុន្តិ អធិប្បាយោ. ឧភតោ កុដ្ដំ នីហរិត្វា កតបទេសស្សាតិ យថា អន្តោទ្វារសមីបេ និសិន្នេហិ ឧជុកំ ពហិ ឱលោកេតុំ ន សក្កា ហោតិ, ឯវំ ឧភោហិ បស្សេហិ កុដ្ដំ នីហរិត្វា អភិមុខេ ភិត្តិំ ឧបដ្ឋបេត្វា កតបទេសស្ស. សមន្តា បរិយាគារោតិ សមន្តតោ អាវិទ្ធបមុខំ. ឧគ្ឃាដនកិដិកន្តិ ទណ្ឌេហិ ឧក្ខិបិត្វា ឋបនកបទរកិដិកំ.

អនាថបិណ្ឌិកវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣០៤. អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋិវត្ថុម្ហិ (សំ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២៤២) កេនចិទេវ ករណីយេនាតិ វាណិជ្ជកម្មំ អធិប្បេតំ. អនាថបិណ្ឌិកោ កិរ រាជគហសេដ្ឋិ ច អញ្ញមញ្ញំ ភគិនិបតិកា ហោន្តិ. យទា រាជគហេ ឧដ្ឋានកភណ្ឌំ សមគ្ឃំ ហោតិ, តទា រាជគហសេដ្ឋិ តំ គហេត្វា សកដសតេហិ សាវត្ថិំ គន្ត្វា យោជនមត្តេ ឋិតោ អត្តនោ អាគតភាវំ ជានាបេតិ. អនាថបិណ្ឌិកោ បច្ចុគ្គន្ត្វា តស្ស មហាសក្ការំ កត្វា ឯកំ យានំ អារោបេត្វា សាវត្ថិំ បវិសតិ. សោ សចេ ភណ្ឌំ លហុកំ វិក្កីយតិ, វិក្កិណាតិ. នោ ចេ, ភគិនិឃរេ ឋបេត្វា បក្កមតិ. អនាថបិណ្ឌិកោបិ តថេវ ករោតិ. ស្វាយំ តទាបិ តេនេវ ករណីយេន អគមាសិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

តំ ទិវសំ បន រាជគហសេដ្ឋិ យោជនមត្តេ ឋិតេន អនាថបិណ្ឌិកេន អាគតភាវជាននត្ថំ បេសិតំ បណ្ណំ ន សុណិ, ធម្មស្សវនត្ថាយ វិហារំ អគមាសិ. សោ ធម្មកថំ សុត្វា ស្វាតនាយ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា អត្តនោ ឃរេ ឧទ្ធនខណាបនទារុផាលនាទីនិ ការេសិ. អនាថបិណ្ឌិកោបិ ‘‘ឥទានិ មយ្ហំ បច្ចុគ្គមនំ ករិស្សតិ, ឥទានិ ករិស្សតី’’តិ ឃរទ្វារេបិ បច្ចុគ្គមនំ អលភិត្វា អន្តោឃរំ បវិដ្ឋោ បដិសន្ថារម្បិ ន ពហុំ អលត្ថ. ‘‘កិំ មហាសេដ្ឋិ កុសលំ ទារករូបានំ, នសិ មគ្គេ កិលន្តោ’’តិ ឯត្តកោវ បដិសន្ថារោ អហោសិ. តេន វុត្តំ ‘‘អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិស្ស ឯតទហោសី’’តិអាទិ.

ពុទ្ធោតិ ត្វំ គហបតិ វទេសីតិ តស្ស កិរ មុខតោ ពុទ្ធសទ្ទំ សុត្វា អនាថបិណ្ឌិកោ បញ្ចវណ្ណំ បីតិំ បដិលភតិ, សា តស្ស សីសេ ឧដ្ឋហិត្វា យាវ បាទបិដ្ឋិយា, បាទបិដ្ឋិយា ឧដ្ឋាយ យាវ សីសា គច្ឆតិ, ឧភតោ ឧដ្ឋាយ មជ្ឈេ ឱសរតិ, មជ្ឈេ ឧដ្ឋាយ ឧភតោ គច្ឆតិ. សោ បីតិយា និរន្តរំ ផុដោ ‘‘ពុទ្ធោតិ ត្វំ គហបតិ វទេសី’’តិ ឯវំ តិក្ខត្តុំ បុច្ឆិ. អកាលោ ខោ, គហបតិ, ឥមំ កាលំ តំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុន្តិ ‘‘ពុទ្ធា នាម ទុរាសទា អាសីវិសសទិសា ហោន្តិ, សត្ថា ច សិវថិកាយ សមីបេ វសតិ, ន សក្កា តត្ថ ឥមាយ វេលាយ ឥមិនា គន្តុ’’ន្តិ មញ្ញមានោ ឯវមាហ. ពុទ្ធគតាយ សតិយា និបជ្ជីតិ អញ្ញំ កិញ្ចិ អចិន្តេត្វា ពុទ្ធគតាយ ឯវ សតិយា និបជ្ជិ. តំ ទិវសំ កិរស្ស ភណ្ឌសកដេសុ វា ឧបដ្ឋាកេសុ វា ចិត្តម្បិ នុប្បជ្ជិ, សាយមាសម្បិ ន អកាសិ. សត្តភូមិកំ បន បាសាទំ អារុយ្ហ សុបញ្ញត្តាលង្កតវរសយនេ ‘‘ពុទ្ធោ ពុទ្ធោ’’តិ សជ្ឈាយំ ករោន្តោវ និបជ្ជិត្វា និទ្ទំ ឱក្កមិ. តិក្ខត្តុំ វុដ្ឋាសិ បភាតំ មញ្ញមានោតិ បឋមយាមេ តាវ វីតិវត្តេ ឧដ្ឋាយ ពុទ្ធំ អនុស្សរិ, អថស្ស ពលវប្បសាទោ ឧទបាទិ, បីតិអាលោកោ អហោសិ, សព្ពតមំ វិគច្ឆិ, ទីបសហស្សុជ្ជលនំ វិយ ចន្ទុដ្ឋានសូរិយុដ្ឋានំ វិយ ច ជាតំ. សោ ‘‘បមាទំ អាបន្នោម្ហិ, វញ្ចិតោម្ហិ, សូរិយោ ឧគ្គតោ’’តិ ឧដ្ឋាយ អាកាសតលេ ឋត្វា ចន្ទំ ឱលោកេត្វា ‘‘ឯកោវ យាមោ គតោ, អញ្ញេ ទ្វេ អត្ថី’’តិ បុន បវិសិត្វា និបជ្ជិ, ឯតេនុបាយេន មជ្ឈិមយាមាវសានេបិ បច្ឆិមយាមាវសានេបិ តិក្ខត្តុំ ឧដ្ឋាសិ. បច្ឆិមយាមាវសានេ បន ពលវបច្ចូសេយេវ ឧដ្ឋាយ អាកាសតលំ អាគន្ត្វា មហាទ្វារាភិមុខោ អហោសិ, សត្តភូមិកទ្វារំ សយមេវ វិវដំ អហោសិ, បាសាទា ឱរុយ្ហ អន្តរវីថិំ បដិបជ្ជិ.

