២៧. ឧបជ្ឈាយាទិវត្តវិនិច្ឆយកថា

១៨៣. វត្តន្តិ ឯត្ថ បន វត្តំ នាមេតំ ឧបជ្ឈាយវត្តំ អាចរិយវត្តំ អាគន្តុកវត្តំ អាវាសិកវត្តំ គមិកវត្តំ ភត្តគ្គវត្តំ បិណ្ឌចារិកវត្តំ អារញ្ញិកវត្តំ សេនាសនវត្តំ ជន្តាឃរវត្តំ វច្ចកុដិវត្តន្តិ ពហុវិធំ. តត្ថ ឧបជ្ឈាយវត្តំ តាវ ឯវំ វេទិតព្ពំ – សទ្ធិវិហារិកេន កាលស្សេវ ឧដ្ឋាយ ឧបាហនា ឱមុញ្ចិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស ទន្តកដ្ឋំ ទាតព្ពំ, មុខោទកំ ទាតព្ពំ. តត្ថ ទន្តកដ្ឋំ ទេន្តេន មហន្តំ មជ្ឈិមំ ខុទ្ទកន្តិ តីណិ ទន្តកដ្ឋានិ ឧបនេត្វា ឥតោ យំ តីណិ ទិវសានិ គណ្ហាតិ, ចតុត្ថទិវសតោ បដ្ឋាយ តាទិសមេវ ទាតព្ពំ. សចេ អនិយមំ កត្វា យំ វា តំ វា គណ្ហាតិ, អថ យាទិសំ លភតិ, តាទិសំ ទាតព្ពំ. មុខោទកំ ទេន្តេនបិ សីតញ្ច ឧណ្ហញ្ច ឧទកំ ឧបនេត្វា តតោ យំ តីណិ ទិវសានិ វឡញ្ជេតិ. ចតុត្ថទិវសតោ បដ្ឋាយ តាទិសមេវ មុខធោវនោទកំ ទាតព្ពំ. សចេ ទុវិធម្បិ វឡញ្ជេតិ, ទុវិធម្បិ ឧបនេតព្ពំ. ឧទកំ មុខធោវនដ្ឋានេ ឋបេត្វា វច្ចកុដិតោ បដ្ឋាយ សម្មជ្ជិតព្ពំ. ថេរេ វច្ចកុដិគតេ បរិវេណំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, ឯវំ បរិវេណំ អសុញ្ញំ ហោតិ. ថេរេ វច្ចកុដិតោ អនិក្ខន្តេយេវ អាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ. សរីរកិច្ចំ កត្វា អាគន្ត្វា តស្មិំ និសិន្នស្ស សចេ យាគុ ហោតិ, ភាជនំ ធោវិត្វា យាគុ ឧបនាមេតព្ពា, យាគុំ បិវិតស្ស ឧទកំ ទត្វា ភាជនំ បដិគ្គហេត្វា នីចំ កត្វា សាធុកំ អប្បដិឃំសន្តេន ធោវិត្វា បដិសាមេតព្ពំ. ឧបជ្ឈាយម្ហិ វុដ្ឋិតេ អាសនំ ឧទ្ធរិតព្ពំ. សចេ សោ ទេសោ ឧក្លាបោ ហោតិ កេនចិ កចវរេន សំកិណ្ណោ, សោ ទេសោ សម្មជ្ជិតព្ពោ. សចេ បន អញ្ញោ កចវរោ នត្ថិ, ឧទកផុសិតានេវ ហោន្តិ, ហត្ថេន បមជ្ជិតព្ពោ.

សចេ ឧបជ្ឈាយោ គាមំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ, និវាសនំ ទាតព្ពំ, បដិនិវាសនំ បដិគ្គហេតព្ពំ, កាយពន្ធនំ ទាតព្ពំ, សគុណំ កត្វា សង្ឃាដិយោ ទាតព្ពា, ធោវិត្វា បត្តោ សឧទកោ ទាតព្ពោ. សចេ ឧបជ្ឈាយោ បច្ឆាសមណំ អាកង្ខតិ, តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា សគុណំ កត្វា សង្ឃាដិយោ បារុបិត្វា គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា ធោវិត្វា បត្តំ គហេត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស បច្ឆាសមណេន ហោតព្ពំ, នាតិទូរេ គន្តព្ពំ, នាច្ចាសន្នេ គន្តព្ពំ. ឯត្ថ បន សចេ ឧបជ្ឈាយំ និវត្តិត្វា ឱលោកេន្តំ ឯកេន វា ទ្វីហិ វា បទវីតិហារេហិ សម្បាបុណាតិ, ឯត្តាវតា នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ គតោ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. សចេ ឧបជ្ឈាយេន ភិក្ខាចារេ យាគុយា វា ភត្តេ វា លទ្ធេ បត្តោ ឧណ្ហោ វា ភារិកោ វា ហោតិ, អត្តនោ បត្តំ តស្ស ទត្វា សោ បត្តោ គហេតព្ពោ, ន ឧបជ្ឈាយស្ស ភណមានស្ស អន្តរន្តរា កថា ឱបាតេតព្ពា. ឥតោ បដ្ឋាយ បន យត្ថ យត្ថ ន-ការេន បដិសេធោ ករីយតិ, សព្ពត្ថ ទុក្កដាបត្តិ វេទិតព្ពា. ឧបជ្ឈាយោ អាបត្តិសាមន្តា ភណមានោ និវារេតព្ពោ. និវារេន្តេន ច ‘‘ភន្តេ, ឦទិសំ នាម វត្តុំ វដ្ដតិ, អាបត្តិ ន ហោតី’’តិ ឯវំ បុច្ឆន្តេន វិយ វារេតព្ពោ, ‘‘វារេស្សាមី’’តិ បន កត្វា ‘‘មហល្លក, មា ឯវំ ភណា’’តិ ន វត្តព្ពោ.

សចេ អាសន្នេ គាមោ ហោតិ, វិហារេ វា គិលានោ ភិក្ខុ ហោតិ, គាមតោ បឋមតរំ អាគន្តព្ពំ. សចេ ទូរេ គាមោ ហោតិ, ឧបជ្ឈាយេន សទ្ធិំ អាគច្ឆន្តោបិ នត្ថិ, តេនេវ សទ្ធិំ គាមតោ និក្ខមិត្វា ចីវរេន បត្តំ វេឋេត្វា អន្តរាមគ្គតោ បឋមតរំ អាគន្តព្ពំ. ឯវំ បឋមតរំ អាគតេន អាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ, បាទោទកំ បាទបីឋំ បាទកថលិកំ ឧបនិក្ខិបិតព្ពំ, បច្ចុគ្គន្ត្វា បត្តចីវរំ បដិគ្គហេតព្ពំ, បដិនិវាសនំ ទាតព្ពំ, និវាសនំ បដិគ្គហេតព្ពំ. សចេ ចីវរំ សេទគ្គហិតំ ហោតិ, មុហុត្តំ ឧណ្ហេ ឱតាបេតព្ពំ, ន ច ឧណ្ហេ ចីវរំ និទហិតព្ពំ, ចីវរំ សង្ឃរិតព្ពំ. ចីវរំ សង្ឃរន្តេន ច ចតុរង្គុលំ កណ្ណំ ឧស្សារេត្វា ចីវរំ សង្ឃរិតព្ពំ. កិំការណា? មា មជ្ឈេ ភង្គោ អហោសីតិ. សមំ កត្វា សង្ឃរិតស្ស ហិ មជ្ឈេ ភង្គោ ហោតិ, តតោ និច្ចំ ភិជ្ជមានំ ទុព្ពលំ ហោតិ, តំ និវារណត្ថមេតំ វុត្តំ. តស្មា យថា អជ្ជ ភង្គដ្ឋានេយេវ ស្វេ ន ភិជ្ជិស្សតិ, តថា ទិវសេ ទិវសេ ចតុរង្គុលំ ឧស្សារេត្វា សង្ឃរិតព្ពំ, ឱភោគេ កាយពន្ធនំ កាតព្ពំ.

សចេ បិណ្ឌបាតោ ហោតិ, ឧបជ្ឈាយោ ច ភុញ្ជិតុកាមោ ហោតិ, ឧទកំ ទត្វា បិណ្ឌបាតោ ឧបនាមេតព្ពោ, ឧបជ្ឈាយោ បានីយេន បុច្ឆិតព្ពោ. បុច្ឆន្តេន ច តិក្ខត្តុំ ‘‘បានីយំ, ភន្តេ, អាហរីយតូ’’តិ បានីយេន បុច្ឆិតព្ពោ. សចេ កាលោ អត្ថិ, ឧបជ្ឈាយេ ភុត្តេ សយំ ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ ឧបកដ្ឋោ កាលោ, បានីយំ ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តិកេ ឋបេត្វា សយម្បិ ភុញ្ជិតព្ពំ. ភុត្តាវិស្ស ឧទកំ ទត្វា បត្តំ បដិគ្គហេត្វា នីចំ កត្វា សាធុកំ អប្បដិឃំសន្តេន ធោវិត្វា វោទកំ កត្វា មុហុត្តំ ឧណ្ហេ ឱតាបេតព្ពោ, ន ច ឧណ្ហេ បត្តោ និទហិតព្ពោ, បត្តចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ. បត្តំ និក្ខិបន្តេន ឯកេន ហត្ថេន បត្តំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន ហេដ្ឋាមញ្ចំ វា ហេដ្ឋាបីឋំ វា បរាមសិត្វា បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, ន ច តដ្ដិកចម្មខណ្ឌាទីហិ អនន្តរហិតាយ ភូមិយា បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ. សចេ បន កាឡវណ្ណកតា វា សុធាពទ្ធា វា ភូមិ ហោតិ និរជមត្តិកា, តថារូបាយ ភូមិយា ឋបេតុំ វដ្ដតិ, ធោតវាលិកាយបិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ, បំសុរជសក្ខរាទីសុ ន វដ្ដតិ. តត្រ បន បណ្ណំ វា អាធារកំ វា ឋបេត្វា តត្រ និក្ខិបិតព្ពោ. ចីវរំ និក្ខិបន្តេន ឯកេន ហត្ថេន ចីវរំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន ចីវរវំសំ វា ចីវររជ្ជុំ វា បមជ្ជិត្វា បារតោ អន្តំ ឱរតោ ភោគំ កត្វា ចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ. ឥទញ្ច ចីវរវំសាទីនំ ហេដ្ឋា ហត្ថំ បវេសេត្វា អភិមុខេន ហត្ថេន សណិកំ និក្ខិបនត្ថំ វុត្តំ. អន្តេ បន គហេត្វា ភោគេន ចីវរវំសាទីនំ ឧបរិ ខិបន្តស្ស ភិត្តិយំ ភោគោ បដិហញ្ញតិ, តស្មា តថា ន កាតព្ពំ. ឧបជ្ឈាយម្ហិ វុដ្ឋិតេ អាសនំ ឧទ្ធរិតព្ពំ, បាទោទកំ បាទបីឋំ បាទកថលិកំ បដិសាមេតព្ពំ. សចេ សោ ទេសោ ឧក្លាបោ ហោតិ, សោ ទេសោ សម្មជ្ជិតព្ពោ.

