៣៤. បកិណ្ណកវិនិច្ឆយកថា

១. ឥទានិ បកិណ្ណកកថា ច វេទិតព្ពា. ‘‘គណភោជនេ អញ្ញត្រ សមយា បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២១៧) វុត្តំ គណភោជនំ (បាចិ. អដ្ឋ. ២១៧-២១៨) ទ្វីហិ អាការេហិ បសវតិ វិញ្ញត្តិតោ វា និមន្តនតោ វា. កថំ វិញ្ញត្តិតោ បសវតិ? ចត្តារោ ភិក្ខូ ឯកតោ ឋិតា វា និសិន្នា វា ឧបាសកំ ទិស្វា ‘‘អម្ហាកំ ចតុន្នម្បិ ភត្តំ ទេហី’’តិ វា វិញ្ញាបេយ្យុំ, បាដេក្កំ វា បស្សិត្វា ‘‘មយ្ហំ ទេហិ, មយ្ហំ ទេហី’’តិ ឯវំ ឯកតោ វា នានាតោ វា វិញ្ញាបេត្វា ឯកតោ វា គច្ឆន្តុ នានាតោ វា, ភត្តំ គហេត្វាបិ ឯកតោ វា ភុញ្ជន្តុ នានាតោ វា. សចេ ឯកតោ គណ្ហន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. បដិគ្គហណមេវ ហេត្ថ បមាណំ. ឯវំ វិញ្ញត្តិតោ បសវតិ.

កថំ និមន្តនតោ បសវតិ? ចត្តារោ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘តុម្ហេ, ភន្តេ, ឱទនេន និមន្តេមិ, ឱទនំ មេ គណ្ហថ អាកង្ខថ ឱលោកេថ អធិវាសេថ បដិមានេថា’’តិ ឯវំ យេន កេនចិ វេវចនេន វា ភាសន្តរេន វា បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វា និមន្តេតិ. ឯវំ ឯកតោ និមន្តិតា បរិច្ឆិន្នកាលវសេន អជ្ជតនាយ វា ស្វាតនាយ វា ឯកតោ គច្ឆន្តិ, ឯកតោ គណ្ហន្តិ, ឯកតោ ភុញ្ជន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. ឯកតោ និមន្តិតា ឯកតោ វា នានាតោ វា គច្ឆន្តិ, ឯកតោ គណ្ហន្តិ, ឯកតោ វា នានាតោ វា ភុញ្ជន្តិ, អាបត្តិយេវ. ឯកតោ និមន្តិតា ឯកតោ វា នានាតោ វា គច្ឆន្តិ, នានាតោ គណ្ហន្តិ, ឯកតោ វា នានាតោ វា ភុញ្ជន្តិ, អនាបត្តិ. ចត្តារិ បរិវេណានិ វា វិហារេ វា គន្ត្វា នានាតោ និមន្តិតា, ឯកដ្ឋានេ ឋិតេសុយេវ វា ឯកោ បុត្តេន ឯកោ បិតរាតិ ឯវម្បិ នានាតោ និមន្តិតា ឯកតោ វា នានាតោ វា គច្ឆន្តុ, ឯកតោ វា នានាតោ វា ភុញ្ជន្តុ, សចេ ឯកតោ គណ្ហន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. ឯវំ តាវ និមន្តនតោ បសវតិ.

តស្មា សចេ កោចិ សង្ឃភត្តំ កត្តុកាមេន និមន្តនត្ថាយ បេសិតោ វិហារំ អាគម្ម ‘‘ភន្តេ, ស្វេ អម្ហាកំ ឃរេ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អវត្វា ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វា ‘‘សង្ឃភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វា ‘‘សង្ឃោ ភត្តំ គណ្ហតូ’’តិ វា វទតិ, ភត្តុទ្ទេសកេន បណ្ឌិតេន ភវិតព្ពំ. និមន្តនិកា គណភោជនតោ, បិណ្ឌបាតិកា ច ធុតង្គភេទតោ មោចេតព្ពា. កថំ? ឯវំ តាវ វត្តព្ពំ ‘‘ស្វេ ន សក្កា ឧបាសកា’’តិ. បុនទិវសេ, ភន្តេតិ. បុនទិវសេបិ ន សក្កាតិ. ឯវំ យាវ អឌ្ឍមាសម្បិ ហរិត្វា បុន វត្តព្ពោ ‘‘កិំ ត្វំ អវចា’’តិ. សចេ បុនបិ ‘‘សង្ឃភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តតោ ‘‘ឥមំ តាវ ឧបាសក បុប្ផំ កប្បិយំ ករោហិ, ឥមំ តិណ’’ន្តិ ឯវំ វិក្ខេបំ កត្វា បុន ‘‘ត្វំ កិំ កថយិត្ថា’’តិ បុច្ឆិតព្ពោ. សចេ បុនបិ តថេវ វទតិ, ‘‘អាវុសោ, ត្វំ បិណ្ឌបាតិកេ វា មហល្លកត្ថេរេ វា ន លច្ឆសិ, សាមណេរេ លច្ឆសី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ននុ, ភន្តេ, អសុកស្មិំ អសុកស្មិញ្ច គាមេ ភទន្តេ ភោជេសុំ, អហំ កស្មា ន លភាមី’’តិ ច វុត្តេ តេ និមន្តិតុំ ជានន្តិ, ត្វំ ន ជានាសីតិ. តេ កថំ និមន្តេសុំ, ភន្តេតិ? តេ ឯវមាហំសុ ‘‘អម្ហាកំ, ភន្តេ, ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ. សចេ សោបិ តថេវ វទតិ, វដ្ដតិ.

អថ បុនបិ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, ‘‘ន ទានិ ត្វំ, អាវុសោ, ពហូ ភិក្ខូ លច្ឆសិ, តយោ ឯវ, អាវុសោ, លច្ឆសី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ននុ, ភន្តេ, អមុកស្មិញ្ច អមុកស្មិញ្ច គាមេ សកលំ ភិក្ខុសង្ឃំ ភោជេសុំ, អហំ កស្មា ន លភាមី’’តិ. ‘‘ត្វំ និមន្តិតុំ ន ជានាសី’’តិ. តេ កថំ និមន្តេសុំ, ភន្តេតិ? តេ ឯវមាហំសុ ‘‘អម្ហាកំ, ភន្តេ, ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ. សចេ សោបិ តថេវ ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ. អថ បុនបិ ‘‘ភត្តមេវា’’តិ វទតិ, តតោ វត្តព្ពោ – ‘‘គច្ឆ ត្វំ, នត្ថម្ហាកំ តវ ភត្តេនត្ថោ, និពទ្ធគោចរោ ឯស អម្ហាកំ, មយមេត្ថ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. តំ ‘‘ចរថ, ភន្តេ’’តិ វត្វា អាគតំ បុច្ឆន្តិ ‘‘កិំ ភោ លទ្ធា ភិក្ខូ’’តិ? កិំ ឯតេន, ពហុ ឯត្ថ វត្តព្ពំ, ថេរា ‘‘ស្វេ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ អាហំសុ, មា ទានិ តុម្ហេ បមជ្ជិត្ថាតិ. ទុតិយទិវសេ ចេតិយវត្តំ កត្វា ឋិតភិក្ខូ សង្ឃត្ថេរេន វត្តព្ពា ‘‘អាវុសោ, ធុរគាមេ សង្ឃភត្តំ, អបណ្ឌិតមនុស្សោ បន អគមាសិ, គច្ឆាម, ធុរគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. ភិក្ខូហិ ថេរស្ស វចនំ កាតព្ពំ, ន ទុព្ពចេហិ ភវិតព្ពំ, គាមទ្វារេ អដ្ឋត្វាវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ, តេសុ បត្តានិ គហេត្វា និសីទាបេត្វា ភោជេន្តេសុ ភុញ្ជិតព្ពំ.

សចេ អាសនសាលាយ ភត្តំ ឋបេត្វា រថិកាសុ អាហិណ្ឌន្តា អារោចេន្តិ ‘‘អាសនសាលាយំ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ, ន វដ្ដតិ. អថ បន ‘‘ភត្តំ អាទាយ តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, បដិកច្ចេវ វា វិហារំ អតិហរិត្វា បតិរូបេ ឋានេ ឋបេត្វា អាគតាគតានំ ទេន្តិ, អយំ អភិហដភិក្ខា នាម វដ្ដតិ. សចេ បន ភត្តសាលាយ ទានំ សជ្ជេត្វា តំ តំ បរិវេណំ បហិណន្តិ ‘‘ភត្តសាលាយ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ, វដ្ដតិ. យេ បន មនុស្សា បិណ្ឌចារិកេ ភិក្ខូ ទិស្វា អាសនសាលំ សម្មជ្ជិត្វា តត្ថ និសីទាបេត្វា ភោជេន្តិ, ន តេ បដិក្ខិបិតព្ពា. យេ បន គាមេ ភិក្ខំ អលភិត្វា គាមតោ និក្ខមន្តេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, តេ បដិក្ខិបិតព្ពា, ន និវត្តិតព្ពំ. សចេ ‘‘និវត្តថ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ‘‘និវត្តថា’’តិ វុត្តបទេ និវត្តិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘និវត្តថ, ភន្តេ, ឃរេ ភត្តំ កតំ, គាមេ ភត្តំ កត’’ន្តិ វទន្តិ, គេហេ ច គាមេ ច ភត្តំ នាម យស្ស កស្សចិ ហោតិ, និវត្តិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘និវត្តថ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ សម្ពន្ធំ កត្វា វទន្តិ, និវត្តិតុំ ន វដ្ដតិ. អាសនសាលាតោ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ និក្ខមន្តេ ទិស្វា ‘‘និសីទថ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ.

‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ វចនតោ គិលានសមយោ ចីវរទានសមយោ ចីវរការសមយោ អទ្ធានគមនសមយោ នាវាភិរុហនសមយោ មហាសមយោ សមណភត្តសមយោតិ ឯតេសុ សត្តសុ សមយេសុ អញ្ញតរស្មិំ អនាបត្តិ. តស្មា យថា មហាចម្មស្ស បរតោ មំសំ ទិស្សតិ, ឯវំ អន្តមសោ បាទាបិ ផាលិតា ហោន្តិ, វាលិកាយ វា សក្ខរាយ វា បហដមត្តេ ទុក្ខំ ឧប្បាទេន្តិ, ន សក្កា ច ហោតិ អន្តោគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ, ឦទិសេ គេលញ្ញេ គិលានសមយោតិ ភុញ្ជិតព្ពំ, ន លេសកប្បិយំ កាតព្ពំ.

ចីវរទានសមយោ នាម អនត្ថតេ កថិនេ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ បញ្ចមាសា. ឯត្ថន្តរេ ‘‘ចីវរទានសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ. ចីវរេ ករិយមានេ ចីវរការសមយោតិ ភុញ្ជិតព្ពំ. យទា ហិ សាដកញ្ច សុត្តញ្ច លភិត្វា ចីវរំ ករោន្តិ, អយំ ចីវរការសមយោ នាម, វិសុំ ចីវរការសមយោ នាម នត្ថិ, តស្មា យោ តត្ថ ចីវរេ កត្តព្ពំ យំ កិញ្ចិ កម្មំ ករោតិ, មហាបច្ចរិយញ្ហិ ‘‘អន្តមសោ សូចិវេធកោ’’តិបិ វុត្តំ. តេន ‘‘ចីវរការសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ. កុរុន្ទិយំ បន វិត្ថារេនេវ វុត្តំ ‘‘យោ ចីវរំ វិចារេតិ ឆិន្ទតិ, មោឃសុត្តកំ ឋបេតិ, អាគន្តុកបត្តំ ឋបេតិ, បច្ចាគតំ សិព្ពេតិ, អាគន្តុកបត្តំ ពន្ធតិ, អនុវាតំ ឆិន្ទតិ ឃដេតិ អារោបេតិ, តត្ថ បច្ចាគតំ សិព្ពេតិ, សុត្តំ ករោតិ វលេតិ, បិប្ផលិកំ និសេតិ, បរិវត្តនំ ករោតិ, សព្ពោបិ ចីវរំ ករោតិយេវាតិ វុច្ចតិ. យោ បន សមីបេ និសិន្នោ ជាតកំ វា ធម្មបទំ វា កថេតិ, អយំ ន ចីវរការកោ, ឯតំ ឋបេត្វា សេសានំ គណភោជនេ អនាបត្តី’’តិ.

អទ្ធានគមនសមយេ អន្តមសោ អឌ្ឍយោជនំ គន្តុកាមេនបិ ‘‘អឌ្ឍយោជនំ គច្ឆិស្សាមី’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ, គច្ឆន្តេន ភុញ្ជិតព្ពំ, គតេន ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតព្ពំ.

នាវាភិរុហនសមយេ ‘‘នាវំ អភិរុហិស្សាមី’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ, អារុឡ្ហេន ឥច្ឆិតដ្ឋានំ គន្ត្វាបិ យាវ ន ឱរោហតិ, តាវ ភុញ្ជិតព្ពំ, ឱរុឡ្ហេន ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតព្ពំ.

មហាសមយោ នាម យត្ថ ទ្វេ តយោ ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាបេន្តិ, អន្តមសោ ចតុត្ថេបិ អាគតេ ន យាបេន្តិ, អយំ មហាសមយោ. យត្ថ បន សតំ វា សហស្សំ វា សន្និបតន្តិ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, តស្មា តាទិសេ កាលេ ‘‘មហាសមយោ’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ.

សមណភត្តសមយោ នាម យោ កោចិ បរិព្ពាជកសមាបន្នោ ភត្តំ ករោតិ, អយំ សមណភត្តសមយោវ. តស្មា សហធម្មិកេសុ វា តិត្ថិយេសុ វា អញ្ញតរេន យេន កេនចិ កតេ ភត្តេ ‘‘សមណភត្តសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ. ‘‘អនាបត្តិ សមយេ, ទ្វេ តយោ ឯកតោ ភុញ្ជន្តិ, បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ឯកតោ សន្និបតិត្វា ភុញ្ជន្តិ, និច្ចភត្តំ, សលាកភត្តំ, បក្ខិកំ, ឧបោសថិកំ, បាដិបទិកំ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តី’’តិ (បាចិ. ២២០) វចនតោ យេបិ អកប្បិយនិមន្តនំ សាទិយិត្វា ទ្វេ វា តយោ វា ឯកតោ គហេត្វា ភុញ្ជន្តិ, តេសម្បិ អនាបត្តិ.

តត្ថ អនិមន្តិតចតុត្ថំ បិណ្ឌបាតិកចតុត្ថំ អនុបសម្បន្នចតុត្ថំ បត្តចតុត្ថំ គិលានចតុត្ថន្តិ បញ្ចន្នំ ចតុត្ថានំ វសេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. កថំ? ឥធេកច្ចោ ចត្តារោ ភិក្ខូ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ និមន្តេតិ. តេសុ តយោ គតា, ឯកោ ន គតោ. ឧបាសកោ ‘‘ឯកោ, ភន្តេ, ថេរោ កុហិ’’ន្តិ បុច្ឆតិ. នាគតោ ឧបាសកាតិ. សោ អញ្ញំ តំខណប្បត្តំ កញ្ចិ ‘‘ឯហិ, ភន្តេ’’តិ ឃរំ បវេសេត្វា ចតុន្នម្បិ ភត្តំ ទេតិ, សព្ពេសំ អនាបត្តិ. កស្មា? គណបូរកស្ស អនិមន្តិតត្តា. តយោ ឯវ ហិ តត្ថ និមន្តិតា គណ្ហិំសុ, តេហិ គណោ ន បូរតិ, គណបូរកោ ច អនិមន្តិតោ, តេន គណោ ភិជ្ជតីតិ. ឯតំ អនិមន្តិតចតុត្ថំ.

បិណ្ឌបាតិកចតុត្ថេ និមន្តនកាលេ ឯកោ បិណ្ឌបាតិកោ ហោតិ, សោ នាធិវាសេតិ, គមនវេលាយំ បន ‘‘ឯហិ ភន្តេ’’តិ វុត្តេ អនធិវាសិតត្តា អនាគច្ឆន្តម្បិ ‘‘ឯថ ភិក្ខំ លច្ឆថា’’តិ គហេត្វា គច្ឆន្តិ, សោ តំ គណំ ភិន្ទតិ, តស្មា សព្ពេសំ អនាបត្តិ.

អនុបសម្បន្នចតុត្ថេ សាមណេរេន សទ្ធិំ និមន្តិតា ហោន្តិ, សោបិ គណំ ភិន្ទតិ.

បត្តចតុត្ថេ ឯកោ សយំ អាគន្ត្វា បត្តំ បេសេតិ, ឯវម្បិ គណោ ភិជ្ជតិ, តស្មា សព្ពេសំ អនាបត្តិ.

គិលានចតុត្ថេ គិលានេន សទ្ធិំ និមន្តិតា ហោន្តិ, តត្ថ គិលានស្សេវ អនាបត្តិ, ឥតរេសំ បន គណបូរកោ ហោតិ. ន ហិ គិលានេន គណោ ភិជ្ជតិ, តស្មា តេសំ អាបត្តិ. មហាបច្ចរិយំ បន អវិសេសេន វុត្តំ ‘‘សមយលទ្ធកោ សយមេវ មុច្ចតិ, សេសានំ គណបូរកត្តា អាបត្តិករោ ហោតី’’តិ. តស្មា ចីវរទានសមយលទ្ធកាទីនម្បិ វសេន ចតុក្កានិ វេទិតព្ពានិ.