៣០៥. អមនុស្សាតិ អធិគតវិសេសា ទេវតា. តថា ហិ តា សេដ្ឋិស្ស ភាវិនិសម្បត្តិំ បច្ចក្ខតោ សម្បស្សមានា ‘‘អយំ មហាសេដ្ឋិ ‘ពុទ្ធុបដ្ឋានំ គមិស្សាមី’តិ និក្ខន្តោ បឋមទស្សនេនេវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ តិណ្ណំ រតនានំ អគ្គុបដ្ឋាកោ ហុត្វា អសទិសំ សង្ឃារាមំ កត្វា ចាតុទ្ទិសស្ស អរិយសង្ឃស្ស អនាវដទ្វារោ ភវិស្សតិ, ន យុត្តមស្ស ទ្វារំ បិទហិតុ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា ទ្វារំ វិវរិំសុ. អន្តរធាយីតិ រាជគហំ កិរ អាកិណ្ណមនុស្សំ, អន្តោនគរេ នវ កោដិយោ ពហិនគរេ នវាតិ តំ ឧបនិស្សាយ អដ្ឋារស មនុស្សកោដិយោ វសន្តិ. អវេលាយ មតមនុស្សេ ពហិ នីហរិតុំ អសក្កោន្តា អដ្ដាលកេ ឋត្វា ពហិទ្វារេ ខិបន្តិ. មហាសេដ្ឋិ នគរតោ ពហិ និក្ខន្តមត្តោវ អល្លសរីរំ បាទេន អក្កមិ, អបរម្បិ បិដ្ឋិបាទេន បហរិ, មក្ខិកា ឧប្បតិត្វា បកិរិំសុ, ទុគ្គន្ធោ នាសាបុដំ អភិហនិ, ពុទ្ធប្បសាទោ តនុត្តំ គតោ. តេនស្ស អាលោកោ អន្តរធាយិ អន្ធការោ បាតុរហោសិ បីតិវេគស្ស តនុភាវេ តំសមុដ្ឋិតរូបានំ បរិទុព្ពលភាវតោ. សទ្ទមនុស្សាវេសីតិ ‘‘សេដ្ឋិស្ស ឧស្សាហំ ជនេស្សាមី’’តិ សុវណ្ណកិង្កិណិកំ ឃដ្ដេន្តោ វិយ មធុរស្សរេន សទ្ទំ អនុស្សាវេសិ.

សតំ កញ្ញាសហស្សានីតិ បុរិមបទានិបិ ឥមិនាវ សហស្ស-បទេន សទ្ធិំ សម្ពន្ធិតព្ពានិ. យថេវ ហិ សតំ កញ្ញាសហស្សានិ, ឯវំ សតំ សហស្សានិ ហត្ថី, សតំ សហស្សានិ អស្សា, សតំ សហស្សានិ រថាតិ អយមេត្ថ អត្ថោ, ឥតិ ឯកេកំ សតសហស្សំ ទីបិតំ ហោតិ. បទវីតិហារស្សាតិ បទំ វីតិហរតិ ឯត្ថាតិ បទវីតិហារោ. សោ ទុតវិលម្ពិតំ អកត្វា សមគមនេ ទ្វិន្នំ បទានំ អន្តរេ មុដ្ឋិរតនមត្តំ. កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិន្តិ តំ ឯកំ បទវីតិហារំ សោឡស ភាគេ កត្វា តតោ ឯកោ កោដ្ឋាសោ បុន សោឡសធា, តតោ ឯកោ សោឡសធាតិ ឯវំ សោឡស វារេ សោឡសធា ភិន្នស្ស ឯកោ កោដ្ឋាសោ សោឡសី កលា នាម, តំ សោឡសិំ កលំ ឯតានិ ចត្តារិ សតសហស្សានិ ន អគ្ឃន្តិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – សតំ ហត្ថិសហស្សានិ សតំ អស្សសហស្សានិ សតំ រថសហស្សានិ សតំ កញ្ញាសហស្សានិ, តា ច ខោ អាមុក្កមណិកុណ្ឌលា សកលជម្ពុទីបរាជធីតរោវាតិ ឥមស្មា ឯត្តកា លាភា វិហារំ គច្ឆន្តស្ស តស្មិំ សោឡសិកលាសង្ខាតេ បទេសេ លង្ឃនសាធនវសេន បវត្តចេតនាវ ឧត្តរិតរាតិ. បទំ វា វីតិហរតិ ឯតេនាតិ បទវីតិហារោ, តថាបវត្តា កុសលចេតនា, តស្សា ផលំ សោឡសធា កត្វាតិ ច វទន្តិ. ឥទំ បន វិហារគមនំ កស្ស វសេន គហិតន្តិ? វិហារំ គន្ត្វា អនន្តរាយេន សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហន្តស្ស វសេន គហិតំ. ‘‘គន្ធមាលាទីហិ បូជំ ករិស្សាមិ, ចេតិយំ វន្ទិស្សាមិ, ធម្មំ សោស្សាមិ, ទីបបូជំ ករិស្សាមិ, សង្ឃំ និមន្តេត្វា ទានំ ទស្សាមិ, សិក្ខាបទេសុ វា សរណេសុ វា បតិដ្ឋហិស្សាមី’’តិ គច្ឆតោបិ វសេន វដ្ដតិយេវ.

អន្ធការោ អន្តរធាយីតិ សោ កិរ ចិន្តេសិ ‘‘អហំ ឯកកោតិ សញ្ញំ ករោមិ, អមនុស្សា ច មេ អនុគាមិនោ សហាយា អត្ថិ, កស្មា ភាយាមី’’តិ សូរោ អហោសិ. អថស្ស ពលវា ពុទ្ធប្បសាទោ ឧទបាទិ, តស្មា អន្ធការោ អន្តរធាយិ. សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ. អាលោកោ បាតុរហោសីតិ បុរិមពុទ្ធេសុ ចិរកាលបរិចយសម្ភូតស្ស ពលវតោ បសាទស្ស វសេន ឧប្បន្នាយ ឧឡារាយ ពុទ្ធារម្មណាយ បីតិយា សមុដ្ឋាបិតោ វិបស្សនោភាសសទិសោ សាតិសយោ ចិត្តបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានោ អាលោកោ បាតុរហោសិ. ទេវតាហិ កតោតិបិ វទន្តិ, បុរិមោយេវេត្ថ យុត្តតរោ. ឯហិ សុទត្តាតិ សោ កិរ សេដ្ឋិ គច្ឆមានោវ ចិន្តេសិ ‘‘ឥមស្មិំ លោកេ ពហូ បូរណកស្សបាទយោ តិត្ថិយា ‘មយំ ពុទ្ធា, មយំ ពុទ្ធា’តិ វទន្តិ, កថំ នុ ខោ អហំ សត្ថុ ពុទ្ធភាវំ ជានេយ្យ’’ន្តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ ‘‘មយ្ហំ គុណវសេន ឧប្បន្នំ នាមំ មហាជនោ ជានាតិ, កុលទត្តិយំ បន មេ នាមំ អញ្ញត្រ មយា ន កោចិ ជានាតិ, សចេ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ, កុលទត្តិកនាមេន មំ អាលបិស្សតី’’តិ. សត្ថា តស្ស ចិត្តំ ញត្វា ឯវមាហ.