សចេ ឧបជ្ឈាយោ នហាយិតុកាមោ ហោតិ, នហានំ បដិយាទេតព្ពំ. សចេ សីតេន អត្ថោ ហោតិ, សីតំ បដិយាទេតព្ពំ. សចេ ឧណ្ហេន អត្ថោ ហោតិ, ឧណ្ហំ បដិយាទេតព្ពំ.

សចេ ឧបជ្ឈាយោ ជន្តាឃរំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ, ចុណ្ណំ សន្នេតព្ពំ, មត្តិកា តេមេតព្ពា. ជន្តាឃរបីឋំ អាទាយ ឧបជ្ឈាយស្ស បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វា ជន្តាឃរបីឋំ ទត្វា ចីវរំ បដិគ្គហេត្វា ឯកមន្តេ និទ្ធូមដ្ឋានេ ឋបេតព្ពំ, ចុណ្ណំ ទាតព្ពំ, មត្តិកា ទាតព្ពា. សចេ ឧស្សហតិ, ជន្តាឃរំ បវិសិតព្ពំ, បវិសន្តេន មត្តិកាយ មុខំ មក្ខេត្វា បុរតោ ច បច្ឆតោ ច បដិច្ឆាទេត្វា ជន្តាឃរំ បវិសិតព្ពំ. ន ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ និសីទិតព្ពំ, ន នវា ភិក្ខូ អាសនេន បដិពាហិតព្ពា, ជន្តាឃរេ ឧបជ្ឈាយស្ស បរិកម្មំ កាតព្ពំ. ជន្តាឃរេ បរិកម្មំ នាម អង្គារមត្តិកាឧណ្ហោទកទានាទិកំ សព្ពកិច្ចំ. ជន្តាឃរា និក្ខមន្តេន ជន្តាឃរបីឋំ អាទាយ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច បដិច្ឆាទេត្វា ជន្តាឃរា និក្ខមិតព្ពំ.

ឧទកេបិ ឧបជ្ឈាយស្ស អង្គបច្ចង្គឃំសនាទិកំ បរិកម្មំ កាតព្ពំ, នហាតេន បឋមតរំ ឧត្តរិត្វា អត្តនោ គត្តំ វោទកំ កត្វា និវាសេត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស គត្តតោ ឧទកំ បមជ្ជិតព្ពំ, និវាសនំ ទាតព្ពំ, សង្ឃាដិ ទាតព្ពា, ជន្តាឃរបីឋំ អាទាយ បឋមតរំ អាគន្ត្វា អាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ, បាទោទកំ បាទបីឋំ បាទកថលិកំ ឧបនិក្ខិបិតព្ពំ, ឧបជ្ឈាយោ បានីយេន បុច្ឆិតព្ពោ. ជន្តាឃរេ ហិ ឧណ្ហសន្តាបេន បិបាសា ហោតិ. សចេ ឧទ្ទិសាបេតុកាមោ ហោតិ, ឧទ្ទិសិតព្ពោ. សចេ បរិបុច្ឆិតុកាមោ ហោតិ, បរិបុច្ឆិតព្ពោ.

យស្មិំ វិហារេ ឧបជ្ឈាយោ វិហរតិ, សចេ សោ វិហារោ ឧក្លាបោ ហោតិ, សចេ ឧស្សហតិ, កេនចិ គេលញ្ញេន អនភិភូតោ ហោតិ, សោធេតព្ពោ. អគិលានេន ហិ សទ្ធិវិហារិកេន សដ្ឋិវស្សេនបិ សព្ពំ ឧបជ្ឈាយវត្តំ កាតព្ពំ, អនាទរេន អករោន្តស្ស វត្តភេទេ ទុក្កដំ, ន-ការបដិសំយុត្តេសុ បន បទេសុ គិលានស្សបិ បដិក្ខិត្តកិរិយំ ករោន្តស្ស ទុក្កដមេវ. វិហារំ សោធេន្តេន បឋមំ បត្តចីវរំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, និសីទនបច្ចត្ថរណំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, ភិសិពិម្ពោហនំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, មញ្ចោ នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពោ, បីឋំ នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, មញ្ចបដិបាទកា នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពា, ខេឡមល្លកោ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពោ, អបស្សេនផលកំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. ភូមត្ថរណំ យថាបញ្ញត្តំ សល្លក្ខេត្វា នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ វិហារេ សន្តានកំ ហោតិ, ឧល្លោកា បឋមំ ឱហារេតព្ពំ, អាលោកសន្ធិកណ្ណភាគា បមជ្ជិតព្ពា. សចេ គេរុកបរិកម្មកតា ភិត្តិ កណ្ណកិតា ហោតិ, ចោឡកំ តេមេត្វា បីឡេត្វា បមជ្ជិតព្ពា. សចេ កាឡវណ្ណកតា ភូមិ កណ្ណកិតា ហោតិ, ចោឡកំ តេមេត្វា បីឡេត្វា បមជ្ជិតព្ពា. សចេ អកតា ហោតិ ភូមិ, ឧទកេន បរិប្ផោសិត្វា បរិប្ផោសិត្វា សម្មជ្ជិតព្ពា ‘‘មា វិហារោ រជេន ឧហញ្ញី’’តិ, សង្ការំ វិចិនិត្វា ឯកមន្តំ ឆឌ្ឌេតព្ពំ.

ភូមត្ថរណំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា អភិហរិត្វា យថា បឋមំ បញ្ញត្តំ អហោសិ, តថេវ បញ្ញបេតព្ពំ. ឯតទត្ថមេវ ហិ ‘‘យថាបញ្ញត្តំ សល្លក្ខេត្វា នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. សចេ បន បឋមំ អជានន្តេន កេនចិ បញ្ញត្តំ អហោសិ, សមន្តតោ ភិត្តិំ ទ្វង្គុលមត្តេន វា តិវង្គុលមត្តេន វា មោចេត្វា បញ្ញបេតព្ពំ. ឥទញ្ហេត្ថ បញ្ញាបនវត្តំ – សចេ កដសារកោ ហោតិ អតិមហន្តោ ច, ឆិន្ទិត្វា កោដិំ និវត្តេត្វា ពន្ធិត្វា បញ្ញបេតព្ពោ. សចេ កោដិំ និវត្តេត្វា ពន្ធិតុំ ន ជានាតិ, ន ឆិន្ទិតព្ពោ. មញ្ចបដិបាទកា ឱតាបេត្វា បមជ្ជិត្វា យថាឋានេ ឋបេតព្ពា, មញ្ចោ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពោ, បីឋំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, ភិសិពិម្ពោហនំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, និសីទនបច្ចត្ថរណំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, ខេឡមល្លកោ ឱតាបេត្វា បមជ្ជិត្វា អតិហរិត្វា យថាឋានេ ឋបេតព្ពោ, អបស្សេនផលកំ ឱតាបេត្វា បមជ្ជិត្វា អតិហរិត្វា យថាឋានេ ឋបេតព្ពំ. បត្តចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ, បត្តំ និក្ខិបន្តេន ឯកេន ហត្ថេន បត្តំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន ហេដ្ឋាមញ្ចំ វា ហេដ្ឋាបីឋំ វា បរាមសិត្វា បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, ន ច អនន្តរហិតាយ ភូមិយា បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ. ចីវរំ និក្ខិបន្តេន ឯកេន ហត្ថេន ចីវរំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន ចីវរវំសំ វា ចីវររជ្ជុំ វា បមជ្ជិត្វា បារតោ អន្តំ, ឱរតោ ភោគំ កត្វា ចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ.

សចេ បុរត្ថិមា សរជា វាតា វាយន្តិ, បុរត្ថិមា វាតបានា ថកេតព្ពា. សចេ បច្ឆិមា, ឧត្តរា, ទក្ខិណា សរជា វាតា វាយន្តិ, ទក្ខិណា វាតបានា ថកេតព្ពា. សចេ សីតកាលោ ហោតិ, ទិវា វាតបានា វិវរិតព្ពា, រត្តិំ ថកេតព្ពា. សចេ ឧណ្ហកាលោ ហោតិ, ទិវា ថកេតព្ពា, រត្តិំ វិវរិតព្ពា.

សចេ ឧក្លាបំ ហោតិ, បរិវេណំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, កោដ្ឋកោ សម្មជ្ជិតព្ពោ, ឧបដ្ឋានសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, អគ្គិសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, វច្ចកុដិ សម្មជ្ជិតព្ពា, បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេតព្ពំ, អាចមនកុម្ភិយា ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ.

សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស អនភិរតិ ឧប្បន្នា ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន អញ្ញត្ថ នេតព្ពោ, អញ្ញោ វា ភិក្ខុ វត្តព្ពោ ‘‘ថេរំ គហេត្វា អញ្ញត្ថ គច្ឆា’’តិ, ធម្មកថា វាស្ស កាតព្ពា. សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស កុក្កុច្ចំ ឧប្បន្នំ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន វិនោទេតព្ពំ, អញ្ញេន វា វិនោទាបេតព្ពំ ធម្មកថា វាស្ស កាតព្ពា. សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, អញ្ញោ វា វត្តព្ពោ ‘‘ថេរំ ទិដ្ឋិគតំ វិស្សជ្ជាបេហី’’តិ, ធម្មកថា វាស្ស កាតព្ពា. សចេ ឧបជ្ឈាយោ គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ ហោតិ បរិវាសារហោ, សទ្ធិវិហារិកេន ឧស្សុក្កំ កាតព្ពំ, បរិវាសទានត្ថំ សោ សោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា យាចិតព្ពោ. សចេ អត្តនា បដិពលោ ហោតិ, អត្តនាវ ទាតព្ពោ. នោ ចេ បដិពលោ ហោតិ, អញ្ញេន ទាបេតព្ពោ. សចេ ឧបជ្ឈាយោ មូលាយបដិកស្សនារហោ ហោតិ មានត្តារហោ អព្ភានារហោ វា, វុត្តនយេនេវ ឧស្សុក្កំ កាតព្ពំ. សចេ សង្ឃោ ឧបជ្ឈាយស្ស កម្មំ កត្តុកាមោ ហោតិ តជ្ជនីយំ វា និយស្សំ វា បព្ពាជនីយំ វា បដិសារណីយំ វា ឧក្ខេបនីយំ វា, សទ្ធិវិហារិកេន ឧស្សុក្កំ កាតព្ពំ ‘‘កេន នុ ខោ ឧបាយេន សង្ឃោ ឧបជ្ឈាយស្ស កម្មំ ន ករេយ្យ, លហុកាយ វា បរិណាមេយ្យា’’តិ. សទ្ធិវិហារិកេន ហិ ‘‘ឧបជ្ឈាយស្ស ឧក្ខេបនីយកម្មំ កត្តុកាមោ សង្ឃោ’’តិ ញត្វា ឯកមេកំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘មា, ភន្តេ, អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយស្ស កម្មំ ករិត្ថា’’តិ យាចិតព្ពា. សចេ ករោន្តិយេវ, ‘‘តជ្ជនីយំ វា និយស្សំ វា លហុកកម្មំ ករោថា’’តិ យាចិតព្ពា. សចេ ករោន្តិយេវ, អថ ឧបជ្ឈាយោ ‘‘សម្មា វត្តថ, ភន្តេ’’តិ យាចិតព្ពោ. ឥតិ តំ សម្មា វត្តាបេត្វា ‘‘បដិប្បស្សម្ភេថ, ភន្តេ, កម្ម’’ន្តិ ភិក្ខូ យាចិតព្ពា.

សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស ចីវរំ ធោវិតព្ពំ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន ធោវិតព្ពំ, ឧស្សុក្កំ វា កាតព្ពំ ‘‘កិន្តិ នុ ខោ ឧបជ្ឈាយស្ស ចីវរំ ធោវិយេថា’’តិ. សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស ចីវរំ កាតព្ពំ ហោតិ, រជនំ វា បចិតព្ពំ, ចីវរំ វា រជេតព្ពំ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកេន សព្ពំ កាតព្ពំ, ឧស្សក្កំ វា កាតព្ពំ ‘‘កិន្តិ នុ ខោ ឧបជ្ឈាយស្ស ចីវរំ រជិយេថា’’តិ. ចីវរំ រជន្តេន សាធុកំ សំបរិវត្តេត្វា រជេតព្ពំ, ន ច អច្ឆិន្នេ ថេវេ បក្កមិតព្ពំ.

ន ឧបជ្ឈាយំ អនាបុច្ឆា ឯកច្ចស្ស បត្តោ ទាតព្ពោ, ន ឯកច្ចស្ស បត្តោ បដិគ្គហេតព្ពោ, ន ឯកច្ចស្ស ចីវរំ ទាតព្ពំ, ន ឯកច្ចស្ស ចីវរំ បដិគ្គហេតព្ពំ, ន ឯកច្ចស្ស បរិក្ខារោ ទាតព្ពោ, ន ឯកច្ចស្ស បរិក្ខារោ បដិគ្គហេតព្ពោ, ន ឯកច្ចស្ស កេសា ឆេទេតព្ពា, ន ឯកច្ចេន កេសា ឆេទាបេតព្ពា, ន ឯកច្ចស្ស បរិកម្មំ កាតព្ពំ, ន ឯកច្ចេន បរិកម្មំ ការាបេតព្ពំ, ន ឯកច្ចស្ស វេយ្យាវច្ចោ កាតព្ពោ, ន ឯកច្ចេន វេយ្យាវច្ចោ ការាបេតព្ពោ, ន ឯកច្ចស្ស បច្ឆាសមណេន ហោតព្ពំ, ន ឯកច្ចោ បច្ឆាសមណោ អាទាតព្ពោ, ន ឯកច្ចស្ស បិណ្ឌបាតោ នីហរិតព្ពោ, ន ឯកច្ចេន បិណ្ឌបាតោ នីហរាបេតព្ពោ, ន ឧបជ្ឈាយំ អនាបុច្ឆា គាមោ បវិសិតព្ពោ, បិណ្ឌាយ វា អញ្ញេន វា ករណីយេន បវិសិតុកាមេន អាបុច្ឆិត្វាវ បវិសិតព្ពោ. សចេ ឧបជ្ឈាយោ កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ ទូរំ ភិក្ខាចារំ គន្តុកាមោ ហោតិ, ‘‘ទហរា បិណ្ឌាយ បវិសន្តូ’’តិ វត្វា គន្តព្ពំ. អវត្វា គតេ បរិវេណំ គន្ត្វា ឧបជ្ឈាយំ អបស្សន្តេន គាមំ បវិសិតុំ វដ្ដតិ. សចេ គាមំ បវិសន្តោបិ បស្សតិ, ទិដ្ឋដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ អាបុច្ឆិតុំយេវ វដ្ដតិ. ន ឧបជ្ឈាយំ អនាបុច្ឆា វាសត្ថាយ វា អសុភទស្សនត្ថាយ វា សុសានំ គន្តព្ពំ, ន ទិសា បក្កមិតព្ពា, បក្កមិតុកាមេន បន កម្មំ អាចិក្ខិត្វា យាវតតិយំ យាចិតព្ពោ. សចេ អនុជានាតិ, សាធុ, នោ ចេ អនុជានាតិ, តំ និស្សាយ វសតោ ចស្ស ឧទ្ទេសោ វា បរិបុច្ឆា វា កម្មដ្ឋានំ វា ន សម្បជ្ជតិ, ឧបជ្ឈាយោ ពាលោ ហោតិ អព្យត្តោ, កេវលំ អត្តនោ សន្តិកេ វសាបេតុកាមតាយ ឯវ គន្តុំ ន ទេតិ, ឯវរូបេ និវារេន្តេបិ គន្តុំ វដ្ដតិ. សចេ ឧបជ្ឈាយោ គិលានោ ហោតិ, យាវជីវំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ, វុដ្ឋានមស្ស អាគមេតព្ពំ, ន កត្ថចិ គន្តព្ពំ. សចេ អញ្ញោ ភិក្ខុ ឧបដ្ឋាកោ អត្ថិ, ភេសជ្ជំ បរិយេសិត្វា តស្ស ហត្ថេ ទត្វា ‘‘ភន្តេ, អយំ ឧបដ្ឋហិស្សតី’’តិ វត្វា គន្តព្ពំ. ឥទំ តាវ ឧបជ្ឈាយវត្តំ.

១៨៤. ឥទមេវ ច អន្តេវាសិកេន អាចរិយស្ស កត្តព្ពត្តា អាចរិយវត្តន្តិ វុច្ចតិ. នាមមត្តមេវ ហេត្ថ នានំ. តត្ថ យាវ ចីវររជនំ, តាវ វត្តេ អករិយមានេ ឧបជ្ឈាយស្ស អាចរិយស្ស ច បរិហានិ ហោតិ, តស្មា តំ អករោន្តស្ស និស្សយមុត្តកស្សបិ អមុត្តកស្សបិ អាបត្តិយេវ, ឯកច្ចស្ស បត្តទានតោ បដ្ឋាយ អមុត្តនិស្សយស្សេវ អាបត្តិ. ឧបជ្ឈាយេ អាចរិយេ វា វត្តំ សាទិយន្តេ សទ្ធិវិហារិកា អន្តេវាសិកា ច ពហុកាបិ ហោន្តុ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. សចេ ឧបជ្ឈាយោ អាចរិយោ វា ‘‘មយ្ហំ ឧបដ្ឋាកោ អត្ថិ, តុម្ហេ អត្តនោ សជ្ឈាយមនសិការាទីសុ យោគំ ករោថា’’តិ វទតិ, សទ្ធិវិហារិកាទីនំ អនាបត្តិ. ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា សចេ សាទិយនំ វា អសាទិយនំ វា ន ជានាតិ, ពាលោ ហោតិ, សទ្ធិវិហារិកាទយោ ពហូ, តេសុ ឯកោ វត្តសម្បន្នោ ភិក្ខុ ‘‘ឧបជ្ឈាយស្ស វា អាចរិយស្ស វា កិច្ចំ អហំ ករិស្សាមិ, តុម្ហេ អប្បោស្សុក្កា វិហរថា’’តិ ឯវញ្ចេ អត្តនោ ភារំ កត្វា ឥតរេ វិស្សជ្ជេតិ, តស្ស ភារករណតោ បដ្ឋាយ តេសំ អនាបត្តិ. ឯត្ថ អន្តេវាសិកេសុ បន និស្សយន្តេវាសិកេន យាវ អាចរិយំ និស្សាយ វសតិ, តាវ សព្ពំ អាចរិយវត្តំ កាតព្ពំ. បព្ពជ្ជឧបសម្បទធម្មន្តេវាសិកេហិ បន និស្សយមុត្តកេហិបិ អាទិតោ បដ្ឋាយ យាវ ចីវររជនំ, តាវ វត្តំ កាតព្ពំ. អនាបុច្ឆិត្វា បត្តទានាទិម្ហិ បន ឯតេសំ អនាបត្តិ.