សចេ បន អធិវាសេត្វា គតេសុបិ ចតូសុ ជនេសុ ឯកោ បណ្ឌិតោ ភិក្ខុ ‘‘អហំ តុម្ហាកំ គណំ ភិន្ទិស្សាមិ, និមន្តនំ សាទិយថា’’តិ វត្វា យាគុខជ្ជកាវសានេ ភត្តត្ថាយ បត្តំ គណ្ហន្តានំ អទត្វា ‘‘ឥមេ តាវ ភិក្ខូ ភោជេត្វា វិស្សជ្ជេថ, អហំ បច្ឆា អនុមោទនំ កត្វា គមិស្សាមី’’តិ និសិន្នោ, តេសុ ភុត្វា គតេសុ ‘‘ទេថ, ភន្តេ, បត្ត’’ន្តិ ឧបាសកេន បត្តំ គហេត្វា ភត្តេ ទិន្នេ ភុញ្ជិត្វា អនុមោទនំ កត្វា គច្ឆតិ, សព្ពេសំ អនាបត្តិ. បញ្ចន្នញ្ហិ ភោជនានំយេវ វសេន គណភោជនេ វិសង្កេតំ នត្ថិ, ឱទនេន និមន្តេត្វា កុម្មាសំ គណ្ហន្តាបិ អាបជ្ជន្តិ, តានិ ច តេហិ ឯកតោ ន គហិតានិ, យាគុអាទីហិ បន វិសង្កេតំ ហោតិ, តានិ តេហិ ឯកតោ គហិតានីតិ ឯវំ ឯកោ បណ្ឌិតោ អញ្ញេសម្បិ អនាបត្តិំ ករោតិ. និច្ចភត្តន្តិ ធុវភត្តំ វុច្ចតិ, ‘‘និច្ចភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ពហូនំ ឯកតោ គហេតុំ វដ្ដតិ. សលាកភត្តាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

២. ‘‘បរម្បរភោជនេ អញ្ញត្រ សមយា បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២២២-២២៣, ២២៥) វុត្តំ បរម្បរភោជនំ បន និមន្តនតោយេវ បសវតិ. យោ ហិ ‘‘បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន ភត្តំ គណ្ហថា’’តិអាទិនា និមន្តិតោ តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរភោជនំ ភុញ្ជតិ, តស្សេតំ ភោជនំ ‘‘បរម្បរភោជន’’ន្តិ វុច្ចតិ. ឯវំ ភុញ្ជន្តស្ស ឋបេត្វា គិលានសមយំ ចីវរទានសមយំ ចីវរការសមយញ្ច អញ្ញស្មិំ សមយេ បាចិត្តិយំ វុត្តំ, តស្មា និមន្តនបដិបាដិយាវ ភុញ្ជិតព្ពំ, ន ឧប្បដិបាដិយា.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិកប្បេត្វា បរម្បរភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ (បាចិ. ២២៦) វចនតោ បឋមនិមន្តនំ អញ្ញស្ស វិកប្បេត្វាបិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អយំ (បាចិ. អដ្ឋ. ២២៦ អាទយោ) វិកប្បនា នាម សម្មុខាបិ បរម្មុខាបិ វដ្ដតិ. សម្មុខា ទិស្វា ‘‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ តុយ្ហំ វិកប្បេមី’’តិ វា ‘‘ទម្មី’’តិ វា វត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ, អទិស្វា បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ យស្ស កស្សចិ នាមំ គហេត្វា ‘‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ ឥត្ថន្នាមស្ស វិកប្បេមី’’តិ វា ‘‘ទម្មី’’តិ វា វត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. ទ្វេ តីណិ និមន្តនានិ បន ឯកស្មិំ បត្តេ បក្ខិបិត្វា មិស្សេត្វា ឯកំ កត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អនាបត្តិ ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ ភុញ្ជតី’’តិ (បាចិ. ២២៩) ហិ វុត្តំ. សចេ ទ្វេ តីណិ កុលានិ និមន្តេត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ និសីទាបេត្វា ឥតោ ចិតោ ច អាហរិត្វា ភត្តំ អាកិរន្តិ, សូបព្យញ្ជនំ អាកិរន្តិ, ឯកមិស្សកំ ហោតិ, ឯត្ថាបិ អនាបត្តិ.

សចេ បន មូលនិមន្តនំ ហេដ្ឋា ហោតិ, បច្ឆិមំ បច្ឆិមំ ឧបរិ, តំ ឧបរិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ, ហត្ថំ បន អន្តោ បវេសេត្វា បឋមនិមន្តនតោ ឯកម្បិ កពឡំ ឧទ្ធរិត្វា ភុត្តកាលតោ បដ្ឋាយ យថា តថា វា ភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ. ‘‘សចេបិ តត្ថ ខីរំ វា រសំ វា អាកិរន្តិ, យេន អជ្ឈោត្ថតំ ភត្តំ ឯករសំ ហោតិ, កោដិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន វុត្តំ ‘‘ខីរភត្តំ វា រសភត្តំ វា លភិត្វា និសិន្នស្ស តត្ថេវ អញ្ញេបិ ខីរភត្តំ វា រសភត្តំ វា អាកិរន្តិ, ខីរំ វា រសំ វា បិវតោ អនាបត្តិ, ភុញ្ជន្តេន បឋមំ លទ្ធមំសខណ្ឌំ វា ភត្តបិណ្ឌំ វា មុខេ បក្ខិបិត្វា កោដិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សប្បិបាយាសេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ.

មហាឧបាសកោ ភិក្ខុំ និមន្តេតិ, តស្ស កុលំ ឧបគតស្ស ឧបាសកោបិ តស្ស បុត្តទារភាតុភគិនិអាទយោបិ អត្តនោ អត្តនោ កោដ្ឋាសំ អាហរិត្វា បត្តេ បក្ខិបន្តិ, ‘‘ឧបាសកេន បឋមំ ទិន្នំ អភុញ្ជិត្វា បច្ឆា លទ្ធំ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តី’’តិ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ ‘‘វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. មហាបច្ចរិយំ ‘‘សចេ បាដេក្កំ បចន្តិ, អត្តនោ អត្តនោ បក្កភត្តតោ អាហរិត្វា ទេន្តិ, តត្ថ បច្ឆា អាហដំ បឋមំ ភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយំ. យទិ បន សព្ពេសំ ឯកោវ បាកោ ហោតិ, បរម្បរភោជនំ ន ហោតី’’តិ វុត្តំ. មហាឧបាសកោ និមន្តេត្វា និសីទាបេតិ, អញ្ញោ មនុស្សោ បត្តំ គណ្ហាតិ, ន ទាតព្ពំ. កិំ, ភន្តេ, ន ទេថាតិ. ននុ ឧបាសក តយា និមន្តិតម្ហាតិ. ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, លទ្ធំ លទ្ធំ ភុញ្ជថា’’តិ វទតិ, ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អញ្ញេន អាហរិត្វា ភត្តេ ទិន្នេ អាបុច្ឆិត្វាបិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ.

អនុមោទនំ កត្វា គច្ឆន្តំ ធម្មំ សោតុកាមា ‘‘ស្វេបិ, ភន្តេ, អាគច្ឆេយ្យាថា’’តិ សព្ពេ និមន្តេន្តិ, បុនទិវសេ អាគន្ត្វា លទ្ធំ លទ្ធំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. កស្មា? សព្ពេហិ និមន្តិតត្តា. ឯកោបិ ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ភត្តំ លភតិ, តមញ្ញោ ឧបាសកោ និមន្តេត្វា ឃរេ និសីទាបេតិ, ន ច តាវ ភត្តំ សម្បជ្ជតិ, សចេ សោ ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ. អភុញ្ជិត្វា និសិន្នេ ‘‘កិំ, ភន្តេ, ន ភុញ្ជសី’’តិ វុត្តេ ‘‘តយា និមន្តិតត្តា’’តិ វត្វា ‘‘លទ្ធំ លទ្ធំ ភុញ្ជថ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សកលេន គាមេន ឯកតោ ហុត្វា និមន្តិតស្ស យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជតោ អនាបត្តិ. បូគេបិ ឯសេវ នយោ. ‘‘អនាបត្តិ សកលេន គាមេន និមន្តិតោ តស្មិំ គាមេ យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជតិ, សកលេន បូគេន និមន្តិតោ តស្មិំ បូគេ យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជតិ, និមន្តិយមានោ ‘ភិក្ខំ គហេស្សាមី’តិ ភណតិ, និច្ចភត្តេ សលាកភត្តេ បក្ខិកេ ឧបោសថិកេ បាដិបទិកេ បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តី’’តិ (បាចិ. ២២៩) វុត្តំ.

តត្ថ និមន្តិយមានោ ភិក្ខំ គហេស្សាមីតិ ភណតីតិ ឯត្ថ ‘‘ភត្តំ គណ្ហា’’តិ និមន្តិយមានោ ‘‘ន មយ្ហំ តវ ភត្តេនត្ថោ, ភិក្ខំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វទតិ, អនាបត្តីតិ អត្ថោ. ឯត្ថ បន មហាបទុមត្ថេរោ អាហ ‘‘ឯវំ វទន្តោ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ អនិមន្តនំ កាតុំ សក្កោតិ, ភុញ្ជនត្ថាយ បន ឱកាសោ កតោ ហោតីតិ នេវ គណភោជនតោ, ន ចារិត្តតោ មុច្ចតី’’តិ. មហាសុមត្ថេរោ អាហ ‘‘យទគ្គេន អនិមន្តនំ កាតុំ សក្កោតិ, តទគ្គេន នេវ គណភោជនំ, ន ចារិត្តំ ហោតី’’តិ.

តត្ថ ចារិត្តន្តិ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ និមន្តិតោ សភត្តោ សមានោ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា បុរេភត្តំ វា បច្ឆាភត្តំ វា កុលេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជេយ្យ អញ្ញត្រ សមយា បាចិត្តិយំ. តត្ថាយំ សមយោ ចីវរទានសមយោ ចីវរការសមយោ. អយំ តត្ថ សមយោ’’តិ (បាចិ. ២៩៩) –

ឯវមាគតំ ចារិត្តសិក្ខាបទំ វុត្តំ. ឥមិនា ហិ សិក្ខាបទេន យោ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិអាទិនា អកប្បិយនិមន្តនេន និមន្តិតោ, តេនេវ និមន្តនភត្តេន សភត្តោ សមានោ សន្តំ ភិក្ខុំ ‘‘អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ឃរំ គច្ឆាមី’’តិ វា ‘‘ចារិត្តំ អាបជ្ជាមី’’តិ វា ឦទិសេន វចនេន អនាបុច្ឆិត្វា យេន ភត្តេន និមន្តិតោ, តំ ភុត្វា វា អភុត្វា វា អវីតិវត្តេយេវ មជ្ឈន្ហិកេ យស្មិំ កុលេ និមន្តិតោ, តតោ អញ្ញានិ កុលានិ បវិសេយ្យ, តស្ស វុត្តលក្ខណំ ទុវិធម្បិ សមយំ ឋបេត្វា អញ្ញត្ថ បាចិត្តិយំ វុត្តំ. តស្មា អកប្បិយនិមន្តនេន និមន្តិយមានោ សចេ ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វទតិ, ឥមិនាបិ សិក្ខាបទេន អនាបត្តិ.

៣. សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆាតិ ឯត្ថ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៩៨) បន កិត្តាវតា សន្តោ ហោតិ, កិត្តាវតា អសន្តោ? អន្តោវិហារេ យត្ថ ឋិតស្ស កុលានិ បយិរុបាសនចិត្តំ ឧប្បន្នំ, តតោ បដ្ឋាយ យំ បស្សេ វា អភិមុខេ វា បស្សតិ, យស្ស សក្កា ហោតិ បកតិវចនេន អារោចេតុំ, អយំ សន្តោ នាម, ឥតោ ចិតោ ច បរិយេសិត្វា អារោចនកិច្ចំ បន នត្ថិ. យោ ហិ ឯវំ បរិយេសិតព្ពោ, សោ អសន្តោយេវ. អបិច អន្តោឧបចារសីមាយ ភិក្ខុំ ទិស្វា ‘‘អាបុច្ឆិស្សាមី’’តិ គច្ឆតិ. តត្ថ យំ បស្សតិ, សោ អាបុច្ឆិតព្ពោ. នោ ចេ បស្សតិ, អសន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆា បវិដ្ឋោ នាម ហោតិ. វិកាលគាមប្បវេសនេបិ អយមេវ នយោ.

សចេ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥១២) បន សម្ពហុលា កេនចិ កម្មេន គាមំ បវិសន្តិ, ‘‘វិកាលេ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆាមី’’តិ សព្ពេហិ អញ្ញមញ្ញំ អាបុច្ឆិតព្ពំ. តស្មិំ គាមេ តំ កម្មំ ន សម្បជ្ជតីតិ អញ្ញំ គាមំ គច្ឆន្តិ, គាមសតម្បិ ហោតុ, បុន អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ. សចេ បន ឧស្សាហំ បដិប្បស្សម្ភេត្វា វិហារំ គច្ឆន្តា អន្តរា អញ្ញំ គាមំ បវិសិតុកាមា ហោន្តិ, បុន អាបុច្ឆិតព្ពមេវ. កុលឃរេ វា អាសនសាលាយ វា ភត្តកិច្ចំ កត្វា តេលភិក្ខាយ វា សប្បិភិក្ខាយ វា ចរិតុកាមោ ហោតិ, សចេ បស្សេ ភិក្ខុ អត្ថិ, អាបុច្ឆិត្វា គន្តព្ពំ. អសន្តេ ភិក្ខុម្ហិ ‘‘នត្ថី’’តិ គន្តព្ពំ, វីថិំ ឱតរិត្វា ភិក្ខុំ បស្សតិ, អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ, អនាបុច្ឆិត្វាបិ ចរិតព្ពមេវ. គាមមជ្ឈេន មគ្គោ ហោតិ, តេន គច្ឆន្តស្ស ‘‘តេលាទិភិក្ខាយ ចរិស្សាមី’’តិ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ សចេ បស្សេ ភិក្ខុ អត្ថិ, អាបុច្ឆិត្វា ចរិតព្ពំ. មគ្គា អនោក្កម្ម ភិក្ខាយ ចរន្តស្ស បន អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ. សចេ សីហោ វា ព្យគ្ឃោ វា អាគច្ឆតិ, មេឃោ វា ឧដ្ឋេតិ, អញ្ញោ វា កោចិ ឧបទ្ទវោ ឧប្បជ្ជតិ, ឯវរូបាសុ អាបទាសុ អនាបុច្ឆាបិ ពហិគាមតោ អន្តោគាមំ បវិសិតុំ វដ្ដតិ.

៤. ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, អភិន្នេ សរីរេ បំសុកូលំ គហេតព្ពំ, យោ គណ្ហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ១៣៧) វចនតោ អព្ភុណ្ហេ អល្លសរីរេ បំសុកូលំ ន គហេតព្ពំ, គណ្ហន្តោ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ. ឧបទ្ទវា ច តស្ស ហោន្តិ, ភិន្នេ បន គហេតុំ វដ្ដតិ.

កិត្តាវតា បន ភិន្នំ ហោតិ? កាកកុលលសោណសិង្គាលាទីហិ មុខតុណ្ឌកេន វា ទាឋាយ វា ឦសកំ ផាលិតមត្តេនបិ. យស្ស បន បតតោ ឃំសនេន ឆវិមត្តំ ឆិន្នំ ហោតិ, ចម្មំ អច្ឆិន្នំ, ឯតំ អភិន្នមេវ, ចម្មេ បន ឆិន្នេ ភិន្នំ. យស្សបិ សជីវកាលេយេវ បភិន្នា គណ្ឌកុដ្ឋបីឡកា វា វណោ វា ហោតិ, ឥទម្បិ ភិន្នំ, តតិយទិវសតោ បភុតិ ឧទ្ធុមាតកាទិភាវេន កុណបភាវំ ឧបគតម្បិ ភិន្នមេវ. សព្ពេន សព្ពំ បន អភិន្នេបិ សុសានគោបកេហិ វា អញ្ញេហិ វា មនុស្សេហិ គាហាបេតុំ វដ្ដតិ. នោ ចេ អញ្ញំ លភតិ, សត្ថកេន វា កេនចិ វា វណំ កត្វា គហេតព្ពំ. វិសភាគសរីរេ បន សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា សមណសញ្ញំ ឧប្បាទេត្វា សីសេ វា ហត្ថបាទបិដ្ឋិយំ វា វណំ កត្វា គហេតុំ វដ្ដតិ.

៥. អច្ឆិន្នចីវរកេន ភិក្ខុនា កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អច្ឆិន្នចីវរស្ស វា នដ្ឋចីវរស្ស វា អញ្ញាតកំ គហបតិំ វា គហបតានិំ វា ចីវរំ វិញ្ញាបេតុំ. យំ អាវាសំ បឋមំ ឧបគច្ឆតិ, សចេ តត្ថ ហោតិ សង្ឃស្ស វិហារចីវរំ វា ឧត្តរត្ថរណំ វា ភូមត្ថរណំ វា ភិសិច្ឆវិ វា, តំ គហេត្វា បារុបិតុំ ‘លភិត្វា ឱទហិស្សាមី’តិ. នោ ចេ ហោតិ សង្ឃស្ស វិហារចីវរំ វា ឧត្តរត្ថរណំ វា ភូមត្ថរណំ វា ភិសិច្ឆវិ វា, តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា អាគន្តព្ពំ, ន ត្វេវ នគ្គេន អាគន្តព្ពំ, យោ អាគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៥១៧) វចនតោ ឥធ វុត្តនយេន បដិបជ្ជិតព្ពំ.

អយំ បនេត្ថ អនុបុព្ពកថា (បារា. អដ្ឋ. ២.៥១៧). សចេ ហិ ចោរេ បស្សិត្វា ទហរា បត្តចីវរានិ គហេត្វា បលាតា, ចោរា ថេរានំ និវាសនបារុបនមត្តំយេវ ហរិត្វា គច្ឆន្តិ, ថេរេហិ នេវ តាវ ចីវរំ វិញ្ញាបេតព្ពំ, ន សាខាបលាសំ ភញ្ជិតព្ពំ. អថ ទហរា សព្ពំ ភណ្ឌកំ ឆឌ្ឌេត្វា បលាតា, ចោរា ថេរានញ្ច និវាសនបារុបនំ តញ្ច ភណ្ឌកំ ហរិត្វា គច្ឆន្តិ, ទហរេហិ អាគន្ត្វា អត្តនោ និវាសនបារុបនានិ ន តាវ ថេរានំ ទាតព្ពានិ. ន ហិ តេ អនច្ឆិន្នចីវរា អត្តនោ អត្ថាយ សាខាបលាសំ ភញ្ជិតុំ លភន្តិ, អច្ឆិន្នចីវរានំ បន អត្ថាយ លភន្តិ. អច្ឆិន្នចីវរាវ អត្តនោបិ បរេសម្បិ អត្ថាយ លភន្តិ, តស្មា ថេរេហិ វា សាខាបលាសំ ភញ្ជិត្វា វាកាទីហិ គន្ថេត្វា ទហរានំ ទាតព្ពំ, ទហរេហិ វា ថេរានំ អត្ថាយ ភញ្ជិត្វា គន្ថេត្វា តេសំ ហត្ថេ ទត្វា វា អទត្វា វា អត្តនា និវាសេត្វា អត្តនោ និវាសនបារុបនានិ ថេរានំ ទាតព្ពានិ, នេវ ភូតគាមបាតព្យតាយ បាចិត្តិយំ ហោតិ, ន តេសំ ធារណេ ទុក្កដំ.

