៣០. គរុភណ្ឌវិនិច្ឆយកថា

២២៧. គរុភណ្ឌានីតិ ឯត្ថ ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវិស្សជ្ជិយានិ ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា, វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ, យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិអាទិនា (ចូឡវ. ៣២១) នយេន ទស្សិតានិ អារាមោ អារាមវត្ថុ, វិហារោ វិហារវត្ថុ, មញ្ចោ បីឋំ ភិសិ ពិម្ពោហនំ, លោហកុម្ភី លោហភាណកំ លោហវារកោ លោហកដាហំ វាសិ ផរសុ កុឋារី កុទាលោ និខាទនំ, វល្លិ វេឡុ មុញ្ជំ បព្ពជំ តិណំ មត្តិកា ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌន្តិ ឥមានិ បញ្ច គរុភណ្ឌានិ នាម.

តត្ថ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) អារាមោ នាម បុប្ផារាមោ វា ផលារាមោ វា. អារាមវត្ថុ នាម តេសំយេវ អារាមានំ អត្ថាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឋបិតោកាសោ, តេសុ វា អារាមេសុ វិនដ្ឋេសុ តេសំ បោរាណកភូមិភាគោ. វិហារោ នាម យំ កិញ្ចិ បាសាទាទិ សេនាសនំ. វិហារវត្ថុ នាម តស្ស បតិដ្ឋានោកាសោ. មញ្ចោ នាម មសារកោ ពុន្ទិកាពទ្ធោ កុឡីរបាទកោ អាហច្ចបាទកោតិ ឥមេសំ ចតុន្នំ មញ្ចានំ អញ្ញតរោ. បីឋំ នាម មសារកាទីនំយេវ ចតុន្នំ បីឋានំ អញ្ញតរំ. ភិសិ នាម ឧណ្ណភិសិអាទីនំ បញ្ចន្នំ អញ្ញតរា. ពិម្ពោហនំ នាម រុក្ខតូលលតាតូលបោដកីតូលានំ អញ្ញតរំ. លោហកុម្ភី នាម កាឡលោហេន វា តម្ពលោហេន វា យេន កេនចិ លោហេន កតកុម្ភី. លោហភាណកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ បន ភាណកន្តិ អរញ្ជរោ វុច្ចតិ. វារកោតិ ឃដោ. កដាហំ កដាហមេវ. វាសិអាទីសុ វល្លិអាទីសុ ច ទុវិញ្ញេយ្យំ នាម នត្ថិ. បញ្ចាតិ ច រាសិវសេន វុត្តំ, សរូបវសេន បនេតានិ បញ្ចវីសតិវិធានិ ហោន្តិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ទ្វិសង្គហានិ ទ្វេ ហោន្តិ, តតិយំ ចតុសង្គហំ;

ចតុត្ថំ នវកោដ្ឋាសំ, បញ្ចមំ អដ្ឋភេទនំ.

‘‘ឥតិ បញ្ចហិ រាសីហិ, បញ្ចនិម្មលលោចនោ;

បញ្ចវីសវិធំ នាថោ, គរុភណ្ឌំ បកាសយី’’តិ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយកថា – ឥទញ្ហិ សព្ពម្បិ គរុភណ្ឌំ សេនាសនក្ខន្ធកេ ‘‘អវិស្សជ្ជិយ’’ន្តិ វុត្តំ, កីដាគិរិវត្ថុស្មិំ ‘‘អវេភង្គិយ’’ន្តិ ទស្សិតំ, បរិវារេ បន –

‘‘អវិស្សជ្ជិយំ អវេភង្គិយំ,

បញ្ច វុត្តា មហេសិនា;

វិស្សជ្ជេន្តស្ស បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ,

បញ្ហាមេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៧៩) –

អាគតំ. តស្មា មូលច្ឆេជ្ជវសេន អវិស្សជ្ជិយញ្ច អវេភង្គិយញ្ច, បរិវត្តនវសេន បន វិស្សជ្ជេន្តស្ស បរិភុញ្ជន្តស្ស ច អនាបត្តីតិ ឯវមេត្ថ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ.