ឯតេសុ បព្ពជ្ជន្តេវាសិកោ ច ឧបសម្បទន្តេវាសិកោ ច អាចរិយស្ស យាវជីវំ ភារា. និស្សយន្តេវាសិកោ ច ធម្មន្តេវាសិកោ ច យាវ សមីបេ វសន្តិ, តាវ អាចរិយុបជ្ឈាយេហិបិ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកា សង្គហេតព្ពា អនុគ្គហេតព្ពា ឧទ្ទេសេន បរិបុច្ឆាយ ឱវាទេន អនុសាសនិយា. សចេ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកានំ បត្តោ វា ចីវរំ វា អញ្ញោ វា កោចិ បរិក្ខារោ នត្ថិ, អត្តនោ អតិរេកបត្តចីវរំ អតិរេកបរិក្ខារោ វា អត្ថិ, ទាតព្ពំ. នោ ចេ, ធម្មិយេន នយេន បរិយេសនត្ថាយ ឧស្សុក្កំ កាតព្ពំ. សចេ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកា គិលានា ហោន្តិ, ឧបជ្ឈាយវត្តេ វុត្តនយេន ទន្តកដ្ឋទានំ អាទិំ កត្វា អាចមនកុម្ភិយា ឧទកសិញ្ចនបរិយោសានំ សព្ពំ វត្តំ កាតព្ពមេវ, អករោន្តានំ អាបត្តិ. តស្មា អាចរិយុបជ្ឈាយេហិបិ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកេសុ សម្មា វត្តិតព្ពំ. អាចរិយុបជ្ឈាយាទីសុ ហិ យោ យោ ន សម្មា វត្តតិ, តស្ស តស្ស អាបត្តិ. ឧបជ្ឈាយាទិវត្តកថា.

១៨៥. ឥទានិ អាគន្តុកវត្តាទីនិ វេទិតព្ពានិ. អាគន្តុកេន ភិក្ខុនា ឧបចារសីមាសមីបំ គន្ត្វា ឧបាហនា ឱមុញ្ចិត្វា នីចំ កត្វា បប្ផោដេត្វា ឧបាហនទណ្ឌកេន គហេត្វា ឆត្តំ ឧបនាមេត្វា សីសំ វិវរិត្វា សីសេ ចីវរំ ខន្ធេ ករិត្វា សាធុកំ អតរមានេន អារាមោ បវិសិតព្ពោ, អារាមំ បវិសន្តេន សល្លក្ខេតព្ពំ ‘‘កត្ថ អាវាសិកា ភិក្ខូ សន្និបតន្តី’’តិ. យត្ថ អាវាសិកា ភិក្ខូ សន្និបតន្តិ ឧបដ្ឋានសាលាយ វា មណ្ឌបេ វា រុក្ខមូលេ វា, តត្ថ គន្ត្វា ឯកមន្តំ បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, ឯកមន្តំ ចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ, បតិរូបំ អាសនំ គហេត្វា និសីទិតព្ពំ, បានីយំ បុច្ឆិតព្ពំ, បរិភោជនីយំ បុច្ឆិតព្ពំ ‘‘កតមំ បានីយំ, កតមំ បរិភោជនីយ’’ន្តិ. សចេ បានីយេន អត្ថោ ហោតិ, បានីយំ គហេត្វា បាតព្ពំ. សចេ បរិភោជនីយេន អត្ថោ ហោតិ, បរិភោជនីយំ គហេត្វា បាទា ធោវិតព្ពា. បាទេ ធោវន្តេន ឯកេន ហត្ថេន ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ, ឯកេន ហត្ថេន បាទា ធោវិតព្ពា, ន តេនេវ ហត្ថេន ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ, ន តេនេវ ហត្ថេន បាទា ធោវិតព្ពា, ឧបាហនបុញ្ឆនចោឡកំ បុញ្ឆិត្វា ឧបាហនា បុញ្ឆិតព្ពា, ឧបាហនា បុញ្ឆន្តេន បឋមំ សុក្ខេន ចោឡកេន បុញ្ឆិតព្ពា, បច្ឆា អល្លេន, ឧបាហនបុញ្ឆនចោឡកំ ធោវិត្វា ឯកមន្តំ បត្ថរិតព្ពំ.

សចេ អាវាសិកោ ភិក្ខុ វុឌ្ឍោ ហោតិ, អភិវាទេតព្ពោ. សចេ នវកោ ហោតិ, អភិវាទាបេតព្ពោ. សេនាសនំ បុច្ឆិតព្ពំ ‘‘កតមំ មេ សេនាសនំ បាបុណាតី’’តិ, អជ្ឈាវុដ្ឋំ វា អនជ្ឈាវុដ្ឋំ វា បុច្ឆិតព្ពំ, ‘‘គោចរគាមោ អាសន្នេ, ឧទាហុ ទូរេ, កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ, ឧទាហុ ទិវា’’តិ ឯវំ ភិក្ខាចារោ បុច្ឆិតព្ពោ, អគោចរោ បុច្ឆិតព្ពោ, គោចរោ បុច្ឆិតព្ពោ. អគោចរោ នាម មិច្ឆាទិដ្ឋិកានំ គាមោ បរិច្ឆិន្នភិក្ខោ វា គាមោ, យត្ថ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា ភិក្ខា ទីយតិ, សេក្ខសម្មហានិ កុលានិ បុច្ឆិតព្ពានិ, វច្ចដ្ឋានំ បុច្ឆិតព្ពំ, បស្សាវដ្ឋានំ បុច្ឆិតព្ពំ, ‘‘កិំ ឥមិស្សា បោក្ខរណិយា បានីយំយេវ បិវន្តិ, នហានាទិបរិភោគម្បិ ករោន្តី’’តិ ឯវំ បានីយញ្ចេវ បរិភោជនីយញ្ច បុច្ឆិតព្ពំ, កត្តរទណ្ឌោ បុច្ឆិតព្ពោ, សង្ឃស្ស កតិកសណ្ឋានំ បុច្ឆិតព្ពំ, កេសុចិ ឋានេសុ វាឡមិគា វា អមនុស្សា វា ហោន្តិ, តស្មា ‘‘កំ កាលំ បវិសិតព្ពំ, កំ កាលំ និក្ខមិតព្ព’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពំ. សចេ វិហារោ អនជ្ឈាវុដ្ឋោ ហោតិ, កវាដំ អាកោដេត្វា មុហុត្តំ អាគមេត្វា ឃដិកំ ឧគ្ឃាដេត្វា កវាដំ បណាមេត្វា ពហិ ឋិតេន និល្លោកេតព្ពោ.

សចេ សោ វិហារោ ឧក្លាបោ ហោតិ, មញ្ចេ វា មញ្ចោ អារោបិតោ ហោតិ, បីឋេ វា បីឋំ អារោបិតំ ហោតិ, សេនាសនំ ឧបរិ បុញ្ជីកតំ ហោតិ, សចេ សក្កោតិ, សព្ពោ វិហារោ សោធេតព្ពោ, អសក្កោន្តេន អត្តនោ វសនោកាសោ ជគ្គិតព្ពោ. សព្ពំ សោធេតុំ សក្កោន្តេន បន ឧបជ្ឈាយវត្តេ វុត្តនយេន ភូមត្ថរណមញ្ចបីឋាទីនិ ពហិ នីហរិត្វា វិហារំ សោធេត្វា បុន អតិហរិត្វា យថាឋានេ បញ្ញបេតព្ពានិ.

សចេ បុរត្ថិមា សរជា វាតា វាយន្តិ, បុរត្ថិមា វាតបានា ថកេតព្ពា. សចេ បច្ឆិមា, ឧត្តរា, ទក្ខិណា សរជា វាតា វាយន្តិ, ទក្ខិណា វាតបានា ថកេតព្ពា. សចេ សីតកាលោ ហោតិ, ទិវា វាតបានា វិវរិតព្ពា, រត្តិំ ថកេតព្ពា. សចេ ឧណ្ហកាលោ ហោតិ, ទិវា ថកេតព្ពា, រត្តិំ វិវរិតព្ពា.

សចេ ឧក្លាបំ ហោតិ, បរិវេណំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, កោដ្ឋកោ សម្មជ្ជិតព្ពោ, ឧបដ្ឋានសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, អគ្គិសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, វច្ចកុដិ សម្មជ្ជិតព្ពា, បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ, អាចមនកុម្ភិយា ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ. ឥទំ អាគន្តុកវត្តំ.

១៨៦. អាវាសិកវត្តេ អាវាសិកេន ភិក្ខុនា អាគន្តុកំ ភិក្ខុំ វុឌ្ឍតរំ ទិស្វា អាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ, បាទោទកំ បាទបីឋំ បាទកថលិកំ ឧបនិក្ខិបិតព្ពំ, បច្ចុគ្គន្ត្វា បត្តចីវរំ បដិគ្គហេតព្ពំ, បានីយេន បុច្ឆិតព្ពោ, បុច្ឆន្តេន បន សកិំ អានីតំ បានីយំ សព្ពំ បិវតិ, ‘‘បុន អានេមី’’តិ បុច្ឆិតព្ពោយេវ. ពីជនេនបិ ពីជិតព្ពោ, ពីជន្តេន សកិំ បាទបិដ្ឋិយំ ពីជិត្វា សកិំ មជ្ឈេ, សកិំ សីសេ ពីជិតព្ពោ, ‘‘អលំ ហោតូ’’តិ វុត្តេន មន្ទតរំ ពីជិតព្ពំ, បុន ‘‘អល’’ន្តិ វុត្តេន តតោ មន្ទតរំ ពីជិតព្ពំ, តតិយវារំ វុត្តេន ពីជនី ឋបេតព្ពា, បាទាបិស្ស ធោវិតព្ពា. សចេ អត្តនោ តេលំ អត្ថិ, តេលេន មក្ខេតព្ពា. នោ ចេ អត្ថិ, តស្ស សន្តកេន មក្ខេតព្ពា. សចេ ឧស្សហតិ, ឧបាហនា បុញ្ឆិតព្ពា. ឧបាហនា បុញ្ឆន្តេន បឋមំ សុក្ខេន ចោឡេន បុញ្ឆិតព្ពា, បច្ឆា អល្លេន, ឧបាហនបុញ្ឆនចោឡកំ ធោវិត្វា ឯកមន្តំ វិស្សជ្ជេតព្ពំ.

