៣. វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកំ

វស្សូបនាយិកានុជាននកថាវណ្ណនា

១៨៤. វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកេ ឥធ-សទ្ទោ និបាតមត្តោតិ ឱកាសបរិទីបនស្សបិ អសម្ភវតោ អត្ថន្តរស្ស អពោធនតោ វុត្តំ. អបរជ្ជុគតាយ អស្សាតិ ឥមិនា អសមានាធិករណវិសយោ ពាហិរត្ថសមាសោយន្តិ ទស្សេតិ. អបរជ្ជូតិ អាសាឡ្ហីបុណ្ណមិតោ អបរំ ទិនំ, បាដិបទន្តិ អត្ថោ. អស្សាតិ អាសាឡ្ហីបុណ្ណមិយា.

វស្សានេ ចារិកាបដិក្ខេបាទិកថាវណ្ណនា

១៨៥. អនបេក្ខគមនេន វា អញ្ញត្ថ អរុណំ ឧដ្ឋាបនេន វា អាបត្តិ វេទិតព្ពាតិ ឯត្ថ អនបេក្ខគមនេន ឧបចារាតិក្កមេ អាបត្តិ វេទិតព្ពា, សាបេក្ខគមនេន អញ្ញត្ថ អរុណុដ្ឋាបនេន អាបត្តិ វេទិតព្ពា.

សត្តាហករណីយានុជាននកថាវណ្ណនា

១៨៧-១៨៩. តីណិ បរិហីនានីតិ ភិក្ខុនីនំ វច្ចកុដិអាទីនំ បដិក្ខិត្តត្តា បហីនានិ. វារេយ្យន្តិ អាវាហវិវាហមង្គលំ. សុត្តន្តោតិ អត្តនោ បគុណសុត្តន្តោ. ន បលុជ្ជតីតិ ន វិនស្សតិ ន អន្តរធាយតិ.

បហិតេយេវ អនុជាននកថាវណ្ណនា

១៩៩. ភិក្ខុគតិកោតិ ភិក្ខុនិស្សិតកោ. សោ បន យស្មា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសនកបុរិសោ’’តិ. សត្តាហករណីយេន គន្ត្វា ពហិទ្ធា អរុណុដ្ឋាបនំ រត្តិច្ឆេទោ. អនិមន្តិតេន គន្តុំ ន វដ្ដតីតិ ឯត្ថ អនិមន្តិតត្តា សត្តាហកិច្ចំ អធិដ្ឋហិត្វា គច្ឆន្តស្សបិ វស្សច្ឆេទោ ចេវ ទុក្កដញ្ច ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. យថាវុត្តញ្ហិ រត្តិច្ឆេទការណំ វិនា តិរោវិហារេ វសិត្វា អាគច្ឆិស្សាមីតិ គច្ឆតោបិ វស្សច្ឆេទំ វទន្តិ. គន្តុំ វដ្ដតីតិ សត្តាហករណីយេន គន្តុំ វដ្ដតិ. ឯវំ គច្ឆន្តេន ច អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតេនេវ ‘‘អន្តោសត្តាហេ អាគច្ឆិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គន្តព្ពំ. សចេ អាភោគំ អកត្វា ឧបចារសីមំ អតិក្កមតិ, ឆិន្នវស្សោវ ហោតីតិ វទន្តិ. ភណ្ឌកន្តិ ចីវរំ សន្ធាយ វុត្តំ. បហិណន្តីតិ ចីវរធោវនាទិកម្មេន បហិណន្តិ. សម្បាបុណិតុំ ន សក្កោតិ, វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ‘‘អជ្ជេវ អាគមិស្សាមី’’តិ សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា បុន អាគច្ឆន្តស្ស អន្តរាមគ្គេ សចេ អរុណុគ្គមនំ ហោតិ, វស្សច្ឆេទោបិ ន ហោតិ, រត្តិច្ឆេទទុក្កដញ្ច នត្ថីតិ វទន្តិ. ‘‘អាចរិយំ បស្សិស្សាមី’’តិ បន គន្តុំ លភតីតិ ‘‘អគិលានម្បិ អាចរិយំ ឧបជ្ឈាយំ វា បស្សិស្សាមី’’តិ សត្តាហករណីយេន គន្តុំ លភតិ. សចេ បន នំ អាចរិយោ ‘‘អជ្ជ មា គច្ឆា’’តិ វទតិ, វដ្ដតីតិ ឯវំ សត្តាហករណីយេន គតំ អន្តោសត្តាហេយេវ បុន អាគច្ឆន្តំ សចេ អាចរិយោ ឧបជ្ឈាយោ វា ‘‘អជ្ជ មា គច្ឆា’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ, សត្តាហាតិក្កមេបិ អនាបត្តីតិ អធិប្បាយោ, វស្សច្ឆេទោ បន ហោតិយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ សត្តាហស្ស ពហិទ្ធា វីតិនាមិតត្តា.

អន្តរាយេ អនាបត្តិវស្សច្ឆេទកថាវណ្ណនា

២០១. សចេ ទូរំ គតោ ហោតិ, សត្តាហវារេន អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោតិ ឥមិនា វស្សច្ឆេទការណេ សតិ សត្តាហករណីយេន គន្តុំ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ.

វជាទីសុ វស្សូបគមនកថាវណ្ណនា

២០៣. ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពន្តិ សត្ថស្សាវិហារត្តា ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ’’តិ អវត្វា ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ. សត្ថេ បន វស្សំ ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតីតិ កុដិកាទីនំ អភាវេ ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ វចីភេទំ កត្វា ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ, អាលយករណមត្តេនេវ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. វិប្បកិរតីតិ វិសុំ វិសុំ គច្ឆតិ. តីសុ ឋានេសុ នត្ថិ វស្សច្ឆេទេ អាបត្តីតិ តេហិ សទ្ធិំ គច្ឆន្តស្សេវ នត្ថិ អាបត្តិ, តេហិ វិយុជ្ជិត្វា គមនេ បន អាបត្តិយេវ, បវារេតុញ្ច ន លភតិ.

វស្សំ អនុបគន្តព្ពដ្ឋានកថាវណ្ណនា

២០៤. សេយ្យថាបិ បិសាចិល្លិកាតិ ឯត្ថ បិសាចា ឯវ បិសាចិល្លិកា, បិសាចទារកាតិបិ វទន្តិ. បវិសនទ្វារំ យោជេត្វាតិ សកវាដពទ្ធមេវ យោជេត្វា. បញ្ចន្នំ ឆទនានន្តិ តិណបណ្ណឥដ្ឋកសិលាសុធាសង្ខាតានំ បញ្ចន្នំ ឆទនានំ. ឥទញ្ច យេភុយ្យេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ រុក្ខាទីសុ បទរច្ឆទនាយបិ កុដិកាយ វស្សូបគមនស្ស វុត្តត្តា. ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ពន្តិ វចីភេទំ កត្វា វស្សូបគមនំ សន្ធាយេវ បដិក្ខេបោ, ន អាលយករណវសេន ឧបគមនំ សន្ធាយាតិ វទន្តិ. បាឡិយំ បន អវិសេសេន វុត្តត្តា អដ្ឋកថាយញ្ច ទុតិយបារាជិកសំវណ្ណនាយំ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៤) ‘‘វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេន ហិ នាលកបដិបទំ បដិបន្នេនបិ បញ្ចន្នំ ឆទនានំ អញ្ញតរេន ឆន្នេយេវ សទ្វារពន្ធេ សេនាសនេ ឧបគន្តព្ពំ. តស្មា វស្សកាលេ សចេ សេនាសនំ លភតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភតិ, ហត្ថកម្មំ បរិយេសិត្វាបិ កាតព្ពំ. ហត្ថកម្មំ អលភន្តេន សាមម្បិ កាតព្ពំ, ន ត្វេវ អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ ទឡ្ហំ កត្វា វុត្តត្តា អសេនាសនិកស្ស នាវាទិំ វិនា អញ្ញត្ថ អាលយោ ន វដ្ដតីតិ អម្ហាកំ ខន្តិ. នាវាសត្ថវជេសុយេវ ហិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នាវាយ វស្សំ ឧបគន្តុ’’ន្តិអាទិនា សតិ អសតិ វា សេនាសនេ វស្សូបគមនស្ស វិសុំ អនុញ្ញាតត្តា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ អយំ បដិក្ខេបោ តត្ថ ន លព្ភតីតិ អសតិ សេនាសនេ អាលយវសេនបិ នាវាទីសុ ឧបគមនំ វុត្តំ. ដង្កិតមញ្ចោ នាម ទីឃេ មញ្ចបាទេ មជ្ឈេ វិជ្ឈិត្វា អដនិយោ បវេសេត្វា កតោ មញ្ចោ. តស្ស ឥទំ ឧបរិ ឥទំ ហេដ្ឋាតិ នត្ថិ, បរិវត្តេត្វា អត្ថតោបិ តាទិសោវ ហោតិ, តំ សុសានេ ទេវដ្ឋានេ ច ឋបេន្តិ, ចតុន្នំ បាសាណានំ ឧបរិ បាសាណំ អត្ថរិត្វា កតំ គេហម្បិ ‘‘ដង្កិតមញ្ចោ’’តិ វុច្ចតិ.

វស្សំ អនុបគន្តព្ពដ្ឋានកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អធម្មិកកតិកកថាវណ្ណនា

២០៥. តស្សា លក្ខណំ មហាវិភង្គេ វុត្តន្តិ ចតុត្ថបារាជិកសំវណ្ណនាយំ ‘‘យោ ឥមម្ហា អាវាសា បឋមំ បក្កមិស្សតិ, តំ មយំ អរហាតិ ជានិស្សាមា’’តិ (បារា. ២២៨) ឯត្ថ ទស្សិតំ អធម្មិកកតិកវត្តលក្ខណំ សន្ធាយ វទតិ, បរតោបិ សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ អធម្មិកំ កតិកវត្តំ អាវិ ភវិស្សតិយេវ.

បដិស្សវទុក្កដាបត្តិកថាវណ្ណនា

២០៧. យស្មា នានាសីមាយំ ទ្វីសុ អាវាសេសុ វស្សំ វសន្តស្ស ទុតិយេ ‘‘វសាមី’’តិ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ បឋមសេនាសនគ្គាហោ បដិប្បស្សម្ភតិ, បុន បឋមេយេវ ‘‘វសាមី’’តិ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ទុតិយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, តស្មា ‘‘តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បុរិមិកា ច ន បញ្ញាយតី’’តិ វុត្តំ. បដិស្សវស្ស វិសំវាទនបច្ចយា ហោន្តម្បិ ទុក្កដំ សតិយេវ បដិស្សវេ ហោតីតិ អាហ ‘‘តស្ស តស្ស បដិស្សវេ ទុក្កដ’’ន្តិ. តេនេវាហ ‘‘តញ្ច ខោ…បេ… បច្ឆា វិសំវាទនបច្ចយា’’តិ.

អករណីយោតិ សត្តាហករណីយេន អករណីយោ. សករណីយោតិ សត្តាហករណីយេនេវ សករណីយោ. យទិ ឯវំ ‘‘សត្តាហករណីយេន អករណីយោ សករណីយោ’’តិ ច កស្មា ន វុត្តន្តិ? ‘‘អករណីយោ’’តិ វុត្តេបិ សត្តាហករណីយេន សករណីយាករណីយតា វិញ្ញាយតីតិ កត្វា ន វុត្តំ. យទិ ឯវំ បរតោ ‘‘សត្តាហករណីយេន បក្កមតី’’តិ វារទ្វយេបិ ‘‘សករណីយោ បក្កមតី’’តិ ឯត្តកមេវ កស្មា ន វុត្តន្តិ? វុច្ចតេ – តត្ថ ‘‘សត្តាហករណីយេនា’’តិ អវត្វា ‘‘សករណីយោ បក្កមតី’’តិ វុត្តេ សោ តំ សត្តាហំ ពហិទ្ធា វីតិនាមេតីតិ ន សក្កា វត្តុន្តិ ‘‘សត្តាហករណីយេន បក្កមតី’’តិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ វុត្តេ សត្តាហស្ស អធិកតត្តា សោ តំ សត្តាហំ ពហិ វីតិនាមេតីតិ សក្កា វត្តុំ.

ឯត្ថ ច អាទិម្ហិ ចត្តារោ វារា និរបេក្ខគមនំ សន្ធាយ វុត្តា, តត្ថាបិ បុរិមា ទ្វេ វារា វស្សំ អនុបគតស្ស វសេន វុត្តា, បច្ឆិមា បន ទ្វេ វារា វស្សំ ឧបគតស្ស វសេន, តតោ បរំ ទ្វេ វារា សាបេក្ខគមនំ សន្ធាយ វុត្តា, តត្ថាបិ បឋមវារោ សាបេក្ខស្សបិ សត្តាហករណីយេន គន្ត្វា តំ សត្តាហំ ពហិទ្ធា វីតិនាមេន្តស្ស វស្សច្ឆេទទស្សនត្ថំ វុត្តោ, ឥតរោ វុត្តនយេនេវ គន្ត្វា អន្តោសត្តាហេ និវត្តន្តស្ស វស្សច្ឆេទាភាវទស្សនត្ថំ. ‘‘សោ សត្តាហំ អនាគតាយ បវារណាយ សករណីយោ បក្កមតី’’តិ អយំ បន វារោ នវមិតោ បដ្ឋាយ គន្ត្វា សត្តាហំ ពហិទ្ធា វីតិនាមេន្តស្សបិ វស្សច្ឆេទាភាវទស្សនត្ថំ វុត្តោ. ឯត្ថ ច ‘‘អករណីយោ បក្កមតី’’តិ ទុតិយវារស្ស អនាគតត្តា នវមិតោ បដ្ឋាយ គច្ឆន្តេនបិ សតិយេវ ករណីយេ គន្តព្ពំ, នាសតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥមេ ច សត្ត វារា ពហិទ្ធា កតឧបោសថិកស្ស វសេន អាគតា, អបរេ សត្ត អន្តោវិហារំ គន្ត្វា កតឧបោសថស្ស វសេនាតិ ឯវំ បុរិមិកាយ វសេន ចុទ្ទស វារា វុត្តា, តតោ បរំ បច្ឆិមិកាយ វសេន តេយេវ ចុទ្ទស វារា វុត្តាតិ ឯវមេតេសំ នានាករណំ វេទិតព្ពំ.

ឥមេហិ បន សព្ពវារេហិ វុត្តមត្ថំ សម្បិណ្ឌេត្វា ទស្សេតុំ ‘‘សោ តទហេវ អករណីយោតិអាទីសូ’’តិអាទិ អារទ្ធំ. កោ បន វាទោ ទ្វីហតីហំ វសិត្វា អន្តោសត្តាហេ និវត្តន្តស្សាតិ វស្សំ ឧបគន្ត្វា ទ្វីហតីហំ វសិត្វា សត្តាហករណីយេន គន្ត្វា អន្តោសត្តាហេ និវត្តន្តស្ស កោ បន វាទោ, កថា ឯវ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. អសតិយា បន វស្សំ ន ឧបេតីតិ ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមី’’តិ វចីភេទំ កត្វា ន ឧបេតិ.

កោមុទិយា ចាតុមាសិនិយាតិ បច្ឆិមកត្តិកបុណ្ណមាយំ. សា ហិ កុមុទានំ អត្ថិតាយ កោមុទី, ចតុន្នំ វស្សិកានំ មាសានំ បរិយោសានត្តា ‘‘ចាតុមាសិនី’’តិ វុច្ចតិ. តទា ហិ កុមុទានិ សុបុប្ផិតានិ ហោន្តិ, តស្មា កុមុទានំ សមូហោ, កុមុទានិ ឯវ វា កោមុទា, តេ ឯត្ថ អត្ថីតិ ‘‘កោមុទី’’តិ វុច្ចតិ, កុមុទវតីតិ វុត្តំ ហោតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

បដិស្សវទុក្កដាបត្តិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.