សចេ អន្តរាមគ្គេ រជកត្ថរណំ វា ហោតិ, អញ្ញេ វា តាទិសេ មនុស្សេ បស្សន្តិ, ចីវរំ វិញ្ញាបេតព្ពំ. យានិ ច នេសំ តេ វា វិញ្ញត្តមនុស្សា អញ្ញេ វា សាខាបលាសនិវាសនេ ភិក្ខូ ទិស្វា ឧស្សាហជាតា វត្ថានិ ទេន្តិ, តានិ សទសានិ វា ហោន្តុ អទសានិ វា នីលាទិនានាវណ្ណានិ វា, កប្បិយានិបិ អកប្បិយានិបិ សព្ពានិបិ អច្ឆិន្នចីវរដ្ឋានេ ឋិតត្តា តេសំ និវាសេតុញ្ច បារុបិតុញ្ច វដ្ដន្តិ.

វុត្តម្បិហេតំ បរិវារេ –

‘‘អកប្បកតំ នាបិ រជនាយ រត្តំ,

តេន និវត្ថោ យេនកាមំ វជេយ្យ;

ន ចស្ស ហោតិ អាបត្តិ,

សោ ច ធម្មោ សុគតេន ទេសិតោ;

បញ្ហាមេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

អយញ្ហិ បញ្ហោ អច្ឆិន្នចីវរកភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តោ. អថ បន តិត្ថិយេហិ សមាគច្ឆន្តិ, តេ ច នេសំ កុសចីរវាកចីរផលកចីរានិ ទេន្តិ, តានិបិ លទ្ធិំ អគ្គហេត្វា និវាសេតុំ វដ្ដន្តិ, និវាសេត្វាបិ លទ្ធិ ន គហេតព្ពា.

យំ អាវាសំ បឋមំ ឧបគច្ឆន្តិ, តត្ថ វិហារចីវរាទីសុ យំ អត្ថិ, តំ អនាបុច្ឆាបិ គហេត្វា និវាសេតុំ វា បារុបិតុំ វា លភតិ. តញ្ច ខោ ‘‘លភិត្វា ឱទហិស្សាមិ, បុន ឋបេស្សាមី’’តិ អធិប្បាយេន, ន មូលច្ឆេជ្ជាយ. លភិត្វា ច បន ញាតិតោ វា ឧបដ្ឋាកតោ វា អញ្ញតោ វា កុតោចិ បាកតិកមេវ កាតព្ពំ. វិទេសគតេន បន ឯកស្មិំ សង្ឃិកេ អាវាសេ សង្ឃិកបរិភោគេន ភុញ្ជនត្ថាយ ឋបេតព្ពំ. សចស្ស បរិភោគេនេវ តំ ជីរតិ វា នស្សតិ វា, គីវា ន ហោតិ. សចេ បន ឯតេសំ វុត្តប្បការានំ គិហិវត្ថាទីនំ ភិសិច្ឆវិបរិយន្តានំ កិញ្ចិ ន លភតិ, តេន តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា អាគន្តព្ពន្តិ.

៦. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បដិភានចិត្តំ ការាបេតព្ពំ ឥត្ថិរូបកំ បុរិសរូបកំ, យោ ការាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៩៩) វចនតោ ឥត្ថិបុរិសរូបំ កាតុំ វា ការាបេតុំ វា ភិក្ខុនោ ន វដ្ដតិ. ន កេវលំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៩៩) ឥត្ថិបុរិសរូបមេវ, តិរច្ឆានរូបម្បិ អន្តមសោ គណ្ឌុប្បាទរូបំ ភិក្ខុនោ សយំ កាតុំ វា ‘‘ករោហី’’តិ វត្តុំ វា ន វដ្ដតិ, ‘‘ឧបាសក ទ្វារបាលំ ករោហី’’តិ វត្តុម្បិ ន លភតិ. ជាតកបករណអសទិសទានាទីនិ បន បសាទនីយានិ និព្ពិទាបដិសំយុត្តានិ វា វត្ថូនិ បរេហិ ការាបេតុំ លភតិ, មាលាកម្មាទីនិ សយម្បិ កាតុំ លភតិ.

៧. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វិប្បកតភោជនោ ភិក្ខុ វុដ្ឋាបេតព្ពោ, យោ វុដ្ឋាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣១៦) វចនតោ អន្តរឃរេ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៦) វា វិហារេ វា អរញ្ញេ វា យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជមានោ ភិក្ខុ អនិដ្ឋិតេ ភោជនេ ន វុដ្ឋាបេតព្ពោ, អន្តរឃរេ បច្ឆា អាគតេន ភិក្ខំ គហេត្វា គន្តព្ពំ. សចេ មនុស្សា វា ភិក្ខូ វា ‘‘បវិសថា’’តិ វទន្តិ, ‘‘មយិ បវិសន្តេ ភិក្ខូ ឧដ្ឋហិស្សន្តី’’តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ឯថ, ភន្តេ, អាសនំ អត្ថី’’តិ វុត្តេ បន បវិសិតព្ពំ. សចេ កោចិ កិញ្ចិ ន វទតិ, អាសនសាលំ គន្ត្វា អតិសមីបំ អគន្ត្វា សភាគដ្ឋានេ ឋាតព្ពំ. ឱកាសេ កតេ ‘‘បវិសថា’’តិ វុត្តេន បវិសិតព្ពំ. សចេ បន យំ អាសនំ តស្ស បាបុណាតិ, តត្ថ អភុញ្ជន្តោ ភិក្ខុ និសិន្នោ ហោតិ, តំ ឧដ្ឋាបេតុំ វដ្ដតិ. យាគុខជ្ជកាទីសុ បន យំ កិញ្ចិ បិវិត្វា ខាទិត្វា វា យាវ អញ្ញោ អាគច្ឆតិ, តាវ និសិន្នំ រិត្តហត្ថម្បិ ឧដ្ឋាបេតុំ ន វដ្ដតិ. វិប្បកតភោជនោយេវ ហិ សោ ហោតិ.

សចេ បន អាបត្តិំ អតិក្កមិត្វាបិ វុដ្ឋាបេតិយេវ, យំ សោ វុដ្ឋាបេតិ, អយញ្ច ភិក្ខុ បវារិតោ ហោតិ, តេន វត្តព្ពោ ‘‘គច្ឆ ឧទកំ អាហរាហី’’តិ. វុឌ្ឍតរំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុំ ឥទមេវ ឯកដ្ឋានំ. សចេ សោ ឧទកម្បិ ន អាហរតិ, សាធុកំ សិត្ថានិ គិលិត្វា វុឌ្ឍស្ស អាសនំ ទាតព្ពំ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘សចេ វុដ្ឋាបេតិ, បវារិតោ ច ហោតិ, ‘គច្ឆ ឧទកំ អាហរា’តិ វត្តព្ពោ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, សាធុកំ សិត្ថានិ គិលិត្វា វុឌ្ឍស្ស អាសនំ ទាតព្ពំ. នត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, ‘កេនចិ បរិយាយេន វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ អាសនំ បដិពាហិតព្ព’ន្តិ វទាមិ, យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣១៦).

៨. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នវកេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសន្តេន សមកេ វា អាសនេ និសីទិតុំ ឧច្ចតរេ វា ធម្មគារវេន, ថេរេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសាបេន្តេន សមកេ វា អាសនេ និសីទិតុំ នីចតរេ វា ធម្មគារវេនា’’តិ (ចូឡវ. ៣២០) វចនតោ នវកតរេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសន្តេន ឧច្ចតរេបិ អាសនេ និសីទិតុំ, វុឌ្ឍតរេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសាបេន្តេន នីចតរេបិ អាសនេ និសីទិតុំ វដ្ដតិ.

៩. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិវស្សន្តរេន សហ និសីទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២០) វចនតោ តិវស្សន្តរេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកាសនេ និសីទិតុំ វដ្ដតិ. តិវស្សន្តរោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២០) នាម យោ ទ្វីហិ វស្សេហិ មហន្តតរោ វា ទហរតរោ វា ហោតិ, យោ បន ឯកេន វស្សេន មហន្តតរោ វា ទហរតរោ វា, យោ វា សមានវស្សោ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, ឥមេ សព្ពេ ឯកស្មិំ មញ្ចេ វា បីឋេ វា ទ្វេ ទ្វេ ហុត្វា និសីទិតុំ លភន្តិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទុវគ្គស្ស មញ្ចំ ទុវគ្គស្ស បីឋ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២០) ហិ វុត្តំ.

១០. យំ បន តិណ្ណំ បហោតិ, តំ សំហារិមំ វា ហោតុ អសំហារិមំ វា, តថារូបេ អបិ ផលកខណ្ឌេ អនុបសម្បន្នេនបិ សទ្ធិំ និសីទិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យំ តិណ្ណំ បហោតិ, ឯត្តកំ បច្ឆិមំ ទីឃាសន’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២០) ហិ វុត្តំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឋបេត្វា បណ្ឌកំ មាតុគាមំ ឧភតោព្យញ្ជនកំ អសមានាសនិកេហិ សហ ទីឃាសនេ និសីទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២០) វចនតោ បន ទីឃាសនេបិ បណ្ឌកាទីហិ សហ និសីទិតុំ ន វដ្ដតិ.

១១. គិលានំ ឧបដ្ឋហន្តេន ‘‘នត្ថិ វោ, ភិក្ខវេ, មាតា, នត្ថិ បិតា, យេ វោ ឧបដ្ឋហេយ្យុំ, តុម្ហេ ចេ, ភិក្ខវេ, អញ្ញមញ្ញំ ន ឧបដ្ឋហិស្សថ, អថ កោ ចរហិ ឧបដ្ឋហិស្សតិ. យោ, ភិក្ខវេ, មំ ឧបដ្ឋហេយ្យ, សោ គិលានំ ឧបដ្ឋហេយ្យា’’តិ (មហាវ. ៣៦៥) ឥមំ ភគវតោ អនុសាសនិំ អនុស្សរន្តេន សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ.

សចេ ឧបជ្ឈាយោ ហោតិ, ឧបជ្ឈាយេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ. សចេ អាចរិយោ ហោតិ, អាចរិយេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ. សចេ សទ្ធិវិហារិកោ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ. សចេ អន្តេវាសិកោ ហោតិ, អន្តេវាសិកេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ. សចេ សមានុបជ្ឈាយកោ ហោតិ, សមានុបជ្ឈាយកេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ. សចេ សមានាចរិយកោ ហោតិ, សមានាចរិយកេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ. សចេ ន ហោតិ ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា សទ្ធិវិហារិកោ វា អន្តេវាសិកោ វា សមានុបជ្ឈាយកោ វា សមានាចរិយកោ វា, សង្ឃេន ឧបដ្ឋាតព្ពោ. នោ ចេ ឧបដ្ឋហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ៣៦៥) –

វចនតោ យស្ស (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៦៥) តេ ឧបជ្ឈាយាទយោ តស្មិំ វិហារេ នត្ថិ, អាគន្តុកោ ហោតិ ឯកចារិកភិក្ខុ, សង្ឃស្ស ភារោ, តស្មា សង្ឃេន ឧបដ្ឋាតព្ពោ. នោ ចេ ឧបដ្ឋហេយ្យ, សកលស្ស សង្ឃស្ស អាបត្តិ. វារំ ឋបេត្វា ជគ្គន្តេសុ បន យោ អត្តនោ វារេ ន ជគ្គតិ, តស្សេវ អាបត្តិ, សង្ឃត្ថេរោបិ វារតោ ន មុច្ចតិ. សចេ សកលោ សង្ឃោ ឯកស្ស ភារំ ករោតិ, ឯកោ វា វត្តសម្បន្នោ ភិក្ខុ ‘‘អហមេវ ជគ្គិស្សាមី’’តិ ជគ្គតិ, សង្ឃោ អាបត្តិតោ មុច្ចតិ.

គិលានេន បន –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ គិលានោ ទូបដ្ឋោ ហោតិ. អសប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ន ជានាតិ, ភេសជ្ជំ ន បដិសេវិតា ហោតិ, អត្ថកាមស្ស គិលានុបដ្ឋាកស្ស យថាភូតំ អាពាធំ នាវិកត្តា ហោតិ ‘អភិក្កមន្តំ វា អភិក្កមតីតិ, បដិក្កមន្តំ វា បដិក្កមតីតិ, ឋិតំ វា ឋិតោ’តិ, ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អនធិវាសកជាតិកោ ហោតី’’តិ (មហាវ. ៣៦៦) –

ឯវំ វុត្តានិ បញ្ច អយុត្តង្គានិ អារកា បរិវជ្ជេត្វា –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ គិលានោ សូបដ្ឋោ ហោតិ. សប្បាយការី ហោតិ, សប្បាយេ មត្តំ ជានាតិ, ភេសជ្ជំ បដិសេវិតា ហោតិ, អត្ថកាមស្ស គិលានុបដ្ឋាកស្ស យថាភូតំ អាពាធំ អាវិកត្តា ហោតិ ‘អភិក្កមន្តំ វា អភិក្កមតីតិ, បដិក្កមន្តំ វា បដិក្កមតីតិ, ឋិតំ វា ឋិតោ’តិ, ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ ហោតី’’តិ (មហាវ. ៣៦៦) –

ឯវំ វុត្តបញ្ចង្គសមន្នាគតេន ភវិតព្ពំ.

គិលានុបដ្ឋាកេន ច –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ គិលានុបដ្ឋាកោ នាលំ គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ. ន បដិពលោ ហោតិ ភេសជ្ជំ សំវិធាតុំ, សប្បាយាសប្បាយំ ន ជានាតិ, អសប្បាយំ ឧបនាមេតិ, សប្បាយំ អបនាមេតិ, អាមិសន្តរោ គិលានំ ឧបដ្ឋាតិ, នោ មេត្តចិត្តោ, ជេគុច្ឆី ហោតិ ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា ខេឡំ វា វន្តំ វា នីហាតុំ, ន បដិពលោ ហោតិ គិលានំ កាលេន កាលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៦៦) –

ឯវំ វុត្តានិ បញ្ច អយុត្តង្គានិ អារកា បរិវជ្ជេត្វា –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ គិលានុបដ្ឋាកោ អលំ គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ. បដិពលោ ហោតិ ភេសជ្ជំ សំវិធាតុំ, សប្បាយាសប្បាយំ ជានាតិ, អសប្បាយំ អបនាមេតិ, សប្បាយំ ឧបនាមេតិ, មេត្តចិត្តោ គិលានំ ឧបដ្ឋាតិ, នោ អាមិសន្តរោ, អជេគុច្ឆី ហោតិ ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា ខេឡំ វា វន្តំ វា នីហាតុំ, បដិពលោ ហោតិ គិលានំ កាលេន កាលំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៦៦) –

ឯវំ វុត្តបញ្ចង្គសមន្នាគតេន ភវិតព្ពំ.

១២. ធម្មិំ កថំ ករោន្តេន (មហាវ. អដ្ឋ. ២.១៨០) ច ‘‘សីលវា ហិ ត្វំ កតកុសលោ, កស្មា មីយមានោ ភាយសិ, ននុ សីលវតោ សគ្គោ នាម មរណមត្តបដិពទ្ធោយេវា’’តិ ឯវំ គិលានស្ស ភិក្ខុនោ មរណវណ្ណោ ន សំវណ្ណេតព្ពោ. សចេ ហិ តស្ស សំវណ្ណនំ សុត្វា អាហារុបច្ឆេទាទិនា ឧបក្កមេន ឯកជវនវារាវសេសេបិ អាយុស្មិំ អន្តរា កាលំ ករោតិ, ឥមិនាវ មារិតោ ហោតិ. បណ្ឌិតេន បន ភិក្ខុនា ឥមិនា នយេន អនុសិដ្ឋិ ទាតព្ពា ‘‘សីលវតោ នាម អនច្ឆរិយា មគ្គផលុប្បត្តិ, តស្មា វិហារាទីសុ អាសត្តិំ អកត្វា ពុទ្ធគតំ ធម្មគតំ សង្ឃគតំ កាយគតញ្ច សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា មនសិការេ អប្បមាទោ កាតព្ពោ’’តិ. មរណវណ្ណេបិ សំវណ្ណិតេ សោ តាយ សំវណ្ណនាយ កញ្ចិ ឧបក្កមំ អកត្វា អត្តនោ ធម្មតាយ យថាយុនា យថានុសន្ធិនាវ មរតិ, តប្បច្ចយា សំវណ្ណកោ អាបត្តិយា ន ការេតព្ពោ.