បរិនិព្ពុតោតិ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ. អាសត្តិយោតិ រូបាទីសុ អាសញ្ជនដ្ឋេន អាសត្តិយោ, តណ្ហាយោ. សន្តិន្តិ កិលេសវូបសមំ. បប្បុយ្យាតិ អគ្គមគ្គេន បត្វា. សេសមេត្ថ បាឡិអនុសារេនេវ វេទិតព្ពំ. យញ្ចេត្ថ អនុត្តានមត្ថំ, តំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តមេវ.

៣០៦. វយមេវ វេយ្យាយិកន្តិ អាហ ‘‘វេយ្យាយិកន្តិ វយករណំ វុច្ចតី’’តិ.

អនាថបិណ្ឌិកវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អគ្គាសនាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

៣១០-៣១១. ទក្ខិណោទកន្តិ អគ្គតោ ឧបនីយមានំ ទក្ខិណោទកំ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ (ជា. អដ្ឋ. ១.១.៣៦ តិត្តិរជាតកវណ្ណនា) តេហិ ភិក្ខូហិ អត្តនោ អត្តនោ រុចិវសេន អគ្គាសនាទិរហានំ កថិតកាលេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, មយ្ហំ សាសនេ អគ្គាសនាទីនិ បត្វា ខត្តិយកុលា បព្ពជិតោ បមាណំ, ន ព្រាហ្មណកុលា, ន គហបតិកុលា បព្ពជិតោ, ន វិនយធរោ, ន សុត្តន្តិកោ, ន អាភិធម្មិកោ, ន បឋមជ្ឈានាទិលាភិនោ, ន សោតាបន្នាទយោ បមាណំ, អថ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ សាសនេ យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ កត្តព្ពំ, អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌោ លទ្ធព្ពោ, ឥទមេត្ថ បមាណំ, តស្មា វុឌ្ឍតរោ ភិក្ខុ ឯតេសំ អនុច្ឆវិកោ. ឥទានិ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ មយ្ហំ អគ្គសាវកោ អនុធម្មចក្កប្បវត្តកោ មមានន្តរសេនាសនំ លទ្ធុំ អរហតិ. សោ ឥមំ រត្តិំ សេនាសនំ អលភន្តោ រុក្ខមូលេ វីតិនាមេសិ. តុម្ហេ ឥទានេវ ឯវំ អគារវា អប្បតិស្សា, គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តេ កាលេ កិន្តិ កត្វា វិហរិស្សថា’’តិ វត្វា អថ នេសំ ឱវាទទានត្ថាយ ‘‘បុព្ពេ, ភិក្ខវេ, តិរច្ឆានគតាបិ ‘ន ខោ បនេតំ អម្ហាកំ បតិរូបំ, យំ មយំ អញ្ញមញ្ញំ អគារវា អប្បតិស្សា អសភាគវុត្តិនោ វិហរេយ្យាម, អម្ហេសុ មហល្លកតរំ ជានិត្វា តស្ស អភិវាទនាទីនិ ករិស្សាមា’តិ សាធុកំ វីមំសិត្វា ‘អយំ មហល្លកោ’តិ ញត្វា តស្ស អភិវាទនាទីនិ កត្វា ទេវបថំ បូរយមានា គតា’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិត្វា ទស្សេតុំ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ.

យេ វុឌ្ឍមបចាយន្តីតិ ជាតិវុឌ្ឍោ វយោវុឌ្ឍោ គុណវុឌ្ឍោតិ តយោ វុឌ្ឍា. តេសុ ជាតិសម្បន្នោ ជាតិវុឌ្ឍោ នាម, វយេ ឋិតោ វយោវុឌ្ឍោ នាម, គុណសម្បន្នោ គុណវុឌ្ឍោ នាម. តេសុ គុណសម្បន្នោ វយោវុឌ្ឍោ ឥមស្មិំ ឋានេ វុឌ្ឍោតិ អធិប្បេតោ. អបចាយន្តីតិ ជេដ្ឋាបចាយិកកម្មេន បូជេន្តិ. ធម្មស្ស កោវិទាតិ ជេដ្ឋាបចាយនធម្មស្ស កោវិទា កុសលា. ទិដ្ឋេវ ធម្មេតិ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ. បាសំសាតិ បសំសារហា. សម្បរាយេ ច សុគ្គតីតិ សម្បរេតព្ពេ ឥមំ លោកំ ហិត្វា គន្តព្ពេ បរលោកេបិ តេសំ សុគតិយេវ ហោតីតិ អត្ថោ. អយំ បនេត្ថ បិណ្ឌត្ថោ – ភិក្ខវេ, ខត្តិយា វា ហោន្តុ ព្រាហ្មណា វា វេស្សា វា សុទ្ទា វា គហដ្ឋា វា បព្ពជិតា វា តិរច្ឆានគតា វា, យេ កេចិ សត្តា ជេដ្ឋាបចិតិកម្មេ ឆេកា កុសលា គុណសម្បន្នានំ វយោវុឌ្ឍានំ អបចិតិំ ករោន្តិ, តេ ឥមស្មិញ្ច អត្តភាវេ ជេដ្ឋាបចិតិការកាតិ បសំសំ វណ្ណនំ ថោមនំ លភន្តិ, កាយស្ស ច ភេទា សគ្គេ និព្ពត្តន្តីតិ.

អគ្គាសនាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាសនប្បដិពាហនាទិកថាវណ្ណនា

៣១៣-៤. ឧទ្ទិស្សកតន្តិ គិហីហិ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស កតំ. គិហិវិកតន្តិ គិហីហិ កតំ បញ្ញត្តំ, គិហិសន្តកន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អតិសមីបំ អគន្ត្វាតិ ភិក្ខូនំ អាសន្នតរំ ឋានំ អគន្ត្វា.