អាគន្តុកោ ភិក្ខុ អភិវាទេតព្ពោ, សេនាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ ‘‘ឯតំ សេនាសនំ បាបុណាតី’’តិ. អជ្ឈាវុដ្ឋំ វា អនជ្ឈាវុដ្ឋំ វា អាចិក្ខិតព្ពំ, គោចរោ អាចិក្ខិតព្ពោ, អគោចរោ អាចិក្ខិតព្ពោ, សេក្ខសម្មតានិ កុលានិ អាចិក្ខិតព្ពានិ, វច្ចដ្ឋានំ អាចិក្ខិតព្ពំ, បស្សាវដ្ឋានំ អាចិក្ខិតព្ពំ, បានីយំ អាចិក្ខិតព្ពំ, បរិភោជនីយំ អាចិក្ខិតព្ពំ, កត្តរទណ្ឌោ អាចិក្ខិតព្ពោ, សង្ឃស្ស កតិកសណ្ឋានំ អាចិក្ខិតព្ពំ ‘‘ឥមំ កាលំ បវិសិតព្ពំ, ឥមំ កាលំ និក្ខមិតព្ព’’ន្តិ.

សចេ អាគន្តុកោ នវកោ ហោតិ, និសិន្នកេនេវ អាចិក្ខិតព្ពំ ‘‘អត្រ បត្តំ និក្ខិបាហិ, អត្រ ចីវរំ និក្ខិបាហិ, ឥទំ អាសនំ, និសីទាហី’’តិ. បានីយំ អាចិក្ខិតព្ពំ, បរិភោជនីយំ អាចិក្ខិតព្ពំ, ឧបាហនបុញ្ឆនចោឡកំ អាចិក្ខិតព្ពំ, អាគន្តុកោ ភិក្ខុ អភិវាទាបេតព្ពោ, សេនាសនាទីនិបិ និសិន្នេនេវ អាចិក្ខិតព្ពានិ. វុឌ្ឍតរេ បន អាគតេ អាសនំ បញ្ញបេតព្ពន្តិ ឯវមាទិ សព្ពំ ចីវរកម្មំ វា នវកម្មំ វា ឋបេត្វាបិ កាតព្ពំ. ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជន្តេន សម្មុញ្ជនិំ និក្ខិបិត្វា តស្ស វត្តំ កាតុំ អារភិតព្ពំ. បណ្ឌិតោ ហិ អាគន្តុកោ ‘‘សម្មជ្ជាហិ តាវ ចេតិយង្គណ’’ន្តិ វក្ខតិ. គិលានស្ស ភេសជ្ជំ ករោន្តេន បន សចេ នាតិអាតុរោ គិលានោ ហោតិ, ភេសជ្ជំ អកត្វា វត្តមេវ កាតព្ពំ, មហាគិលានស្ស បន ភេសជ្ជមេវ កាតព្ពំ. បណ្ឌិតោ ហិ អាគន្តុកោ ‘‘ករោហិ តាវ ភេសជ្ជ’’ន្តិ វក្ខតិ. ឥទំ អាវាសិកវត្តំ.

១៨៧. គមិកវត្តេ គមិកេន ភិក្ខុនា មញ្ចបីឋាទិទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌម្បិ រជនភាជនាទិ សព្ពំ អគ្គិសាលាយំ វា អញ្ញស្មិំ វា គុត្តដ្ឋានេ បដិសាមេត្វា ទ្វារវាតបានំ ថកេត្វា សេនាសនំ អាបុច្ឆិត្វា បក្កមិតព្ពំ. សចេ ភិក្ខុ ន ហោតិ, សាមណេរោ អាបុច្ឆិតព្ពោ. សចេ សាមណេរោ ន ហោតិ, អារាមិកោ អាបុច្ឆិតព្ពោ. សចេ ន ហោតិ ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា អារាមិកោ វា, ចតូសុ បាសាណេសុ មញ្ចំ បញ្ញបេត្វា មញ្ចេ មញ្ចំ អារោបេត្វា បីឋេ បីឋំ អារោបេត្វា សេនាសនំ ឧបរិ បុញ្ជំ ករិត្វា ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌំ បដិសាមេត្វា ទ្វារវាតបានំ ថកេត្វា បក្កមិតព្ពំ. សចេ វិហារោ ឱវស្សតិ, សចេ ឧស្សហតិ, សព្ពោ ឆាទេតព្ពោ, ឧស្សុក្កំ វា កាតព្ពំ ‘‘កិន្តិ នុ ខោ វិហារោ ឆាទិយេថា’’តិ, ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, យោ ទេសោ អនោវស្សកោ ហោតិ, តត្ថ ចតូសុ បាសាណេសុ មញ្ចំ បញ្ញបេត្វា មញ្ចេ មញ្ចំ អារោបេត្វា បីឋេ បីឋំ អារោបេត្វា សេនាសនំ ឧបរិ បុញ្ជំ ករិត្វា ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌំ បដិសាមេត្វា ទ្វារវាតបានំ ថកេត្វា បក្កមិតព្ពំ. សចេ វិហារោ ឱវស្សតិ, សចេ ឧស្សហតិ, សេនាសនំ គាមំ អតិហរិតព្ពំ, ឧស្សុក្កំ វា កាតព្ពំ ‘‘កិន្តិ នុ ខោ សេនាសនំ គាមំ អតិហរិយេថា’’តិ, ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, អជ្ឈោកាសេ ចតូសុ បាសាណេសុ មញ្ចំ បញ្ញបេត្វា មញ្ចេ មញ្ចំ អារោបេត្វា បីឋេ បីឋំ អារោបេត្វា សេនាសនំ ឧបរិ បុញ្ជំ ករិត្វា ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌំ បដិសាមេត្វា តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា បក្កមិតព្ពំ ‘‘អប្បេវ នាម អង្គានិបិ សេសេយ្យុ’’ន្តិ. ឥទំ គមិកវត្តំ.

១៨៨. ភត្តគ្គវត្តេ សចេ អារាមេ កាលោ អារោចិតោ ហោតិ, តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា សគុណំ កត្វា សង្ឃាដិយោ បារុបិត្វា គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា ធោវិត្វា បត្តំ គហេត្វា សាធុកំ អតរមានេន គាមោ បវិសិតព្ពោ.

ន ឱក្កម្ម ថេរានំ ភិក្ខូនំ បុរតោ គន្តព្ពំ. សុប្បដិច្ឆន្នេន, សុសំវុតេន, ឱក្ខិត្តចក្ខុនា, អប្បសទ្ទេន អន្តរឃរេ គន្តព្ពំ, ន ឧក្ខិត្តកាយ, ន ឧជ្ជគ្ឃិកាយ អន្តរឃរេ គន្តព្ពំ, ន កាយប្បចាលកំ, ន ពាហុប្បចាលកំ, ន សីសប្បចាលកំ អន្តរឃរេ គន្តព្ពំ, ន ខម្ភកតេន, ន ឱគុណ្ឋិតេន, ន ឧក្កុដិកាយ អន្តរឃរេ គន្តព្ពំ.

សុប្បដិច្ឆន្នេន, សុសំវុតេន, ឱក្ខិត្តចក្ខុនា, អប្បសទ្ទេន អន្តរឃរេ និសីទិតព្ពំ, ន ឧក្ខិត្តកាយ, ន ឧជ្ជគ្ឃិកាយ អន្តរឃរេ និសីទិតព្ពំ, ន កាយប្បចាលកំ, ន ពាហុប្បចាលកំ, ន សីសប្បចាលកំ អន្តរឃរេ និសីទិតព្ពំ, ន ខម្ភកតេន, ន ឱគុណ្ឋិតេន, ន បល្លត្ថិកាយ អន្តរឃរេ និសីទិតព្ពំ, ន ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ និសីទិតព្ពំ. សចេ មហាថេរស្ស និសិន្នាសនេន សមកំ អាសនំ ហោតិ, ពហូសុ អាសនេសុ សតិ ឯកំ ទ្វេ អាសនានិ ឋបេត្វា និសីទិតព្ពំ. ភិក្ខូ គណេត្វា បញ្ញត្តាសនេសុ អនិសីទិត្វា មហាថេរេន ‘‘និសីទា’’តិ វុត្តេន និសីទិតព្ពំ. នោ ចេ មហាថេរោ វទតិ, ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, អាសនំ ឧច្ច’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ‘‘និសីទា’’តិ វុត្តេន និសីទិតព្ពំ. សចេ បន ឯវំ អាបុច្ឆិតេបិ ន វទតិ, និសីទន្តស្ស អនាបត្តិ, មហាថេរស្សេវ អាបត្តិ. នវកោ ហិ ឯវរូបេ អាសនេ អនាបុច្ឆា និសីទន្តោ អាបជ្ជតិ, ថេរោ អាបុច្ឆិតេ អននុជានន្តោ. ន នវា ភិក្ខូ អាសនេន បដិពាហិតព្ពា, ន សង្ឃាដិកំ ឱត្ថរិត្វា អន្តរឃរេ និសីទិតព្ពំ.

បត្តធោវនោទកេ ទីយមានេ ឧភោហិ ហត្ថេហិ បត្តំ បដិគ្គហេត្វា ឧទកំ បដិគ្គហេតព្ពំ, ទក្ខិណោទកំ បន បុរតោ អាធារកេ បត្តំ ឋបេត្វា គហេតព្ពំ, នីចំ កត្វា ឧទកសទ្ទំ អករោន្តេន អបដិឃំសន្តេន បត្តោ ធោវិតព្ពោ. សចេ ឧទកបដិគ្គាហកោ ហោតិ, នីចំ កត្វា ឧទកបដិគ្គាហកេ ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ ‘‘មា ឧទកបដិគ្គាហកោ ឧទកេន ឱសិញ្ចិ, មា សាមន្តា ភិក្ខូ ឧទកេន ឱសិញ្ចិំសុ, មា សង្ឃាដិ ឧទកេន ឱសិញ្ចី’’តិ. សចេ ឧទកបដិគ្គាហកោ ន ហោតិ, នីចំ កត្វា ឆមាយ ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ ‘‘មា សាមន្តា ភិក្ខូ ឧទកេន ឱសិញ្ចិំសុ, មា សង្ឃាដិ ឧទកេន ឱសិញ្ចី’’តិ.