១៣. ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, អត្តានំ បាតេតព្ពំ, យោ បាតេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ១៨៣) វចនតោ គិលានេន (បារា. អដ្ឋ. ២.១៨២-១៨៣) ភិក្ខុនាបិ យេន កេនចិ ឧបក្កមេន អន្តមសោ អាហារុបច្ឆេទនេនបិ អត្តា ន មារេតព្ពោ. យោបិ គិលានោ វិជ្ជមានេ ភេសជ្ជេ ច ឧបដ្ឋាកេសុ ច មរិតុកាមោ អាហារំ ឧបច្ឆិន្ទតិ, ទុក្កដមេវ. យស្ស បន មហាអាពាធោ ចិរានុពន្ធោ, ភិក្ខូ ឧបដ្ឋហន្តា កិលមន្តិ ជិគុច្ឆន្តិ, ‘‘កទា នុ ខោ គិលានតោ មុច្ចិស្សាមា’’តិ អដ្ដីយន្តិ. សចេ សោ ‘‘អយំ អត្តភាវោ បដិជគ្គិយមានោបិ ន តិដ្ឋតិ, ភិក្ខូ ច កិលមន្តី’’តិ អាហារំ ឧបច្ឆិន្ទតិ, ភេសជ្ជំ ន សេវតិ, វដ្ដតិ. យោ បន ‘‘អយំ រោគោ ខរោ, អាយុសង្ខារា ន តិដ្ឋន្តិ, អយញ្ច មេ វិសេសាធិគមោ ហត្ថប្បត្តោ វិយ ទិស្សតី’’តិ ឧបច្ឆិន្ទតិ, វដ្ដតិយេវ. អគិលានស្សបិ ឧប្បន្នសំវេគស្ស ‘‘អាហារបរិយេសនំ នាម បបញ្ចោ, កម្មដ្ឋានមេវ អនុយុញ្ជិស្សាមី’’តិ កម្មដ្ឋានសីសេន ឧបច្ឆិន្ទន្តស្ស វដ្ដតិ. វិសេសាធិគមំ ព្យាករិត្វា អាហារំ ឧបច្ឆិន្ទតិ, ន វដ្ដតិ. សភាគានញ្ហិ លជ្ជីភិក្ខូនំ កថេតុំ វដ្ដតិ.

១៤. ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, អប្បដិវេក្ខិត្វា អាសនេ និសីទិតព្ពំ, យោ និសីទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ១៨០) វចនតោ អាសនំ អនុបបរិក្ខិត្វា ន និសីទិតព្ពំ. កីទិសំ (បារា. អដ្ឋ. ២.១៨០) បន អាសនំ ឧបបរិក្ខិតព្ពំ, កីទិសំ ន ឧបបរិក្ខិតព្ពំ? យំ សុទ្ធំ អាសនមេវ ហោតិ អបច្ចត្ថរណកំ, យញ្ច អាគន្ត្វា ឋិតានំ បស្សតំយេវ អត្ថរីយតិ, តំ ន បច្ចវេក្ខិតព្ពំ, និសីទិតុំ វដ្ដតិ. យម្បិ មនុស្សា សយំ ហត្ថេន អក្កមិត្វា ‘‘ឥធ ភន្តេ និសីទថា’’តិ ទេន្តិ, តស្មិម្បិ វដ្ដតិ. សចេបិ បឋមមេវ អាគន្ត្វាបិ និសិន្នា បច្ឆា ឧទ្ធំ វា អធោ វា សង្កមន្តិ, បដិវេក្ខណកិច្ចំ នត្ថិ. យម្បិ តនុកេន វត្ថេន យថា តលំ ទិស្សតិ, ឯវំ បដិច្ឆន្នំ ហោតិ, តស្មិម្បិ បដិវេក្ខណកិច្ចំ នត្ថិ. យំ បន បដិកច្ចេវ បាវារកោជវាទីហិ អត្ថតំ ហោតិ, តំ ហត្ថេន បរាមសិត្វា សល្លក្ខេត្វា និសីទិតព្ពំ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘ឃនសាដកេនបិ អត្ថតេ យស្មិំ វលិ ន បញ្ញាយតិ, តំ ន បដិវេក្ខិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ.

១៥. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ទវាយ សិលា បដិវិជ្ឈិតព្ពា, យោ បដិវិជ្ឈេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ១៨៣) វចនតោ ហសាធិប្បាយេន បាសាណោ ន បវដ្ដេតព្ពោ. ន កេវលញ្ច (បារា. អដ្ឋ. ២.១៨២-១៨៣) បាសាណោ, អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចិ ទារុខណ្ឌំ វា ឥដ្ឋកខណ្ឌំ វា ហត្ថេន វា យន្តេន វា បដិវិជ្ឈិតុំ ន វដ្ដតិ. ចេតិយាទីនំ អត្ថាយ បាសាណាទយោ ហសន្តា ហសន្តា បវដ្ដេន្តិបិ ខិបន្តិបិ ឧក្ខិបន្តិបិ, ‘‘កម្មសមយោ’’តិ វដ្ដតិ, អញ្ញម្បិ ឦទិសំ នវកម្មំ វា ករោន្តា ភណ្ឌកំ វា ធោវន្តា រុក្ខំ វា ធោវនទណ្ឌកំ វា ឧក្ខិបិត្វា បដិវិជ្ឈន្តិ, វដ្ដតិ, ភត្តវិស្សគ្គកាលាទីសុ កាកេ វា សោណេ វា កដ្ឋំ វា កថលំ វា ខិបិត្វា បលាបេន្តិ, វដ្ដតិ.

១៦. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ទាយោ អាលិម្បិតព្ពោ, យោ អាលិម្បេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៨៣) វចនតោ វនេ អគ្គិ ន ទាតព្ពោ. សចេ (បារា. អដ្ឋ. ២.១៩០) បន ‘‘ឯត្ថន្តរេ យោ កោចិ សត្តោ មរតូ’’តិ អគ្គិំ ទេតិ, បារាជិកានន្តរិយថុល្លច្ចយបាចិត្តិយវត្ថូនំ អនុរូបតោ បារាជិកាទីនិ អកុសលរាសិ ច ហោតិ. ‘‘អល្លតិណវនប្បតយោ ឌយ្ហន្តូ’’តិ អគ្គិំ ទេន្តស្ស បាចិត្តិយំ, ‘‘ទព្ពូបករណានិ វិនស្សន្តូ’’តិ អគ្គិំ ទេន្តស្ស ទុក្កដំ. ‘‘ខិឌ្ឌាធិប្បាយេនបិ ទុក្កដ’’ន្តិ សង្ខេបដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. ‘‘យំ កិញ្ចិ អល្លសុក្ខំ សឥន្ទ្រិយានិន្ទ្រិយំ ឌយ្ហតូ’’តិ អគ្គិំ ទេន្តស្ស វត្ថុវសេន បារាជិកថុល្លច្ចយបាចិត្តិយទុក្កដានិ វេទិតព្ពានិ.

បដគ្គិទានំ បន បរិត្តករណញ្ច ភគវតា អនុញ្ញាតំ, តស្មា អរញ្ញេ វនកម្មិកេហិ វា ទិន្នំ សយំ វា ឧដ្ឋិតំ អគ្គិំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា ‘‘តិណកុដិយោ មា វិនស្សន្តូ’’តិ តស្ស អគ្គិនោ បដិអគ្គិំ ទាតុំ វដ្ដតិ, យេន សទ្ធិំ អាគច្ឆន្តោ អគ្គិ ឯកតោ ហុត្វា និរុបាទានោ និព្ពាតិ. ‘‘បរិត្តម្បិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ តិណកុដិកានំ សមន្តា ភូមិតច្ឆនំ បរិខាខណនំ វា, យថា អាគតោ អគ្គិ ឧបាទានំ អលភិត្វា និព្ពាតិ, ឯតញ្ច សព្ពំ ឧដ្ឋិតេយេវ អគ្គិស្មិំ អសតិ អនុបសម្បន្នេ សយម្បិ កាតុំ វដ្ដតិ. អនុដ្ឋិតេ បន អនុបសម្បន្នេហិ កប្បិយវោហារេន ការេតព្ពំ, ឧទកេន បន និព្ពាបេន្តេហិ អប្បាណកមេវ ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ.

១៧. អស្សទ្ធេសុ (បារា. អដ្ឋ. ២.១៨១) មិច្ឆាទិដ្ឋិកុលេសុ សក្កច្ចំ បណីតភោជនំ លភិត្វា អនុបបរិក្ខិត្វា នេវ អត្តនា បរិភុញ្ជិតព្ពំ, ន បរេសំ ទាតព្ពំ. វិសមិស្សម្បិ ហិ តានិ កុលានិ បិណ្ឌបាតំ ទេន្តិ. យម្បិ អាភិទោសិកំ ភត្តំ វា ខជ្ជកំ វា តតោ លភតិ, តម្បិ ន បរិភុញ្ជិតព្ពំ. អបិហិតវត្ថុម្បិ ហិ សប្បវិច្ឆិកាទីហិ អធិសយិតំ ឆឌ្ឌនីយធម្មំ តានិ កុលានិ ទេន្តិ. គន្ធហលិទ្ទាទិមក្ខិតោបិ តតោ បិណ្ឌបាតោ ន គហេតព្ពោ. សរីរេ រោគដ្ឋានានិ បុញ្ឆិត្វា ឋបិតភត្តម្បិ ហិ តានិ ទាតព្ពំ មញ្ញន្តីតិ.

១៨. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, គោបកស្ស ទានេ’’តិ (បារា. ១៥៦) វុត្តំ. តត្ថ (បារា. អដ្ឋ. ១.១៥៦) កតរំ គោបកទានំ វដ្ដតិ, កតរំ ន វដ្ដតិ? មហាសុមត្ថេរោ តាវ អាហ ‘‘យំ គោបកស្ស បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទិន្នំ ហោតិ ‘ឯត្តកំ ទិវសេ ទិវសេ គណ្ហា’តិ, តទេវ វដ្ដតិ, តតោ ឧត្តរិ ន វដ្ដតី’’តិ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ ‘‘កិំ គោបកានំ បណ្ណំ អារោបេត្វា និមិត្តសញ្ញំ វា កត្វា ទិន្នំ អត្ថិ, ឯតេសំ ហត្ថេ វិស្សដ្ឋកស្ស ឯតេ ឥស្សរា, តស្មា យំ ទេន្តិ, តំ ពហុកម្បិ វដ្ដតី’’តិ. កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ បន វុត្តំ ‘‘មនុស្សានំ អារាមំ វា អញ្ញំ វា ផលាផលំ ទារកា រក្ខន្តិ, តេហិ ទិន្នំ វដ្ដតិ, អាហរាបេត្វា បន ន គហេតព្ពំ. សង្ឃិកេ បន ចេតិយស្ស សន្តកេ ច កេណិយា គហេត្វា រក្ខន្តស្សេវ ទានំ វដ្ដតិ, វេតនេន រក្ខន្តស្ស អត្តនោ ភាគមត្តំ វដ្ដតី’’តិ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘យំ គិហីនំ អារាមរក្ខកា ភិក្ខូនំ ទេន្តិ, ឯតម្បិ វដ្ដតិ. ភិក្ខុសង្ឃស្ស អារាមគោបកា យំ អត្តនោ ភតិយា ខណ្ឌិត្វា ទេន្តិ, ឯតំ វដ្ដតិ. យោបិ ឧបឌ្ឍារាមំ វា កេចិទេវ រុក្ខេ វា ភតិំ លភិត្វា រក្ខតិ, តស្សបិ អត្តនោ សម្បត្តរុក្ខតោយេវ ទាតុំ វដ្ដតិ, កេណិយា គហេត្វា រក្ខន្តស្ស បន សព្ពម្បិ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. ឯតំ បន សព្ពំ ព្យញ្ជនតោ នានំ, អត្ថតោ ឯកមេវ, តស្មា អធិប្បាយំ ញត្វា គហេតព្ពំ.

អបិចេត្ថ អយម្បិ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ (បារា. អដ្ឋ. ១.១៥៦) – យត្ថ អាវាសិកា អាគន្តុកានំ ន ទេន្តិ, ផលវារេ ច សម្បត្តេ អញ្ញេសំ អភាវំ ទិស្វា ចោរិកាយ អត្តនាវ ខាទន្តិ, តត្ថ អាគន្តុកេហិ ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. យត្ថ បន អាវាសិកា រុក្ខេ រក្ខិត្វា ផលវារេ សម្បត្តេ ភាជេត្វា ខាទន្តិ, ចតូសុ បច្ចយេសុ សម្មា ឧបនេន្តិ, អនិស្សរា តត្ថ អាគន្តុកា. យេបិ រុក្ខា ចីវរត្ថាយ និយមេត្វា ទិន្នា, តេសុបិ អាគន្តុកា អនិស្សរា. ឯស នយោ សេសបច្ចយត្ថាយ និយមេត្វា ទិន្នេបិ. យេ បន តថា អនិយមេត្វា អាវាសិកា ច តេ រក្ខិត្វា គោបេត្វា ចោរិកាយ បរិភុញ្ជន្តិ, ន តេសុ អាវាសិកានំ កតិកាយ ឋាតព្ពំ. យេ ផលបរិភោគត្ថាយ ទិន្នា, អាវាសិកា ច នេ រក្ខិត្វា គោបេត្វា សម្មា ឧបនេន្តិ, តេសុយេវ តេសំ កតិកាយ ឋាតព្ពំ. មហាបច្ចរិយំ បន វុត្តំ ‘‘ចតុន្នំ បច្ចយានំ និយមេត្វា ទិន្នំ ថេយ្យចិត្តេន បរិភុញ្ជន្តោ ភណ្ឌំ អគ្ឃាបេត្វា ការេតព្ពោ, បរិភោគវសេន ភាជេត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស ភណ្ឌទេយ្យំ. យំ បនេត្ថ សេនាសនត្ថាយ និយមិតំ, តំ បរិភោគវសេនេវ ភាជេត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស ថុល្លច្ចយញ្ច ភណ្ឌទេយ្យញ្ចា’’តិ.

ឱទិស្ស ចីវរត្ថាយ ទិន្នំ ចីវរេយេវ ឧបនេតព្ពំ. សចេ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ, ភិក្ខូ បិណ្ឌបាតេន កិលមន្តិ, ចីវរំ បន សុលភំ, សង្ឃសុដ្ឋុតាយ អបលោកនកម្មំ កត្វា បិណ្ឌបាតេបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ. សេនាសនេន គិលានបច្ចយេន វា កិលមន្តេសុ សង្ឃសុដ្ឋុតាយ អបលោកនកម្មំ កត្វា តទត្ថាយបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ. ឱទិស្ស បិណ្ឌបាតត្ថាយ ច គិលានបច្ចយត្ថាយ ច ទិន្នេបិ ឯសេវ នយោ. ឱទិស្ស សេនាសនត្ថាយ ទិន្នំ បន គរុភណ្ឌំ ហោតិ, តំ រក្ខិត្វា គោបេត្វា តទត្ថមេវ ឧបនេតព្ពំ. សចេ បន ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ, ភិក្ខូ បិណ្ឌបាតេន ន យាបេន្តិ, ឯត្ថ រាជរោគចោរភយាទីហិ អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តានំ វិហារា បលុជ្ជន្តិ, តាលនាឡិកេរាទិកេ វិនាសេន្តិ, សេនាសនបច្ចយំ បន និស្សាយ យាបេតុំ សក្កា ហោតិ, ឯវរូបេ កាលេ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេត្វាបិ សេនាសនជគ្គនត្ថាយ បរិភោគោ ភគវតា អនុញ្ញាតោ. តស្មា ឯកំ វា ទ្វេ វា វរសេនាសនានិ ឋបេត្វា ឥតរានិ លាមកកោដិយា បិណ្ឌបាតត្ថាយ វិស្សជ្ជេតុំ វដ្ដន្តិ, មូលវត្ថុច្ឆេទំ បន កត្វា ន ឧបនេតព្ពំ.

យោ បន អារាមោ ចតុបច្ចយត្ថាយ និយមេត្វា ទិន្នោ, តត្ថ អបលោកនកម្មំ ន កាតព្ពំ. យេន បច្ចយេន បន ឩនំ, តទត្ថំ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ, អារាមោ បដិជគ្គិតព្ពោ, វេតនំ ទត្វាបិ ជគ្គាបេតុំ វដ្ដតិ. យេ បន វេតនំ លភិត្វា អារាមេយេវ គេហំ កត្វា វសន្តា រក្ខន្តិ, តេ ចេ អាគតានំ ភិក្ខូនំ នាឡិកេរំ វា តាលបក្កំ វា ទេន្តិ, យំ តេសំ សង្ឃេន អនុញ្ញាតំ ហោតិ ‘‘ទិវសេ ទិវសេ ឯត្តកំ នាម ខាទថា’’តិ, តទេវ តេ ទាតុំ លភន្តិ, តតោ ឧត្តរិ តេសំ ទេន្តានម្បិ គហេតុំ ន វដ្ដន្តិ. យោ បន អារាមំ កេណិយា គហេត្វា សង្ឃស្ស ចតុបច្ចយត្ថាយ កប្បិយភណ្ឌមេវ ទេតិ, អយំ ពហុកម្បិ ទាតុំ លភតិ. ចេតិយស្ស បទីបត្ថាយ វា ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណត្ថាយ វា ទិន្នអារាមោបិ ជគ្គិតព្ពោ, វេតនំ ទត្វាបិ ជគ្គាបេតព្ពោ. វេតនញ្ច បនេត្ថ ចេតិយសន្តកម្បិ សង្ឃសន្តកម្បិ ទាតុំ វដ្ដតិ. ឯតម្បិ អារាមំ វេតនេន តត្ថេវ វសិត្វា រក្ខន្តានញ្ច កេណិយា គហេត្វា កប្បិយភណ្ឌទាយកានញ្ច តត្ថជាតកផលទានំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

១៩. ធម្មិករក្ខំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៧៩) យាចន្តេន អតីតំ អនាគតំ វា អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខិតុំ ន វដ្ដតិ. អតីតញ្ហិ អារព្ភ អត្ថិ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា, អនាគតំ អារព្ភបិ អត្ថិ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា. កថំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ? ភិក្ខូនំ វិហារេ គាមទារកា វា ធុត្តាទយោ វា យេ កេចិ អនាចារំ អាចរន្តិ, រុក្ខំ វា ឆិន្ទន្តិ, ផលាផលំ វា ហរន្តិ, បរិក្ខារេ វា អច្ឆិន្ទន្តិ, ភិក្ខុ វោហារិកេ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘អម្ហាកំ វិហារេ ឥទំ នាម កត’’ន្តិ វទតិ. ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘អសុកេន ច អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សា ន វដ្ដតិ. តញ្ចេ សុត្វា តេ វោហារិកា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ ភិក្ខុស្ស គីវា ហោតិ, ‘‘ទណ្ឌំ គណ្ហិស្សន្តី’’តិ អធិប្បាយេបិ សតិ គីវាយេវ ហោតិ. សចេ បន ‘‘តស្ស ទណ្ឌំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, បញ្ចមាសកមត្តេ គហិតេ បារាជិកំ ហោតិ. ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘អសុកេនាតិ វត្តុំ អម្ហាកំ ន វដ្ដតិ, តុម្ហេយេវ ជានិស្សថ. កេវលញ្ហិ មយំ រក្ខំ យាចាម, តំ នោ ទេថ, អវហដភណ្ឌញ្ច អាហរាបេថា’’តិ វត្តព្ពំ. ឯវំ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សា វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេ សចេបិ តេ វោហារិកា ការកេ គវេសិត្វា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពសាបតេយ្យេបិ គហិតេ ភិក្ខុនោ នេវ គីវា, ន អាបត្តិ. បរិក្ខារំ ហរន្តេ ទិស្វា តេសំ អនត្ថកាមតាយ ‘‘ចោរោ ចោរោ’’តិ វត្តុម្បិ ន វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេបិ ហិ យំ តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ ភិក្ខុនោ គីវា ហោតិ. អត្តនោ វចនករំ បន ‘‘ឥមិនា មេ បរិក្ខារោ គហិតោ, តំ អាហរាបេហិ, មា ចស្ស ទណ្ឌំ ករោហី’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ទាសទាសីវាបិអាទីនម្បិ អត្ថាយ អឌ្ឌំ ករោន្តិ អយំ អកប្បិយអឌ្ឌោ នាម, ន វដ្ដតិ.

កថំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ? វុត្តនយេនេវ បរេហិ អនាចារាទីសុ កតេសុ ភិក្ខុ វោហារិកេ ឯវំ វទតិ ‘‘អម្ហាកំ វិហារេ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តិ, រក្ខំ នោ ទេថ អាយតិំ អករណត្ថាយា’’តិ. ‘‘កេន ឯវំ កត’’ន្តិ វុត្តេ ច ‘‘អសុកេន ច អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សាបិ ន វដ្ដតិ. តេសញ្ហិ ទណ្ឌេ កតេ បុរិមនយេនេវ សព្ពំ ភិក្ខុស្ស គីវា, សេសំ បុរិមសទិសមេវ. សចេ វោហារិកា ‘‘ភិក្ខូនំ វិហារេ ឯវរូបំ អនាចារំ ករោន្តានំ ឥមំ នាម ទណ្ឌំ ករោមា’’តិ ភេរិំ ចរាបេត្វា អាណាយ អតិដ្ឋមានេ បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិ, ភិក្ខុនោ នេវ គីវា, ន អាបត្តិ. វិហារសីមាយ រុក្ខាទីនិ ឆិន្ទន្តានំ វាសិផរសុអាទីនិ គហេត្វា បាសាណេហិ កោដ្ដេន្តិ, ន វដ្ដតិ. សចេ ធារា ភិជ្ជតិ, ការាបេត្វា ទាតព្ពា. ឧបធាវិត្វា តេសំ បរិក្ខារេ គណ្ហន្តិ, តម្បិ ន កាតព្ពំ. លហុបរិវត្តញ្ហិ ចិត្តំ, ថេយ្យចេតនាយ ឧប្បន្នាយ មូលច្ឆេជ្ជម្បិ គច្ឆេយ្យ.

២០. ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា សង្ការំ វា វិឃាសំ វា តិរោកុដ្ដេ វា តិរោបាការេ វា ឆឌ្ឌេតុំ វា ឆឌ្ឌាបេតុំ វា ន វដ្ដតិ. ចត្តារិបិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៨២៦) វត្ថូនិ ឯកបយោគេន ឆឌ្ឌេន្តស្ស ឯកមេវ ទុក្កដំ, បាដេក្កំ ឆឌ្ឌេន្តស្ស វត្ថុគណនាយ ទុក្កដានិ. អាណត្តិយម្បិ ឯសេវ នយោ. ទន្តកដ្ឋឆឌ្ឌនេបិ ទុក្កដមេវ. ឱលោកេត្វា វា អវលញ្ជេ វា ឧច្ចារាទីនិ ឆឌ្ឌេន្តស្ស អនាបត្តិ. យម្បិ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ រោបិមំ ខេត្តំ ហោតុ នាឡិកេរាទិអារាមោ វា, តត្ថាបិ យត្ថ កត្ថចិ រោបិមហរិតដ្ឋានេ ឯតានិ វត្ថូនិ ឆឌ្ឌេតុំ ន វដ្ដតិ. ឆឌ្ឌេន្តស្ស បុរិមនយេនេវ អាបត្តិភេទោ វេទិតព្ពោ. ខេត្តេ វា អារាមេ វា និសីទិត្វា ភុញ្ជមានោ ឧច្ឆុអាទីនិ វា ខាទមានោ គច្ឆន្តោ ឧច្ឆិដ្ឋោទកចលកាទីនិ ហរិតដ្ឋានេ ឆឌ្ឌេតិ, អន្តមសោ ឧទកំ បិវិត្វា មត្ថកច្ឆិន្ននាឡិកេរម្បិ ឆឌ្ឌេតិ, ទុក្កដំ. កសិតដ្ឋានេ និក្ខិត្តពីជេ អង្កុរេ ឧដ្ឋិតេបិ អវុដ្ឋិតេបិ ទុក្កដមេវ. អនិក្ខិត្តពីជេសុ បន ខេត្តកោណាទីសុ វា អសញ្ជាតរោបិមេសុ ខេត្តមរិយាទាទីសុ វា ឆឌ្ឌេតុំ វដ្ដតិ, មនុស្សានំ កចវរឆឌ្ឌនដ្ឋានេបិ វដ្ដតិ. មនុស្សេសុ សស្សំ ឧទ្ធរិត្វា គតេសុ ឆឌ្ឌិតខេត្តំ នាម ហោតិ, តត្ថ វដ្ដតិ. យត្ថ បន ‘‘លាយិតម្បិ បុព្ពណ្ណាទិ បុន ឧដ្ឋហិស្សតី’’តិ រក្ខន្តិ, តត្ថ ន វដ្ដតិ.

២១. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នហាយមានេន ភិក្ខុនា រុក្ខេ កាយោ ឧគ្ឃំសេតព្ពោ, យោ ឧគ្ឃំសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៣) វចនតោ នហាយន្តេន (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៤៣ អាទយោ) រុក្ខេ វា នហានតិត្ថេ និខនិត្វា ឋបិតត្ថម្ភេ វា ឥដ្ឋកសិលាទារុកុដ្ដានំ អញ្ញតរស្មិំ កុដ្ដេ វា កាយោ ន ឃំសេតព្ពោ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, អដ្ដានេ នហាយិតព្ពំ, យោ នហាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៣) វចនតោ អដ្ដានេបិ នហាយិតុំ ន វដ្ដតិ. អដ្ដានំ នាម រុក្ខំ ផលកំ វិយ តច្ឆេត្វា អដ្ឋបទាការេន រាជិយោ ឆិន្ទិត្វា នហានតិត្ថេ និខនន្តិ, តត្ថ ចុណ្ណានិ អាកិរិត្វា មនុស្សា កាយំ ឃំសន្តិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, គន្ធព្ពហត្ថកេន នហាយិតព្ពំ, យោ នហាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡ្វ. ២៤៣) វចនតោ នហានតិត្ថេ ឋបិតេន ទារុមយហត្ថេន ចុណ្ណានិ គហេត្វា មនុស្សា សរីរំ ឃំសន្តិ, តេន នហាយិតុំ ន វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, កុរុវិន្ទកសុត្តិយា នហាយិតព្ពំ, យោ នហាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៣) វចនតោ កុរុវិន្ទកសុត្តិយាបិ នហាយិតុំ ន វដ្ដតិ. កុរុវិន្ទកសុត្តិ នាម កុរុវិន្ទកបាសាណចុណ្ណានិ លាខាយ ពន្ធិត្វា កតគុឡិកកលាបកោ វុច្ចតិ, យំ ឧភោសុ អន្តេសុ គហេត្វា សរីរំ ឃំសន្តិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, វិគ្គយ្ហ បរិកម្មំ ការាបេតព្ពំ, យោ ការាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៣) វចនតោ អញ្ញមញ្ញំ សរីរេន ឃំសិតុំ ន វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, មល្លកេន នហាយិតព្ពំ, យោ នហាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស អកតមល្លក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៤៣-២៤៤) វចនតោ មករទណ្ឌកេ ឆិន្ទិត្វា មល្លកមូលសណ្ឋានេន កតំ ‘‘មល្លក’’ន្តិ វុច្ចតិ, ឥទំ គិលានស្សបិ ន វដ្ដតិ. អកតមល្លកំ នាម ទន្តេ អច្ឆិន្ទិត្វា កតំ, ឥទំ អគិលានស្ស ន វដ្ដតិ, ឥដ្ឋកខណ្ឌំ បន កបាលខណ្ឌំ វា វដ្ដតិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧក្កាសិកំ បុថុបាណិក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៤៤) វចនតោ ឧក្កាសិកំ បុថុបាណិកញ្ច វដ្ដតិ. ឧក្កាសិកំ នាម វត្ថវដ្ដិ, តស្មា នហាយន្តស្ស យស្ស កស្សចិ នហានសាដកវដ្ដិយា បិដ្ឋិំ ឃំសិតុំ វដ្ដតិ. បុថុបាណិកន្តិ ហត្ថបរិកម្មំ វុច្ចតិ, តស្មា សព្ពេសំ ហត្ថេន បិដ្ឋិបរិកម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ.

ឥទំ បនេត្ថ នហានវត្តំ – ឧទកតិត្ថំ គន្ត្វា យត្ថ វា តត្ថ វា ចីវរំ និក្ខិបិត្វា វេគេន ឋិតកេនេវ ន ឱតរិតព្ពំ, សព្ពទិសា បន ឱលោកេត្វា វិវិត្តភាវំ ញត្វា ខាណុគុម្ពលតាទីនិ វវត្ថបេត្វា តិក្ខត្តុំ ឧក្កាសិត្វា អវកុជ្ជ ឋិតេន ឧត្តរាសង្គចីវរំ អបនេត្វា បសារេតព្ពំ, កាយពន្ធនំ មោចេត្វា ចីវរបិដ្ឋេយេវ ឋបេតព្ពំ. សចេ ឧទកសាដិកា នត្ថិ, ឧទកន្តេ ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា និវាសនំ មោចេត្វា សចេ និន្នដ្ឋានំ អត្ថិ, អាតបេ បសារេតព្ពំ. នោ ចេ អត្ថិ, សំហរិត្វា ឋបេតព្ពំ. ឱតរន្តេន សណិកំ នាភិប្បមាណមត្តំ ឱតរិត្វា វីចិំ អនុដ្ឋបេន្តេន សទ្ទំ អករោន្តេន និវត្តិត្វា អាគតទិសាភិមុខេន និមុជ្ជិតព្ពំ, ឯវំ ចីវរំ រក្ខិតំ ហោតិ. ឧម្មុជ្ជន្តេនបិ សទ្ទំ អករោន្តេន សណិកំ ឧម្មុជ្ជិត្វា នហានបរិយោសានេ ឧទកន្តេ ឧក្កុដិកេន និសីទិត្វា និវាសនំ បរិក្ខិបិត្វា ឧដ្ឋាយ សុបរិមណ្ឌលំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា ចីវរំ បារុបិត្វាវ ឋាតព្ពំ.

២២. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វល្លិកា ធារេតព្ពា… ន បាមង្គោ ធារេតព្ពោ… ន កណ្ឋសុត្តកំ ធារេតព្ពំ… ន កដិសុត្តកំ ធារេតព្ពំ… ន ឱវដ្ដិកំ ធារេតព្ពំ… ន កាយូរំ ធារេតព្ពំ… ន ហត្ថាភរណំ ធារេតព្ពំ… ន អង្គុលិមុទ្ទិកា ធារេតព្ពា, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៥) វចនតោ កណ្ណបិឡន្ធនាទិ យំ កិញ្ចិ អាភរណំ ន វដ្ដតិ. តត្ថ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៤៥) វល្លិកាតិ កណ្ណតោ និក្ខន្តមុត្តោលម្ពកាទីនំ ឯតំ អធិវចនំ. ន កេវលញ្ច វល្លិកា ឯវ, យំ កិញ្ចិ កណ្ណបិឡន្ធនំ អន្តមសោ តាលបណ្ណម្បិ ន វដ្ដតិ. បាមង្គន្តិ យំ កិញ្ចិ បលម្ពកសុត្តំ. កណ្ឋសុត្តកន្តិ យំ កិញ្ចិ គីវូបគំ អាភរណំ. កដិសុត្តកន្តិ យំ កិញ្ចិ កដិបិឡន្ធនំ, អន្តមសោ សុត្តតន្តុមត្តម្បិ. ឱវដ្ដិកន្តិ វលយំ. កាយូរាទីនិ បាកដានេវ.

២៣. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ទីឃា កេសា ធារេតព្ពា, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទ្វេមាសិកំ វា ទុវង្គុលំ វា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៦) វចនតោ សចេ កេសា អន្តោទ្វេមាសេ ទ្វង្គុលំ បាបុណន្តិ, អន្តោទ្វេមាសេយេវ ឆិន្ទិតព្ពា, ទ្វង្គុលេហិ អតិក្កាមេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេបិ ន ទីឃា, ទ្វេមាសតោ ឯកទិវសម្បិ អតិក្កាមេតុំ ន លភតិយេវ. ឧភយថាបិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោវ វុត្តោ, តតោ ឱរំ បន ន វដ្ដនភាវោ នាម នត្ថិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, កត្តរិកាយ កេសា ឆេទាបេតព្ពា, យោ ឆេទាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា កត្តរិកាយ កេសេ ឆេទាបេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៥) វចនតោ អាពាធំ វិនា កត្តរិកាយ កេសេ ឆេទាបេតុំ ន វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, កោច្ឆេន កេសា ឱសណ្ឋេតព្ពា… ន ផណកេន កេសា ឱសណ្ឋេតព្ពា… ន ហត្ថផណកេន កេសា ឱសណ្ឋេតព្ពា… ន សិត្ថតេលកេន កេសា ឱសណ្ឋេតព្ពា… ន ឧទកតេលកេន កេសា ឱសណ្ឋេតព្ពា, យោ ឱសណ្ឋេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៦) វចនតោ មណ្ឌនត្ថាយ កោច្ឆាទីហិ កេសា ន ឱសណ្ឋេតព្ពា, ឧទ្ធលោមេន បន អនុលោមនិបាតនត្ថំ ហត្ថំ តេមេត្វា សីសំ បុញ្ឆិតព្ពំ, ឧណ្ហាភិតត្តរជសិរានម្បិ អល្លហត្ថេន បុញ្ឆិតុំ វដ្ដតិ.

២៤. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អាទាសេ វា ឧទកបត្តេ វា មុខនិមិត្តំ ឱលោកេតព្ពំ, យោ ឱលោកេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា អាទាសេ វា ឧទកបត្តេ វា មុខនិមិត្តំ ឱលោកេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៤៧) វចនតោ អាពាធំ វិនា អាទាសេ វា ឧទកបត្តេ វា មុខំ ន ឱលោកេតព្ពំ. ឯត្ថ ច កំសបត្តាទីនិបិ យេសុ មុខនិមិត្តំ បញ្ញាយតិ, សព្ពានិ អាទាសសង្ខមេវ គច្ឆន្តិ, កញ្ជិយាទីនិបិ ច ឧទកបត្តសង្ខមេវ. តស្មា យត្ថ កត្ថចិ ឱលោកេន្តស្ស ទុក្កដំ. អាពាធបច្ចយា បន ‘‘សញ្ឆវិ នុ ខោ មេ វណោ, ឧទាហុ ន តាវា’’តិ ជាននត្ថំ វដ្ដតិ, ‘‘ជិណ្ណោ នុ ខោម្ហិ, នោ’’តិ ឯវំ អាយុសង្ខារំ ឱលោកនត្ថម្បិ វដ្ដតីតិ វុត្តំ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, មុខំ អាលិម្បិតព្ពំ… ន មុខំ ឧម្មទ្ទិតព្ពំ… ន មុខំ ចុណ្ណេតព្ពំ… ន មនោសិលិកាយ មុខំ លញ្ឆេតព្ពំ… ន អង្គរាគោ កាតព្ពោ… ន មុខរាគោ កាតព្ពោ… ន អង្គរាគមុខរាគោ កាតព្ពោ, យោ ករេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា មុខំ អាលិម្បិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៤៧) វចនតោ អាពាធំ វិនា មុខវិលិម្បនាទិ ន កាតព្ពំ.

២៥. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នច្ចំ វា គីតំ វា វាទិតំ វា ទស្សនាយ គន្តព្ពំ, យោ គច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៨) វចនតោ នច្ចាទិំ ទស្សនាយ ន គន្តព្ពំ. ឯត្ថ (បាចិ. អដ្ឋ. ៨៣៥) ច នច្ចន្តិ នដាទយោ វា នច្ចន្តុ សោណ្ឌា វា អន្តមសោ មោរសូវមក្កដាទយោបិ, សព្ពមេតំ នច្ចមេវ, តស្មា អន្តមសោ មោរនច្ចម្បិ ទស្សនាយ គច្ឆន្តស្ស ទុក្កដំ. សយម្បិ នច្ចន្តស្ស វា នច្ចាបេន្តស្ស វា ទុក្កដមេវ. គីតន្តិ នដាទីនំ វា គីតំ ហោតុ អរិយានំ បរិនិព្ពានកាលេ រតនត្តយគុណូបសញ្ហិតំ សាធុកីឡិតគីតំ វា អសញ្ញតភិក្ខូនំ ធម្មភាណកគីតំ វា អន្តមសោ ទន្តគីតម្បិ, ‘‘យំ គាយិស្សាមា’’តិ បុព្ពភាគេ ឱកូជន្តា ករោន្តិ, សព្ពមេតំ គីតមេវ, សយំ គាយន្តស្សបិ គាយាបេន្តស្សបិ ទុក្កដមេវ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មំ គាយន្តស្ស. អត្តនាបិ តស្មិំ សរេ សារជ្ជតិ, បរេបិ តស្មិំ សរេ សារជ្ជន្តិ, គហបតិកាបិ ឧជ្ឈាយន្តិ, សរកុត្តិម្បិ និកាមយមានស្ស សមាធិស្ស ភង្គោ ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មំ គាយន្តស្ស. ន, ភិក្ខវេ, អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មោ គាយិតព្ពោ, យោ គាយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៤៩) –

វចនតោ អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មោបិ ន គាយិតព្ពោ.

អាយតកោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៤៩) នាម គីតស្សរោ តំ តំ វត្តំ ភិន្ទិត្វា អក្ខរានិ វិនាសេត្វា បវត្តោ. ធម្មេ បន សុត្តន្តវត្តំ នាម អត្ថិ, ជាតកវត្តំ នាម អត្ថិ, គាថាវត្តំ នាម អត្ថិ, តំ វិនាសេត្វា អតិទីឃំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, ចតុរស្សេន វត្តេន បរិមណ្ឌលានិ បទព្យញ្ជនានិ ទស្សេតព្ពានិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សរភញ្ញ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៤៩) វចនតោ បន សរេន ធម្មំ ភណិតុំ វដ្ដតិ. សរភញ្ញេ កិរ តរង្គវត្តធោតកវត្តគលិតវត្តាទីនិ ទ្វត្តិំស វត្តានិ អត្ថិ, តេសុ យំ ឥច្ឆតិ, តំ កាតុំ លភតិ. សព្ពេសំ បទព្យញ្ជនំ អវិនាសេត្វា វិការំ អកត្វា សមណសារុប្បេន ចតុរស្សេន នយេន បវត្តនំយេវ លក្ខណំ.

វាទិតំ នាម តន្តិពទ្ធាទិវាទនីយភណ្ឌំ វាទិតំ វា ហោតុ កុដភេរិវាទិតំ វា អន្តមសោ ឧទកភេរិវាទិតម្បិ, សព្ពមេតំ ន វដ្ដតិ. យំ បន និដ្ឋុភន្តោ វា សាសង្កេ វា ឋិតោ អច្ឆរិកំ វា ផោដេតិ, បាណិំ វា បហរតិ, តត្ថ អនាបត្តិ, សព្ពំ អន្តរារាមេ ឋិតស្ស បស្សតោ អនាបត្តិ, បស្សិស្សាមីតិ វិហារតោ វិហារំ គច្ឆន្តស្ស អាបត្តិយេវ. អាសនសាលាយំ និសិន្នោ បស្សតិ, អនាបត្តិ. បស្សិស្សាមីតិ ឧដ្ឋហិត្វា គច្ឆតោ អាបត្តិ, វីថិយំ ឋត្វា គីវំ បរិវត្តេត្វា បស្សតោបិ អាបត្តិយេវ. សលាកភត្តាទីនំ វា អត្ថាយ អញ្ញេន វា កេនចិ ករណីយេន គន្ត្វា គតដ្ឋានេ បស្សតិ វា សុណាតិ វា, អនាបត្តិ. អាបទាសុ តាទិសេន ឧបទ្ទវេន ឧបទ្ទុតោ សមជ្ជដ្ឋានំ បវិសតិ, ឯវំ បវិសិត្វា បស្សន្តស្ស សុណន្តស្ស វា អនាបត្តិ. ‘‘ចេតិយស្ស ឧបហារំ ទេថ ឧបាសកា’’តិ វត្តុម្បិ, ‘‘តុម្ហាកំ ចេតិយស្ស ឧបហារំ ករោមា’’តិ វុត្តេ សម្បដិច្ឆិតុម្បិ ន លភតិ. ‘‘តុម្ហាកំ ចេតិយស្ស ឧបដ្ឋានំ ករោមា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘ឧបដ្ឋានករណំ នាម សុន្ទរ’’ន្តិ វត្តុំ វដ្ដតិ.

២៦. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អត្តនោ អង្គជាតំ ឆេតព្ពំ, យោ ឆិន្ទេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥១) វចនតោ អង្គជាតំ (ចូឡវ. ២៥១) ឆិន្ទន្តស្ស ថុល្លច្ចយំ, អញ្ញំ បន កណ្ណនាសាអង្គុលិអាទិំ យំ កិញ្ចិ ឆិន្ទន្តស្ស តាទិសំ វា ទុក្ខំ ឧប្បាទេន្តស្ស ទុក្កដំ. អហិកីដទដ្ឋាទីសុ បន អញ្ញាពាធបច្ចយា វា លោហិតំ វា មោចេន្តស្ស ឆិន្ទន្តស្ស វា អនាបត្តិ.

២៧. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, គិហីនំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេតព្ពំ, យោ ទស្សេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥២) វចនតោ គិហីនំ វិកុព្ពនិទ្ធិំ ទស្សេតុំ ន វដ្ដតិ, អធិដ្ឋានិទ្ធិ បន អប្បដិក្ខិត្តា.

២៨. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សោវណ្ណមយោ បត្តោ ធារេតព្ពោ…បេ… ន រូបិយមយោ…បេ… ន មណិមយោ…បេ… ន វេឡុរិយមយោ…បេ… ន ផលិកមយោ…បេ… ន កំសមយោ…បេ… ន កាចមយោ…បេ… ន តិបុមយោ …បេ… ន សីសមយោ…បេ… ន តម្ពលោហមយោ បត្តោ ធារេតព្ពោ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥២) វចនតោ សុវណ្ណមយាទិបត្តោ ន វដ្ដតិ. សចេបិ គិហី ភត្តគ្គេ សុវណ្ណតដ្ដិកាទីសុ ព្យញ្ជនំ កត្វា ឧបនាមេន្តិ, អាមសិតុម្បិ ន វដ្ដតិ. ផលិកមយកាចមយកំសមយានិ បន តដ្ដិកាទីនិ ភាជនានិ បុគ្គលិកបរិភោគេនេវ ន វដ្ដន្តិ, សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដានិ វា វដ្ដន្តិ. តម្ពលោហមយោបិ បត្តោយេវ ន វដ្ដតិ, ថាលកំ បន វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បត្តេ អយោបត្តំ មត្តិកាបត្ត’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥២) ទ្វេយេវ ច បត្តា អនុញ្ញាតា.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, តុម្ពកដាហេ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ, យោ ចរេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៥) វចនតោ លាពុកដាហំ បរិហរិតុំ ន វដ្ដតិ, តំ លភិត្វា បន តាវកាលិកំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ឃដិកដាហេបិ ឯសេវ នយោ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឆវសីសបត្តោ ធារេតព្ពោ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៥) វចនតោ ឆវសីសមយោបិ បត្តោ ន វដ្ដតិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បត្តាធារក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥៤) វចនតោ ភូមិទារុទណ្ឌវអលវេត្តាទីហិ កតេ ភូមិអាធារកេ ទារុទណ្ឌអាធារកេ ច បត្តំ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. ឯត្ថ ច ‘‘ភូមិអាធារកេ តយោ ទណ្ឌាធារកេ ទ្វេ បត្តេ ឧបរូបរិ ឋបេតុំ វដ្ដតី’’តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន វុត្តំ ‘‘ភូមិអាធារកេ តិណ្ណំ បត្តានំ អនោកាសោ, ទ្វេ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. ទារុអាធារកទណ្ឌាធារកេសុបិ សុសជ្ជិតេសុ ឯសេវ នយោ. ភមកោដិសទិសោ បន ទារុអាធារកោ តីហិ ទណ្ឌកេហិ ពទ្ធោ, ទណ្ឌាធារកោ ច ឯកស្សបិ បត្តស្ស អនោកាសោ, តត្ថ ឋបេត្វាបិ ហត្ថេន គហេត្វាវ និសីទិតព្ពំ, ភូមិយំ បន និក្កុជ្ជិត្វា ឯកមេវ ឋបេតព្ព’’ន្តិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, មិឌ្ឍន្តេ បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, យោ និក្ខិបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៤) វចនតោ អាលិន្ទកមិឌ្ឍិកាទីនំ អន្តេ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បន បរិវត្តេត្វា តត្ថេវ បតិដ្ឋាតិ, ឯវរូបាយ វិត្ថិណ្ណាយ មិឌ្ឍិកាយ ឋបេតុំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, បរិភណ្ឌន្តេ បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, យោ និក្ខិបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៤) វចនតោ ពាហិរបស្សេ កតាយ តនុកមិឌ្ឍិកាយ អន្តេបិ ឯសេវ នយោ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចោឡក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥៤) វចនតោ ចោឡកំ បត្ថរិត្វា តត្ថ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. តស្មិំ បន អសតិ កដសារកេ វា តដ្ដិកាយ វា មត្តិកាយ វា បរិភណ្ឌកតាយ ភូមិយា យត្ថ ន ទុស្សតិ, តថារូបាយ វាលិកាយ វា ឋបេតុំ វដ្ដតិ. បំសុរជាទីសុ បន ខរភូមិយំ វា ឋបេន្តស្ស ទុក្កដំ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, បត្តោ លគ្គេតព្ពោ, យោ លគ្គេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៤) វចនតោ នាគទន្តាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ លគ្គេតុំ ន វដ្ដតិ, ចីវរវំសេបិ ពន្ធិត្វា ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, មញ្ចេ បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, យោ និក្ខិបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៤) វចនតោ ភណ្ឌកដ្ឋបនត្ថមេវ វា កតំ ហោតុ និសីទនសយនត្ថំ វា, យត្ថ កត្ថចិ មញ្ចេ វា បីឋេ វា ឋបេន្តស្ស ទុក្កដំ, អញ្ញេន បន ភណ្ឌកេន សទ្ធិំ ពន្ធិត្វា ឋបេតុំ, អដនិយំ ពន្ធិត្វា ឱលម្ពិតុំ វា វដ្ដតិ, ពន្ធិត្វាបិ ឧបរិ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិយេវ. សចេ បន មញ្ចោ វា បីឋំ វា ឧក្ខិបិត្វា ចីវរវំសាទីសុ អដ្ដកច្ឆន្នេន ឋបិតំ ហោតិ, តត្ថ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. អំសវដ្ដនកេន អំសកូដេ លគ្គេត្វា អង្កេ ឋបេតុំ វដ្ដតិ, ឆត្តេ ភត្តបូរោបិ អំសកូដេ លគ្គិតបត្តោបិ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ. ភណ្ឌកេន បន សទ្ធិំ ពន្ធិត្វា អដ្ដកំ កត្វា វា ឋបិតេ យោ កោចិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, បត្តហត្ថេន កវាដំ បណាមេតព្ពំ, យោ បណាមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៥) វចនតោ បត្តហត្ថេន កវាដំ ន បណាមេតព្ពំ. ឯត្ថ ច ន កេវលំ យស្ស បត្តោ ហត្ថេ, សោ ឯវ បត្តហត្ថោ. ន កេវលញ្ច កវាដមេវ បណាមេតុំ ន លភតិ, អបិច ខោ បន ហត្ថេ វា បិដ្ឋិបាទេ វា យត្ថ យត្ថចិ សរីរាវយវេ បត្តស្មិំ សតិ ហត្ថេន វា បាទេន វា សីសេន វា យេន កេនចិ សរីរាវយវេន កវាដំ វា បណាមេតុំ ឃដិកំ វា ឧក្ខិបិតុំ សូចិំ វា កុញ្ចិកាយ អវាបុរិតុំ ន លភតិ, អំសកូដេ បន បត្តំ លគ្គេត្វា យថាសុខំ អវាបុរិតុំ លភតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, ចលកានិ វា អដ្ឋិកានិ វា ឧច្ឆិដ្ឋោទកំ វា បត្តេន នីហរិតព្ពំ, យោ នីហរេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៥) វចនតោ ចលកាទីនិ បត្តេន នីហរិតុំ ន វដ្ដតិ. ឯត្ថ ច ចលកានីតិ ចព្ពេត្វា អបវិទ្ធាមិសានិ. អដ្ឋិកានីតិ មច្ឆមំសអអកានិ. ឧច្ឆិដ្ឋោទកន្តិ មុខវិក្ខាលិតោទកំ. ឯតេសុ យំ កិញ្ចិ បត្តេន នីហរន្តស្ស ទុក្កដំ. បត្តំ បដិគ្គហំ កត្វា ហត្ថំ ធោវិតុម្បិ ន លភតិ. ហត្ថធោតបាទធោតឧទកម្បិ បត្តេ អាកិរិត្វា នីហរិតុំ ន វដ្ដតិ, អនុច្ឆិដ្ឋំ សុទ្ធបត្តំ ឧច្ឆិដ្ឋហត្ថេន គណ្ហិតុំ ន វដ្ដតិ, វាមហត្ថេន បនេត្ថ ឧទកំ អាសិញ្ចិត្វា ឯកំ ឧទកគណ្ឌុសំ គហេត្វា ឧច្ឆិដ្ឋហត្ថេន គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. ឯត្តាវតាបិ ហិ សោ ឧច្ឆិដ្ឋបត្តោ ហោតិ, ហត្ថំ បន ពហិឧទកេន វិក្ខាលេត្វា គហេតុំ វដ្ដតិ. មច្ឆមំសផលាផលាទីនិ ច ខាទន្តោ យំ តត្ថ អដ្ឋិំ វា ចលកំ វា ឆឌ្ឌេតុកាមោ ហោតិ, តំ បត្តេ ឋបេតុំ ន លភតិ. យំ បន បដិខាទិតុកាមោ ហោតិ, តំ បត្តេ ឋបេតុំ លភតិ. អដ្ឋិកកណ្ដកាទីនិ តត្ថេវ កត្វា ហត្ថេន លុញ្ចិត្វា ខាទិតុំ វដ្ដតិ. មុខតោ នីហដំ បន យំ កិញ្ចិ បុន ខាទិតុកាមោ បត្តេ ឋបេតុំ ន លភតិ, សិង្គិវេរនាឡិកេរខណ្ឌាទីនិ ឌំសិត្វា បុន ឋបេតុំ លភតិ.

២៩. ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, សព្ពបំសុកូលិកេន ភវិតព្ពំ, យោ ភវេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៥) វចនតោ សព្ពបំសុកូលិកេន ន ភវិតព្ពំ. ឯត្ថ បន ចីវរញ្ច មញ្ចបីឋញ្ច បំសុកូលំ វដ្ដតិ, អជ្ឈោហរណីយំ បន ទិន្នមេវ គហេតព្ពំ.

៣០. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នេន ភិក្ខុនា បរិស្សាវនំ យាចិយមានេន ន ទាតព្ពំ, យោ ន ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៩) វចនតោ អបរិស្សាវនកស្ស (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៥៩) យាចមានស្ស បរិស្សាវនំ អទាតុំ ន វដ្ដតិ. យោ បន អត្តនោ ហត្ថេ បរិស្សាវនេ វិជ្ជមានេបិ យាចតិ, តស្ស ន អកាមា ទាតព្ពំ.

‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, អបរិស្សាវនកេន ភិក្ខុនា អទ្ធានមគ្គោ បដិបជ្ជិតព្ពោ, យោ បដិបជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥៩) វចនតោ អបរិស្សាវនកេន មគ្គោ ន គន្តព្ពោ. សចេបិ ន ហោតិ បរិស្សាវនំ វា ធម្មករណំ វា, សង្ឃាដិកណ្ណោ អធិដ្ឋាតព្ពោ ‘‘ឥមិនា បរិស្សាវេត្វា បិវិស្សាមី’’តិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទណ្ឌបរិស្សាវន’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥៩) វចនតោ ទណ្ឌបរិស្សាវនម្បិ វដ្ដតិ. ទណ្ឌបរិស្សាវនំ នាម យត្ថ រជកានំ ខារបរិស្សាវនំ វិយ ចតូសុ បាទេសុ ពទ្ធនិស្សេណិកាយ សាដកំ ពន្ធិត្វា មជ្ឈេ ទណ្ឌកេ ឧទកំ អាសិញ្ចន្តិ, តំ ឧភោបិ កោដ្ឋាសេ បូរេត្វា បរិស្សាវតិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱត្ថរក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥៩) វចនតោ ឱត្ថរកំ បរិស្សាវនម្បិ វដ្ដតិ. ឱត្ថរកំ នាម យំ ឧទកេ ឱត្ថរិត្វា ឃដកេន ឧទកំ គណ្ហន្តិ, តញ្ហិ ចតូសុ ទណ្ឌកេសុ វត្ថំ ពន្ធិត្វា ឧទកេ ចត្តារោ ខាណុកេ និខនិត្វា តេសុ ពន្ធិត្វា សព្ពបរិយន្តេ ឧទកតោ មោចេត្វា មជ្ឈេ ឱត្ថរិត្វា ឃដេន ឧទកំ គណ្ហន្តិ.

៣១. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នគ្គេន នគ្គោ អភិវាទេតព្ពោ, យោ អភិវាទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិអាទិវចនតោ (ចូឡវ. ២៦១) ន នគ្គេន នគ្គោ អភិវាទេតព្ពោ, ន នគ្គេន អភិវាទេតព្ពំ, ន នគ្គេន នគ្គោ អភិវាទាបេតព្ពោ, ន នគ្គេន អភិវាទាបេតព្ពំ, ន នគ្គេន នគ្គស្ស បរិកម្មំ កាតព្ពំ, ន នគ្គេន នគ្គស្ស ទាតព្ពំ, ន នគ្គេន បដិគ្គហេតព្ពំ, ន នគ្គេន ខាទិតព្ពំ, ន នគ្គេន ភុញ្ជិតព្ពំ, ន នគ្គេន សាយិតព្ពំ, ន នគ្គេន បាតព្ពំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ បដិច្ឆាទិយោ ជន្តាឃរបដិច្ឆាទិំ ឧទកបដិច្ឆាទិំ វត្ថបដិច្ឆាទិ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦១) វចនតោ តិស្សោ បដិច្ឆាទិយោ វដ្ដន្តិ. ឯត្ថ ច ជន្តាឃរបដិច្ឆាទិ ឧទកបដិច្ឆាទិ ច បរិកម្មំ ករោន្តស្សេវ វដ្ដតិ, សេសេសុ អភិវាទនាទីសុ ន វដ្ដតិ. វត្ថបដិច្ឆាទិ បន សព្ពកម្មេសុ វដ្ដតិ.