សេនាសនគ្គាហាបកសម្មុតិកថាវណ្ណនា

៣១៨. បច្ចយេនេវ ហិ តំ បដិជគ្គនំ លភិស្សតីតិ តស្មិំ សេនាសនេ មហាថេរា តស្ស បច្ចយស្ស ការណា អញ្ញត្ថ អគន្ត្វា វសន្តាយេវ នំ បដិជគ្គិស្សន្តីតិ អត្ថោ. ឧព្ភណ្ឌិកា ភវិស្សន្តីតិ ឧក្ខិត្តភណ្ឌា ភវិស្សន្តិ, អត្តនោ អត្តនោ បរិក្ខារេ គហេត្វា តត្ថ តត្ថ វិចរិស្សន្តីតិ អត្ថោ. ទីឃសាលាតិ ចង្កមនសាលា. មណ្ឌលមាឡោ ឧបដ្ឋានសាលា. អនុទហតីតិ បីឡេតិ. ជម្ពុទីបេ បនាតិ អរិយទេសេ ភិក្ខូ សន្ធាយ វុត្តំ. តេ កិរ តថា បញ្ញាបេន្តិ. ន គោចរគាមោ ឃដ្ដេតព្ពោតិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតិ ‘‘ន តត្ថ មនុស្សា វត្តព្ពា’’តិអាទិនា. វិតក្កំ ឆិន្ទិត្វាតិ ‘‘ឥមិនា នីហារេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា និវារេត្វា បច្ចយេ ទស្សន្តី’’តិ ឯវរូបំ វិតក្កំ អនុប្បាទេត្វា. តេសុ ចេ ឯកោតិ តេសុ មនុស្សេសុ ឯកោ បណ្ឌិតបុរិសោ. ភណ្ឌបដិច្ឆាទនន្តិ បដិច្ឆាទនកភណ្ឌំ, សរីរបដិច្ឆាទនំ ចីវរន្តិ អត្ថោ.

បដិជគ្គិតព្ពានីតិ សម្មជ្ជនាទីហិ បដិជគ្គិតព្ពានិ. មុណ្ឌវេទិកាយាតិ ចេតិយស្ស ហម្មិយវេទិកាយ. ហម្មិយវេទិកាតិ ច ចេតិយស្ស ឧបរិ ចតុរស្សវេទិយោ វុច្ចតិ. បដិក្កម្មាតិ វិហារតោ អបសក្កិត្វា. ឧបនិក្ខេបន្តិ ខេត្តំ វា នាឡិកេរាទិអារាមំ វា កហាបណាទីនិ វា អារាមិកាទីនំ និយ្យាតេត្វា ‘‘ឥតោ ឧប្បន្នា វឌ្ឍិ វស្សាវាសិកត្ថាយ ហោតូ’’តិ ទិន្នំ. វត្តំ កត្វាតិ តស្មិំ សេនាសនេ កត្តព្ពវត្តំ កត្វា.

បុគ្គលវសេនេវ កាតព្ពន្តិ បរតោ វក្ខមាននយេន ‘‘ភិក្ខូ ចីវរេន កិលមន្តិ, ឯត្តកំ នាម តណ្ឌុលភាគំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ កាតុំ រុច្ចតី’’តិអាទិនា បុគ្គលបរាមាសវសេនេវ កាតព្ពំ, ‘‘សង្ឃោ ចីវរេន កិលមតី’’តិអាទិនា បន សង្ឃបរាមាសវសេន ន កាតព្ពំ. ចីវរបច្ចយន្តិ ចីវរសង្ខាតំ បច្ចយំ. វុត្តន្តិ មហាអដ្ឋកថាយំវុត្តំ. កស្មា ឯវំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឯវញ្ហិ នវកោ វុឌ្ឍតរស្ស, វុឌ្ឍោ ច នវកស្ស គាហេស្សតី’’តិ, យស្មា អត្តនាវ អត្តនោ បាបេតុំ ន សក្កា, តស្មា ទ្វីសុ សម្មតេសុ នវកោ វុឌ្ឍតរស្ស, វុឌ្ឍោ ច នវកស្សាតិ ឧភោ អញ្ញមញ្ញំ គាហេស្សន្តីតិ អធិប្បាយោ. សម្មតសេនាសនគ្គាហាបកស្ស អាណត្តិយា អញ្ញេន គាហិតេបិ គាហោ រុហតិយេវាតិ វេទិតព្ពំ. អដ្ឋបិ សោឡសបិ ជនេ សម្មន្និតុំ វដ្ដតីតិ កិំ វិសុំ វិសុំ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិ, ឧទាហុ ឯកតោតិ? ឯកតោបិ វដ្ដតិ. និគ្គហកម្មមេវ ហិ សង្ឃោ សង្ឃស្ស ន ករោតិ, សម្មុតិទានំ បន ពហូនម្បិ ឯកតោ កាតុំ វដ្ដតិ, តេនេវ សត្តសតិកក្ខន្ធកេ ឧព្ពាហិកសម្មុតិយំ អដ្ឋបិ ជនា ឯកតោ សម្មតាតិ.

មគ្គោតិ មគ្គេ កតទីឃសាលា. បោក្ខរណីតិ នហាយន្តានំ បោក្ខរណិយំ កតសាលា. រុក្ខមូលាទយោ ឆន្នា កវាដពទ្ធាវ សេនាសនំ. វិជដេត្វាតិ វិយោជេត្វា, វិសុំ វិសុំ កត្វាតិ អត្ថោ. អាវាសេសូតិ សេនាសនេសុ. បក្ខិបិត្វាតិ ឯត្ថ បក្ខិបនំ នាម តេសុ វសន្តានំ ឥតោ ឧប្បន្នវស្សាវាសិកទានំ. បវិសិតព្ពន្តិ អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ តស្មិំ មហាលាភេ បរិវេណេ វសិត្វា ចេតិយេ វត្តំ កត្វាវ លាភោ គហេតព្ពោតិ អធិប្បាយោ.

បច្ចយំ វិស្សជ្ជេតីតិ ចីវរបច្ចយំ នាធិវាសេតិ. អយម្បីតិ តេន វិស្សដ្ឋបច្ចយោបិ. ឧបនិពន្ធិត្វា គាហេតព្ពន្តិ ‘‘ឥមស្មិំ រុក្ខេ វា មណ្ឌបេ វា វសិត្វា ចេតិយេ វត្តំ កត្វា គណ្ហថា’’តិ ឯវំ ឧបនិពន្ធិត្វា គាហេតព្ពំ. ‘‘កត្ថ នុ ខោ វសិស្សាមិ, កត្ថ វសន្តស្ស ផាសុ ភវិស្សតិ, កត្ថ វា បច្ចយោ ភវិស្សតី’’តិ ឯវំ ឧប្បន្នេន វិតក្កេន ចរតីតិ វិតក្កចារិកោ. អរញ្ញវិហារេសុ បរិស្សយវិជាននត្ថំ ឥច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘បញ្ច បញ្ច ឧក្កា កោដ្ដេតព្ពា’’តិ វុត្តំ.