ឱទនេ ទីយមានេ ឧភោហិ ហត្ថេហិ បត្តំ បដិគ្គហេត្វា ឱទនោ បដិគ្គហេតព្ពោ. យថា សូបស្ស ឱកាសោ ហោតិ, ឯវំ មត្តាយ ឱទនោ គណ្ហិតព្ពោ. សចេ ហោតិ សប្បិ វា តេលំ វា ឧត្តរិភង្គំ វា, ថេរេន វត្តព្ពោ ‘‘សព្ពេសំ សមកំ សម្បាទេហី’’តិ. ឥទញ្ច ន កេវលំ សប្បិអាទីសុ, ឱទនេបិ វត្តព្ពំ. សប្បិអាទីសុ បន យំ អប្បំ ហោតិ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា អនុរូបំ, តំ សព្ពេសំ សមកំ សម្បាទេហីតិ វុត្តេ មនុស្សានំ វិហេសា ហោតិ, តស្មា តាទិសំ សកិំ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា គហេត្វា សេសំ ន គហេតព្ពំ. សក្កច្ចំ បិណ្ឌបាតោ បដិគ្គហេតព្ពោ, បត្តសញ្ញិនា បិណ្ឌបាតោ បដិគ្គហេតព្ពោ, សមសូបកោ សមតិត្ថិកោ បិណ្ឌបាតោ បដិគ្គហេតព្ពោ, ន តាវ ថេរេន ភុញ្ជិតព្ពំ, យាវ ន សព្ពេសំ ឱទនោ សម្បត្តោ ហោតិ. ឥទញ្ច យំ បរិច្ឆិន្នភិក្ខុកំ ភត្តគ្គំ, យត្ថ មនុស្សា សព្ពេសំ បាបេត្វា វន្ទិតុកាមា ហោន្តិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. យំ បន មហាភត្តគ្គំ ហោតិ, យត្ថ ឯកស្មិំ បទេសេ ភុញ្ជន្តិ, ឯកស្មិំ បទេសេ ឧទកំ ទីយតិ, តត្ថ យថាសុខំ ភុញ្ជិតព្ពំ.

សក្កច្ចំ បិណ្ឌបាតោ ភុញ្ជិតព្ពោ, បត្តសញ្ញិនា បិណ្ឌបាតោ ភុញ្ជិតព្ពោ, សបទានោ បិណ្ឌបាតោ ភុញ្ជិតព្ពោ, សមសូបកោ បិណ្ឌបាតោ ភុញ្ជិតព្ពោ, ន ថូបកតោ ឱមទ្ទិត្វា បិណ្ឌបាតោ ភុញ្ជិតព្ពោ, ន សូបំ វា ព្យញ្ជនំ វា ឱទនេន បដិច្ឆាទេតព្ពំ ភិយ្យោកម្យតំ ឧបាទាយ, ន សូបំ វា ឱទនំ វា អគិលានេន អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ, ន ឧជ្ឈានសញ្ញិនា បរេសំ បត្តោ ឱលោកេតព្ពោ, នាតិមហន្តោ កពឡោ កាតព្ពោ, បរិមណ្ឌលំ អាលោបោ កាតព្ពោ, ន អនាហដេ កពឡេ មុខទ្វារំ វិវរិតព្ពំ, ន ភុញ្ជមានេន សព្ពោ ហត្ថោ មុខេ បក្ខិបិតព្ពោ, ន សកពឡេន មុខេន ព្យាហរិតព្ពំ, ន បិណ្ឌុក្ខេបកំ ភុញ្ជិតព្ពំ, ន កពឡាវច្ឆេកំ, ន អវគណ្ឌការកំ, ន ហត្ថនិទ្ធុនកំ, ន សិត្ថាវការកំ, ន ជិវ្ហានិច្ឆារកំ, ន ចបុចបុការកំ, ន សុរុសុរុការកំ, ន ហត្ថនិល្លេហកំ, ន បត្តនិល្លេហកំ, ន ឱដ្ឋនិល្លេហកំ ភុញ្ជិតព្ពំ.

ន សាមិសេន ហត្ថេន បានីយថាលកោ បដិគ្គហេតព្ពោ, ន តាវ ថេរេន ហត្ថធោវនឧទកំ បដិគ្គហេតព្ពំ, យាវ ន សព្ពេ ភុត្តាវិនោ ហោន្តិ. សចេ មនុស្សា ‘‘ធោវថ, ភន្តេ, បត្តញ្ច ហត្ថេ ចា’’តិ វទន្តិ, ភិក្ខូ វា ‘‘តុម្ហេ ឧទកំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, វដ្ដតិ. ឧទកេ ទីយមានេ ឧភោហិ ហត្ថេហិ បត្តំ បដិគ្គហេត្វា ឧទកំ បដិគ្គហេតព្ពំ, នីចំ កត្វា ឧទកសទ្ទំ អករោន្តេន អបដិឃំសន្តេន បត្តោ ធោវិតព្ពោ. សចេ ឧទកបដិគ្គាហកោ ហោតិ, នីចំ កត្វា ឧទកបដិគ្គាហកេ ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ ‘‘មា ឧទកបដិគ្គាហកោ ឧទកេន ឱសិញ្ចិ, មា សាមន្តា ភិក្ខូ ឧទកេន ឱសិញ្ចិំសុ, មា សង្ឃាដិ ឧទកេន ឱសិញ្ចី’’តិ. សចេ ឧទកបដិគ្គាហកោ ន ហោតិ, នីចំ កត្វា ឆមាយ ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ ‘‘មា សាមន្តា ភិក្ខូ ឧទកេន ឱសិញ្ចិំសុ, មា សង្ឃាដិ ឧទកេន ឱសិញ្ចី’’តិ, ន សសិត្ថកំ បត្តធោវនំ អន្តរឃរេ ឆឌ្ឌេតព្ពំ.

ភត្តគ្គតោ ឧដ្ឋាយ និវត្តន្តេសុ នវកេហិ ភិក្ខូហិ បឋមតរំ និវត្តិតព្ពំ, បច្ឆា ថេរេហិ. សម្ពាធេសុ ហិ ឃរេសុ មហាថេរានំ និក្ខមនោកាសោ ន ហោតិ, តស្មា ឯវំ វុត្តំ. ឯវំ និវត្តន្តេហិ បន នវកេហិ គេហទ្វារេ ឋត្វា ថេរេសុ និក្ខមន្តេសុ បដិបាដិយា គន្តព្ពំ. សចេ បន មហាថេរា ធុរេ និសិន្នា ហោន្តិ, នវកា អន្តោគេហេ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ បដិបាដិយា ឯវ និក្ខមិតព្ពំ, កាយេន កាយំ អសង្ឃដ្ដេន្តេន យថា អន្តរេន មនុស្សា គន្តុំ សក្កោន្តិ, ឯវំ វិរឡាយ បាឡិយា គន្តព្ពំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា ភត្តគ្គេ អនុមោទិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣៦២) វចនតោ សង្ឃត្ថេរេន ភត្តគ្គេ អនុមោទិតព្ពំ. តំ ឯកមេវ ឱហាយ សេសេហិ ន គន្តព្ពំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភត្តគ្គេ ចតូហិ បញ្ចហិ ថេរានុថេរេហិ ភិក្ខូហិ អាគមេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣៦២) វចនតោ សង្ឃត្ថេរេន អនុមោទនត្ថាយ និសិន្នេ ហេដ្ឋា បដិបាដិយា ចតូហិ និសីទិតព្ពំ, អនុថេរេ និសិន្នេ មហាថេរេន ច ហេដ្ឋា ច តីហិ និសីទិតព្ពំ, បញ្ចមេ និសិន្នេ ឧបរិ ចតូហិ និសីទិតព្ពំ, សង្ឃត្ថេរេន ហេដ្ឋា ទហរភិក្ខុស្មិំ អជ្ឈិដ្ឋេបិ សង្ឃត្ថេរតោ បដ្ឋាយ ចតូហិ និសីទិតព្ពមេវ. សចេ បន អនុមោទកោ ភិក្ខុ ‘‘គច្ឆថ, ភន្តេ, អាគមេតព្ពកិច្ចំ នត្ថី’’តិ វទតិ, គន្តុំ វដ្ដតិ. មហាថេរេន ‘‘គច្ឆាម, អាវុសោ’’តិ វុត្តេ ‘‘គច្ឆថា’’តិ វទតិ, ឯវម្បិ វដ្ដតិ, ‘‘ពហិគាមេ អាគមិស្សាមា’’តិ អាភោគំ កត្វាបិ ពហិគាមំ គន្ត្វា អត្តនោ និស្សិតកេ ‘‘តុម្ហេ តស្ស អាគមនំ អាគមេថា’’តិ វត្វាបិ គន្តុំ វដ្ដតិយេវ. សចេ បន មនុស្សា អត្តនោ រុចិតេន ឯកេន អនុមោទនំ ការេន្តិ, នេវ តស្ស អនុមោទតោ អាបត្តិ, ន មហាថេរស្ស ភារោ ហោតិ. ឧបនិសិន្នកថាយមេវ ហិ មនុស្សេសុ កថាបេន្តេសុ ថេរោ អាបុច្ឆិតព្ពោ. មហាថេរេន ច អនុមោទនាយ អជ្ឈិដ្ឋោវ អាគមេតព្ពោតិ ឥទមេត្ថ លក្ខណំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សតិ ករណីយេ អានន្តរិកំ ភិក្ខុំ អាបុច្ឆិត្វា គន្តុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣៦២) វចនតោ បន វច្ចាទិបីឡិតេន អនន្តរំ ភិក្ខុំ អាបុច្ឆិត្វា គន្តព្ពន្តិ. ឥទំ ភត្តគ្គវត្តំ.

១៨៩. បិណ្ឌចារិកវត្តេ បន បិណ្ឌចារិកេន ភិក្ខុនា ‘‘ឥទានិ គាមំ បវិសិស្សាមី’’តិ តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា សគុណំ កត្វា សង្ឃាដិយោ បារុបិត្វា គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា ធោវិត្វា បត្តំ គហេត្វា សាធុកំ អតរមានេន គាមោ បវិសិតព្ពោ. សុប្បដិច្ឆន្នេន អន្តរឃរេ គន្តព្ពន្តិអាទិ សព្ពំ ភត្តគ្គវត្តេ វុត្តនយេនេវ ឥធាបិ វេទិតព្ពំ.

និវេសនំ បវិសន្តេន សល្លក្ខេតព្ពំ ‘‘ឥមិនា បវិសិស្សាមិ, ឥមិនា និក្ខមិស្សាមី’’តិ, នាតិសហសា បវិសិតព្ពំ, នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ ឋាតព្ពំ, នាតិចិរំ ឋាតព្ពំ, នាតិលហុកំ និវត្តិតព្ពំ, ឋិតេន សល្លក្ខេតព្ពំ ‘‘ភិក្ខំ ទាតុកាមា វា អទាតុកាមា វា’’តិ. សចេ កម្មំ វា និក្ខិបតិ, អាសនា វា វុដ្ឋាតិ, កដច្ឆុំ វា បរាមសតិ, ភាជនំ វា បរាមសតិ, ឋបេតិ វា, ‘‘ទាតុកាមស្សា’’តិ ឋាតព្ពំ. ភិក្ខាយ ទីយមានាយ វាមេន ហត្ថេន សង្ឃាដិំ ឧច្ចារេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន បត្តំ បណាមេត្វា ឧភោហិ ហត្ថេហិ បត្តំ បដិគ្គហេត្វា ភិក្ខា បដិគ្គហេតព្ពា, ឥត្ថី វា ហោតុ បុរិសោ វា, ភិក្ខាទានសមយេ មុខំ ន ឱលោកេតព្ពំ, សល្លក្ខេតព្ពំ ‘‘សូបំ ទាតុកាមា វា អទាតុកាមា វា’’តិ. សចេ កដច្ឆុំ វា បរាមសតិ, ភាជនំ វា បរាមសតិ, ឋបេតិ វា, ‘‘ទាតុកាមស្សា’’តិ ឋាតព្ពំ. ភិក្ខាយ ទិន្នាយ សង្ឃាដិយា បត្តំ បដិច្ឆាទេត្វា សាធុកំ អតរមានេន និវត្តិតព្ពំ.

យោ បឋមំ គាមតោ បិណ្ឌាយ បដិក្កមតិ, តេន អាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ, បាទោទកំ បាទបីឋំ បាទកថលិកំ ឧបនិក្ខិបិតព្ពំ, អវក្ការបាតិ ធោវិត្វា ឧបដ្ឋាបេតព្ពា, បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. យោ បច្ឆា គាមតោ បិណ្ឌាយ បដិក្កមតិ, សចេ ហោតិ ភុត្តាវសេសោ, សចេ អាកង្ខតិ, ភុញ្ជិតព្ពំ. នោ ចេ អាកង្ខតិ, អប្បហរិតេ វា ឆឌ្ឌេតព្ពំ, អប្បាណកេ វា ឧទកេ ឱបិលាបេតព្ពំ, តេន អាសនំ ឧទ្ធរិតព្ពំ, បាទោទកំ បាទបីឋំ បាទកថលិកំ បដិសាមេតព្ពំ, អវក្ការបាតិ ធោវិត្វា បដិសាមេតព្ពា, បានីយំ បរិភោជនីយំ បដិសាមេតព្ពំ, ភត្តគ្គំ សម្មជ្ជិតព្ពំ. យោ បស្សតិ បានីយឃដំ វា បរិភោជនីយឃដំ វា វច្ចឃដំ វា រិត្តំ តុច្ឆំ, តេន ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. សចស្ស ហោតិ អវិសយ្ហំ, ហត្ថវិការេន ទុតិយំ អាមន្តេត្វា ហត្ថវិលង្ឃកេន ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ, ន ច តប្បច្ចយា វាចា ភិន្ទិតព្ពាតិ. ឥទំ បិណ្ឌចារិកវត្តំ.

១៩០. អារញ្ញិកវត្តេ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា កាលស្សេវ ឧដ្ឋាយ បត្តំ ថវិកាយ បក្ខិបិត្វា អំសេ លគ្គេត្វា ចីវរំ ខន្ធេ ករិត្វា ឧបាហនា អារោហិត្វា ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌំ បដិសាមេត្វា ទ្វារវាតបានំ ថកេត្វា វសនដ្ឋានតោ និក្ខមិតព្ពំ. ‘‘ឥទានិ គាមំ បវិសិស្សាមា’’តិ ឧបាហនា ឱមុញ្ចិត្វា នីចំ កត្វា បប្ផោដេត្វា ថវិកាយ បក្ខិបិត្វា អំសេ លគ្គេត្វា តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា សគុណំ កត្វា សង្ឃាដិយោ បារុបិត្វា គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា ធោវិត្វា បត្តំ គហេត្វា សាធុកំ អតរមានេន គាមោ បវិសិតព្ពោ. សុប្បដិច្ឆន្នេន អន្តរឃរេ គន្តព្ពន្តិអាទិ សព្ពំ គមនវិធានំ ឥធាបិ ភត្តគ្គវត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

និវេសនំ បវិសន្តេន សល្លក្ខេតព្ពំ ‘‘ឥមិនា បវិសិស្សាមិ, ឥមិនា និក្ខមិស្សាមី’’តិអាទិ សព្ពំ ភិក្ខាចារវិធានំ បិណ្ឌចារិកវត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. សចេ ភាជនានិ នប្បហោន្តិ, បានីយមេវ បរិភោជនីយម្បិ កត្វា ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. ភាជនំ អលភន្តេន វេឡុនាឡិកាយបិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. តម្បិ អលភន្តស្ស យថា សមីបេ ឧទកអាវាដោ ហោតិ, ឯវំ កាតព្ពំ. អគ្គិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ, អរណិសហិតំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ, អរណិសហិតេ សតិ អគ្គិំ អកាតុម្បិ វដ្ដតិ. យថា ច អារញ្ញិកស្ស, ឯវំ កន្តារប្បដិបន្នស្សបិ អរណិសហិតំ ឥច្ឆិតព្ពំ. គណវាសិនោ បន តេន វិនាបិ វដ្ដតិ. កត្តរទណ្ឌោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ, នក្ខត្តបទានិ ឧគ្គហេតព្ពានិ សកលានិ វា ឯកទេសានិ វា, ទិសាកុសលេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ អារញ្ញិកវត្តំ.

១៩១. សេនាសនវត្តេ យស្មិំ វិហារេ វិហរតិ, សចេ សោ វិហារោ ឧក្លាបោ ហោតិ, សចេ ឧស្សហតិ, សោធេតព្ពោ. វិហារំ សោធេន្តេន បឋមំ បត្តចីវរំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, និសីទនបច្ចត្ថរណំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, ភិសិពិម្ពោហនំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, មញ្ចោ នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពោ, បីឋំ នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, មញ្ចបដិបាទកា នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពា, ខេឡមល្លកោ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពោ, អបស្សេនផលកំ នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ, ភូមត្ថរណំ យថាបញ្ញត្តំ សល្លក្ខេត្វា នីហរិត្វា ឯកមន្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ វិហារេ សន្តានកំ ហោតិ, ឧល្លោកា បឋមំ ឱហារេតព្ពំ, អាលោកសន្ធិកណ្ណភាគា បមជ្ជិតព្ពា. សចេ គេរុកបរិកម្មកតា ភិត្តិ កណ្ណកិតា ហោតិ, ចោឡកំ តេមេត្វា បីឡេត្វា បមជ្ជិតព្ពា. សចេ កាឡវណ្ណកតា ភូមិ កណ្ណកិតា ហោតិ, ចោឡកំ តេមេត្វា បីឡេត្វា បមជ្ជិតព្ពា. សចេ អកតា ហោតិ ភូមិ, ឧទកេន បរិប្ផោសិត្វា បរិប្ផោសិត្វា សម្មជ្ជិតព្ពា ‘‘មា វិហារោ រជេន ឧហញ្ញី’’តិ, សង្ការំ វិចិនិត្វា ឯកមន្តំ ឆឌ្ឌេតព្ពំ.

ន ភិក្ខុសាមន្តា សេនាសនំ បប្ផោដេតព្ពំ, ន វិហារសាមន្តា សេនាសនំ បប្ផោដេតព្ពំ, ន បានីយសាមន្តា សេនាសនំ បប្ផោដេតព្ពំ, ន បរិភោជនីយសាមន្តា សេនាសនំ បប្ផោដេតព្ពំ, ន បដិវាតេ អង្គណេ សេនាសនំ បប្ផោដេតព្ពំ, អធោវាតេ សេនាសនំ បប្ផោដេតព្ពំ.

ភូមត្ថរណំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, មញ្ចបដិបាទកា ឯកមន្តំ ឱតាបេត្វា បមជ្ជិត្វា អភិហរិត្វា យថាឋានេ ឋបេតព្ពា, មញ្ចោ ឯកមន្តំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពោ, បីឋំ ឯកមន្តំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា នីចំ កត្វា សាធុកំ អបដិឃំសន្តេន អសង្ឃដ្ដេន្តេន កវាដបីឋំ អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, ភិសិពិម្ពោហនំ ឯកមន្តំ ឱតាបេត្វា សោធេត្វា បប្ផោដេត្វា អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, និសីទនបច្ចត្ថរណំ ឱតាបេត្វា បប្ផោដេត្វា អតិហរិត្វា យថាបញ្ញត្តំ បញ្ញបេតព្ពំ, ខេឡមល្លកោ ឯកមន្តំ ឱតាបេត្វា បមជ្ជិត្វា អតិហរិត្វា យថាឋានេ ឋបេតព្ពោ, អបស្សេនផលកំ ឯកមន្តំ ឱតាបេត្វា បមជ្ជិត្វា យថាឋានេ ឋបេតព្ពំ. បត្តចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ, បត្តំ និក្ខិបន្តេន ឯកេន ហត្ថេន បត្តំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន ហេដ្ឋាមញ្ចំ វា ហេដ្ឋាបីឋំ វា បរាមសិត្វា បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ, ន ច អនន្តរហិតាយ ភូមិយា បត្តោ និក្ខិបិតព្ពោ. ចីវរំ និក្ខិបន្តេន ឯកេន ហត្ថេន ចីវរំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន ចីវរវំសំ វា ចីវររជ្ជុំ វា បមជ្ជិត្វា បារតោ អន្តំ, ឱរតោ ភោគំ កត្វា ចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ.

សចេ បុរត្ថិមា សរជា វាតា វាយន្តិ, បុរត្ថិមា វាតបានា ថកេតព្ពា. សចេ បច្ឆិមា, ឧត្តរា, ទក្ខិណា សរជា វាតា វាយន្តិ, ទក្ខិណា វាតបានា ថកេតព្ពា. សចេ សីតកាលោ ហោតិ, ទិវា វាតបានា វិវរិតព្ពា, រត្តិំ ថកេតព្ពា. សចេ ឧណ្ហកាលោ ហោតិ, ទិវា វាតបានា ថកេតព្ពា, រត្តិំ វិវរិតព្ពា.