៣២. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បុប្ផាភិកិណ្ណេសុ សយនេសុ សយិតព្ពំ, យោ សសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៦៤) វចនតោ បុប្ផេហិ សន្ថតេសុ សយនេសុ ន សយិតព្ពំ, គន្ធគន្ធំ បន គហេត្វា កវាដេ បញ្ចង្គុលិំ ទាតុំ វដ្ដតិ បុប្ផំ គហេត្វា វិហារេ ឯកមន្តំ និក្ខិបិតុំ.

៣៣. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អាសិត្តកូបធានេ ភុញ្ជិតព្ពំ, យោ ភុញ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៦៤) វចនតោ អាសិត្តកូបធានេ ឋបេត្វា ន ភុញ្ជិតព្ពំ. អាសិត្តកូបធានន្តិ តម្ពលោហេន វា រជតេន វា កតាយ បេឡាយ ឯតំ អធិវចនំ, បដិក្ខិត្តត្តា បន ទារុមយាបិ ន វដ្ដតិ.

៣៤. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មឡោរិក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៤) វចនតោ មឡោរិកាយ ឋបេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. មឡោរិកាតិ ទណ្ឌាធារកោ វុច្ចតិ. យដ្ឋិអាធារកបណ្ណាធារកបច្ឆិកបីឋាទីនិបិ ឯត្ថេវ បវិដ្ឋានិ. អាធារកសង្ខេបគមនតោ ហិ បដ្ឋាយ ឆិទ្ទំ វិទ្ធម្បិ អវិទ្ធម្បិ វដ្ដតិយេវ.

៣៥. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកភាជនេ ភុញ្ជិតព្ពំ, យោ ភុញ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ(ចូឡវ. ២៦៤) អាទិវចនតោ ន ឯកភាជនេ ភុញ្ជិតព្ពំ, ន ឯកថាលកេ បាតព្ពំ. សចេ បន ឯកោ ភិក្ខុ ភាជនតោ ផលំ វា បូបំ វា គហេត្វា គច្ឆតិ, តស្មិំ អបគតេ ឥតរស្ស សេសកំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, ឥតរស្សបិ តស្មិំ ខីណេ បុន គហេតុំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកមញ្ចេ តុវដ្ដិតព្ពំ, យោ តុវដ្ដេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ(ចូឡវ. ២៦៤) អាទិវចនតោ ន ឯកមញ្ចេ និបជ្ជិតព្ពំ, ន ឯកត្ថរណេ និបជ្ជិតព្ពំ. វវត្ថានំ បន ទស្សេត្វា មជ្ឈេ កាសាវំ វា កត្តរយដ្ឋិំ វា អន្តមសោ កាយពន្ធនម្បិ ឋបេត្វា និបជ្ជន្តានំ អនាបត្តិ. ឯកបាវុរណេហិ ឯកត្ថរណបាវុរណេហិ ច ន និបជ្ជិតព្ពំ. ឯកំ អត្ថរណញ្ចេវ បាវុរណញ្ច ឯតេសន្តិ ឯកត្ថរណបាវុរណា. សំហារិមានំ បាវារត្ថរណកដសារកាទីនំ ឯកំ អន្តំ អត្ថរិត្វា ឯកំ បារុបិត្វា និបជ្ជន្តានមេតំ អធិវចនំ.

៣៦. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ចេលប្បដិកា អក្កមិតព្ពា, យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៦៨) វចនតោ ន ចេលសន្ថារោ អក្កមិតព្ពោ, ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិហីនំ មង្គលត្ថាយ យាចិយមានេន ចេលប្បដិកំ អក្កមិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៨) វចនតោ បន កាចិ ឥត្ថី (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៦៨) អបគតគព្ភា វា ហោតិ គរុគព្ភា វា, ឯវរូបេសុ ឋានេសុ មង្គលត្ថាយ យាចិយមានេន អក្កមិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ធោតបាទកំ អក្កមិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៨) វចនតោ បាទធោវនដ្ឋានេ ធោតេហិ បាទេហិ អក្កមនត្ថាយ អត្ថតបច្ចត្ថរណំ អក្កមិតុំ វដ្ដតិ.

៣៧. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, កតកំ បរិភុញ្ជិតព្ពំ, យោ បរិភុញ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៦៩) វចនតោ កតកំ ន វដ្ដតិ. កតកំ នាម បទុមកណ្ណិកាការំ បាទឃំសនត្ថំ កណ្ដកេ ឧដ្ឋាបេត្វា កតំ. តំ វដ្ដំ វា ហោតុ ចតុរស្សាទិភេទំ វា, ពាហុលិកានុយោគត្តា បដិក្ខិត្តមេវ, នេវ បដិគ្គហេតុំ, ន បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ បាទឃំសនិយោ សក្ខរំ កថលំ សមុទ្ទផេណក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៩) វចនតោ សក្ខរាទីហិ បាទឃំសនំ វដ្ដតិ. សក្ខរាតិ បាសាណោ វុច្ចតិ, បាសាណផេណកោបិ វដ្ដតិយេវ.

៣៨. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ចាមរិពីជនី ធារេតព្ពា, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៦៩) វចនតោ ចាមរិវាលេហិ កតពីជនី ន វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មកសពីជនិំ. អនុជានាមិ ភិក្ខវេ តិស្សោ ពីជនិយោ វាកមយំ ឧសីរមយំ មោរបិញ្ឆមយំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិធូបនញ្ច តាលវណ្ដញ្ចា’’តិ (ចូឡវ. ២៦៩) វចនតោ មកសពីជនីអាទិ វដ្ដតិ. តត្ថ វិធូបនន្តិ ពីជនី វុច្ចតិ. តាលវណ្ដំ បន តាលបណ្ណេហិ វា កតំ ហោតុ វេឡុទន្តវិលីវេហិ វា មោរបិញ្ឆេហិ វា ចម្មវិកតីហិ វា, សព្ពំ វដ្ដតិ. មកសពីជនី ទន្តមយវិសាណមយទណ្ឌកាបិ វដ្ដតិ. វាកមយពីជនិយា កេតកបារោហកុន្តាលបណ្ណាទិមយាបិ សង្គហិតា.

៣៩. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឆត្តំ ធារេតព្ពំ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស ឆត្ត’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧០) វចនតោ អគិលានេន ឆត្តំ ន ធារេតព្ពំ. យស្ស បន កាយឌាហោ វា បិត្តកោបោ វា ហោតិ ចក្ខុ វា ទុព្ពលំ, អញ្ញោ វា កោចិ អាពាធោ វិនា ឆត្តេន ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស គាមេ វា អរញ្ញេ វា ឆត្តំ វដ្ដតិ. វស្សេ បន ចីវរគុត្តត្ថម្បិ វាឡមិគចោរភយេសុ អត្តគុត្តត្ថម្បិ វដ្ដតិ, ឯកបណ្ណច្ឆត្តំ បន សព្ពត្ថេវ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អគិលានេនបិ អារាមេ អារាមូបចារេ ឆត្តំ ធារេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧០) វចនតោ បន អគិលានស្សបិ អារាមអារាមូបចារេសុ ឆត្តំ ធារេតុំ វដ្ដតិ.

៤០. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ទីឃា នខា ធារេតព្ពា, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មំសប្បមាណេន នខំ ឆិន្ទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៤) វចនតោ ទីឃា នខា ឆិន្ទិតព្ពា. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វីសតិមដ្ឋំ ការាបេតព្ពំ, យោ ការាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មលមត្តំ អបកឌ្ឍិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៤) វចនតោ វីសតិបិ នខេ លិខិតមដ្ឋេ ការាបេតុំ ន វដ្ដតិ, នខតោ មលមត្តំ បន អបកឌ្ឍិតុំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, សម្ពាធេ លោមំ សំហរាបេតព្ពំ, យោ សំហរាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា សម្ពាធេ លោមំ សំហរាបេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៥) វចនតោ គណ្ឌវណាទិអាពាធំ វិនា សម្ពាធេ លោមំ សំហរាបេតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ទីឃំ នាសិកាលោមំ ធារេតព្ពំ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៧៥) វចនតោ សណ្ឌាសេន នាសិកាលោមំ សំហរាបេតុំ វដ្ដតិ. សក្ខរាទីហិ នាសិកាលោមំ គាហាបនេបិ អាបត្តិ នត្ថិ, អនុរក្ខណត្ថំ បន ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សណ្ឌាស’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៥) សណ្ឌាសោ អនុញ្ញាតោ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បលិតំ គាហាបេតព្ពំ, យោ គាហាបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៧៥) វចនតោ បលិតំ គាហាបេតុំ ន វដ្ដតិ. យំ បន ភមុកាយ វា នលាដេ វា ទាឋិកាយ វា ឧគ្គន្ត្វា ពីភច្ឆំ ហុត្វា ឋិតំ, តាទិសំ លោមំ បលិតំ វា អបលិតំ វា គាហាបេតុំ វដ្ដតិ.

៤១. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អកាយពន្ធនេន គាមោ បវិសិតព្ពោ, យោ បវិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៧៨) វចនតោ អកាយពន្ធនេន គាមោ ន បវិសិតព្ពោ, អពន្ធិត្វា និក្ខមន្តេន យត្ថ សរតិ, តត្ថ ពន្ធិតព្ពំ. ‘‘អាសនសាលាយ ពន្ធិស្សាមី’’តិ គន្តុំ វដ្ដតិ, សរិត្វា យាវ ន ពន្ធតិ, ន តាវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ.

៤២. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, គិហិនិវត្ថំ និវាសេតព្ពំ, យោ និវាសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ(ចូឡវ. ២៨០) អាទិវចនតោ ហត្ថិសោណ្ឌាទិវសេន គិហិនិវត្ថំ ន និវាសេតព្ពំ, សេតបដបារុតាទិវសេន ន គិហិបារុតំ បារុបិតព្ពំ, មល្លកម្មករាទយោ វិយ កច្ឆំ ពន្ធិត្វា ន និវាសេតព្ពំ. ឯវំ និវាសេតុំ គិលានស្សបិ មគ្គប្បដិបន្នស្សបិ ន វដ្ដតិ. យម្បិ មគ្គំ គច្ឆន្តា ឯកំ វា ទ្វេ វា កោណេ ឧក្ខិបិត្វា អន្តរវាសកស្ស ឧបរិ លគ្គន្តិ, អន្តោ វា ឯកំ កាសាវំ តថា និវាសេត្វា ពហិ អបរំ និវាសេន្តិ, សព្ពំ ន វដ្ដតិ. គិលានោ បន អន្តោកាសាវស្ស ឱវដ្ដិកំ ទស្សេត្វា អបរំ ឧបរិ និវាសេតុំ លភតិ, អគិលានេន ទ្វេ និវាសេន្តេន សគុណំ កត្វា និវាសេតព្ពានិ.

៤៣. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧភតោកាជំ ហរិតព្ពំ, យោ ហរេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៨១) វចនតោ ឧភតោកាជំ ហរិតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯកតោកាជំ អន្តរាកាជំ សីសភារំ ខន្ធភារំ កដិភារំ ឱលម្ពក’’ន្តិ វចនតោ ឯកតោកាជាទិំ ហរិតុំ វដ្ដតិ.

៤៤. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ទីឃំ ទន្តកដ្ឋំ ខាទិតព្ពំ, យោ ខាទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៨២) វចនតោ ន ទីឃំ ទន្តកដ្ឋំ ខាទិតព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋង្គុលបរមំ ទន្តកដ្ឋំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតុរង្គុលបច្ឆិមំ ទន្តកដ្ឋ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨២) វចនតោ មនុស្សានំ បមាណង្គុលេន អដ្ឋង្គុលបរមំ ចតុរង្គុលបច្ឆិមញ្ច ទន្តកដ្ឋំ ខាទិតព្ពំ.

៤៥. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ អភិរុហិតព្ពោ, យោ អភិរុហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សតិ ករណីយេ បោរិសំ រុក្ខំ អភិរុហិតុំ អាបទាសុ យាវទត្ថ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨៤) វចនតោ ន រុក្ខំ អភិរុហិតព្ពំ, សុក្ខកដ្ឋគហណាទិកិច្ចេ បន សតិ បុរិសប្បមាណំ អភិរុហិតុំ វដ្ដតិ. អាបទាសូតិ វាឡមិគាទយោ វា ទិស្វា មគ្គមូឡ្ហោ វា ទិសា ឱលោកេតុកាមោ ហុត្វា ទវឌាហំ វា ឧទកោឃំ វា អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា អតិឧច្ចម្បិ រុក្ខំ អារោហិតុំ វដ្ដតិ.

៤៦. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ពុទ្ធវចនំ ឆន្ទសោ អារោបេតព្ពំ, យោ អារោបេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សកាយ និរុត្តិយា ពុទ្ធវចនំ បរិយាបុណិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨៥) វចនតោ វេទំ វិយ ពុទ្ធវចនំ សក្កដភាសាយ វាចនាមគ្គំ អារោចេតុំ ន វដ្ដតិ, សកាយ បន មាគធិកាយ និរុត្តិយា បរិយាបុណិតព្ពំ.

៤៧. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, លោកាយតំ បរិយាបុណិតព្ពំ, យោ បរិយាបុណេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ(ចឩឡវ. ២៨៦) អាទិវចនតោ លោកាយតសង្ខាតំ ‘‘សព្ពំ ឧច្ឆិដ្ឋំ, សព្ពំ អនុច្ឆិដ្ឋំ, សេតោ កាកោ, កាឡោ ពកោ ឥមិនា ច ឥមិនា ច ការណេនា’’តិ ឯវមាទិនិរត្ថកការណបដិសំយុត្តំ តិត្ថិយសត្ថំ នេវ បរិយាបុណិតព្ពំ, ន បរស្ស វាចេតព្ពំ. ន ច តិរច្ឆានវិជ្ជា បរិយាបុណិតព្ពា, ន បរស្ស វាចេតព្ពា.

៤៨. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ខិបិតេ ‘ជីវា’តិ វត្តព្ពោ, យោ វទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិហីនំ ‘ជីវថ ភន្តេ’តិ វុច្ចមានេន ‘ចិរំ ជីវា’តិ វត្តុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨៨) វចនតោ ខិបិតេ ‘‘ជីវា’’តិ ន វត្តព្ពំ, គិហិនា បន ‘‘ជីវថា’’តិ វុច្ចមានេន ‘‘ចិរំ ជីវា’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ.

៤៩. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, លសុណំ ខាទិតព្ពំ, យោ ខាទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាពាធបច្ចយា លសុណំ ខាទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨៩) វចនតោ អាពាធំ វិនា លសុណំ ខាទិតុំ ន វដ្ដតិ, សូបសម្បាកាទីសុ (បាចិ. អដ្ឋ. ៧៩៧) បក្ខិត្តំ បន វដ្ដតិ. តញ្ហិ បច្ចមានេសុ មុគ្គសូបាទីសុ វា មច្ឆមំសវិកតិយា វា តេលេ វា ពទរសាឡវាទីសុ វា អម្ពិលសាកាទីសុ វា ឧត្តរិភង្គេសុ វា យត្ថ កត្ថចិ អន្តមសោ យាគុភត្តេបិ បក្ខិត្តំ វដ្ដតិ.

៥០. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អធោតេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ, យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២៤) វចនតោ អធោតេហិ បាទេហិ មញ្ចបីឋាទិសេនាសនំ បរិកម្មកតា វា ភូមិ ន អក្កមិតព្ពា. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អល្លេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ, យោ អក្កមេយ្យ អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២៤) វចនតោ យេហិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៤) អក្កន្តដ្ឋានេ ឧទកំ បញ្ញាយតិ, ឯវរូបេហិ អល្លបាទេហិ បរិភណ្ឌកតា ភូមិ វា សេនាសនំ វា ន អក្កមិតព្ពំ. សចេ បន ឧទកសិនេហមត្តមេវ បញ្ញាយតិ, ន ឧទកំ, វដ្ដតិ. បាទបុញ្ឆនិំ បន អល្លបាទេហិបិ អក្កមិតុំ វដ្ដតិយេវ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សឧបាហនេន សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ, យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២៤) វចនតោ ធោតបាទេហិ អក្កមិតព្ពដ្ឋានំ សឧបាហនេន អក្កមិតុំ ន វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, បរិកម្មកតាយ ភូមិយា និដ្ឋុភិតព្ពំ, យោ និដ្ឋុភេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២៤) វចនតោ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា ន និដ្ឋុភិតព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ខេឡមល្លក’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២៤) ឯវំ អនុញ្ញាតេ ខេឡមល្លកេ និដ្ឋុភិតព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចោឡកេន បលិវេឋេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២៤) វចនតោ សុធាភូមិយា វា បរិភណ្ឌភូមិយា វា មញ្ចបីឋំ និក្ខិបន្តេន សចេ តដ្ដិកា វា កដសារកោ វា នត្ថិ, ចោឡកេន មញ្ចបីឋានំ បាទា វេឋេតព្ពា, តស្មិំ អសតិ បណ្ណម្បិ អត្ថរិតុំ វដ្ដតិ, កិញ្ចិ អនត្ថរិត្វា ឋបេន្តស្ស បន ទុក្កដំ. យទិ បន តត្ថ នេវាសិកា អនត្ថតាយ ភូមិយាបិ ឋបេន្តិ, អធោតបាទេហិបិ វឡញ្ជេន្តិ, តថេវ វឡញ្ជេតុំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, បរិកម្មកតា ភិត្តិ អបស្សេតព្ពា, យោ អបស្សេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២៤) វចនតោ បរិកម្មកតា ភិត្តិ សេតភិត្តិ វា ហោតុ ចិត្តកម្មកតា វា, ន អបស្សេតព្ពា. ន កេវលញ្ច ភិត្តិមេវ, ទ្វារម្បិ វាតបានម្បិ អបស្សេនផលកម្បិ បាសាណត្ថម្ភម្បិ រុក្ខត្ថម្ភម្បិ ចីវរេន វា យេន កេនចិ អប្បដិច្ឆាទេត្វា អបស្សិតុំ ន លភតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បច្ចត្ថរិត្វា និបជ្ជិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២៥) វចនតោ បន ធោតបាទេហិ អក្កមិតព្ពំ, បរិភណ្ឌកតំ ភូមិំ វា ភូមត្ថរណំ សេនាសនំ វា សង្ឃិកមញ្ចបីឋំ វា អត្តនោ សន្តកេន បច្ចត្ថរណេន បច្ចត្ថរិត្វាវ និបជ្ជិតព្ពំ. សចេ និទ្ទាយតោបិ បច្ចត្ថរណេ សង្កុដិតេ កោចិ សរីរាវយវោ មញ្ចំ វា បីឋំ វា ផុសតិ, អាបត្តិយេវ, លោមេសុ បន ផុសន្តេសុ លោមគណនាយ អាបត្តិយោ. បរិភោគសីសេន អបស្សយន្តស្សបិ ឯសេវ នយោ. ហត្ថតលបាទតលេហិ បន ផុសិតុំ អក្កមិតុំ វា វដ្ដតិ, មញ្ចំ វា បីឋំ វា ហរន្តស្ស កាយេ បដិហញ្ញតិ, អនាបត្តិ.