២២៨. តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – ឥទំ តាវ បញ្ចវិធម្បិ ចីវរបិណ្ឌបាតភេសជ្ជត្ថាយ ឧបនេតុំ ន វដ្ដតិ, ថាវរេន ច ថាវរំ, គរុភណ្ឌេន ច គរុភណ្ឌំ បរិវត្តេតុំ វដ្ដតិ. ថាវរេ បន ខេត្តំ វត្ថុ តឡាកំ មាតិកាតិ ឯវរូបំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស វិចារេតុំ វា សម្បដិច្ឆិតុំ វា អធិវាសេតុំ វា ន វដ្ដតិ, កប្បិយការកេហេវ វិចារិតតោ កប្បិយភណ្ឌំ វដ្ដតិ. អារាមេន បន អារាមំ អារាមវត្ថុំ វិហារំ វិហារវត្ថុន្តិ ឥមានិ ចត្តារិបិ បរិវត្តេតុំ វដ្ដតិ.

តត្រាយំ បរិវត្តននយោ – សង្ឃស្ស នាឡិកេរារាមោ ទូរេ ហោតិ, កប្បិយការកា ពហុតរំ ខាទន្តិ, យម្បិ ន ខាទន្តិ, តតោ សកដវេតនំ ទត្វា អប្បមេវ អាហរន្តិ, អញ្ញេសំ បន តស្ស អារាមស្ស អវិទូរេ គាមវាសីនំ មនុស្សានំ វិហារស្ស សមីបេ អារាមោ ហោតិ, តេ សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា សកេន អារាមេន តំ អារាមំ យាចន្តិ, សង្ឃេន ‘‘រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ អបលោកេត្វា សម្បដិច្ឆិតព្ពោ. សចេបិ ភិក្ខូនំ រុក្ខសហស្សំ ហោតិ, មនុស្សានំ បញ្ច សតានិ, ‘‘តុម្ហាកំ អារាមោ ខុទ្ទកោ’’តិ ន វត្តព្ពំ. កិញ្ចាបិ ហិ អយំ ខុទ្ទកោ, អថ ខោ ឥតរតោ ពហុតរំ អាយំ ទេតិ. សចេបិ សមកមេវ ទេតិ, ឯវម្បិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ បរិភុញ្ជិតុំ សក្កាតិ គហេតព្ពមេវ. សចេ បន មនុស្សានំ ពហុតរា រុក្ខា ហោន្តិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ ពហុតរា រុក្ខា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘អតិរេកំ អម្ហាកំ បុញ្ញំ ហោតុ, សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វទន្តិ, ជានាបេត្វា សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនំ រុក្ខា ផលធារិនោ, មនុស្សានំ រុក្ខា ន តាវ ផលំ គណ្ហន្តិ, កិញ្ចាបិ ន គណ្ហន្តិ, ‘‘ន ចិរេន គណ្ហិស្សន្តី’’តិ សម្បដិច្ឆិតព្ពមេវ. មនុស្សានំ រុក្ខា ផលធារិនោ, ភិក្ខូនំ រុក្ខា ន តាវ ផលំ គណ្ហន្តិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ រុក្ខា ផលធារិនោ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បុញ្ញំ ភវិស្សតី’’តិ ទេន្តិ, ជានាបេត្វា សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ អារាមេន អារាមោ បរិវត្តេតព្ពោ. ឯតេនេវ នយេន អារាមវត្ថុបិ វិហារោបិ វិហារវត្ថុបិ អារាមេន បរិវត្តេតព្ពំ, អារាមវត្ថុនា ច មហន្តេន វា ខុទ្ទកេន វា អារាមអារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថូនិ.

កថំ វិហារេន វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោ? សង្ឃស្ស អន្តោគាមេ គេហំ ហោតិ, មនុស្សានំ វិហារមជ្ឈេ បាសាទោ ហោតិ, ឧភោបិ អគ្ឃេន សមកា, សចេ មនុស្សា តេន បាសាទេន តំ គេហំ យាចន្តិ, សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនំ ចេ មហគ្ឃតរំ គេហំ ហោតិ, ‘‘មហគ្ឃតរំ អម្ហាកំ គេហ’’ន្តិ វុត្តេ ច ‘‘កិញ្ចាបិ មហគ្ឃតរំ បព្ពជិតានំ អសារុប្បំ, ន សក្កា តត្ថ បព្ពជិតេហិ វសិតុំ, ឥទំ បន សារុប្បំ, គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ឯវម្បិ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន មនុស្សានំ មហគ្ឃំ ហោតិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ គេហំ មហគ្ឃ’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បុញ្ញំ ភវិស្សតិ, គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បន សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ឯវម្បិ វិហារេន វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោ. ឯតេនេវ នយេន វិហារវត្ថុបិ អារាមោបិ អារាមវត្ថុបិ វិហារេន បរិវត្តេតព្ពំ, វិហារវត្ថុនា ច មហគ្ឃេន វា អប្បគ្ឃេន វា វិហារវិហារវត្ថុអារាមអារាមវត្ថូនិ. ឯវំ ថាវរេន ថាវរបរិវត្តនំ វេទិតព្ពំ.