សចេ ឧក្លាបំ ហោតិ, បរិវេណំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, កោដ្ឋកោ សម្មជ្ជិតព្ពោ, ឧបដ្ឋានសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, អគ្គិសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, វច្ចកុដិ សម្មជ្ជិតព្ពា. សចេ បានីយំ ន ហោតិ, បានីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. សចេ បរិភោជនីយំ ន ហោតិ, បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. សចេ អាចមនកុម្ភិយា ឧទកំ ន ហោតិ, អាចមនកុម្ភិយា ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ.

សចេ វុឌ្ឍេន សទ្ធិំ ឯកវិហារេ វិហរតិ, ន វុឌ្ឍំ អនាបុច្ឆា ឧទ្ទេសោ ទាតព្ពោ, ន បរិបុច្ឆា ទាតព្ពា, ន សជ្ឈាយោ កាតព្ពោ, ន ធម្មោ ភាសិតព្ពោ, ន បទីបោ កាតព្ពោ, ន បទីបោ វិជ្ឈាបេតព្ពោ, ន វាតបានា វិវរិតព្ពា, ន វាតបានា ថកេតព្ពា. ទ្វារំ នាម យស្មា មហាវឡញ្ជំ, តស្មា តត្ថ អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ, សេសានិ បន ឧទ្ទេសទានាទីនិ អាបុច្ឆិត្វាវ កាតព្ពានិ, ទេវសិកម្បិ អាបុច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. អថាបិ ‘‘ភន្តេ, អាបុច្ឆិតមេវ ហោតូ’’តិ វុត្តេ វុឌ្ឍតរោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆតិ, សយមេវ វា ‘‘ត្វំ យថាសុខំ វិហរាហី’’តិ វទតិ, ឯវម្បិ វដ្ដតិ. សភាគស្ស វិស្សាសេនបិ វដ្ដតិយេវ. សចេ វុឌ្ឍេន សទ្ធិំ ឯកចង្កមេ ចង្កមតិ, យេន វុឌ្ឍោ, តេន បរិវត្តេតព្ពំ, ន ច វុឌ្ឍោ សង្ឃាដិកណ្ណេន ឃដ្ដេតព្ពោ. ឥទំ សេនាសនវត្តំ.

១៩២. ជន្តាឃរវត្តេ យោ បឋមំ ជន្តាឃរំ គច្ឆតិ, សចេ ឆារិកា ឧស្សន្នា ហោតិ, ឆារិកា ឆឌ្ឌេតព្ពា. សចេ ឧក្លាបំ ហោតិ, ជន្តាឃរំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, បរិភណ្ឌំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, បរិវេណំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, កោដ្ឋកោ សម្មជ្ជិតព្ពោ, ជន្តាឃរសាលា សម្មជ្ជិតព្ពា, ចុណ្ណំ សន្នេតព្ពំ, មត្តិកា តេមេតព្ពា, ឧទកទោណិយា ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ. ជន្តាឃរំ បវិសន្តេន មត្តិកាយ មុខំ មក្ខេត្វា បុរតោ ច បច្ឆតោ ច បដិច្ឆាទេត្វា ជន្តាឃរំ បវិសិតព្ពំ, ន ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជ និសីទិតព្ពំ, ន នវា ភិក្ខូ អាសនេន បដិពាហិតព្ពា. សចេ ឧស្សហតិ, ជន្តាឃរេ ថេរានំ ភិក្ខូនំ បរិកម្មំ កាតព្ពំ. ជន្តាឃរា និក្ខមន្តេន ជន្តាឃរបីឋំ អាទាយ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច បដិច្ឆាទេត្វា ជន្តាឃរា និក្ខមិតព្ពំ. សចេ ឧស្សហតិ, ឧទកេបិ ថេរានំ ភិក្ខូនំ បរិកម្មំ កាតព្ពំ, ន ថេរានំ ភិក្ខូនំ បុរតោ នហាយិតព្ពំ, ន ឧបរិតោ នហាយិតព្ពំ, នហាតេន ឧត្តរន្តេន ឱតរន្តានំ មគ្គោ ទាតព្ពោ. យោ បច្ឆា ជន្តាឃរា និក្ខមតិ, សចេ ជន្តាឃរំ ចិក្ខល្លំ ហោតិ, ធោវិតព្ពំ, មត្តិកាទោណិំ ធោវិត្វា ជន្តាឃរបីឋំ បដិសាមេត្វា អគ្គិំ វិជ្ឈាបេត្វា ទ្វារំ ថកេត្វា បក្កមិតព្ពំ. ឥទំ ជន្តាឃរវត្តំ.

១៩៣. វច្ចកុដិវត្តេ យោ វច្ចកុដិំ គច្ឆតិ, ពហិ ឋិតេន ឧក្កាសិតព្ពំ, អន្តោ និសិន្នេនបិ ឧក្កាសិតព្ពំ, ចីវរវំសេ វា ចីវររជ្ជុយា វា ចីវរំ និក្ខិបិត្វា សាធុកំ អតរមានេន វច្ចកុដិ បវិសិតព្ពា, នាតិសហសា បវិសិតព្ពា, ន ឧព្ភជិត្វា បវិសិតព្ពា, វច្ចបាទុកាយ ឋិតេន ឧព្ភជិតព្ពំ, ន និត្ថុនន្តេន វច្ចោ កាតព្ពោ, ន ទន្តកដ្ឋំ ខាទន្តេន វច្ចោ កាតព្ពោ, ន ពហិទ្ធា វច្ចទោណិកាយ វច្ចោ កាតព្ពោ, ន ពហិទ្ធា បស្សាវទោណិកាយ បស្សាវោ កាតព្ពោ, ន បស្សាវទោណិកាយ ខេឡោ កាតព្ពោ, ផាលិតេន វា ខរេន វា គណ្ឋិកេន វា កណ្ដកេន វា សុសិរេន វា បូតិនា វា កដ្ឋេន ន អវលេខិតព្ពំ, អវលេខនកដ្ឋំ បន អគ្គហេត្វា បវិដ្ឋស្ស អាបត្តិ នត្ថិ, ន អវលេខនកដ្ឋំ វច្ចកូបម្ហិ បាតេតព្ពំ, វច្ចបាទុកាយ ឋិតេន បដិច្ឆាទេតព្ពំ, នាតិសហសា និក្ខមិតព្ពំ, ន ឧព្ភជិត្វា និក្ខមិតព្ពំ, អាចមនបាទុកាយ ឋិតេន ឧព្ភជិតព្ពំ, ន ចបុចបុការកំ អាចមេតព្ពំ, ន អាចមនសរាវកេ ឧទកំ សេសេតព្ពំ. ឥទញ្ច សព្ពសាធារណដ្ឋានំ សន្ធាយ វុត្តំ. តត្រ ហិ អញ្ញេ អញ្ញេ អាគច្ឆន្តិ, តស្មា ឧទកំ ន សេសេតព្ពំ. យំ បន សង្ឃិកេបិ វិហារេ ឯកទេសេ និពទ្ធគមនត្ថាយ កតំ ឋានំ ហោតិ បុគ្គលិកដ្ឋានំ វា, តស្មិំ វដ្ដតិ. វិរេចនំ បិវិត្វា បុនប្បុនំ បវិសន្តស្សបិ វដ្ដតិយេវ. អាចមនបាទុកាយ ឋិតេន បដិច្ឆាទេតព្ពំ.

សចេ វច្ចកុដិ ឧហតា ហោតិ ពហិ វច្ចមក្ខិតា, ឧទកំ អាហរិត្វា ធោវិតព្ពា. ឧទកំ អត្ថិ, ភាជនំ នត្ថិ, អសន្តំ នាម ហោតិ. ភាជនំ អត្ថិ, ឧទកំ នត្ថិ, ឯតម្បិ អសន្តំ. ឧភយស្មិំ អសតិ អសន្តមេវ, កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ពំ. សចេ អវលេខនបិដកោ បូរិតោ ហោតិ, អវលេខនកដ្ឋំ ឆឌ្ឌេតព្ពំ. សចេ កចវរំ អត្ថិ, វច្ចកុដិ សម្មជ្ជិតព្ពា, បរិភណ្ឌំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, បរិវេណំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, កោដ្ឋកោ សម្មជ្ជិតព្ពោ. សចេ អាចមនកុម្ភិយា ឧទកំ ន ហោតិ, អាចមនកុម្ភិយា ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, វច្ចំ កត្វា សតិ ឧទកេ នាចមេតព្ពំ, យោ នាចមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣៧៣) វចនតោ ឧទកេ សតិ ឧទកកិច្ចំ អករោន្តស្ស អាបត្តិ. សចេ ឧទកំ អត្ថិ, បដិច្ឆន្នដ្ឋានំ បន នត្ថិ, ភាជនេន នីហរិត្វា អាចមិតព្ពំ. ភាជនេ អសតិ បត្តេន នីហរិតព្ពំ, បត្តេបិ អសតិ អសន្តំ នាម ហោតិ. ‘‘ឥទំ អតិវិវដំ, បុរតោ អញ្ញំ ឧទកំ ភវិស្សតី’’តិ គតស្ស ឧទកំ អលភន្តស្សេវ ភិក្ខាចារវេលា ហោតិ, កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ពំ, ភុញ្ជិតុម្បិ អនុមោទិតុម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វច្ចកុដិយា យថាវុឌ្ឍំ វច្ចោ កាតព្ពោ, យោ ករេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាគតបដិបាដិយា វច្ចំ កាតុ’’ន្តិ (ចុឡវ. ៣៧៣) វចនតោ វច្ចកុដិំ បវិសន្តេន អាគតបដិបាដិយា បវិសិតព្ពំ. វច្ចកុដិយំ បស្សាវដ្ឋានេ នហានតិត្ថេតិ តីសុបិ អាគតបដិបាដិយេវ បមាណំ. ឥទំ វច្ចកុដិវត្តំ.

ឥតិ បាឡិមុត្តកវិនយវិនិច្ឆយសង្គហេ

ឧបជ្ឈាយាទិវត្តវិនិច្ឆយកថា សមត្តា.