វត្តន្តិ កតិកវត្តំ. តិវិធម្បីតិ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធវសេន តិវិធម្បិ. សោធេត្វា បព្ពាជេថាតិ ភព្ពេ អាចារកុលបុត្តេ ឧបបរិក្ខិត្វា បព្ពាជេថ. ទសវត្ថុកកថា នាម អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា បវិវេកកថា អសំសគ្គកថា វីរិយារម្ភកថា សីលកថា សមាធិកថា បញ្ញាកថា វិមុត្តិកថា វិមុត្តិញាណទស្សនកថា.

វិគ្គហសំវត្តនិកវចនំ វិគ្គាហិកំ. ចតុរារក្ខំ អហាបេន្តាតិ ពុទ្ធានុស្សតិ មេត្តា អសុភំ មរណស្សតីតិ ឥមំ ចតុរារក្ខំ អបរិហាបេន្តា. ទន្តកដ្ឋខាទនវត្តំ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ ឯត្ថ ទន្តកដ្ឋខាទនវត្តំ យោ ទេវសិកំ សង្ឃមជ្ឈេ ឱសរតិ, តេន សាមណេរាទីហិ អាហរិត្វា ភិក្ខូនំ យថាសុខំ បរិភុញ្ជនត្ថាយ ទន្តកដ្ឋមាឡកេ និក្ខិត្តេសុ ទន្តកដ្ឋេសុ ទិវសេ ទិវសេ ឯកមេវ ទន្តកដ្ឋំ គហេតព្ពំ. យោ បន ទេវសិកំ ន ឱសរតិ, បធានឃរេ វសិត្វា ធម្មស្សវនេ វា ឧបោសថគ្គេ វា ទិស្សតិ, តេន បមាណំ សល្លក្ខេត្វា ចត្តារិ បញ្ច ទន្តកដ្ឋានិ អត្តនោ វសនដ្ឋានេ ឋបេត្វា ខាទិតព្ពានិ. តេសុ ខីណេសុ សចេ បុនបិ ទន្តកដ្ឋមាឡកេ ពហូនិ ហោន្តិយេវ, បុនបិ អាហរិត្វា ខាទិតព្ពានិ. យទិ បន បមាណំ អសល្លក្ខេត្វា អាហរតិ, តេសុ អខីណេសុយេវ មាឡកេ ខីយតិ, តតោ កេចិ ថេរា ‘‘យេហិ គហិតានិ, តេ បដិហរន្តូ’’តិ វទេយ្យុំ, កេចិ ‘‘ខាទន្តុ, បុន សាមណេរា អាហរិស្សន្តី’’តិ. តស្មា វិវាទបរិហារត្ថំ បមាណំ សល្លក្ខេតព្ពំ. គហណេ បន ទោសោ នត្ថិ, មគ្គំ គច្ឆន្តេនបិ ឯកំ វា ទ្វេ វា ថវិកាយ បក្ខិបិត្វា គន្តព្ពន្តិ. ភិក្ខាចារវត្តំ វត្តក្ខន្ធកេ បិណ្ឌចារិកវត្តេ អាវិ ភវិស្សតិ.

បត្តដ្ឋានេតិ វស្សគ្គេន អាគន្តុកភិក្ខុនោ បត្តដ្ឋានេ. តេសំ ឆិន្នវស្សត្តា ‘‘សាទិយន្តាបិ ហិ តេ នេវ វស្សាវាសិកស្ស សាមិនោ’’តិ វុត្តំ, បឋមំយេវ កតិកាយ កតត្តា ខីយន្តាបិ ច អាវាសិកា នេវ អទាតុំ លភន្តីតិ វុត្តំ. ភតិនិវិដ្ឋន្តិ ភតិំ កត្វា វិយ និវិដ្ឋំ បរិយិដ្ឋំ. សង្ឃិកំ បន អបលោកនកម្មំ កត្វា គាហិតន្តិ តត្រុប្បាទំ សន្ធាយ វុត្តំ. បច្ចយវសេន គាហិតន្តិ ទាយកានំ វស្សាវាសិកបច្ចយវសេន គាហិតំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, វស្សំវុត្ថោ ភិក្ខុ វិព្ភមតិ, សង្ឃស្សេវេត’’ន្តិ (មហាវ. ៣៧៤-៣៧៥) វចនតោ ‘‘គតដ្ឋានេ…បេ… សង្ឃិកំ ហោតី’’តិ វុត្តំ. មនុស្សេតិ ទាយកមនុស្សេ. វរភាគំ សាមណេរស្សាតិ បឋមភាគស្ស គាហិតត្តា វុត្តំ.

សេនាសនគ្គាហាបកសម្មុតិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧបនន្ទវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣១៩. យំ តយា តត្ថ សេនាសនំ គហិតំ…បេ… ឥធ មុត្តំ ហោតីតិ យំ តយា តត្ថ គាមកាវាសេ បច្ឆា សេនាសនំ គហិតំ, តំ តេ គណ្ហន្តេនេវ ឥធ សាវត្ថិយំ បឋមគហិតសេនាសនំ មុត្តំ ហោតិ. ឥធ ទានាហំ …បេ… តត្រាបិ មុត្តន្តិ ‘‘ឥទានាហំ, អាវុសោ, ឥមស្មិំ គាមកាវាសេ គហិតសេនាសនំ មុញ្ចាមី’’តិ វទន្តេន តត្រាបិ គាមកាវាសេ គហិតសេនាសនំ មុត្តំ.

៣២០. ទីឃាសនំ នាម មញ្ចបីឋវិនិមុត្តំ យំ កិញ្ចិ ឯកតោ សុខំ និសីទិតុំ បហោតិ. ហត្ថិម្ហិ នខោ អស្សាតិ ហត្ថិនខោ. ‘‘បាសាទស្ស នខោ នាម ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទោ, សោ ច ហត្ថិកុម្ភេ បតិដ្ឋិតោ’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. គិហិវិកតនីហារេន លព្ភន្តីតិ គិហិវិកតនីហារេន បរិភុញ្ជិតុំ លព្ភន្តិ, តេហិ អត្ថរិត្វា ទិន្នានេវ និសីទិតុំ លព្ភន្តិ, ន សយំ អត្ថតានិ អត្ថរាបិតានិ វា.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថាវណ្ណនា

៣២១. អរញ្ជរោតិ ពហុឧទកគណ្ហនកា មហាចាដិ. ជលំ គណ្ហិតុំ អលន្តិ អរញ្ជរោ. ‘‘វដ្ដចាដិ វិយ ហុត្វា ថោកំ ទីឃមុខោ មជ្ឈេ បរិច្ឆេទំ ទស្សេត្វា កតោ’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. បញ្ចនិម្មលលោចនោតិ មំសទិព្ពធម្មពុទ្ធសមន្តចក្ខុវសេន បញ្ចលោចនោ.

ថាវរេន ច ថាវរំ គរុភណ្ឌេន ច គរុភណ្ឌន្តិ ឯត្ថ បញ្ចសុ កោដ្ឋាសេសុ បុរិមទ្វយំ ថាវរំ, បច្ឆិមត្តយំ គរុភណ្ឌន្តិ វេទិតព្ពំ. ជានាបេត្វាតិ ភិក្ខុសង្ឃំ ជានាបេត្វា. កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពាតិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នំ សន្ធាយ វុត្តំ. សចេ បន ‘‘វិហារស្ស ទេមា’’តិ វទន្តិ, សុវណ្ណរជតមយាទិអកប្បិយមញ្ចេបិ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ន កេវលំ…បេ… បរិវត្តេតុំ វដ្ដន្តីតិ ឥមិនា អថាវរេន ថាវរម្បិ អថាវរម្បិ បរិវត្តេតុំ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. ថាវរេន អថាវរមេវ ហិ បរិវត្តេតុំ ន វដ្ដតិ. អកប្បិយំ វា មហគ្ឃំ កប្បិយំ វាតិ ឯត្ថ អកប្បិយំ នាម សុវណ្ណមយមញ្ចាទិ អកប្បិយភិសិពិម្ពោហនានិ ច. មហគ្ឃំ កប្បិយំ នាម ទន្តមយមញ្ចាទិ បាវារាទិកប្បិយអត្ថរណាទីនិ ច.

បារិហារិយំ ន វដ្ដតីតិ អត្តនោ សន្តកំ វិយ គហេត្វា បរិហរិតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘គិហិវិកតនីហារេនេវ បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា សចេ អារាមិកាទយោ បដិសាមេត្វា បដិទេន្តិ, បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ. ‘‘បណ្ណសូចិ នាម លេខនី’’តិ មហាគណ្ឋិបទេ វុត្តំ.

‘‘អឌ្ឍពាហូតិ កប្បរតោ បដ្ឋាយ យាវ អំសកូដ’’ន្តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. អឌ្ឍពាហុ នាម វិទត្ថិចតុរង្គុលន្តិបិ វទន្តិ. តត្ថជាតកាតិ សង្ឃិកភូមិយំ ជាតា. អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌមត្តោតិ ទីឃតោ អដ្ឋង្គុលមត្តោ បរិណាហតោ បណ្ណសូចិទណ្ឌមត្តោ. មុញ្ជបព្ពជានំយេវ បាឡិយំ វិសុំ អាគតត្តា ‘‘មុញ្ជំ បព្ពជញ្ច ឋបេត្វា’’តិ វុត្តំ. អដ្ឋង្គុលប្បមាណោតិ ទីឃតោ អដ្ឋង្គុលប្បមាណោ. ឃដ្ដនផលកំ នាម យត្ថ ឋបេត្វា រជិតចីវរំ ហត្ថេន ឃដ្ដេន្តិ. ឃដ្ដនមុគ្គរោ នាម អនុវាតាទិឃដ្ដនត្ថំ កតោតិ វទន្តិ. អម្ពណន្តិ ផលកេហិ បោក្ខរណីសទិសំ កតបានីយភាជនំ. រជនទោណីតិ យត្ថ បក្ករជនំ អាកិរិត្វា ឋបេន្តិ. ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតីតិ អកប្បិយចម្មំ សន្ធាយ វុត្តំ. បច្ចត្ថរណគតិកន្តិ ឥមិនា មញ្ចបីឋេបិ អត្ថរិតុំ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. បាវារាទិបច្ចត្ថរណម្បិ គរុភណ្ឌន្តិ ឯកេ, នោតិ អបរេ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ. មុដ្ឋិបណ្ណន្តិ តាលបណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ.

នវកម្មទានកថាវណ្ណនា

៣២៣. កិញ្ចិទេវ សមាទបេត្វា ការេស្សតីតិ សាមិកោយេវ កញ្ចិ ភិក្ខុំ សមាទបេត្វា ការេស្សតិ. ឧតុកាលេ បដិពាហិតុំ ន លភតីតិ ហេមន្តគិម្ហេសុ អញ្ញេ សម្បត្តភិក្ខូ បដិពាហិតុំ ន លភតិ. តិភាគន្តិ តតិយភាគំ. សចេ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុកាមោ ហោតីតិ សចេ សោ សង្ឃស្ស ភណ្ឌកឋបនដ្ឋានំ វា នវកានំ វា វសនដ្ឋានំ ទាតុំ ន ឥច្ឆតិ, អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកានញ្ញេវ ទាតុកាមោ ហោតីតិ អត្ថោ. ឯតញ្ហិ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុំ លភតីតិ ឯតំ តតិយភាគំ ឧបឌ្ឍភាគំ វា ទាតុំ លភតិ. អកតដ្ឋានេតិ សេនាសនតោ ពហិ ចយាទីនំ អកតដ្ឋានេ. ពហិកុដ្ដេតិ កុដ្ដតោ ពហិ.

អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិកថាវណ្ណនា

៣២៤. ចក្កលិកន្តិ កម្ពលាទីហិ វេឋេត្វា ចក្កសណ្ឋានេន បាទបុញ្ឆនយោគ្គំ កតំ. បរិភណ្ឌកតា ភូមិ នាម សណ្ហមត្តិកាហិ កតា កាឡវណ្ណាទិភូមិ. សេនាសនំ មញ្ចបីឋាទិ. តថេវ វឡញ្ជេតុំ វដ្ដតីតិ អញ្ញេហិ អាវាសិកភិក្ខូហិ បរិភុត្តនីហារេន បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘នេវាសិកា បកតិយា អនត្ថតាយ ភូមិយា ឋបេន្តិ ចេ, តេសម្បិ អនាបត្តិយេវា’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. ទ្វារម្បីតិអាទិនា វុត្តទ្វារវាតបានាទយោ អបរិកម្មកតាបិ ន អបស្សយិតព្ពា. លោមេសូតិ លោមេសុ ផុសន្តេសុ.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននកថាវណ្ណនា

៣២៥. ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនន្តិ ឥមំ វោហារំ បត្តានីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ, ‘‘ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តន’’ន្តិអាទិវោហារំ បត្តានីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. តម្បិ អន្តោ កត្វាតិ អាយតិំ ភិក្ខូនំ កុក្កុច្ចវិនោទនត្ថាយ តម្បិ សង្ឃភត្តំ អន្តោ កត្វា.

ឧទ្ទេសភត្តកថាវណ្ណនា

អត្តនោ វិហារទ្វារេតិ វិហារស្ស ទ្វារកោដ្ឋកសមីបំ សន្ធាយ វុត្តំ. ភោជនសាលាយាតិ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានភូតាយ ភោជនសាលាយ. ‘‘ទិន្នំ បនា’’តិ វត្វា យថា សោ ទាយកោ ទេតិ, តំ វិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘សង្ឃតោ ភន្តេ’’តិអាទិមាហ. អន្តរឃរេតិ អន្តោគេហេ. អន្តោឧបចារគតានន្តិ ឯត្ថ គាមទ្វារវីថិចតុក្កេសុ ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរំ អន្តោឧបចារោ នាម. អន្តរឃរស្ស ឧបចារេ បន លព្ភមានវិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘ឃរូបចារោ ចេត្ថា’’តិអាទិមាហ. ឯកវឡញ្ជន្តិ ឯកេន ទ្វារេន វឡញ្ជិតព្ពំ. នានានិវេសនេសូតិ នានាកុលស្ស និវេសនេសុ. លជ្ជី បេសលោ អគតិគមនំ វជ្ជេត្វា មេធាវី ច ឧបបរិក្ខិត្វា ឧទ្ទិសិស្សតីតិ អាហ ‘‘បេសលោ លជ្ជី មេធាវី ឥច្ឆិតព្ពោ’’តិ. និសិន្នស្សបិ និទ្ទាយន្តស្សបីតិ អនាទរេ សាមិវចនំ. តិចីវរបរិវារន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឧទកបត្តលាភី វិយ អញ្ញោបិ ឧទ្ទេសភត្តំ អលភិត្វា វត្ថាទិមនេកប្បការកំ លភតិ ចេ, តស្សេវ ត’’ន្តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. អត្តនោ រុចិវសេន យំ កិញ្ចិ វត្វា អាហរិតុំ វិស្សជ្ជិតត្តា វិស្សដ្ឋទូតោ នាម. យំ ឥច្ឆតីតិ ‘‘ឧទ្ទេសបត្តំ ទេថា’’តិអាទីនិ វទន្តោ យំ ឥច្ឆតិ. បុច្ឆាសភាគេនាតិ បុច្ឆាសទិសេន.

‘‘ឯកា កូដដ្ឋិតិកា នាម ហោតី’’តិ វត្វា តមេវ ឋិតិកំ វិភាវេន្តោ ‘‘រញ្ញោ វា ហី’’តិអាទិមាហ. អញ្ញេហិ ឧទ្ទេសភត្តេហិ អមិស្សេត្វា វិសុំយេវ ឋិតិកាយ គហេតព្ពត្តា ‘‘ឯកចារិកភត្តានី’’តិ វុត្តំ. ថេយ្យាយ ហរន្តីតិ បត្តហារកា ហរន្តិ. គីវា ហោតីតិ អាណាបកស្ស គីវា ហោតិ. ‘‘មនុស្សានំ វចនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ គច្ឆន្តីតិ ‘‘មនុស្សានំ វចនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ តេន ភិក្ខុនា វុត្តា គច្ឆន្តិ. អកតភាគោ នាមាតិ អាគន្តុកភាគោ នាម. ‘‘សព្ពោ សង្ឃោ បរិភុញ្ជតូ’’តិ វុត្តេតិ ឯត្ថ ‘‘បឋមមេវ ‘សព្ពំ សង្ឃិកំ បត្តំ ទេថា’តិ វត្វា បច្ឆា ‘សព្ពោ សង្ឃោ បរិភុញ្ជតូ’តិ អវុត្តេបិ ភាជេត្វាវ បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ.

និមន្តនភត្តកថាវណ្ណនា

‘‘ឯត្តកេ ភិក្ខូ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ទេថា’’តិអាទីនិ អវត្វា ‘‘ឯត្តកានំ ភិក្ខូនំ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា ទិន្នំ សង្ឃិកំ និមន្តនំ នាម. បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតីតិ ភិក្ខាបរិយាយេន វុត្តត្តា វដ្ដតិ. បដិបាដិយាតិ លទ្ធបដិបាដិយា. វិច្ឆិន្ទិត្វាតិ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ បទំ អវត្វា. តេនេវាហ ‘‘ភត្តន្តិ អវទន្តេនា’’តិ. អាលោបសង្ខេបេនាតិ ឯកេកបិណ្ឌវសេន. អយញ្ច នយោ និមន្តនេយេវ, ន ឧទ្ទេសភត្តេ. តត្ថ ហិ ឯកស្ស បហោនកប្បមាណំយេវ ភាជេតព្ពំ, តស្មា ឧទ្ទេសភត្តេ អាលោបដ្ឋិតិកា នាម នត្ថិ. អច្ឆតីតិ តិដ្ឋតិ. ‘‘ឯកវារន្តិ យាវ តស្មិំ អាវាសេ វសន្តិ ភិក្ខូ, សព្ពេ លភន្តី’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. អយំ បនេត្ថ អធិប្បាយោ – ឯកវារន្តិ ន ឯកទិវសំ សន្ធាយ វុត្តំ, យត្តកា បន ភិក្ខូ តស្មិំ អាវាសេ វសន្តិ, តេ សព្ពេ. ឯកស្មិំ ទិវសេ គហិតភិក្ខូ អញ្ញទា អគ្គហេត្វា យាវ ឯកវារំ សព្ពេ ភិក្ខូ ភោជិតា ហោន្តិ, តាវ យេ ជានន្តិ, តេ គហេត្វា គន្តព្ពន្តិ.

សលាកភត្តកថាវណ្ណនា

ឧបនិពន្ធិត្វាតិ លិខិត្វា. និគ្គហេន ទត្វាតិ អនិច្ឆន្តម្បិ និគ្គហេន សម្បដិច្ឆាបេត្វា. ឯកគេហវសេនាតិ ឯកាយ ឃរបាឡិយា វសេន. ឧទ្ទិសិត្វាតិ ‘‘តុយ្ហញ្ច តុយ្ហញ្ច បាបុណាតី’’តិ វត្វា. ទូរត្តា និគ្គហេត្វាបិ វារេន គាហេតព្ពគាមោ វារគាមោ. វិហារវារេ និយុត្តា វិហារវារិកា, វារេន វិហាររក្ខណកា. អញ្ញថត្តន្តិ បសាទញ្ញថត្តំ. ផាតិកម្មមេវ ភវន្តីតិ វិហាររក្ខណត្ថាយ សង្ឃេន ទាតព្ពអតិរេកលាភា ហោន្តិ. សង្ឃនវកេន លទ្ធកាលេតិ ទិវសេ ទិវសេ ឯកេកស្ស បាបិតានិ ទ្វេ តីណិ ឯកចារិកភត្តានិ តេនេវ និយាមេន អត្តនោ បាបុណនដ្ឋានេ សង្ឃនវកេន លទ្ធកាលេ. យស្ស កស្សចិ សម្មុខីភូតស្ស បាបេត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘យេភុយ្យេន ចេ ភិក្ខូ ពហិសីមគតា ហោន្តិ, សម្មុខីភូតស្ស យស្ស កស្សចិ បាបេតព្ពំ សភាគត្តា ឯកេន លទ្ធំ សព្ពេសំ ហោតិ, តស្មិម្បិ អសតិ អត្តនោ បាបេត្វា ទាតព្ព’’ន្តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. រសសលាកន្តិ ឧច្ឆុរសសលាកំ.

‘‘សង្ឃតោ និរាមិសសលាកាបិ វិហារេ បក្កភត្តម្បិ វដ្ដតិយេវា’’តិ សាធារណំ កត្វា វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.២៦) វុត្តត្តា ‘‘ឯវំ គាហិតេ សាទិតព្ពំ, ឯវំ ន សាទិតព្ព’’ន្តិ វិសេសេត្វា អវុត្តត្តា ច ភេសជ្ជាទិសលាកាយោ ចេត្ថ កិញ្ចាបិ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដន្តិ, សលាកវសេន គាហិតត្តា បន ន សាទិតព្ពាតិ ឯត្ថ អធិប្បាយោ វីមំសិតព្ពោ. យទិ ហិ ភេសជ្ជាទិសលាកា សលាកវសេន គាហិតា ន សាទិតព្ពា សិយា, សង្ឃតោ និរាមិសសលាកា វដ្ដតិយេវាតិ ន វទេយ្យ, ‘‘អតិរេកលាភោ សង្ឃភត្តំ ឧទ្ទេសភត្ត’’ន្តិអាទិវចនតោ (មហាវ. ១២៨) ‘‘អតិរេកលាភំ បដិក្ខិបាមី’’តិ សលាកវសេន គាហេតព្ពំ ភត្តមេវ បដិក្ខិត្តំ, ន ភេសជ្ជំ. សង្ឃភត្តាទីនិ ហិ ចុទ្ទស ភត្តានិយេវ តេន ន សាទិតព្ពានីតិ វុត្តានិ, ខន្ធកភាណកានំ វា មតេន ឥធ ឯវំ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. អគ្គតោ ទាតព្ពភិក្ខា អគ្គភិក្ខា. លទ្ធា វា អលទ្ធា វាតិ លភិត្វា វា អលភិត្វា វា. និពទ្ធាយ អគ្គភិក្ខាយ អប្បមត្តិកាយ ឯវ សម្ភវតោ លភិត្វាបិ បុនទិវសេ គណ្ហិតុំ វុត្តំ. អគ្គភិក្ខាមត្តន្តិ ហិ ឯត្ថ មត្ត-សទ្ទោ ពហុភាវំ និវត្តេតិ.

សលាកភត្តំ នាម វិហារេយេវ ឧទ្ទិសីយតិ វិហារមេវ សន្ធាយ ទិយ្យមានត្តាតិ អាហ ‘‘វិហារេ អបាបិតំ បនា’’តិអាទិ. តត្រ អាសនសាលាយាតិ តស្មិំ គាមេ អាសនសាលាយ. វិហារំ អានេត្វា គាហេតព្ពន្តិ តថា វត្វា តស្មិំ ទិវសេ ទិន្នភត្តំ វិហារមេវ អានេត្វា ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. តត្ថាតិ តស្មិំ ទិសាភាគេ. តំ គហេត្វាតិ តំ វារគាមសលាកំ អត្តនា គហេត្វា. តេនាតិ យោ អត្តនោ បត្តំ វារគាមសលាកំ ទិសំគមិកស្ស អទាសិ, តេន. អនតិក្កន្តេយេវ តស្មិំ តស្ស សលាកា គាហេតព្ពាតិ យស្មា ឧបចារសីមដ្ឋស្សេវ សលាកា បាបុណាតិ, តស្មា តស្មិំ ទិសំគមិកេ ឧបចារសីមំ អនតិក្កន្តេយេវ តស្ស ទិសំគមិកស្ស បត្តសលាកា អត្តនោ បាបេត្វា គហេតព្ពា.

អនាគតទិវសេតិ ឯត្ថ កថំ តេសំ ភិក្ខូនំ អាគតានាគតភាវោ វិញ្ញាយតីតិ ចេ? យស្មា តតោ តតោ អាគតា ភិក្ខូ តស្មិំ គាមេ អាសនសាលាយ សន្និបតន្តិ, តស្មា តេសំ អាគតានាគតភាវោ សក្កា វិញ្ញាតុំ. អម្ហាកំ គោចរគាមេតិ សលាកភត្តទាយកានំ គាមេ. ភុញ្ជិតុំ អាគច្ឆន្តីតិ ‘‘មហាថេរោ ឯកកោវ វិហារេ ឱហីនោ អវស្សំ សព្ពសលាកា អត្តនោ បាបេត្វា ឋិតោ’’តិ មញ្ញមានា អាគច្ឆន្តិ.

បក្ខិកភត្តាទិកថាវណ្ណនា

អភិលក្ខិតេសុ ចតូសុ បក្ខទិវសេសុ ទាតព្ពភត្តំ បក្ខិកំ. អភិលក្ខិតេសូតិ ឯត្ថ អភីតិ ឧបសគ្គមត្តំ, លក្ខណីយេសុ ឥច្ចេវ អត្ថោ, ឧបោសថសមាទានធម្មស្សវនបូជាសក្ការាទិករណត្ថំ លក្ខិតព្ពេសុ សល្លក្ខេតព្ពេសុ ឧបលក្ខេតព្ពេសូតិ វុត្តំ ហោតិ. ស្វេ បក្ខោតិ ‘‘អជ្ជ បក្ខិកំ ន គាហេតព្ព’’ន្តិ បក្ខិកស្ស អនិយមត្តា វុត្តំ. ‘‘ស្វេ អម្ហាកំ ឃរេ លូខភត្តំ ភវិស្សតី’’តិ បោត្ថកេសុ លិខន្តិ, ‘‘បក្ខភត្តំ ភវិស្សតី’’តិ បាឋេន ភវិតព្ពំ. ឧបោសថេ ទាតព្ពំ ភត្តំ ឧបោសថិកំ. និពន្ធាបិតន្តិ ‘‘អសុកវិហារស្សា’’តិ និយមិតំ. គាហេត្វា ភុញ្ជិតព្ពន្តិ តស្មិំ សេនាសនេ វសន្តេហិ ឋិតិកាយ គាហេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. តណ្ឌុលាទីនិបេសេន្តិ…បេ… វដ្ដតីតិ អភិហដភិក្ខត្តា វដ្ដតិ. តថា បដិគ្គហិតត្តាតិ ភិក្ខានាមេន បដិគ្គហិតត្តា. បត្តំ បូរេត្វា ថកេត្វា ទិន្នន្តិ ‘‘គុឡកភត្តំ ទេមា’’តិ ទិន្នំ. គុឡបិណ្ឌេបិ…បេ… ទាតព្ពោតិ ឯត្ថ គុឡបិណ្ឌំ តាលបក្កប្បមាណន្តិ វេទិតព្ពំ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.