គរុភណ្ឌេន គរុភណ្ឌបរិវត្តនេ បន មញ្ចបីឋំ មហន្តំ វា ហោតុ ខុទ្ទកំ វា, អន្តមសោ ចតុរង្គុលបាទកំ គាមទារកេហិ បំស្វាគារកេសុ កីឡន្តេហិ កតម្បិ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. សចេបិ រាជរាជមហាមត្តាទយោ ឯកប្បហារេនេវ មញ្ចសតំ វា មញ្ចសហស្សំ វា ទេន្តិ, សព្ពេ កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពា, សម្បដិច្ឆិត្វា ‘‘វុឌ្ឍបដិបាដិយា សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាតព្ពា, បុគ្គលិកវសេន ន ទាតព្ពា. អតិរេកមញ្ចេ ភណ្ឌាគារាទីសុ បញ្ញបេត្វា បត្តចីវរំ និក្ខិបិតុម្បិ វដ្ដតិ. ពហិសីមាយ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នមញ្ចោ សង្ឃត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានេ ទាតព្ពោ. តត្ថ ចេ ពហូ មញ្ចា ហោន្តិ, មញ្ចេន កម្មំ នត្ថិ. យស្ស វសនដ្ឋានេ កម្មំ អត្ថិ, តត្ថ ‘‘សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាតព្ពោ. មហគ្ឃេន សតគ្ឃនកេន វា សហស្សគ្ឃនកេន វា មញ្ចេន អញ្ញំ មញ្ចសតំ លភតិ, បរិវត្តេត្វា គហេតព្ពំ. ន កេវលំ មញ្ចេន មញ្ចោយេវ, អារាមអារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថុបីឋភិសិពិម្ពោហនានិបិ បរិវត្តេតុំ វដ្ដន្តិ. ឯស នយោ បីឋភិសិពិម្ពោហនេសុបិ. ឯតេសុ បន អកប្បិយំ ន បរិភុញ្ជិតព្ពំ, កប្បិយំ សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតព្ពំ. អកប្បិយំ វា មហគ្ឃំ កប្បិយំ វា បរិវត្តេត្វា វុត្តវត្ថូនិ គហេតព្ពានិ. អគរុភណ្ឌុបគំ បន ភិសិពិម្ពោហនំ នាម នត្ថិ.

២២៩. លោហកុម្ភី លោហភាណកំ លោហកដាហន្តិ ឥមានិ តីណិ មហន្តានិ វា ហោន្តុ ខុទ្ទកានិ វា, អន្តមសោ បសតមត្តឧទកគណ្ហនកានិបិ គរុភណ្ឌានិយេវ. លោហវារកោ បន កាឡលោហតម្ពលោហវដ្ដលោហកំសលោហានំ យេន កេនចិ កតោ សីហឡទីបេ បាទគណ្ហនកោ ភាជេតព្ពោ. បាទោ ច នាម មគធនាឡិយា បញ្ចនាឡិមត្តំ គណ្ហាតិ, តតោ អតិរេកគណ្ហនកោ គរុភណ្ឌំ. ឥមានិ តាវ បាឡិយំ អាគតានិ លោហភាជនានិ. បាឡិយំ បន អនាគតានិ ភិង្គារបដិគ្គហឧឡឧង្កទព្ពិកដច្ឆុបាតិតដ្ដកសរកសមុគ្គអង្គារកបល្លធូមកដច្ឆុអាទីនិ ខុទ្ទកានិ វា មហន្តានិ វា សព្ពានិ គរុភណ្ឌានិ. បត្តោ អយថាលកំ តម្ពលោហថាលកន្តិ ឥមានិ បន ភាជនីយានិ. កំសលោហវដ្ដលោហភាជនវិកតិ សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដា វា វដ្ដតិ, បុគ្គលិកបរិភោគេន ន វដ្ដតិ. កំសលោហាទិភាជនំ សង្ឃស្ស ទិន្នម្បិ ហិ បារិហារិយំ ន វដ្ដតិ, គិហិវិកដនីហារេនេវ បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ.

ឋបេត្វា បន ភាជនវិកតិំ អញ្ញស្មិម្បិ កប្បិយលោហភណ្ឌេ អញ្ជនី អញ្ជនិសលាកា កណ្ណមលហរណី សូចិ បណ្ណសូចិ ខុទ្ទកោ បិប្ផលកោ ខុទ្ទកំ អារកណ្ដកំ កុញ្ចិកា តាឡំ កត្តរយដ្ឋិ វេធកោ នត្ថុទានំ ភិណ្ឌិវាលោ លោហកូដោ លោហកុត្តិ លោហគុឡោ លោហបិណ្ឌិ លោហចក្កលិកំ អញ្ញម្បិ វិប្បកតលោហភណ្ឌំ ភាជនីយំ. ធូមនេត្តផាលទីបរុក្ខទីបកបល្លកឱលម្ពកទីបឥត្ថិបុរិសតិរច្ឆានគតរូបកានិ បន អញ្ញានិ វា ភិត្តិច្ឆទនកវាដាទីសុ ឧបនេតព្ពានិ អន្តមសោ លោហខិលកំ ឧបាទាយ សព្ពានិ លោហភណ្ឌានិ គរុភណ្ឌានិយេវ ហោន្តិ, អត្តនា លទ្ធានិបិ បរិហរិត្វា បុគ្គលិកបរិភោគេន ន បរិភុញ្ជិតព្ពានិ, សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដានិ វា វដ្ដន្តិ. តិបុភណ្ឌេបិ ឯសេវ នយោ. ខីរបាសាណមយានិ តដ្ដកសរកាទីនិ គរុភណ្ឌានិយេវ.

ឃដកោ បន តេលភាជនំ វា បាទគណ្ហនកតោ អតិរេកមេវ គរុភណ្ឌំ. សុវណ្ណរជតហារកូដជាតិផលិកភាជនានិ គិហិវិកដានិបិ ន វដ្ដន្តិ, បគេវ សង្ឃិកបរិភោគេន វា បុគ្គលិកបរិភោគេន វា. សេនាសនបរិភោគេ បន អាមាសម្បិ អនាមាសម្បិ សព្ពំ វដ្ដតិ.

វាសិអាទីសុ យាយ វាសិយា ឋបេត្វា ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនំ វា ឧច្ឆុតច្ឆនំ វា អញ្ញំ មហាកម្មំ កាតុំ ន សក្កា, អយំ ភាជនីយា. តតោ មហន្តតរា យេន កេនចិ អាការេន កតា វាសិ គរុភណ្ឌមេវ. ផរសុ បន អន្តមសោ វេជ្ជានំ សិរាវេធនផរសុបិ គរុភណ្ឌមេវ. កុឋារិយំ ផរសុសទិសោយេវ វិនិច្ឆយោ. យា បន អាវុធសង្ខេបេន កតា, អយំ អនាមាសា. កុទាលោ អន្តមសោ ចតុរង្គុលមត្តោបិ គរុភណ្ឌមេវ. និខាទនំ ចតុរស្សមុខំ វា ហោតុ ទោណិមុខំ វា វង្កំ វា ឧជុកំ វា, អន្តមសោ សម្មុញ្ជនីទណ្ឌកវេធនម្បិ ទណ្ឌពទ្ធំ ចេ, គរុភណ្ឌមេវ. សម្មុញ្ជនីទណ្ឌខណនកំ បន អទណ្ឌកំ ផលមត្តមេវ. យំ សក្កា សិបាដិកាយ បក្ខិបិត្វា បរិហរិតុំ, តំ ភាជនីយំ. សិខរម្បិ និខាទនេនេវ សង្គហិតំ. យេហិ មនុស្សេហិ វិហារេ វាសិអាទីនិ ទិន្នានិ ហោន្តិ, តេ ចេ ឃរេ ទឌ្ឍេ វា ចោរេហិ វា វិលុត្តេ ‘‘ទេថ នោ, ភន្តេ, ឧបករណេ, បុន បាកតិកេ ករិស្សាមា’’តិ វទន្តិ, ទាតព្ពា. សចេ អាហរន្តិ, ន វារេតព្ពា, អនាហរន្តាបិ ន ចោទេតព្ពា.

កម្មារតច្ឆការចុន្ទការនឡការមណិការបត្តពន្ធកានំ អធិករណិមុដ្ឋិកសណ្ឌាសតុលាទីនិ សព្ពានិ លោហមយឧបករណានិ សង្ឃេ ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌានិ. តិបុកោដ្ដកសុវណ្ណការចម្មការឧបករណេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បន វិសេសោ – តិបុកោដ្ដកឧបករណេសុបិ តិបុច្ឆេទនកសត្ថកំ, សុវណ្ណការឧបករណេសុ សុវណ្ណច្ឆេទនកសត្ថកំ, ចម្មការឧបករណេសុ កតបរិកម្មចម្មច្ឆេទនកខុទ្ទកសត្ថកន្តិ ឥមានិ ភាជនីយភណ្ឌានិ. នហាបិតតុន្នការឧបករណេសុបិ ឋបេត្វា មហាកត្តរិំ មហាសណ្ឌាសំ មហាបិប្ផលិកញ្ច សព្ពំ ភាជនីយំ, មហាកត្តរិអាទីនិ គរុភណ្ឌានិ.

វល្លិអាទីសុ វេត្តវល្លិអាទិកា យា កាចិ អឌ្ឍពាហុប្បមាណា វល្លិ សង្ឃស្ស ទិន្នា វា តត្ថជាតកា វា រក្ខិតគោបិតា គរុភណ្ឌំ ហោតិ, សា សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ សចេ អតិរេកា ហោតិ, បុគ្គលិកកម្មេបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ. អរក្ខិតា បន គរុភណ្ឌមេវ ន ហោតិ. សុត្តមកចិវាកនាឡិកេរហីរចម្មមយា រជ្ជុកា វា យោត្តានិ វា វាកេ ច នាឡិកេរហីរេ ច វដ្ដេត្វា កតា ឯកវដ្ដា វា ទ្វិវដ្ដា វា សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ. សុត្តំ បន អវដ្ដេត្វា ទិន្នំ មកចិវាកនាឡិកេរហីរា ច ភាជនីយា. យេហិ បនេតានិ រជ្ជុកយោត្តាទីនិ ទិន្នានិ ហោន្តិ, តេ អត្តនោ ករណីយេន ហរន្តា ន វារេតព្ពា.

យោ កោចិ អន្តមសោ អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌកមត្តោបិ វេឡុ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា តត្ថជាតកោ វា រក្ខិតគោបិតោ គរុភណ្ឌំ, សោបិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកោ បុគ្គលិកកម្មេ ច ទាតុំ វដ្ដតិ. បាទគណ្ហនកតេលនាឡិ បន កត្តរយដ្ឋិ ឧបាហនទណ្ឌកោ ឆត្តទណ្ឌកោ ឆត្តសលាកាតិ ឥទមេត្ថ ភាជនីយភណ្ឌំ. ទឌ្ឍគេហមនុស្សា គណ្ហិត្វា គច្ឆន្តា ន វារេតព្ពា. រក្ខិតគោបិតំ វេឡុំ គណ្ហន្តេន សមកំ វា អតិរេកំ វា ថាវរំ អន្តមសោ តំអគ្ឃនកវល្លិកាយបិ ផាតិកម្មំ កត្វា គហេតព្ពោ, ផាតិកម្មំ អកត្វា គណ្ហន្តេន តត្ថេវ វឡញ្ជេតព្ពោ. គមនកាលេ សង្ឃិកេ អាវាសេ ឋបេត្វា គន្តព្ពំ, អសតិយា គហេត្វា គតេន បហិណិត្វា ទាតព្ពោ. ទេសន្តរគតេន សម្បត្តវិហារោ សង្ឃិកាវាសេ ឋបេតព្ពោ.

តិណន្តិ មុញ្ជញ្ច បព្ពជញ្ច ឋបេត្វា អវសេសំ យំ កិញ្ចិ តិណំ. យត្ថ បន តិណំ នត្ថិ, តត្ថ បណ្ណេហិ ឆាទេន្តិ, តស្មា បណ្ណម្បិ តិណេនេវ សង្គហិតំ. ឥតិ មុញ្ជាទីសុ យំ កិញ្ចិ មុដ្ឋិប្បមាណំ តិណំ តាលបណ្ណាទីសុ ច ឯកបណ្ណម្បិ សង្ឃស្ស ទិន្នំ វា តត្ថជាតកំ វា ពហារាមេ សង្ឃស្ស តិណវត្ថុតោ ជាតតិណំ វា រក្ខិតគោបិតំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ, តម្បិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកំ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ, ទឌ្ឍគេហមនុស្សា គហេត្វា គច្ឆន្តា ន វារេតព្ពា. អដ្ឋង្គុលប្បមាណោបិ រិត្តបោត្ថកោ គរុភណ្ឌមេវ.

មត្តិកា បកតិមត្តិកា វា ហោតុ បញ្ចវណ្ណា វា សុធា វា សជ្ជុរសកង្គុដ្ឋសិលេសាទីសុ វា យំ កិញ្ចិ ទុល្លភដ្ឋានេ អានេត្វា ទិន្នំ តត្ថជាតកំ វា, រក្ខិតគោបិតំ តាលផលបក្កមត្តំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ, តម្បិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច និដ្ឋិតេ អតិរេកំ បុគ្គលិកកម្មេ ច ទាតុំ វដ្ដតិ, ហិង្គុហិង្គុលកហរិតាលមនោសិលញ្ជនានិ បន ភាជនីយភណ្ឌានិ.

ទារុភណ្ឌេ ‘‘យោ កោចិ អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌមត្តោបិ ទារុភណ្ឌកោ ទារុទុល្លភដ្ឋានេ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា តត្ថជាតកោ វា រក្ខិតគោបិតោ, អយំ គរុភណ្ឌំ ហោតី’’តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន សព្ពម្បិ ទារុវេឡុចម្មបាសាណាទិវិកតិំ ទារុភណ្ឌេន សង្គណ្ហិត្វា អាសន្ទិកតោ បដ្ឋាយ ទារុភណ្ឌេ វិនិច្ឆយោ វុត្តោ. តត្រាយំ នយោ – អាសន្ទិកោ សត្តង្គោ ភទ្ទបីឋំ បីឋិកា ឯកបាទកបីឋំ អាមណ្ឌកវណ្ដកបីឋំ ផលកំ កោច្ឆំ បលាលបីឋន្តិ ឥមេសុ តាវ យំ កិញ្ចិ ខុទ្ទកំ វា ហោតុ មហន្តំ វា, សង្ឃស្ស ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. បលាលបីឋេន ចេត្ថ កទលិបត្តាទិបីឋានិបិ សង្គហិតានិ. ព្យគ្ឃចម្មឱនទ្ធម្បិ វាឡរូបបរិក្ខិត្តំ រតនបរិសិព្ពិតំ កោច្ឆំ គរុភណ្ឌមេវ, វង្កផលកំ ទីឃផលកំ ចីវរធោវនផលកំ ឃដ្ដនផលកំ ឃដ្ដនមុគ្គរោ ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនគណ្ឋិកា ទណ្ឌមុគ្គរោ អម្ពណំ រជនទោណិ ឧទកបដិច្ឆកោ ទារុមយោ វា ទន្តមយោ វា វេឡុមយោ វា សបាទកោបិ អបាទកោបិ សមុគ្គោ មញ្ជូសា បាទគណ្ហនកតោ អតិរេកប្បមាណោ ករណ្ឌោ ឧទកទោណិ ឧទកកដាហំ ឧឡុង្កោ កដច្ឆុ បានីយសរាវំ បានីយសង្ខោតិ ឯតេសុបិ យំ កិញ្ចិ សង្ឃេ ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ. សង្ខថាលកំ បន ភាជនីយំ, តថា ទារុមយោ ឧទកតុម្ពោ.

បាទកថលិកមណ្ឌលំ ទារុមយំ វា ហោតុ ចោឡបណ្ណាទិមយំ វា, សព្ពំ គរុភណ្ឌំ. អាធារកោ បត្តបិធានំ តាលវណ្ដំ ពីជនី ចង្កោដកំ បច្ឆិ យដ្ឋិសម្មុញ្ជនី មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនីតិ ឯតេសុបិ យំ កិញ្ចិ ខុទ្ទកំ វា ហោតុ មហន្តំ វា, ទារុវេឡុបណ្ណចម្មាទីសុ យេន កេនចិ កតំ គរុភណ្ឌមេវ. ថម្ភតុលាសោបានផលកាទីសុ ទារុមយំ វា បាសាណមយំ វា យំ កិញ្ចិ គេហសម្ភាររូបំ យោ កោចិ កដសារកោ យំ កិញ្ចិ ភូមត្ថរណំ យំ កិញ្ចិ អកប្បិយចម្មំ, សព្ពំ សង្ឃេ ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ, ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឯឡកចម្មំ បន បច្ចត្ថរណគតិកំ ហោតិ, តម្បិ គរុភណ្ឌមេវ. កប្បិយចម្មានិ ភាជនីយានិ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘សព្ពំ មញ្ចប្បមាណំ ចម្មំ គរុភណ្ឌ’’ន្តិ វុត្តំ.

ឧទុក្ខលំ មុសលំ សុប្បំ និសទំ និសទបោតោ បាសាណទោណិ បាសាណកដាហំ តុរិវេមភស្តាទិ សព្ពំ បេសការាទិភណ្ឌំ សព្ពំ កសិភណ្ឌំ សព្ពំ ចក្កយុត្តកំ យានំ គរុភណ្ឌមេវ. មញ្ចបាទោ មញ្ចអដនី បីឋបាទោ បីឋអដនី វាសិផរសុអាទីនំ ទណ្ឌាតិ ឯតេសុ យំ កិញ្ចិ វិប្បកតតច្ឆនកម្មំ អនិដ្ឋិតមេវ ភាជនីយំ, តច្ឆិតមដ្ឋំ បន គរុភណ្ឌំ ហោតិ. អនុញ្ញាតវាសិយា បន ទណ្ឌោ ឆត្តមុដ្ឋិបណ្ណំ កត្តរយដ្ឋិ ឧបាហនា អរណិសហិតំ ធម្មករណោ បាទគណ្ហនកតោ អនតិរិត្តំ អាមលកតុម្ពំ អាមលកឃដោ លាពុកតុម្ពំ លាពុឃដោ វិសាណកតុម្ពន្តិ សព្ពមេវេតំ ភាជនីយំ, តតោ មហន្តតរំ គរុភណ្ឌំ. ហត្ថិទន្តោ វា យំ កិញ្ចិ វិសាណំ វា អតច្ឆិតំ យថាគតមេវ ភាជនីយំ. តេហិ កតមញ្ចបាទាទីសុ បុរិមសទិសោយេវ វិនិច្ឆយោ. តច្ឆិតនិដ្ឋិតោបិ ហិង្គុករណ្ឌកោ គណ្ឋិកា វិធោ អញ្ជនី អញ្ជនីសលាកា ឧទកបុញ្ឆនីតិ ឥទំ សព្ពំ ភាជនីយមេវ.

មត្តិកាភណ្ឌេ សព្ពំ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ ឃដបីឋរាទិកុលាលភាជនំ បត្តកដាហំ អង្គារកដាហំ ធូមទានំ ទីបរុក្ខកោ ទីបកបល្លិកា ចយនិដ្ឋកា ឆទនិដ្ឋកា ថូបិកាតិ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ, បាទគណ្ហនកតោ អនតិរិត្តប្បមាណោ បន ឃដកោ បត្តំ ថាលកំ កញ្ចនកោ កុណ្ឌិកាតិ ឥទមេត្ថ ភាជនីយភណ្ឌំ. យថា ច មត្តិកាភណ្ឌេ, ឯវំ លោហភណ្ឌេបិ កុណ្ឌិកា ភាជនីយកោដ្ឋាសមេវ ភជតីតិ អយមេត្ថ អនុបុព្ពិកថា.

ឥតិ បាឡិមុត្តកវិនយវិនិច្ឆយសង្គហេ

គរុភណ្ឌវិនិច្ឆយកថា សមត្តា.