៥១. ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អវន្ទិយា. បុរេឧបសម្បន្នេន បច្ឆុបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, អនុបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ អធម្មវាទី អវន្ទិយោ, មាតុគាមោ អវន្ទិយោ, បណ្ឌកោ អវន្ទិយោ, បារិវាសិកោ អវន្ទិយោ, មូលាយបដិកស្សនារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តចារិកោ អវន្ទិយោ, អព្ភានារហោ អវន្ទិយោ’’តិ (ចូឡវ. ៣១២) វចនតោ ឥមេ ទស អវន្ទិយាតិ វេទិតព្ពា.

‘‘បច្ឆុបសម្បន្នេន បុរេឧបសម្បន្នោ វន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ ធម្មវាទី វន្ទិយោ, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វន្ទិយោ’’តិ (ចូឡវ. ៣១២) – វចនតោ ឥមេ តយោ វន្ទិតព្ពា.

៥២. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តីណិ តូលានិ រុក្ខតូលំ លតាតូលំ បោដកីតូល’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ ឥមានិ តីណិ តូលានិ កប្បិយានិ. តត្ថ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៩៧) រុក្ខតូលន្តិ សិម្ពលិរុក្ខាទីនំ យេសំ កេសញ្ចិ រុក្ខានំ តូលំ. លតាតូលន្តិ ខីរវល្លិអាទីនំ យាសំ កាសញ្ចិ វល្លីនំ តូលំ. បោដកីតូលន្តិ បោដកីតិណាទីនំ យេសំ កេសញ្ចិ តិណជាតិកានំ អន្តមសោ ឧច្ឆុនឡាទីនម្បិ តូលំ. ឯតេហិ តីហិ សព្ពភូតគាមា សង្គហិតា ហោន្តិ. រុក្ខវល្លិតិណជាតិយោ ហិ មុញ្ចិត្វា អញ្ញោ ភូតគាមោ នាម នត្ថិ, តស្មា យស្ស កស្សចិ ភូតគាមស្ស តូលំ ពិម្ពោហនេ វដ្ដតិ. ភិសិំ បន បាបុណិត្វា សព្ពមេតំ អកប្បិយតូលន្តិ វុច្ចតិ. ន កេវលញ្ច ពិម្ពោហនេ ឯតំ តូលមេវ, ហំសមោរាទីនំ សព្ពសកុណានំ សីហាទីនំ សព្ពចតុប្បទានញ្ច លោមម្បិ វដ្ដតិ, បិយង្គុបុប្ផពកុលបុប្ផាទីនំ បន យំ កិញ្ចិ បុប្ផំ ន វដ្ដតិ. តមាលបត្តំ សុទ្ធមេវ ន វដ្ដតិ, មិស្សកំ បន វដ្ដតិ, ភិសីនំ អនុញ្ញាតំ បញ្ចវិធំ ឧណ្ណាទិតូលម្បិ វដ្ដតិ.

៥៣. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ភិសិយោ ឧណ្ណភិសិំ ចោឡភិសិំ វាកភិសិំ តិណភិសិំ បណ្ណភិសិ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ បញ្ចហិ ឧណ្ណាទីហិ បូរិតា បញ្ច ភិសិយោ អនុញ្ញាតា. តូលគណនាយ ហិ ឯតាសំ គណនា វុត្តា. តត្ថ ឧណ្ណគ្គហណេន ន កេវលំ ឯឡកលោមមេវ គហិតំ, ឋបេត្វា បន មនុស្សលោមំ យំ កិញ្ចិ កប្បិយាកប្បិយមំសជាតីនំ បក្ខិចតុប្បទានំ លោមំ សព្ពំ ឥធ ឧណ្ណគ្គហណេនេវ គហិតំ. តស្មា ឆន្នំ ចីវរានំ ឆន្នំ អនុលោមចីវរានញ្ច អញ្ញតរេន ភិសិច្ឆវិំ កត្វា តំ សព្ពំ បក្ខិបិត្វា ភិសិំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឯឡកលោមានិ បន អបក្ខិបិត្វា កម្ពលមេវ ចតុគ្គុណំ បញ្ចគុណំ វា បក្ខិបិត្វា កតាបិ ឧណ្ណភិសិសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ.

ចោឡភិសិអាទីសុ យំ កិញ្ចិ នវចោឡំ វា បុរាណចោឡំ វា សំហរិត្វា អន្តោ បក្ខិបិត្វា វា កតា ចោឡភិសិ. យំ កិញ្ចិ វាកំ បក្ខិបិត្វា កតា វាកភិសិ. យំ កិញ្ចិ តិណំ បក្ខិបិត្វា កតា តិណភិសិ. អញ្ញត្រ សុទ្ធតមាលបត្តា យំ កិញ្ចិ បណ្ណំ បក្ខិបិត្វា កតា បណ្ណភិសីតិ វេទិតព្ពា. តមាលបត្តំ បន អញ្ញេន មិស្សមេវ វដ្ដតិ. សុទ្ធំ ន វដ្ដតិ. យំ បនេតំ ឧណ្ណាទិបញ្ចវិធំ តូលំ ភិសិយំ វដ្ដតិ, តំ មសូរកេបិ វដ្ដតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. ឯតេន មសូរកំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ ហោតិ. ភិសិយា បមាណនិយមោ នត្ថិ, មញ្ចភិសិ បីឋភិសិ ភូមត្ថរណភិសិ ចង្កមនភិសិ បាទបុញ្ឆនភិសីតិ ឯតាសំ អនុរូបតោ សល្លក្ខេត្វា អត្តនោ រុចិវសេន បមាណំ កាតព្ពំ. ពិម្ពោហនំ បន បមាណយុត្តមេវ វដ្ដតិ.

៥៤. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អឌ្ឍកាយិកានិ ពិម្ពោហនានិ ធារេតព្ពានិ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៩៧) យេសុ កដិតោ បដ្ឋាយ យាវ សីសំ ឧបទហន្តិ, តាទិសានិ ឧបឌ្ឍកាយប្បមាណានិ ពិម្ពោហនានិ បដិក្ខិបិត្វា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីសប្បមាណំ ពិម្ពោហន’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) សីសប្បមាណំ អនុញ្ញាតំ. សីសប្បមាណំ នាម យស្ស វិត្ថារតោ តីសុ កណ្ណេសុ ទ្វិន្នំ កណ្ណានំ អន្តរំ មិនិយមានំ វិទត្ថិ ចេវ ចតុរង្គុលញ្ច ហោតិ, មជ្ឈដ្ឋានំ មុដ្ឋិរតនំ ហោតិ. ‘‘ទីឃតោ បន ទិយឌ្ឍរតនំ វា ទ្វិរតនំ វា’’តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. អយំ សីសប្បមាណស្ស ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ, ឥតោ ឧទ្ធំ ន វដ្ដតិ, ហេដ្ឋា វដ្ដតិ. អគិលានស្ស សីសូបធានញ្ច បាទូបធានញ្ចាតិ ទ្វយមេវ វដ្ដតិ, គិលានស្ស ពិម្ពោហនានិ សន្ថរិត្វា ឧបរិ បច្ចត្ថរណំ ទត្វា និបជ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘យានិ បន ភិសីនំ អនុញ្ញាតានិ បញ្ច កប្បិយតូលានិ, តេហិ ពិម្ពោហនំ មហន្តម្បិ វដ្ដតី’’តិ ផុស្សទេវត្ថេរោ អាហ. វិនយធរឧបតិស្សត្ថេរោ បន ‘‘ពិម្ពោហនំ ករិស្សាមីតិ កប្បិយតូលំ វា អកប្បិយតូលំ វា បក្ខិបិត្វា ករោន្តស្ស បមាណមេវ វដ្ដតី’’តិ អាហ.

៥៥. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាសន្ទិក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ ចតុរស្សបីឋសង្ខាតោ អាសន្ទិកោ វដ្ដតិ, សោ ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចកម្បិ អាសន្ទិក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ អដ្ឋង្គុលតោ ឧច្ចបាទកោបិ វដ្ដតិ. ឯកតោភាគេន ទីឃបីឋមេវ ហិ អដ្ឋង្គុលតោ ឧច្ចបាទកំ ន វដ្ដតិ, តស្មា ចតុរស្សបីឋំ បមាណាតិក្កន្តម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សត្តង្គ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ តីសុ ទិសាសុ អបស្សយំ កត្វា កតមញ្ចោបិ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចកម្បិ សត្តង្គ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ អយម្បិ បមាណាតិក្កន្តោ ច វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភទ្ទបីឋ’’ន្តិអាទិនា (ចូឡវ. ២៩៧) បាឡិយំ អនុញ្ញាតំ វេត្តមយបីឋំ បិលោតិកាពទ្ធបីឋំ ទារុបដ្ដិកាយ ឧបរិ បាទេ ឋបេត្វា ភោជនផលកំ វិយ កតំ ឯឡកបាទបីឋំ អាមលកាការេន យោជិតំ ពហុបាទកំ អាមណ្ឌកវដ្ដិកបីឋំ បលាលបីឋំ ផលកបីឋញ្ច បាឡិយំ អនាគតញ្ច អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចិ ទារុមយបីឋំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧច្ចេ មញ្ចេ សយិតព្ពំ, យោ សយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ បមណាតិក្កន្តេ មញ្ចេ សយន្តស្ស ទុក្កដំ, តំ បន ករោន្តស្ស ការាបេន្តស្ស ច ឆេទនកំ បាចិត្តិយំ. អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជន្តេន ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ ន ឆិន្ទិតុកាមោ ហោតិ, ភូមិយំ និខនិត្វា បមាណំ ឧបរិ ទស្សេតិ, ឧត្តានកំ វា កត្វា បរិភុញ្ជតិ, ឧក្ខិបិត្វា តុលាសង្ឃាដេ ឋបេត្វា អដ្ដំ កត្វា បរិភុញ្ជតិ, វដ្ដតិ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧច្ចា មញ្ចបដិបាទកា ធារេតព្ពា, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋង្គុលបរមំ មញ្ចបដិបាទក’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ មនុស្សានំ បមាណង្គុលេន អដ្ឋង្គុលបរមោវ មញ្ចបដិបាទកោ វដ្ដតិ, តតោ ឧទ្ធំ ន វដ្ដតិ.

៥៦. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧច្ចាសយនមហាសយនានិ ធារេតព្ពានិ, សេយ្យថិទំ, អាសន្ទិ បល្លង្កោ គោនកោ ចិត្តកោ បដិកា បដលិកា តូលិកា វិកតិកា ឧទ្ទលោមិ ឯកន្តលោមិ កដ្ដិស្សំ កោសេយ្យំ កុត្តកំ ហត្ថត្ថរំ អស្សត្ថរំ រថត្ថរំ អជិនបវេណី កទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណំ សឧត្តរច្ឆទំ ឧភតោលោហិតកូបធានំ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២៥៤) វចនតោ ឧច្ចាសយនមហាសយនានិ ន វដ្ដន្តិ. តត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៥៤) ឧច្ចាសយនំ នាម បមាណាតិក្កន្តំ មញ្ចំ. មហាសយនំ នាម អកប្បិយត្ថរណំ. អាសន្ទិអាទីសុ អាសន្ទីតិ បមាណាតិក្កន្តាសនំ. បល្លង្កោតិ បាទេសុ វាឡរូបានិ ឋបេត្វា កតោ. គោនកោតិ ទីឃលោមកោ មហាកោជវោ. ចតុរង្គុលាធិកានិ កិរ តស្ស លោមានិ. ចិត្តកោតិ រតនចិត្រឧណ្ណាមយត្ថរកោ. បដិកាតិ ឧណ្ណាមយោ សេតត្ថរកោ. បដលិកាតិ ឃនបុប្ផកោ ឧណ្ណាមយលោមត្ថរកោ, យោ ‘‘អាមលកបដោ’’តិបិ វុច្ចតិ. តូលិកាតិ បកតិតូលិកាយេវ. វិកតិកាតិ សីហព្យគ្ឃាទិរូបវិចិត្រោ ឧណ្ណាមយត្ថរកោ. ឧទ្ទលោមីតិ ឯកតោ ឧគ្គតលោមំ ឧណ្ណាមយត្ថរណំ. ឯកន្តលោមីតិ ឧភតោ ឧគ្គតលោមំ ឧណ្ណាមយត្ថរណំ. កដ្ដិស្សន្តិ រតនបរិសិព្ពិតំ កោសេយ្យកដ្ដិស្សមយំ បច្ចត្ថរណំ. កោសេយ្យន្តិ រតនបរិសិព្ពិតំ កោសិយសុត្តមយំ បច្ចត្ថរណំ, សុទ្ធកោសេយ្យំ បន វដ្ដតិ.

កុត្តកន្តិ សោឡសន្នំ នាដកិត្ថីនំ ឋត្វា នច្ចនយោគ្គំ ឧណ្ណាមយត្ថរណំ. ហត្ថត្ថរអស្សត្ថរា ហត្ថិអស្សបិដ្ឋីសុ អត្ថរណកអត្ថរណា ឯវ. រថត្ថរេបិ ឯសេវ នយោ. អជិនបវេណីតិ អជិនចម្មេហិ មញ្ចប្បមាណេន សិព្ពិត្វា កតា បវេណី. កទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណន្តិ កទលិមិគចម្មំ នាម អត្ថិ, តេន កតំ បវរបច្ចត្ថរណន្តិ អត្ថោ. តំ កិរ សេតវត្ថស្ស ឧបរិ កទលិមិគចម្មំ បត្ថរិត្វា សិព្ពិត្វា ករោន្តិ. សឧត្តរច្ឆទន្តិ សហ ឧត្តរច្ឆទេន, ឧបរិពទ្ធេន រត្តវិតានេន សទ្ធិន្តិ អត្ថោ. សេតវិតានម្បិ ហេដ្ឋា អកប្បិយបច្ចត្ថរណេ សតិ ន វដ្ដតិ, អសតិ បន វដ្ដតិ. ឧភតោលោហិតកូបធានន្តិ សីសូបធានញ្ច បាទូបធានញ្ចាតិ មញ្ចស្ស ឧភតោលោហិតកូបធានំ, ឯតំ ន កប្បតិ. យំ បន ឯកមេវ ឧបធានំ ឧភោសុ បស្សេសុ រត្តំ វា ហោតុ បទុមវណ្ណំ វា វិចិត្រំ វា, សចេ បមាណយុត្តំ, វដ្ដតិ, មហាឧបធានំ បន បដិក្ខិត្តំ. គោនកាទីនិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២០) សង្ឃិកវិហារេ វា បុគ្គលិកវិហារេ វា មញ្ចបីឋកេសុ អត្ថរិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដន្តិ, ធម្មាសនេ បន គិហិវិកតនីហារេន លព្ភន្តិ, តត្រាបិ និបជ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឋបេត្វា តីណិ អាសន្ទិំ បល្លង្កំ តូលិកំ គិហិវិកតំ អភិនិសីទិតុំ, ន ត្វេវ អភិនិបជ្ជិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣១៤) – វចនតោ អាសន្ទាទិត្តយំ ឋបេត្វា អវសេសេសុ គោនកាទីសុ គិហិវិកតេសុ ធម្មាសនេ វា ភត្តគ្គេ វា អន្តរឃរេ វា និសីទិតុំ វដ្ដតិ, និបជ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. តូលោនទ្ធំ បន មញ្ចបីឋំ ភត្តគ្គេ អន្តរឃរេយេវ និសីទិតុំ វដ្ដតិ, តត្ថាបិ និបជ្ជិតុំ វដ្ដតិ. តូលោនទ្ធំ បន មញ្ចបីឋំ ការាបេន្តស្សបិ ឧទ្ទាលនកំ បាចិត្តិយំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឱនទ្ធមញ្ចំ ឱនទ្ធបីឋ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៩៧) វចនតោ បន ចម្មាទីហិ ឱនទ្ធំ មញ្ចបីឋំ វដ្ដតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាវារំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កោសេយ្យបាវារំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កោជវំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កម្ពល’’ន្តិ (មហាវ. ៣៣៧-៣៣៨) – វចនតោ បាវារាទីនិ សង្ឃិកានិ វា ហោន្តុ បុគ្គលិកានិ វា, យថាសុខំ វិហារេ វា អន្តរឃរេ វា យត្ថ កត្ថចិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដន្តិ. កោជវំ បនេត្ថ បកតិកោជវមេវ វដ្ដតិ, មហាបិដ្ឋិយកោជវំ ន វដ្ដតិ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ បាសាទបរិភោគ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២០) វចនតោ សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២០) កវាដានិ មញ្ចបីឋានិ តាលវណ្ដានិ សុវណ្ណរជតយោនិ បានីយឃដបានីយសរាវានិ, យំ កិញ្ចិ ចិត្តកម្មកតំ, សព្ពំ សេនាសនបរិភោគេ វដ្ដតិ. ‘‘បាសាទស្ស ទាសិទាសំ ខេត្តវត្ថុំ គោមហិំសំ ទេមា’’តិ វទន្តិ, បាដេក្កំ គហណកិច្ចំ នត្ថិ, បាសាទេ បដិគ្គហិតេ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ.