២៨. ចតុបច្ចយភាជនីយវិនិច្ឆយកថា

១៩៤. ចតុបច្ចយភាជនន្តិ ចីវរាទីនំ ចតុន្នំ បច្ចយានំ ភាជនំ. តត្ថ ចីវរភាជនេ តាវ ចីវរបដិគ្គាហកោ វេទិតព្ពោ, ចីវរនិទហកោ វេទិតព្ពោ, ភណ្ឌាគារិកោ វេទិតព្ពោ, ភណ្ឌាគារំ វេទិតព្ពំ, ចីវរភាជកោ វេទិតព្ពោ, ចីវរភាជនំ វេទិតព្ពំ.

តត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤០-៣៤២) ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ចីវរបដិគ្គាហកំ សម្មន្និតុំ, យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, គហិតាគហិតញ្ច ជានេយ្យា’’តិ (មហាវ. ៣៤២) វចនតោ ឥមេហិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ ចីវរបដិគ្គាហកោ សម្មន្និតព្ពោ. តត្ថ បច្ឆា អាគតានម្បិ អត្តនោ ញាតកាទីនំ បឋមតរំ បដិគ្គណ្ហន្តោ វា ឯកច្ចស្មិំ បេមំ ទស្សេត្វា គណ្ហន្តោ វា លោភបកតិតាយ អត្តនោ បរិណាមេន្តោ វា ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ នាម. បឋមតរំ អាគតស្សបិ កោធវសេន បច្ឆា គណ្ហន្តោ វា ទុគ្គតមនុស្សេសុ អវមញ្ញំ កត្វា គណ្ហន្តោ វា ‘‘កិំ វោ ឃរេ ឋបនោកាសោ នត្ថិ, តុម្ហាកំ សន្តកំ គហេត្វា គច្ឆថា’’តិ ឯវំ សង្ឃស្ស លាភន្តរាយំ ករោន្តោ វា ទោសាគតិំ គច្ឆតិ នាម. យោ បន មុដ្ឋស្សតិ អសម្បជានោ, អយំ មោហាគតិំ គច្ឆតិ នាម. បច្ឆា អាគតានម្បិ ឥស្សរានំ ភយេន បឋមតរំ បដិគ្គណ្ហន្តោ វា ‘‘ចីវរបដិគ្គាហកដ្ឋានំ នាមេតំ ភារិយ’’ន្តិ សន្តសន្តោ វា ភយាគតិំ គច្ឆតិ នាម. ‘‘មយា ឥទញ្ចិទញ្ច គហិតំ, ឥទញ្ចិទញ្ច ន គហិត’’ន្តិ ឯវំ ជានន្តោ គហិតាគហិតំ ជានាតិ នាម. តស្មា យោ ឆន្ទាគតិអាទិវសេន ន គច្ឆតិ, ញាតកអញ្ញាតកអឌ្ឍទុគ្គតេសុ វិសេសំ អកត្វា អាគតបដិបាដិយា គណ្ហាតិ, សីលាចារបដិបត្តិយុត្តោ ហោតិ សតិមា មេធាវី ពហុស្សុតោ, សក្កោតិ ទាយកានំ វិស្សដ្ឋាយ វាចាយ បរិមណ្ឌលេហិ បទព្យញ្ជនេហិ អនុមោទនំ ករោន្តោ បសាទំ ជនេតុំ, ឯវរូបោ សម្មន្និតព្ពោ.

ឯវញ្ច បន សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរបដិគ្គាហកំ សម្មន្នេយ្យ, ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរបដិគ្គាហកំ សម្មន្នតិ, យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរបដិគ្គាហកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស. យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ចីវរបដិគ្គាហកោ, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ (មហាវ. ៣៤២) –

ឥតិ ឥមាយ កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា អន្តោវិហារេ សព្ពសង្ឃមជ្ឈេបិ ខណ្ឌសីមាយម្បិ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិយេវ. ឯវំ សម្មតេន ច វិហារបច្ចន្តេ វា បធានឃរេ វា ន អច្ឆិតព្ពំ. យត្ថ បន អាគតាគតា មនុស្សា សុខំ បស្សន្តិ, តាទិសេ ធុរវិហារដ្ឋានេ ពីជនិំ បស្សេ ឋបេត្វា សុនិវត្ថេន សុបារុតេន និសីទិតព្ពំ.

១៩៥. ចីវរនិទហកោបិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ចីវរនិទហកំ សម្មន្និតុំ, យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, និហិតានិហិតញ្ច ជានេយ្យា’’តិ វចនតោ បញ្ចង្គសមន្នាគតោ ភិក្ខុ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរនិទហកំ សម្មន្នេយ្យ, ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរនិទហកំ សម្មន្នតិ, យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរនិទហកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស. យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ចីវរនិទហកោ, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ (មហាវ. ៣៤២) –

ឥតិ ឥមាយ កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា វុត្តនយេនេវ សម្មន្និតព្ពោ.

១៩៦. ភណ្ឌាគារិកោបិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ភណ្ឌាគារិកំ សម្មន្និតុំ, យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, គុត្តាគុត្តញ្ច ជានេយ្យា’’តិ (មហាវ. ៣៤៣) វចនតោ បញ្ចង្គសមន្នាគតោ ភិក្ខុ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ភណ្ឌាគារិកំ សម្មន្នេយ្យា’’តិអាទិនា (មហាវ. ៣៤៣) នយេន កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា សម្មន្និតព្ពោ.

ឯត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៣) ច យត្ថ ឆទនាទីសុ កោចិ ទោសោ នត្ថិ, តំ គុត្តំ. យត្ថ បន ឆទនតិណំ វា ឆទនិដ្ឋកា វា យត្ថ កត្ថចិ បតិតា, យេន ឱវស្សតិ វា, មូសិកាទីនំ វា បវេសោ ហោតិ, ភិត្តិអាទីសុ វា កត្ថចិ ឆិទ្ទំ ហោតិ, ឧបចិកា វា ឧដ្ឋហន្តិ, តំ សព្ពំ អគុត្តំ នាម. តំ សល្លក្ខេត្វា ភណ្ឌាគារិកេន បដិសង្ខរិតព្ពំ. សីតសមយេ ទ្វារញ្ច វាតបានញ្ច សុបិហិតំ កាតព្ពំ. សីតេន ហិ ចីវរានិ កណ្ណកិតានិ ហោន្តិ. ឧណ្ហសមយេ អន្តរន្តរា វាតប្បវេសនត្ថំ វិវរិតព្ពំ. ឯវំ ករោន្តោ ហិ គុត្តាគុត្តំ ជានាតិ នាម.

១៩៧. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភណ្ឌាគារំ សម្មន្និតុំ, យំ សង្ឃោ អាកង្ខតិ វិហារំ វា អឌ្ឍយោគំ វា បាសាទំ វា ហម្មិយំ វា គុហំ វា’’តិ (មហាវ. ៣៤៣) វចនតោ ភណ្ឌាគារំ សម្មន្និត្វា ឋបេតព្ពំ. ឯត្ថ ច យោ អារាមមជ្ឈេ អារាមិកសាមណេរាទីហិ អវិវិត្តោ សព្ពេសំ សមោសរណដ្ឋានេ វិហារោ វា អឌ្ឍយោគោ វា ហោតិ, សោ សម្មន្និតព្ពោ. បច្ចន្តសេនាសនំ បន ន សម្មន្និតព្ពំ. ឥមំ បន ភណ្ឌាគារំ ខណ្ឌសីមំ គន្ត្វា ខណ្ឌសីមាយ និសិន្នេហិ សម្មន្និតុំ ន វដ្ដតិ. វិហារមជ្ឈេយេវ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ វិហារំ ភណ្ឌាគារំ សម្មន្នេយ្យា’’តិអាទិនា (មហាវ. ៣៤៣) នយេន កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា សម្មន្និតព្ពំ.

ចីវរបដិគ្គាហកាទីហិ បន តីហិបិ អត្តនោ វត្តំ ជានិតព្ពំ. តត្ថ ចីវរបដិគ្គាហកេន តាវ យំ យំ មនុស្សា ‘‘កាលចីវរ’’ន្តិ វា ‘‘អកាលចីវរ’’ន្តិ វា ‘‘អច្ចេកចីវរ’’ន្តិ វា ‘‘វស្សិកសាដិក’’ន្តិ វា ‘‘និសីទន’’ន្តិ វា ‘‘បច្ចត្ថរណ’’ន្តិ វា ‘‘មុខបុញ្ឆនចោឡ’’ន្តិ វា ទេន្តិ, តំ សព្ពំ ឯករាសិំ កត្វា មិស្សេត្វា ន គណ្ហិតព្ពំ, វិសុំ វិសុំ កត្វាវ គណ្ហិត្វា ចីវរនិទហកស្ស តថេវ អាចិក្ខិត្វា ទាតព្ពំ. ចីវរនិទហកេនបិ ភណ្ឌាគារិកស្ស ទទមានេន ‘‘ឥទំ កាលចីវរំ…បេ… ឥទំ មុខបុញ្ឆនចោឡ’’ន្តិ អាចិក្ខិត្វាវ ទាតព្ពំ. ភណ្ឌាគារិកេនបិ តថេវ វិសុំ វិសុំ សញ្ញាណំ កត្វា ឋបេតព្ពំ. តតោ សង្ឃេន ‘‘កាលចីវរំ អាហរា’’តិ វុត្តេ កាលចីវរមេវ ទាតព្ពំ…បេ… ‘‘មុខបុញ្ឆនចោឡំ អាហរា’’តិ វុត្តេ តទេវ ទាតព្ពំ. ឥតិ ភគវតា ចីវរបដិគ្គាហកោ អនុញ្ញាតោ, ចីវរនិទហកោ អនុញ្ញាតោ, ភណ្ឌាគារិកោ អនុញ្ញាតោ, ភណ្ឌាគារំ អនុញ្ញាតំ, ន ពាហុលិកតាយ, ន អសន្តុដ្ឋិតាយ, អបិច ខោ សង្ឃានុគ្គហាយ. សចេ ហិ អាហដាហដំ គហេត្វា ភិក្ខូ ភាជេយ្យុំ, នេវ អាហដំ, ន អនាហដំ, ន ទិន្នំ, ន អទិន្នំ, ន លទ្ធំ, ន អលទ្ធំ ជានេយ្យុំ, អាហដាហដំ ថេរាសនេ វា ទទេយ្យុំ, ខណ្ឌាខណ្ឌំ វា ឆិន្ទិត្វា គណ្ហេយ្យុំ, ឯវំ សតិ អយុត្តបរិភោគោ ច ហោតិ, ន ច សព្ពេសំ សង្គហោ កតោ ហោតិ. ភណ្ឌាគារេ បន ចីវរំ ឋបេត្វា ឧស្សន្នកាលេ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ តិចីវរំ វា ទ្វេ ទ្វេ វា ឯកេកំ វា ចីវរំ ទស្សន្តិ, លទ្ធាលទ្ធំ ជានិស្សន្តិ, អលទ្ធភាវំ ញត្វា សង្គហំ កាតុំ មញ្ញិស្សន្តីតិ.

១៩៨. ចីវរភាជកោវិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ចីវរភាជកំ សម្មន្និតុំ, យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ភាជិតាភាជិតញ្ច ជានេយ្យា’’តិ (មហាវ. ៣៤៣) វចនតោ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោយេវ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរភាជកំ សម្មន្នេយ្យា’’តិ(មហាវ. ៣៤៣) អាទិនា នយេន កម្មវាចាយ វា អបលោកនេន វា សម្មន្និត្វា ឋបេតព្ពោ.

ឯត្ថ សភាគានំ ភិក្ខូនំ អបាបុណន្តម្បិ មហគ្ឃចីវរំ ទេន្តោ ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ នាម. អញ្ញេសំ វុឌ្ឍតរានំ បាបុណន្តម្បិ មហគ្ឃចីវរំ អទត្វា អប្បគ្ឃំ ទេន្តោ ទោសាគតិំ គច្ឆតិ នាម. មោហមូឡ្ហោ ចីវរទានវត្តំ អជានន្តោ មោហាគតិំ គច្ឆតិ នាម. មុខរានំ នវកានម្បិ ភយេន អបាបុណន្តំ ឯវ មហគ្ឃំ ចីវរំ ទេន្តោ ភយាគតិំ គច្ឆតិ នាម. យោ ឯវំ ន គច្ឆតិ, សព្ពេសំ តុលាភូតោ បមាណភូតោ មជ្ឈត្តោ, សោ សម្មន្និតព្ពោ. តេនបិ ចីវរំ ភាជេន្តេន បឋមំ ‘‘ឥទំ ថូលំ, ឥទំ សណ្ហំ, ឥទំ ឃនំ, ឥទំ តនុកំ, ឥទំ បរិភុត្តំ, ឥទំ អបរិភុត្តំ, ឥទំ ទីឃតោ ឯត្តកំ, បុថុលតោ ឯត្តក’’ន្តិ ឯវំ វត្ថានិ វិចិនិត្វា ‘‘ឥទំ ឯត្តកំ អគ្ឃតិ, ឥទំ ឯត្តក’’ន្តិ ឯវំ អគ្ឃបរិច្ឆេទំ កត្វា សចេ សព្ពេសំ ឯកេកមេវ ទសទសអគ្ឃនកំ បាបុណាតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ បាបុណាតិ, យំ នវ វា អដ្ឋ វា អគ្ឃតិ, តំ អញ្ញេន ឯកអគ្ឃនកេន ច ទ្វិអគ្ឃនកេន ច សទ្ធិំ ពន្ធិត្វា ឯតេន ឧបាយេន សមេ បដិវីសេ ឋបេត្វា កុសោ បាតេតព្ពោ. សចេ ឯកេកស្ស ទីយមានេ ចីវរេ ទិវសោ នប្បហោតិ, ទស ទស ភិក្ខូ គណេត្វា ទស ទស ចីវរបដិវីសេ ឯកតោ ពន្ធិត្វា ភណ្ឌិកំ កត្វា ឯកោ ចីវរបដិវីសោ ឋបេតព្ពោ. ឯវំ ឋបិតេសុ ចីវរបដិវីសេសុ កុសោ បាតេតព្ពោ. តេហិបិ ភិក្ខូហិ បុន កុសបាតំ កត្វា ភាជេតព្ពំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សាមណេរានំ ឧបឌ្ឍបដិវីសំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៣) វចនតោ យេ សាមណេរា អត្តិស្សរា ភិក្ខុសង្ឃស្ស កត្តព្ពកម្មំ ន ករោន្តិ, ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាសុ យុត្តា អាចរិយុបជ្ឈាយានំយេវ វត្តបដិវត្តំ ករោន្តិ, អញ្ញេសំ ន ករោន្តិ, ឯតេសំយេវ ឧបឌ្ឍភាគោ ទាតព្ពោ. យេ បន បុរេភត្តញ្ច បច្ឆាភត្តញ្ច ភិក្ខុសង្ឃស្សេវ កត្តព្ពកិច្ចំ ករោន្តិ, តេសំ សមកោ ទាតព្ពោ. ឥទញ្ច បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នេន ភណ្ឌាគារេ ឋបិតេន អកាលចីវរេនេវ កថិតំ, កាលចីវរំ បន សមកំយេវ ទាតព្ពំ. តត្រុប្បាទវស្សាវាសិកំ សម្មុញ្ជនីពន្ធនាទិ សង្ឃស្ស ផាតិកម្មំ កត្វា គហេតព្ពំ. ឯតញ្ហេត្ថ សព្ពេសំ វត្តំ. ភណ្ឌាគារចីវរេបិ សចេ សាមណេរា អាគន្ត្វា ‘‘ភន្តេ, មយំ យាគុំ បចាម, ភត្តំ បចាម, ខជ្ជកំ បចាម, អប្បហរិតំ ករោម, ទន្តកដ្ឋំ អាហរាម, រង្គឆល្លិំ កប្បិយំ កត្វា ទេម, កិំ អម្ហេហិ ន កតំ នាមា’’តិ ឧក្កុដ្ឋិំ ករោន្តិ, សមភាគោវ ទាតព្ពោ. ឯតំយេវ វិរជ្ឈិត្វា ករោន្តិ, យេសញ្ច ករណភាវោ ន បញ្ញាយតិ, តេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សាមណេរានំ ឧបឌ្ឍបដិវីសំ ទាតុ’’ន្តិ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘សចេ សាមណេរា ‘កស្មា មយំ, ភន្តេ, សង្ឃកម្មំ ន ករោម, ករិស្សាមា’តិ យាចន្តិ, សមបដិវីសោ ទាតព្ពោ’’តិ វុត្តំ.

សចេ កោចិ ភិក្ខុ សកំ ភាគំ គហេត្វា សត្ថំ លភិត្វា នទិំ វា កន្តារំ វា ឧត្តរិត្វា ទិសាបក្កមិតុកាមោ ហោតិ, តស្ស ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧត្តរន្តស្ស សកំ ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៣) វចនតោ ចីវរេសុ ភណ្ឌាគារតោ ពហិ នីហដេសុ ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ភិក្ខុសង្ឃេ សន្និបតិតេ ចីវរភាជកេន ‘‘ឥមស្ស ភិក្ខុនោ កោដ្ឋាសេន ឯត្តកេន ភវិតព្ព’’ន្តិ តក្កេត្វា នយគ្គាហេន សមភាគេន ចីវរំ ទាតព្ពំ. តុលាយ តុលិតមិវ ហិ សមសមំ ទាតុំ ន សក្កា, តស្មា ឩនំ វា ហោតុ អធិកំ វា, ឯវំ តក្កេន នយេន ទិន្នំ សុទិន្នំ. នេវ ឩនកំ បុន ទាតព្ពំ, នាតិរិត្តំ បដិគ្គណ្ហិតព្ពំ. សចេ ទស ភិក្ខូ ហោន្តិ, សាដកាបិ ទសេវ, តេសុ ឯកោ ទ្វាទស អគ្ឃតិ, សេសា ទសគ្ឃនកា. សព្ពេសុ ទសគ្ឃនកវសេន កុសេ បាតិតេ យស្ស ភិក្ខុនោ ទ្វាទសគ្ឃនកោ កុសោ បាតិតោ, តេន យត្តកំ តស្មិំ បដិវីសេ អធិកំ, តត្តកំ អគ្ឃនកំ យំ កិញ្ចិ អត្តនោ សន្តកំ កប្បិយភណ្ឌំ ទត្វា សោ អតិរេកភាគោ គហេតព្ពោ. សចេ សព្ពេសំ បញ្ច បញ្ច វត្ថានិ បត្តានិ, សេសានិបិ អត្ថិ, ឯកេកំ បន ន បាបុណាតិ, ឆិន្ទិត្វា ទាតព្ពានិ.

ឆិន្ទន្តេន ច អឌ្ឍមណ្ឌលាទីនំ វា ឧបាហនត្ថវិកាទីនំ វា បហោនកានិ ខណ្ឌានិ កត្វា ទាតព្ពានិ. ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន ចតុរង្គុលវិត្ថារម្បិ អនុវាតប្បហោនកាយាមំ ខណ្ឌំ កត្វា ទាតុំ វដ្ដតិ, អបរិភោគំ បន ន កាតព្ពំ. សចេបិ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ កោដ្ឋាសេ ឯកំ វា ទ្វេ វា វត្ថានិ នប្បហោន្តិ, តត្ថ អញ្ញំ សាមណកំ បរិក្ខារំ ឋបេត្វា យោ តេន តុស្សតិ, តស្ស តំ ភាគំ កត្វា បច្ឆា កុសបាតោ កាតព្ពោ. សចេ ទស ទស ភិក្ខូ គណេត្វា វគ្គំ ករោន្តានំ ឯកោ វគ្គោ ន បូរតិ, អដ្ឋ វា នវ វា ហោន្តិ, តេសំ អដ្ឋ វា នវ វា កោដ្ឋាសា ‘‘តុម្ហេ ឥមេ គហេត្វា វិសុំ ភាជេថា’’តិ ទាតព្ពា. ឯវំ ទត្វា បច្ឆា កុសបាតោ កាតព្ពោ.

១៩៩. ឥទានិ ‘‘អដ្ឋិមា, ភិក្ខវេ, មាតិកា ចីវរស្ស ឧប្បាទាយ, សីមាយ ទេតិ, កតិកាយ ទេតិ, ភិក្ខាបញ្ញត្តិយា ទេតិ, សង្ឃស្ស ទេតិ, ឧភតោសង្ឃស្ស ទេតិ, វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្ស ទេតិ, អាទិស្ស ទេតិ, បុគ្គលស្ស ទេតី’’តិ (មហាវ. ៣៧៩) ចីវរានំ បដិលាភខេត្តទស្សនត្ថំ យា តា អដ្ឋ មាតិកា វុត្តា, តាសំ វសេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

តត្ថ ‘‘សីមាយ ទម្មី’’តិ ឯវំ សីមំ បរាមសិត្វា ទេន្តោ សីមាយ ទេតិ នាម. ឯវំ សីមាយ ទិន្នំ យាវតិកា ភិក្ខូ អន្តោសីមាគតា, តេហិ ភាជេតព្ពំ. សីមា ច នាមេសា ខណ្ឌសីមា ឧបចារសីមា សមានសំវាសសីមា អវិប្បវាសសីមា លាភសីមា គាមសីមា និគមសីមា នគរសីមា អព្ភន្តរសីមា ឧទកុក្ខេបសីមា ជនបទសីមា រដ្ឋសីមា រជ្ជសីមា ទីបសីមា ចក្កវាឡសីមាតិ បន្នរសវិធា ហោតិ. តត្ថ ខណ្ឌសីមា សីមាកថាយំ វុត្តាវ. ឧបចារសីមា នាម បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបេន, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានេន បរិច្ឆិន្នា ហោតិ. អបិច ភិក្ខូនំ ធុវសន្និបាតដ្ឋានតោ បរិយន្តេ ឋិតភោជនសាលតោ វា និពទ្ធវសនអាវាសតោ វា ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ទ្វិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តោ ឧបចារសីមាតិ វេទិតព្ពា. សា បន អាវាសេសុ វឌ្ឍន្តេសុ វឌ្ឍតិ, បរិហាយន្តេសុ បរិហាយតិ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘ភិក្ខូសុបិ វឌ្ឍន្តេសុ វឌ្ឍតី’’តិ វុត្តំ. តស្មា សចេ វិហារេ សន្និបតិតភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា យោជនសតម្បិ បូរេត្វា និសីទន្តិ, យោជនសតម្បិ ឧបចារសីមាវ ហោតិ, សព្ពេសំ លាភោ បាបុណាតិ. សមានសំវាសអវិប្បវាសសីមាទ្វយម្បិ វុត្តមេវ. លាភសីមា នាម នេវ សម្មាសម្ពុទ្ធេន អនុញ្ញាតា, ន ធម្មសង្គាហកត្ថេរេហិ ឋបិតា, អបិច ខោ រាជរាជមហាមត្តា វិហារំ ការេត្វា គាវុតំ វា អឌ្ឍយោជនំ វា យោជនំ វា សមន្តតោ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘អយំ អម្ហាកំ វិហារស្ស លាភសីមា’’តិ នាមលិខិតកេ ថម្ភេ និខណិត្វា ‘‘យំ ឯត្ថន្តរេ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ អម្ហាកំ វិហារស្ស ទេមា’’តិ សីមា ឋបេន្តិ, អយំ លាភសីមា នាម. គាមនិគមនគរអព្ភន្តរឧទកុក្ខេបសីមាបិ វុត្តា ឯវ.

ជនបទសីមា នាម កាសិកោសលរដ្ឋាទីនំ អន្តោ ពហូ ជនបទា ហោន្តិ, តត្ថ ឯកេកោ ជនបទបរិច្ឆេទោ ជនបទសីមា. រដ្ឋសីមា នាម កាសិកោសលាទិរដ្ឋបរិច្ឆេទោ. រជ្ជសីមា នាម ‘‘ចោឡភោគោ កេរឡភោគោ’’តិ ឯវំ ឯកេកស្ស រញ្ញោ អាណាបវត្តិដ្ឋានំ. ទីបសីមា នាម សមុទ្ទន្តេន បរិច្ឆិន្នមហាទីបា ច អន្តរទីបា ច. ចក្កវាឡសីមា ចក្កវាឡបព្ពតេនេវ បរិច្ឆិន្នា. ឯវមេតាសុ សីមាសុ ខណ្ឌសីមាយ កេនចិ កម្មេន សន្និបតិតំ សង្ឃំ ទិស្វា ‘‘ឯត្ថេវ សីមាយ សង្ឃស្ស ទេមី’’តិ វុត្តេ យាវតិកា ភិក្ខូ អន្តោខណ្ឌសីមាគតា, តេហិ ភាជេតព្ពំ. តេសំយេវ ហិ តំ បាបុណាតិ, អញ្ញេសំ សីមន្តរិកាយ វា ឧបចារសីមាយ វា ឋិតានម្បិ ន បាបុណាតិ. ខណ្ឌសីមាយ ឋិតេ បន រុក្ខេ វា បព្ពតេ វា ឋិតស្ស ហេដ្ឋា វា បថវីវេមជ្ឈគតស្ស បាបុណាតិយេវ. ‘‘ឥមិស្សា ឧបចារសីមាយ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នំ បន ខណ្ឌសីមាសីមន្តរិកាសុ ឋិតានម្បិ បាបុណាតិ. ‘‘សមានសំវាសសីមាយ ទម្មី’’តិ ទិន្នំ បន ខណ្ឌសីមាសីមន្តរិកាសុ ឋិតានំ ន បាបុណាតិ. អវិប្បវាសសីមាលាភសីមាសុ ទិន្នំ តាសុ សីមាសុ អន្តោគតានំ បាបុណាតិ. គាមសីមាទីសុ ទិន្នំ តាសំ សីមានំ អព្ភន្តរេ ពទ្ធសីមាយ ឋិតានម្បិ បាបុណាតិ. អព្ភន្តរសីមាឧទកុក្ខេបសីមាសុ ទិន្នំ តត្ថ អន្តោគតានំយេវ បាបុណាតិ. ជនបទរដ្ឋរជ្ជទីបចក្កវាឡសីមាសុបិ គាមសីមាទីសុ វុត្តសទិសោយេវ វិនិច្ឆយោ.

សចេ បន ជម្ពុទីបេ ឋិតោ ‘‘តម្ពវណ្ណិទីបេ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វទតិ, តម្ពបណ្ណិទីបតោ ឯកោបិ អាគន្ត្វា សព្ពេសំ គណ្ហិតុំ លភតិ. សចេបិ តត្រេវ ឯកោ សភាគភិក្ខុ សភាគានំ ភាគំ គណ្ហាតិ, ន វារេតព្ពោ. ឯវំ តាវ យោ សីមំ បរាមសិត្វា ទេតិ, តស្ស ទានេ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. យោ បន ‘‘អសុកសីមាយ’’ន្តិ វត្តុំ ន ជានាតិ, កេវលំ ‘‘សីមា’’តិ វចនមត្តមេវ ជានន្តោ វិហារំ អាគន្ត្វា ‘‘សីមាយ ទម្មី’’តិ វា ‘‘សីមដ្ឋកសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វា ភណតិ, សោ បុច្ឆិតព្ពោ ‘‘សីមា នាម ពហុវិធា, កតរសីមំ សន្ធាយ ភណសី’’តិ. សចេ វទតិ ‘‘អហំ ‘អសុកសីមា’តិ ន ជានាមិ, សីមដ្ឋកសង្ឃោ ភាជេត្វា គណ្ហតូ’’តិ, កតរសីមាយ ភាជេតព្ពំ? មហាសីវត្ថេរោ កិរាហ ‘‘អវិប្បវាសសីមាយា’’តិ. តតោ នំ អាហំសុ ‘‘អវិប្បវាសសីមា នាម តិយោជនាបិ ហោតិ, ឯវំ សន្តេ តិយោជនេ ឋិតា លាភំ គណ្ហិស្សន្តិ, តិយោជនេ ឋត្វា អាគន្តុកវត្តំ បូរេត្វា អារាមំ បវិសិតព្ពំ ភវិស្សតិ, គមិកោ តិយោជនំ គន្ត្វា សេនាសនំ អាបុច្ឆិស្សតិ, និស្សយប្បដិបន្នស្ស តិយោជនាតិក្កមេ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភិស្សតិ, បារិវាសិកេន តិយោជនំ អតិក្កមិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋបេតព្ពំ ភវិស្សតិ, ភិក្ខុនិយា តិយោជនេ ឋត្វា អារាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆិតព្ពំ ភវិស្សតិ, សព្ពម្បេតំ ឧបចារសីមាបរិច្ឆេទវសេនេវ កាតុំ វដ្ដតិ, តស្មា ឧបចារសីមាយ ភាជេតព្ព’’ន្តិ.

២០០. កតិកាយ ទេតីតិ ឯត្ថ បន កតិកា នាម សមានលាភកតិកា. តត្រេវំ កតិកា កាតព្ពា, ឯកស្មិំ វិហារេ សន្និបតិតេហិ ភិក្ខូហិ យំ វិហារំ សង្គណ្ហិតុកាមា សមានលាភំ កាតុំ ឥច្ឆន្តិ, តស្ស នាមំ គហេត្វា ‘‘អសុកោ នាម វិហារោ បោរាណកោ’’តិ វា ‘‘ពុទ្ធាធិវុត្ថោ’’តិ វា ‘‘អប្បលាភោ’’តិ វា យ កិញ្ចិ ការណំ វត្វា ‘‘តំ វិហារំ ឥមិនា វិហារេន សទ្ធិំ ឯកលាភំ កាតុំ សង្ឃស្ស រុច្ចតី’’តិ តិក្ខត្តុំ សាវេតព្ពំ. ឯត្តាវតា តស្មិំ វិហារេ និសិន្នោបិ ឥធ និសិន្នោវ ហោតិ. តស្មិំ វិហារេបិ សង្ឃេន ឯវមេវ កាតព្ពំ. ឯត្តាវតា ឥធ និសិន្នោបិ តស្មិំ និសិន្នោវ ហោតិ. ឯកស្មិំ វិហារេ លាភេ ភាជិយមានេ ឥតរស្មិំ ឋិតស្ស ភាគំ គហេតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ ឯកេន វិហារេន សទ្ធិំ ពហូបិ អាវាសា ឯកលាភា កាតព្ពា. ឯវញ្ច កតេ ឯកស្មិំ អាវាសេ ទិន្នេ សព្ពត្ថ ទិន្នំ ហោតិ.

២០១. ភិក្ខាបញ្ញត្តិ នាម អត្តនោ បរិច្ចាគបញ្ញាបនដ្ឋានំ, យត្ថ សង្ឃស្ស ធុវការា ករីយន្តិ. ឯត្ថ ច យស្មិំ វិហារេ ឥមស្ស ចីវរទាយកស្ស សន្តកំ សង្ឃស្ស បាកវដ្ដំ វា វត្តតិ, យស្មិំ វិហារេ ភិក្ខូ អត្តនោ ភារំ កត្វា សទា គេហេ ភោជេតិ, យត្ថ វា តេន អាវាសោ ការិតោ, សលាកភត្តាទីនិ វា និពទ្ធានិ, ឥមេ ធុវការា នាម. យេន បន សកលោបិ វិហារោ បតិដ្ឋាបិតោ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, តស្មា សចេ សោ ‘‘យត្ថ មយ្ហំ ធុវការា ករីយន្តិ, តត្ថ ទម្មី’’តិ វា ‘‘តត្ថ ទេថា’’តិ វា ភណតិ, ពហូសុ ចេបិ ឋានេសុ ធុវការា ហោន្តិ, សព្ពត្ថ ទិន្នមេវ ហោតិ. សចេ បន ឯកស្មិំ វិហារេ ភិក្ខូ ពហុតរា ហោន្តិ, តេហិ វត្តព្ពំ ‘‘តុម្ហាកំ ធុវការេ ឯកត្ថ ភិក្ខូ ពហូ, ឯកត្ថ អប្បកា’’តិ. សចេ ‘‘ភិក្ខុគណនាយ គណ្ហថា’’តិ ភណតិ, តថា ភាជេត្វា គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. ឯត្ថ ច វត្ថភេសជ្ជាទិ អប្បកម្បិ សុខេន ភាជីយតិ. យទិ បន មញ្ចោ វា បីឋំ វា ឯកមេវ ហោតិ, តំ បុច្ឆិត្វា យស្ស វិហារស្ស, ឯកវិហារេបិ វា យស្ស សេនាសនស្ស សោ វិចារេតិ, តត្ថ ទាតព្ពំ. សចេបិ ‘‘អសុកភិក្ខុ គណ្ហតូ’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ. អថ ‘‘មយ្ហំ ធុវការេ ទេថា’’តិ វត្វា អវិចារេត្វា គច្ឆតិ, សង្ឃស្សបិ វិចារេតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ បន វិចារេតព្ពំ, ‘‘សង្ឃត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានេ ទេថា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ តត្ថ សេនាសនំ បរិបុណ្ណំ ហោតិ, យត្ថ នប្បហោតិ, តត្ថ ទាតព្ពំ. សចេ ឯកោ ភិក្ខុ ‘‘មយ្ហំ វសនដ្ឋានេ សេនាសនបរិភោគភណ្ឌំ នត្ថី’’តិ វទតិ, តត្ថ ទាតព្ពំ.

២០២. សង្ឃស្ស ទេតីតិ ឯត្ថ បន សចេ វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទេតិ, ឧបចារសីមាយ ឋិតេន សង្ឃេន ឃណ្ដិំ បហរិត្វា កាលំ ឃោសេត្វា ភាជេតព្ពានិ, សីមដ្ឋកស្ស អសម្បត្តស្សបិ ភាគំ គណ្ហន្តោ ន វារេតព្ពោ. វិហារោ មហា ហោតិ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ វត្ថេសុ ទីយមានេសុ អលសជាតិកា មហាថេរា បច្ឆា អាគច្ឆន្តិ, ‘‘ភន្តេ, វីសតិវស្សានំ ទីយតិ, តុម្ហាកំ ឋិតិកា អតិក្កន្តា’’តិ ន វត្តព្ពា, ឋិតិកំ ឋបេត្វា តេសំ ទត្វា បច្ឆា ឋិតិភាយ ទាតព្ពំ. ‘‘អសុកវិហារេ កិរ ពហុ ចីវរំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ សុត្វា យោជនន្តរិកវិហារតោបិ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, សម្បត្តសម្បត្តានំ ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពំ, អសម្បត្តានម្បិ ឧបចារសីមំ បវិដ្ឋានំ អន្តេវាសិកាទីសុ គណ្ហន្តេសុ ទាតព្ពមេវ. ‘‘ពហិឧបចារសីមាយ ឋិតានំ ទេថា’’តិ វទន្តិ, ន ទាតព្ពំ. សចេ បន ឧបចារសីមំ ឱក្កន្តេហិ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា អត្តនោ វិហារទ្វារេ វា អន្តោវិហារេយេវ វា ហោន្តិ, បរិសវសេន វឌ្ឍិតា នាម សីមា ហោតិ, តស្មា ទាតព្ពំ. សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបិ បច្ឆា អាគតានំ ទាតព្ពមេវ. ទុតិយភាគេ បន ថេរាសនំ អារុឡ្ហេ អាគតានំ បឋមភាគោ ន បាបុណាតិ, ទុតិយភាគតោ វស្សគ្គេន ទាតព្ពំ.

ឯកស្មិំ វិហារេ ទស ភិក្ខូ ហោន្តិ, ទស វត្ថានិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទេន្តិ, បាដេក្កំ ភាជេតព្ពានិ. សចេ ‘‘សព្ពានេវ អម្ហាកំ បាបុណន្តី’’តិ គហេត្វា គច្ឆន្តិ, ទុប្បាបិតានិ ចេវ ទុគ្គហិតានិ ច, គតគតដ្ឋានេ សង្ឃិកានេវ ហោន្តិ. ឯកំ បន ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ឥទំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស បាបេត្វា ‘‘សេសានិ អម្ហាកំ បាបុណន្តី’’តិ គហេតុំ វដ្ដតិ. ឯកមេវ វត្ថំ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ អាហរន្តិ, អភាជេត្វាវ ‘‘អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហន្តិ, ទុប្បាបិតញ្ចេវ ទុគ្គហិតញ្ច. សត្ថកេន វា ហលិទ្ទិអាទិនា វា លេខំ កត្វា ឯកកោដ្ឋាសំ ‘‘ឥទំ ឋានំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស បាបេត្វា ‘‘សេសំ អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គហេតុំ វដ្ដតិ. យំ បន វត្ថស្សេវ បុប្ផំ វា វលិ វា, តេន បរិច្ឆេទំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ ឯកំ តន្តំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ឥទំ ឋានំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ ថេរស្ស ទត្វា ‘‘សេសំ អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហន្តិ, វដ្ដតិ. ខណ្ឌំ ខណ្ឌំ ឆិន្ទិត្វា ភាជិយមានំ វដ្ដតិយេវ.

ឯកភិក្ខុកេ វិហារេ សង្ឃស្ស ចីវរេសុ ឧប្បន្នេសុ សចេ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ សោ ភិក្ខុ ‘‘សព្ពានិ មយ្ហំ បាបុណន្តី’’តិ គណ្ហាតិ, សុគ្គហិតានិ, ឋិតិកា បន ន តិដ្ឋតិ. សចេ ឯកេកំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ឥទំ មយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហាតិ, ឋិតិកា តិដ្ឋតិ. តត្ថ អដ្ឋិតាយ ឋិតិកាយ បុន អញ្ញស្មិំ ចីវរេ ឧប្បន្នេ សចេ ឯកោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, មជ្ឈេ ឆិន្ទិត្វា ទ្វីហិបិ គហេតព្ពំ. ឋិតាយ ឋិតិកាយ បុន អញ្ញស្មិំ ចីវរេ ឧប្បន្នេ សចេ នវកតរោ អាគច្ឆតិ, ឋិតិកា ហេដ្ឋា ឱរោហតិ. សចេ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, ឋិតិកា ឧទ្ធំ អារោហតិ. អថ អញ្ញោ នត្ថិ, បុន អត្តនោ បាបេត្វា គហេតព្ពំ. ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា យេន កេនចិ អាការេន សង្ឃំ អាមសិត្វា ទិន្នំ បន បំសុកូលិកានំ ន វដ្ដតិ ‘‘គហបតិចីវរំ បដិក្ខិបាមិ, បំសុកូលិកង្គំ សមាទិយាមី’’តិ វុត្តត្តា, ន បន អកប្បិយត្តា. ភិក្ខុសង្ឃេន អបលោកេត្វា ទិន្នម្បិ ន គហេតព្ពំ. យំ បន ភិក្ខុ អត្តនោ សន្តកំ ទេតិ, តំ ភិក្ខុទត្តិយំ នាម វដ្ដតិ, បំសុកូលំ បន ន ហោតិ. ឯវំ សន្តេបិ ធុតង្គំ ន ភិជ្ជតិ. ‘‘ភិក្ខូនំ ទេម, ថេរានំ ទេមា’’តិ វុត្តេ បន បំសុកូលិកានម្បិ វដ្ដតិ, ‘‘ឥទំ វត្ថំ សង្ឃស្ស ទេម, ឥមិនា ឧបាហនត្ថវិកបត្តត្ថវិកអាយោគអំសពទ្ធកាទីនិ ករោន្តូ’’តិ ទិន្នម្បិ វដ្ដតិ. បត្តត្ថវិកាទីនំ អត្ថាយ ទិន្នានិ ពហូនិបិ ហោន្តិ, ចីវរត្ថាយបិ បហោន្តិ, តតោ ចីវរំ កត្វា បារុបិតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន សង្ឃោ ភាជិតាតិរិត្តានិ វត្ថានិ ឆិន្ទិត្វា ឧបាហនត្ថវិកាទីនំ អត្ថាយ ភាជេតិ, តតោ គហេតុំ ន វដ្ដតិ. សាមិកេហិ វិចារិតមេវ ហិ វដ្ដតិ, ន ឥតរំ. បំសុកូលិកំ ‘‘សង្ឃស្ស ធម្មករណបដាទីនំ អត្ថាយ ទេមា’’តិ វុត្តេបិ គហេតុំ វដ្ដតិ, បរិក្ខារោ នាម បំសុកូលិកានម្បិ ឥច្ឆិតព្ពោ. យំ តត្ថ អតិរេកំ ហោតិ, តំ ចីវរេបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ. សុត្តំ សង្ឃស្ស ទេន្តិ, បំសុកូលិកេហិបិ គហេតព្ពំ. អយំ តាវ វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នេសុ វិនិច្ឆយោ. សចេ បន ពហិឧបចារសីមាយ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ សង្ឃត្ថេរស្ស វា សង្ឃនវកស្ស វា អារោចេតិ, សចេបិ យោជនំ ផរិត្វា បរិសា ឋិតា ហោតិ, ឯកាពទ្ធា ចេ, សព្ពេសំ បាបុណាតិ. យេ បន ទ្វាទសហិ ហត្ថេហិ បរិសំ អសម្បត្តា, តេសំ ន បាបុណាតិ.

២០៣. ឧភតោសង្ឃស្ស ទេតីតិ ឯត្ថ ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ‘‘ទ្វិធា សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ, ‘‘ទ្វិន្នំ សង្ឃានំ ទម្មី’’តិ, ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីសង្ឃស្ស ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ឧភតោសង្ឃស្ស ទិន្នមេវ ហោតិ. តត្ថ សចេ ពហុកាបិ ភិក្ខូ ហោន្តិ, ឯកា ភិក្ខុនី ហោតិ, ឧបឌ្ឍំ ទាតព្ពំ, ទ្វេ ភាគេ សមេ កត្វា ឯកោ ភាគោ ទាតព្ពោតិ អត្ថោ. សចេ ពហុកាបិ ភិក្ខុនិយោ ហោន្តិ, ឯកោ ភិក្ខុ ហោតិ, ឧបឌ្ឍំ ទាតព្ពំ. ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ច ទម្មី’’តិ វុត្តេ សចេ ទស ទស ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច ហោន្តិ, ឯកវីសតិ បដិវីសេ កត្វា ឯកោ បុគ្គលស្ស ទាតព្ពោ, ទស ភិក្ខុសង្ឃស្ស, ទស ភិក្ខុនីសង្ឃស្ស. យេន បុគ្គលិកោ លទ្ធោ, សោ សង្ឃតោបិ អត្តនោ វស្សគ្គេន គហេតុំ លភតិ. កស្មា? ឧភតោសង្ឃគ្គហណេន គហិតត្តា. ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ច ចេតិយស្ស ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ. ឥធ បន ចេតិយស្ស សង្ឃតោ បាបុណនកោដ្ឋាសោ នាម នត្ថិ, ឯកបុគ្គលស្ស បត្តកោដ្ឋាសសមោវ កោដ្ឋាសោ ហោតិ. ‘‘ឧភតោសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ បន ទ្វាវីសតិ កោដ្ឋាសេ កត្វា ទស ភិក្ខូនំ, ទស ភិក្ខុនីនំ, ឯកោ បុគ្គលស្ស, ឯកោ ចេតិយស្ស ទាតព្ពោ. តត្ថ បុគ្គលោ សង្ឃតោបិ អត្តនោ វស្សគ្គេន គហេតុំ លភតិ, ចេតិយស្ស ឯកោយេវ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទម្មី’’តិ វុត្តេ បន ន មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ទាតព្ពំ, ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច គណេត្វា ទាតព្ពំ. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វុត្តេ បន បុគ្គលោ វិសុំ ន លភតិ, បាបុណនដ្ឋានតោ ឯកមេវ លភតិ. កស្មា? ភិក្ខុសង្ឃគ្គហណេន គហិតត្តា. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេបិ ចេតិយស្ស ឯកបុគ្គលបដិវីសោ លព្ភតិ, បុគ្គលស្ស វិសុំ ន លព្ភតិ, តស្មា ឯកំ ចេតិយស្ស ទត្វា អវសេសំ ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច គណេត្វា ភាជេតព្ពំ.

‘‘ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទម្មី’’តិ វុត្តេបិ មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ន ទាតព្ពំ, បុគ្គលគណនាយ ឯវ វិភជិតព្ពំ. ‘‘ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ច, ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច ចេតិយស្ស ច, ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ ឯវំ វុត្តេបិ ចេតិយស្ស ឯកបដិវីសោ លព្ភតិ, បុគ្គលស្ស វិសុំ នត្ថិ, ភិក្ខូ ច ភិក្ខុនិយោ ច គណេត្វា ឯវ ភាជេតព្ពំ. យថា ច ភិក្ខុសង្ឃំ អាទិំ កត្វា នយោ នីតោ, ឯវំ ភិក្ខុនីសង្ឃំ អាទិំ កត្វាបិ នេតព្ពោ.

‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វុត្តេ បុគ្គលស្ស វិសុំ ន លព្ភតិ, វស្សគ្គេនេវ គហេតព្ពំ. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ បន ចេតិយស្ស វិសុំ បដិវីសោ លព្ភតិ. ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេបិ ចេតិយស្សេវ វិសុំ លព្ភតិ, ន បុគ្គលស្ស. ‘‘ភិក្ខូនញ្ច តុយ្ហញ្ចា’’តិ វុត្តេបិ វិសុំ ន លព្ភតិ, ‘‘ភិក្ខូនញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេ បន ចេតិយស្ស លព្ភតិ. ‘‘ភិក្ខូនញ្ច តុយ្ហញ្ច ចេតិយស្ស ចា’’តិ វុត្តេបិ ចេតិយស្សេវ វិសុំ លព្ភតិ, ន បុគ្គលស្ស. ភិក្ខុនីសង្ឃំ អាទិំ កត្វាបិ ឯវមេវ យោជេតព្ពំ.

បុព្ពេ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ឧភតោសង្ឃស្ស ទានំ ទេន្តិ, ភគវា មជ្ឈេ និសីទតិ, ទក្ខិណតោ ភិក្ខូ, វាមតោ ភិក្ខុនិយោ និសីទន្តិ, ភគវា ឧភិន្នំ សង្ឃត្ថេរោ, តទា ភគវា អត្តនា លទ្ធបច្ចយេ អត្តនាបិ បរិភុញ្ជតិ, ភិក្ខូនម្បិ ទាបេតិ. ឯតរហិ បន បណ្ឌិតមនុស្សា សធាតុកំ បដិមំ វា ចេតិយំ វា ឋបេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ឧភតោសង្ឃស្ស ទានំ ទេន្តិ, បដិមាយ វា ចេតិយស្ស វា បុរតោ អាធារកេ បត្តំ ឋបេត្វា ទក្ខិណោទកំ ទត្វា ‘‘ពុទ្ធានំ ទេមា’’តិ, តត្ថ បឋមំ ខាទនីយភោជនីយំ ទេន្តិ, វិហារំ វា អាហរិត្វា ‘‘ឥទំ ចេតិយស្ស ទេមា’’តិ បិណ្ឌបាតញ្ច មាលាគន្ធាទីនិ ច ទេន្តិ, តត្ថ កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ? មាលាគន្ធាទីនិ តាវ ចេតិយេ អារោបេតព្ពានិ, វត្ថេហិ បដាកា, តេលេន បទីបា កាតព្ពា. បិណ្ឌបាតមធុផាណិតាទីនិ បន យោ និពទ្ធចេតិយជគ្គកោ ហោតិ បព្ពជិតោ វា គហដ្ឋោ វា, តស្ស ទាតព្ពានិ. និពទ្ធជគ្គកេ អសតិ អាហដភត្តំ ឋបេត្វា វត្តំ កត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, ឧបកដ្ឋេ កាលេ ភុញ្ជិត្វា បច្ឆាបិ វត្តំ កាតុំ វដ្ដតិយេវ. មាលាគន្ធាទីសុ ច យំ កិញ្ចិ ‘‘ឥទំ ហរិត្វា ចេតិយេ បូជំ ករោថា’’តិ វុត្តេ ទូរម្បិ ហរិត្វា បូជេតព្ពំ, ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ហរា’’តិ វុត្តេបិ ហរិតព្ពំ. សចេ បន ‘‘អហំ បិណ្ឌាយ ចរាមិ, អាសនសាលាយ ភិក្ខូ អត្ថិ, តេ ហរិស្សន្តី’’តិ វុត្តេ ‘‘ភន្តេ, តុយ្ហមេវ ទម្មី’’តិ វទតិ, ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អថ បន ‘‘ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទស្សាមី’’តិ ហរន្តស្ស គច្ឆតោ អន្តរាវ កាលោ ឧបកដ្ឋោ ហោតិ, អត្តនោ បាបេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

២០៤. វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្ស ទេតីតិ ឯត្ថ បន សចេ វិហារំ បវិសិត្វា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទេតិ, យត្តកា ភិក្ខូ តស្មិំ អាវាសេ វស្សច្ឆេទំ អកត្វា បុរិមវស្សំវុដ្ឋា, តេហិ ភាជេតព្ពំ, អញ្ញេសំ ន បាបុណាតិ. ទិសាបក្កន្តស្សបិ សតិ គាហកេ យាវ កថិនស្សុព្ភារា ទាតព្ពំ. ‘‘អនត្ថតេ បន កថិនេ អន្តោហេមន្តេ ឯវញ្ច វត្វា ទិន្នំ បច្ឆិមវស្សំវុដ្ឋានម្បិ បាបុណាតី’’តិ លក្ខណញ្ញូ វទន្តិ. អដ្ឋកថាសុ បនេតំ ន វិចារិតំ. សចេ បន ពហិឧបចារសីមាយំ ឋិតោ ‘‘វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វទតិ, សម្បត្តានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. អថ ‘‘អសុកវិហារេ វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្សា’’តិ វទតិ, តត្រ វស្សំវុដ្ឋានមេវ យាវ កថិនស្សុព្ភារា បាបុណាតិ. សចេ បន គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ ឯវំ វទតិ, តត្រ សម្មុខីភូតានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា. អន្តោវស្សេយេវ ‘‘វស្សំ វសន្តានំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ ឆិន្នវស្សា ន លភន្តិ, វស្សំ វសន្តាវ លភន្តិ. ចីវរមាសេ បន ‘‘វស្សំ វសន្តានំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបគតានំយេវ បាបុណាតិ, បុរិមិកាយ វស្សូបគតានញ្ច ឆិន្នវស្សានញ្ច ន បាបុណាតិ.

ចីវរមាសតោ បដ្ឋាយ យាវ ហេមន្តស្ស បច្ឆិមោ ទិវសោ, តាវ ‘‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វុត្តេ កថិនំ អត្ថតំ វា ហោតុ អនត្ថតំ វា, អតីតវស្សំវុដ្ឋានមេវ បាបុណាតិ. គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ វុត្តេ បន មាតិកា អារោបេតព្ពា ‘‘អតីតបស្សាវាសស្ស បញ្ច មាសា អតិក្កន្តា, អនាគតោ ចាតុមាសច្ចយេន ភវិស្សតិ, កតរវស្សាវាសស្ស ទេសី’’តិ. សចេ ‘‘អតីតវស្សំវុដ្ឋានំ ទម្មី’’តិ វទតិ, តំ អន្តោវស្សំវុដ្ឋានមេវ បាបុណាតិ, ទិសាបក្កន្តានម្បិ សភាគា គណ្ហិតុំ លភន្តិ. សចេ ‘‘អនាគតេ វស្សាវាសិកំ ទម្មី’’តិ វទតិ, តំ ឋបេត្វា វស្សូបនាយិកទិវសេ គហេតព្ពំ. អថ ‘‘អគុត្តោ វិហារោ, ចោរភយំ អត្ថិ, ន សក្កា ឋបេតុំ គណ្ហិត្វា វា អាហិណ្ឌិតុ’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘សម្បត្តានំ ទម្មី’’តិ វទតិ, ភាជេត្វា គហេតព្ពំ. សចេ វទតិ ‘‘ឥតោ មេ, ភន្តេ, តតិយេ វស្សេ វស្សាវាសិកំ ន ទិន្នំ, តំ ទម្មី’’តិ, តស្មិំ អន្តោវស្សេ វុដ្ឋភិក្ខូនំ បាបុណាតិ. សចេ តេ ទិសា បក្កន្តា, អញ្ញោ វិស្សាសិកោ គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ. អថេកោយេវ អវសិដ្ឋោ, សេសា កាលកតា, សព្ពំ ឯកស្សេវ បាបុណាតិ. សចេ ឯកោបិ នត្ថិ, សង្ឃិកំ ហោតិ, សម្មុខីភូតេហិ ភាជេតព្ពំ.

២០៥. អាទិស្ស ទេតីតិ ឯត្ថ បន យាគុយា វា ភត្តេ វា ខាទនីយេ វា ចីវរេ វា សេនាសនេ វា ភេសជ្ជេ វា អាទិសិត្វា បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទេន្តោ អាទិស្ស ទេតិ នាម. តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ភិក្ខូ អជ្ជតនាយ វា ស្វាតនាយ វា យាគុយា និមន្តេត្វា តេសំ ឃរំ បវិដ្ឋានំ យាគុំ ទេតិ, យាគុំ ទត្វា បីតាយ យាគុយា ‘‘ឥមានិ ចីវរានិ យេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតា, តេសំ ទម្មី’’តិ ទេតិ, យេហិ និមន្តិតេហិ យាគុ បីតា, តេសំយេវ បាបុណាតិ. យេហិ បន ភិក្ខាចារវត្តេន ឃរទ្វារេន គច្ឆន្តេហិ វា ឃរំ បវិដ្ឋេហិ វា យាគុ លទ្ធា, យេសំ វា អាសនសាលតោ បត្តំ អាហរិត្វា មនុស្សេហិ នីតា, យេសំ វា ថេរេហិ បេសិតា, តេសំ ន បាបុណាតិ. សចេ បន និមន្តិហភិក្ខូហិ សទ្ធិំ អញ្ញេបិ ពហូ អាគន្ត្វា អន្តោគេហញ្ច ពហិគេហញ្ច បូរេត្វា និសិន្នា, ទាយកោ ច ឯវំ វទតិ ‘‘និមន្តិតា វា ហោន្តុ អនិមន្តិតា វា, យេសំ មយា យាគុ ទិន្នា, សព្ពេសំ ឥមានិ វត្ថានិ ហោន្តូ’’តិ, សព្ពេសំ បាបុណាតិ. យេហិ បន ថេរានំ ហត្ថតោ យាគុ លទ្ធា, តេសំ ន បាបុណាតិ. អថ សោ ‘‘យេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតា, សព្ពេសំ ហោតូ’’តិ វទតិ, សព្ពេសំ បាបុណាតិ. ភត្តខាទនីយេសុបិ ឯសេវ នយោ. ចីវរេ បន បុព្ពេបិ តេន វស្សំ វាសេត្វា ភិក្ខូនំ ចីវរំ ទិន្នបុព្ពំ ហោតិ, សោ ចេ ភិក្ខូ ភោជេត្វា វទតិ ‘‘យេសំ មយា បុព្ពេ ចីវរំ ទិន្នំ, តេសំយេវ ឥមំ ចីវរំ វា សុត្តំ វា សប្បិមធុផាណិតាទីនិ វា ហោន្តូ’’តិ, សព្ពំ តេសំយេវ បាបុណាតិ. សេនាសនេបិ ‘‘យោ មយា ការិតេ វិហារេ វា បរិវេណេ វា វសតិ, តស្សិទំ ហោតូ’’តិ វុត្តេ តស្សេវ ហោតិ. ភេសជ្ជេបិ ‘‘មយំ កាលេន កាលំ ថេរានំ សប្បិអាទីនិ ភេសជ្ជានិ ទេម, យេហិ តានិ លទ្ធានិ, តេសំយេវិទំ ហោតូ’’តិ វុត្តេ តេសំយេវ ហោតិ.

២០៦. បុគ្គលស្ស ទេតីតិ ឯត្ថ បន ‘‘ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’តិ ឯវំ បរម្មុខា វា, បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ ទម្មី’’តិ ឯវំ សម្មុខា វា ទេតិ, តំ តស្សេវ ហោតិ. សចេ បន ‘‘ឥទំ តុម្ហាកញ្ច តុម្ហាកំ អន្តេវាសិកានញ្ច ទម្មី’’តិ ឯវំ វទតិ, ថេរស្ស ច អន្តេវាសិកានញ្ច បាបុណាតិ. ឧទ្ទេសំ គហេតុំ អាគតោ គហេត្វា គច្ឆន្តោ ច អត្ថិ, តស្សបិ បាបុណាតិ. ‘‘តុម្ហេហិ សទ្ធិំ និពទ្ធចារិកភិក្ខូនំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ ឧទ្ទេសន្តេវាសិកានំ វត្តំ កត្វា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនិ គហេត្វា វិចរន្តានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. អយំ ‘‘បុគ្គលស្ស ទេតី’’តិ ឥមស្មិំ បទេ វិនិច្ឆយោ.

សចេ កោចិ ភិក្ខុ ឯកោវ វស្សំ វសតិ, តត្ថ មនុស្សា ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ចីវរានិ ទេន្តិ, តត្ថ កិំ កាតព្ពន្តិ? ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តស្សេវ តានិ ចីវរានិ យាវ កថិនស្ស ឧព្ភារា’’តិ (មហាវ. ៣៦៣) វចនតោ សចេ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៦៣) គណបូរកេ ភិក្ខូ លភិត្វា កថិនំ អត្ថតំ ហោតិ, បញ្ច មាសេ, នោ ចេ អត្ថតំ ហោតិ, ឯកំ ចីវរមាសំ អញ្ញត្ថ គហេត្វា នីតានិបិ តស្សេវ តានិ ចីវរានិ, ន តេសំ អញ្ញោ កោចិ ឥស្សរោ. យំ យញ្ហិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វា ទេន្តិ, សចេបិ មតកចីវរំ អវិភជិត្វា តំ វិហារំ បវិសតិ, តំ សព្ពំ តស្សេវ ភិក្ខុនោ ហោតិ. យម្បិ សោ វស្សាវាសត្ថាយ វឌ្ឍិំ បយោជេត្វា ឋបិតឧបនិក្ខេបតោ វា តត្រុប្បាទតោ វា វស្សាវាសិកំ គណ្ហាតិ, សព្ពំ សុគ្គហិតមេវ ហោតិ. ឥទញ្ហេត្ថ លក្ខណំ – យេន តេនាការេន សង្ឃស្ស ឧប្បន្នវត្ថំ អត្ថតកថិនស្ស បញ្ច មាសេ, អនត្ថតកថិនស្ស ឯកំ ចីវរមាសំ បាបុណាតិ. សចេ បន កោចិ ភិក្ខុ វស្សានតោ អញ្ញស្មិំ ឧតុកាលេ ឯកកោ វសតិ, តត្ថ មនុស្សា ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ចីវរានិ ទេន្តិ, តេន ភិក្ខុនា អធិដ្ឋាតព្ពំ ‘‘មយ្ហិមានិ ចីវរានី’’តិ. អធិដ្ឋហន្តេន បន វត្តំ ជានិតព្ពំ. តេន ហិ ភិក្ខុនា ឃណ្ដិំ វា បហរិត្វា កាលំ វា ឃោសេត្វា ថោកំ អាគមេត្វា សចេ ឃណ្ដិសញ្ញាយ វា កាលសញ្ញាយ វា ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, តេហិ សទ្ធិំ ភាជេតព្ពានិ. តេហិ ចេ ភិក្ខូហិ តស្មិំ ចីវរេ ភាជិយមានេ អបាតិតេ កុសេ អញ្ញោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, សមកោ ទាតព្ពោ ភាគោ, បាតិតេ កុសេ អញ្ញោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, ន អកាមា ទាតព្ពោ ភាគោ. ឯកកោដ្ឋាសេបិ ហិ កុសទណ្ឌកេ បាតិតមត្តេ សចេបិ ភិក្ខុសហស្សំ ហោតិ, គហិតមេវ នាម ចីវរំ, តស្មា ន អកាមា ភាគោ ទាតព្ពោ. សចេ បន អត្តនោ រុចិយា ទាតុកាមា ហោន្តិ, ទេន្តុ. អនុភាគេបិ ឯសេវ នយោ.

អថ ឃណ្ដិសញ្ញាយ វា កាលសញ្ញាយ វា អញ្ញេ ភិក្ខូ ន អាគច្ឆន្តិ, ‘‘មយ្ហិមានិ ចីវរានិ បាបុណន្តី’’តិ អធិដ្ឋាតព្ពានិ. ឯវំ អធិដ្ឋិតេ សព្ពានិ តស្សេវ ហោន្តិ, ឋិតិកា បន ន តិដ្ឋតិ. សចេ ឯកេកំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘អយំ បឋមភាគោ មយ្ហំ បាបុណាតិ, អយំ ទុតិយភាគោ’’តិ ឯវំ គណ្ហាតិ, គហិតានិ ច សុគ្គហិតានិ ហោន្តិ, ឋិតិកា ច តិដ្ឋតិ, ឯវំ បាបេត្វា គណ្ហន្តេនបិ អធិដ្ឋិតមេវ ហោតិ. សចេ បន ឃណ្ដិំ បហរិត្វា វា អប្បហរិត្វា វា កាលម្បិ ឃោសេត្វា វា អឃោសេត្វា វា ‘‘អហមេវេត្ថ, មយ្ហមេវ ឥមានិ ចីវរានី’’តិ គណ្ហាតិ, ទុគ្គហិតានិ ហោន្តិ. អថ ‘‘អញ្ញោ កោចិ ឥធ នត្ថិ, មយ្ហំ ឯតានិ បាបុណន្តី’’តិ គណ្ហាតិ, សុគ្គហិតានិ. អថ អនធិដ្ឋហិត្វាវ តានិ ចីវរានិ គហេត្វា អញ្ញំ វិហារំ ឧទ្ទិស្ស គច្ឆតិ ‘‘តត្ថ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ភាជេស្សាមី’’តិ, តានិ ចីវរានិ គតគតដ្ឋានេ សង្ឃិកានេវ ហោន្តិ. ភិក្ខូហិ ទិដ្ឋមត្តមេវេត្ថ បមាណំ. តស្មា សចេ កេចិ បដិបថំ អាគច្ឆន្តា ‘‘កុហិំ, អាវុសោ, គច្ឆសី’’តិ បុច្ឆិត្វា តមត្ថំ សុត្វា ‘‘កិំ, អាវុសោ, មយំ សង្ឃោ ន ហោមា’’តិ តត្ថេវ ភាជេត្វា គណ្ហន្តិ, សុគ្គហិតានិ. សចេបិ ឯស មគ្គា ឱក្កមិត្វា កញ្ចិ វិហារំ វា អាសនសាលំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ឯកគេហមេវ វា បវិសតិ, តត្រ ច នំ ភិក្ខូ ទិស្វា តមត្ថំ បុច្ឆិត្វា ភាជេត្វា គណ្ហន្តិ, សុគ្គហិតានេវ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ វស្សំវុដ្ឋេន អញ្ញត្រ ចីវរភាគោ សាទិតព្ពោ, យោ សាទិយេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ៣៦៤) វចនតោ អញ្ញត្រ វស្សំវុដ្ឋោ អញ្ញត្រ ភាគំ គណ្ហាតិ, ទុក្កដំ. ឯត្ថ បន កិញ្ចាបិ លហុកា អាបត្តិ, អថ ខោ គហិតានិ ចីវរានិ គហិតដ្ឋានេ ទាតព្ពានិ. សចេបិ នដ្ឋានិ វា ជិណ្ណានិ វា ហោន្តិ, តស្សេវ គីវា. ‘‘ទេហី’’តិ វុត្តេ អទេន្តោ ធុរនិក្ខេបេ ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ.

ឯកោ ភិក្ខុ ទ្វីសុ អាវាសេសុ វស្សំ វសតិ ‘‘ឯវំ មេ ពហុ ចីវរំ ឧប្បជ្ជិស្សតី’’តិ, ឯកំ បុគ្គលបដិវីសំយេវ លភតិ. តស្មា សចេ ឯកេកស្មិំ វិហារេ ឯកាហមេកាហំ វា សត្តាហំ វា វសតិ, ឯកេកស្មិំ វិហារេ យំ ឯកោ បុគ្គលោ លភតិ, តតោ តតោ ឧបឌ្ឍំ ឧបឌ្ឍំ ទាតព្ពំ. ឯវញ្ហិ ឯកបុគ្គលបដិវីសោ ទិន្នោ ហោតិ. សចេ បន ឯកស្មិំ វិហារេ វសន្តោ ឥតរស្មិំ សត្តាហវារេន អរុណមេវ ឧដ្ឋាបេតិ, ពហុតរំ វសិតវិហារតោ តស្ស បដិវីសោ ទាតព្ពោ. ឯវម្បិ ឯកបុគ្គលបដិវីសោយេវ ទិន្នោ ហោតិ. ឥទញ្ច នានាលាភេហិ នានូបចារេហិ ឯកសីមាវិហារេហិ កថិតំ, នានាសីមាវិហារេ បន សេនាសនគ្គាហោ បដិប្បស្សម្ភតិ. តស្មា តត្ថ ចីវរបដិវីសោ ន បាបុណាតិ, សេសំ បន អាមិសភេសជ្ជាទិ សព្ពំ សព្ពត្ថ អន្តោសីមាគតស្ស បាបុណាតិ.

២០៧. ‘‘ភិក្ខុស្ស, ភិក្ខវេ, កាលកតេ សង្ឃោ សាមី បត្តចីវរេ, អបិច គិលានុបដ្ឋាកា ពហូបការា, អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃេន តិចីវរញ្ច បត្តញ្ច គិលានុបដ្ឋាកានំ ទាតុំ, យំ តត្ថ លហុភណ្ឌំ លហុបរិក្ខារំ, តំ សម្មុខីភូតេន សង្ឃេន ភាជេតុំ, យំ តត្ថ គរុភណ្ឌំ គរុបរិក្ខារំ, តំ អាគតានាគតចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស អវិស្សជ្ជិកំ អវេភង្គិក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៦៩) វចនតោ ភិក្ខុស្មិំ កាលកតេ អបលោកេត្វា វា –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ កាលកតោ, ឥទំ តស្ស តិចីវរញ្ច បត្តោ ច, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ តិចីវរញ្ច បត្តញ្ច គិលានុបដ្ឋាកានំ ទទេយ្យ, ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ កាលកតោ, ឥទំ តស្ស តិចីវរញ្ច បត្តោ ច, សង្ឃោ ឥមំ តិចីវរញ្ច បត្តញ្ច គិលានុបដ្ឋាកានំ ទេតិ, យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥមស្ស តិចីវរស្ស ច បត្តស្ស ច គិលានុបដ្ឋាកានំ ទានំ, សោ តុណ្ហស្ស. យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទិន្នំ ឥទំ សង្ឃេន តិចីវរញ្ច បត្តោ ច គិលានុបដ្ឋាកានំ, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ (មហាវ. ៣៦៧) –

ឯវំ កម្មវាចំ វា សាវេត្វា គិលានុបដ្ឋាកានំ បត្តចីវរំ ទត្វា សេសំ លហុបរិក្ខារំ សម្មុខីភូតេន សង្ឃេន ភាជេត្វា គហេតព្ពំ.

២០៨. គិលានុបដ្ឋាកានំ លាភេ បន អយំ វិនិច្ឆយោ – សចេ សកលេ ភិក្ខុសង្ឃេ ឧបដ្ឋហន្តេ កាលំ ករោតិ, សព្ពេបិ សាមិកា. អថ ឯកច្ចេហិ វារេ កតេ ឯកច្ចេហិ អកតេយេវ កាលំ ករោតិ, តត្រ ឯកច្ចេ អាចរិយា វទន្តិ ‘‘សព្ពេបិ អត្តនោ វារេ សម្បត្តេ ករេយ្យុំ, តស្មា សព្ពេបិ សាមិនោ’’តិ. ឯកច្ចេ វទន្តិ ‘‘យេហិ ជគ្គិតោ, តេ ឯវ លភន្តិ, ឥតរេ ន លភន្តី’’តិ. សាមណេរេបិ កាលកតេ សចេ ចីវរំ អត្ថិ, គិលានុបដ្ឋាកានំ ទាតព្ពំ. នោ ចេ អត្ថិ, យំ អត្ថិ, តំ ទាតព្ពំ. អញ្ញស្មិំ បរិក្ខារេ សតិ ចីវរភាគំ កត្វា ទាតព្ពំ. ភិក្ខុ ច សាមណេរោ ច សចេ សមំ ឧបដ្ឋហិំសុ, សមកោ ភាគោ ទាតព្ពោ. អថ សាមណេរោវ ឧបដ្ឋហតិ, ភិក្ខុស្ស សំវិទហនមត្តមេវ ហោតិ, សាមណេរស្ស ជេដ្ឋកោដ្ឋាសោ ទាតព្ពោ. សចេ សាមណេរោ ភិក្ខុនា អានីតឧទកេន យាគុំ បចិត្វា បដិគ្គហាបនមត្តមេវ ករោតិ, ភិក្ខុ ឧបដ្ឋហតិ, ភិក្ខុស្ស ជេដ្ឋភាគោ ទាតព្ពោ. ពហូ ភិក្ខូ សព្ពេ សមគ្គា ហុត្វា ឧបដ្ឋហន្តិ, សព្ពេសំ សមកោ ភាគោ ទាតព្ពោ. យោ បនេត្ថ វិសេសេន ឧបដ្ឋហតិ, តស្ស វិសេសោ កាតព្ពោ.

យេន បន ឯកទិវសម្បិ គិលានុបដ្ឋាកវសេន យាគុភត្តំ វា បចិត្វា ទិន្នំ, ន្ហានំ វា បដិសាទិតំ, សោបិ គិលានុបដ្ឋាកោវ. យោ បន សមីបំ អនាគន្ត្វា ភេសជ្ជតណ្ឌុលាទីនិ បេសេតិ, អយំ គិលានុបដ្ឋាកោ ន ហោតិ. យោ បរិយេសិត្វា គាហេត្វា អាគច្ឆតិ, អយំ គិលានុបដ្ឋាកោវ. ឯកោ វត្តសីសេន ជគ្គតិ, ឯកោ បច្ចាសាយ, មតកាលេ ឧភោបិ បច្ចាសីសន្តិ, ឧភិន្នម្បិ ទាតព្ពំ. ឯកោ ឧបដ្ឋហិត្វា គិលានស្ស វា កម្មេន អត្តនោ វា កម្មេន កត្ថចិ គតោ ‘‘បុន អាគន្ត្វា ជគ្គិស្សាមី’’តិ, ឯតស្សបិ ទាតព្ពំ. ឯកោ ចិរំ ឧបដ្ឋហិត្វា ‘‘ឥទានិ ន សក្កោមី’’តិ ធុរំ និក្ខិបិត្វា គច្ឆតិ, សចេបិ តំ ទិវសមេវ គិលានោ កាលំ ករោតិ, ឧបដ្ឋាកភាគោ ន ទាតព្ពោ. គិលានុបដ្ឋាកោ នាម គិហី វា ហោតុ បព្ពជិតោ វា អន្តមសោ មាតុគាមោបិ, សព្ពេ ភាគំ លភន្តិ. សចេ តស្ស ភិក្ខុនោ បត្តចីវរមត្តមេវ ហោតិ, អញ្ញំ នត្ថិ, សព្ពំ គិលានុបដ្ឋាកានំយេវ ទាតព្ពំ. សចេបិ សហស្សំ អគ្ឃតិ, អញ្ញំ បន ពហុម្បិ បរិក្ខារំ តេ ន លភន្តិ, សង្ឃស្សេវ ហោតិ. អវសេសំ ភណ្ឌំ ពហុ ចេវ មហគ្ឃញ្ច, តិចីវរំ អប្បគ្ឃំ, តតោ គហេត្វា តិចីវរបរិក្ខារោ ទាតព្ពោ, សព្ពញ្ចេតំ សង្ឃិកតោវ លព្ភតិ. សចេ បន សោ ជីវមានោយេវ សព្ពំ អត្តនោ បរិក្ខារំ និស្សជ្ជិត្វា កស្សចិ អទាសិ, កោចិ វា វិស្សាសំ អគ្គហេសិ, យស្ស ទិន្នំ, យេន ច គហិតំ, តស្សេវ ហោតិ, តស្ស រុចិយា ឯវ គិលានុបដ្ឋាកា លភន្តិ. អញ្ញេសំ អទត្វា ទូរេ ឋបិតបរិក្ខារាបិ តត្ថ តត្ថ សង្ឃស្សេវ ហោន្តិ. ទ្វិន្នំ សន្តកំ ហោតិ អវិភត្តំ, ឯកស្មិំ កាលកតេ ឥតរោ សាមី. ពហូនម្បិ សន្តកេ ឯសេវ នយោ. សព្ពេសុ មតេសុ សង្ឃិកំ ហោតិ. សចេបិ អវិភជិត្វា សទ្ធិវិហារិកាទីនំ ទេន្តិ, អទិន្នមេវ ហោតិ, វិភជិត្វា ទិន្នំ បន សុទិន្នំ. តំ តេសុ មតេសុបិ សទ្ធិវិហារិកាទីនំយេវ ហោតិ, ន សង្ឃស្ស.

សចេ វស្សំវុដ្ឋោ ភិក្ខុ អនុប្បន្នេ វា ឧប្បន្នេ វា ចីវរេ អភាជិតេ វា បក្កមតិ, ឧម្មត្តកោ ខិត្តចិត្តោ វេទនាដ្ដោ ឧក្ខិត្តកោ វា ហោតិ, សន្តេ បតិរូបេ គាហកេ ភាគោ ទាតព្ពោ. សចេ បន វិព្ភមតិ វា កាលំ វា ករោតិ សាមណេរោ វា បដិជានាតិ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ, អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ, បណ្ឌកោ, ថេយ្យសំវាសកោ, តិត្ថិយបក្កន្តកោ, តិរច្ឆានគតោ, មាតុឃាតកោ, បិតុឃាតកោ, អរហន្តឃាតកោ, ភិក្ខុនីទូសកោ, សង្ឃភេទកោ, លោហិតុប្បាទកោ, ឧភតោព្យញ្ជនកោ វា បដិជានាតិ, សង្ឃោ សាមី, ភាគោ ន ទាតព្ពោ.

សចេ វស្សំវុដ្ឋានំ ភិក្ខូនំ អនុប្បន្នេ ចីវរេ សង្ឃោ ភិជ្ជតិ, កោសម្ពកភិក្ខូ វិយ ទ្វេ កោដ្ឋាសា ហោន្តិ, តត្ថ មនុស្សា ឯកស្មិំ បក្ខេ ទក្ខិណោទកញ្ច គន្ធាទីនិ ច ទេន្តិ, ឯកស្មិំ ចីវរានិ ទេន្តិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ, យត្ថ វា ឧទកំ ទិន្នំ, យស្មិំយេវ បក្ខេ ចីវរានិ ទេន្តិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ, សង្ឃស្សេវ តានិ ចីវរានិ, ទ្វិន្នម្បិ កោដ្ឋាសានំ បាបុណន្តិ, ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ទ្វីហិបិ បក្ខេហិ ឯកតោ ភាជេតព្ពានិ. សចេ បន មនុស្សា ឯកស្មិំ បក្ខេ ទក្ខិណោទកំ គន្ធាទីនិ ច ទេន្តិ, ឯកស្មិំ បក្ខេ ចីវរានិ ទេន្តិ ‘‘បក្ខស្ស ទេមា’’តិ, បក្ខស្សេវ តានិ ចីវរានិ. ឯវញ្ហិ ទិន្នេ យស្ស កោដ្ឋាសស្ស ឧទកំ ទិន្នំ, តស្ស ឧទកមេវ ហោតិ. យស្ស ចីវរំ ទិន្នំ, តស្សេវ ចីវរំ. យស្មិំ បទេសេ ទក្ខិណោទកំ បមាណំ ហោតិ, តត្ថ ឯកោ បក្ខោ ទក្ខិណោទកស្ស លទ្ធត្តា ចីវរានិ លភតិ, ឯកោ ចីវរានមេវ លទ្ធត្តាតិ ឧភោហិ ឯកតោ ហុត្វា យថាវុឌ្ឍំ ភាជេតព្ពំ. ‘‘ឥទំ កិរ បរសមុទ្ទេ លក្ខណ’’ន្តិ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. សចេ យស្មិំ បក្ខេ ឧទកំ ទិន្នំ, តស្មិំយេវ បក្ខេ ចីវរានិ ទេន្តិ ‘‘បក្ខស្ស ទេមា’’តិ, បក្ខស្សេវ តានិ ចីវរានិ, ឥតរោ បក្ខោ អនិស្សរោយេវ. សចេ បន វស្សំវុដ្ឋានំ ភិក្ខូនំ ឧប្បន្នេ ចីវរេ អភាជិតេ សង្ឃោ ភិជ្ជតិ, សព្ពេសំ សមកំ ភាជេតព្ពំ.

សចេ សម្ពហុលេសុ ភិក្ខូសុ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នេសុ កេចិ ភិក្ខូ បំសុកូលត្ថាយ សុសានំ ឱក្កមន្តិ, កេចិ អនាគមេន្តា បក្កមន្តិ, អនាគមេន្តានំ ន អកាមា ភាគោ ទាតព្ពោ, អាគមេន្តានំ បន អកាមាបិ ទាតព្ពោ ភាគោ. យទិ បន មនុស្សា ‘‘ឥធាគតា ឯវ គណ្ហន្តូ’’តិ ទេន្តិ, សញ្ញាណំ វា កត្វា គច្ឆន្តិ ‘‘សម្បត្តា គណ្ហន្តូ’’តិ, សម្បត្តានំ សព្ពេសម្បិ បាបុណាតិ. សចេ ឆឌ្ឌេត្វា គតា, យេន គហិតំ, សោ ឯវ សាមី. សចេ កេចិ ភិក្ខូ បឋមំ សុសានំ ឱក្កមន្តិ, កេចិ បច្ឆា, តត្ថ បឋមំ ឱក្កន្តា បំសុកូលំ លភន្តិ, បច្ឆា ឱក្កន្តា ន លភន្តិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បច្ឆា ឱក្កន្តានំ ន អកាមា ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤១) វចនតោ បច្ឆា ឱក្កន្តានំ អកាមា ភាគោ ន ទាតព្ពោ. សចេ បន សព្ពេបិ សមំ ឱក្កន្តា, កេចិ លភន្តិ, កេចិ ន លភន្តិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សទិសានំ ឱក្កន្តានំ អកាមាបិ ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤១) វចនតោ សមំ ឱក្កន្តានំ អកាមាបិ ភាគោ ទាតព្ពោ. សចេ បន ‘‘លទ្ធំ បំសុកូលំ សព្ពេ ភាជេត្វា គណ្ហិស្សាមា’’តិ ពហិមេវ កតិកំ កត្វា សុសានំ ឱក្កន្តា កេចិ លភន្តិ, កេចិ ន លភន្តិ, ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កតិកំ កត្វា ឱក្កន្តានំ អកាមា ភាគំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤១) វចនតោ កតិកំ កត្វា ឱក្កន្តានម្បិ អកាមា ភាគោ ទាតព្ពោ. អយំ តាវ ចីវរភាជនីយកថា.

២០៩. បិណ្ឌបាតភាជនេ បន ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃភត្តំ ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនំ សលាកភត្តំ បក្ខិកំ ឧបោសថិកំ បាដិបទិក’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២៥) ឯវំ អនុញ្ញាតេសុ សង្ឃភត្តាទីសុ អយំ វិនិច្ឆយោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៥) –

សង្ឃភត្តំ នាម សកលស្ស សង្ឃស្ស ទាតព្ពំ ភត្តំ. តស្មា សង្ឃភត្តេ ឋិតិកា នាម នត្ថិ, តតោយេវ ច ‘‘អម្ហាកំ អជ្ជ ទស ទ្វាទស ទិវសា ភុញ្ជន្តានំ, ឥទានិ អញ្ញតោ ភិក្ខូ អានេថា’’តិ ន ឯវំ តត្ថ វត្តព្ពំ, ‘‘បុរិមទិវសេសុ អម្ហេហិ ន លទ្ធំ, ឥទានិ តំ អម្ហាកំ គាហេថា’’តិ ឯវម្បិ វត្តុំ ន លភតិ. តញ្ហិ អាគតាគតានំ បាបុណាតិយេវ.

ឧទ្ទេសភត្តាទីសុ បន អយំ នយោ – រញ្ញា វា រាជមហាមត្តេន វា ‘‘សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ឯត្តកេ ភិក្ខូ អានេថា’’តិ បហិតេ កាលំ ឃោសេត្វា ឋិតិកា បុច្ឆិតព្ពា. សចេ អត្ថិ, តតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ. នោ ចេ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ. ឧទ្ទេសកេន បិណ្ឌបាតិកានម្បិ ន អតិក្កាមេតព្ពំ. តេ បន ធុតង្គំ រក្ខន្តា សយមេវ អតិក្កមិស្សន្តិ. ឯវំ គាហិយមានេ អលសជាតិកា មហាថេរា បច្ឆា អាគច្ឆន្តិ, ‘‘ភន្តេ, វីសតិវស្សានំ គាហីយតិ, តុម្ហាកំ ឋិតិកា អតិក្កន្តា’’តិ ន វត្តព្ពា, ឋិតិកំ ឋបេត្វា តេសំ គាហេត្វា បច្ឆា ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. ‘‘អសុកវិហារេ ពហុ ឧទ្ទេសភត្តំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ សុត្វា យោជនន្តរិកវិហារតោបិ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, សម្បត្តសម្បត្តានំ ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ, អសម្បត្តានម្បិ ឧបចារសីមំ បវិដ្ឋានំ អន្តេវាសិកាទីសុ គណ្ហន្តេសុ គាហេតព្ពមេវ. ‘‘ពហិឧបចារសីមាយំ ឋិតានំ គាហេថា’’តិ វទន្តិ, ន គាហេតព្ពំ. សចេ ឧបចារសីមំ ឱក្កន្តេហិ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា អត្តនោ វិហារទ្វារេ វា អន្តោវិហារេយេវ វា ហោន្តិ, បរិសវសេន វឌ្ឍិតា នាម សីមា ហោតិ, តស្មា គាហេតព្ពំ. សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបិ បច្ឆា អាគតានំ គាហេតព្ពមេវ. ទុតិយភាគេ បន ថេរាសនំ អារុឡ្ហេ បុន អាគតានំ បឋមភាគោ ន បាបុណាតិ, ទុតិយភាគតោ វស្សគ្គេន គាហេតព្ពំ.

ឯកស្មិំ វិហារេ ឯកំ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា គាវុតប្បមាណាយបិ ឧបចារសីមាយ យត្ថ កត្ថចិ អារោចិតំ ឧទ្ទេសភត្តំ តស្មិំយេវ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានេ គាហេតព្ពំ. ឯកោ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ បហិណតិ ‘‘ស្វេ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ទស ភិក្ខូ បហិណថា’’តិ, តេន សោ អត្ថោ ភត្តុទ្ទេសកស្ស អារោចេតព្ពោ. សចេ តំ ទិវសំ បមុស្សតិ, ទុតិយទិវសេ បាតោវ អារោចេតព្ពោ, អថ បមុស្សិត្វាវ បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ សរតិ, យាវ ឧបចារសីមំ នាតិក្កមតិ, តាវ យា ភោជនសាលាយ បកតិឋិតិកា, តស្សាយេវ វសេន គាហេតព្ពំ. សចេបិ ឧបចារសីមំ អតិក្កន្តោ, ភិក្ខូ ច ឧបចារសីមដ្ឋកេហិ ឯកាពទ្ធា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញំ ទ្វាទសហត្ថន្តរំ អវិជហិត្វា គច្ឆន្តិ, បកតិឋិតិកាយ វសេន គាហេតព្ពំ. ភិក្ខូនំ បន តាទិសេ ឯកាពទ្ធេ អសតិ ពហិឧបចារសីមាយ យស្មិំ ឋានេ សរតិ, តត្ថ នវំ ឋិតិកំ កត្វា គាហេតព្ពំ. អន្តោគាមេ អាសនសាលាយ សរន្តេន អាសនសាលាយ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. យត្ថ កត្ថចិ សរិត្វា គាហេតព្ពមេវ, អគាហេតុំ ន វដ្ដតិ. ន ហិ ឯតំ ទុតិយទិវសេ លព្ភតីតិ.

សចេ សកវិហារតោ អញ្ញំ វិហារំ គច្ឆន្តេ ភិក្ខូ ទិស្វា កោចិ ឧទ្ទេសភត្តំ ឧទ្ទិសាបេតិ, យាវ អន្តោឧបចារេ វា ឧបចារសីមដ្ឋកេហិ សទ្ធិំ វុត្តនយេន ឯកាពទ្ធា វា ហោន្តិ, តាវ សកវិហារេ ឋិតិកាវសេន គាហេតព្ពំ. ពហិឧបចារេ ឋិតានំ ទិន្នំ បន ‘‘សង្ឃតោ, ភន្តេ, ឯត្តកេ នាម ភិក្ខូ ឧទ្ទិសថា’’តិ វុត្តេ សម្បត្តសម្បត្តានំ គាហេតព្ពំ. តត្ថ ទ្វាទសហត្ថន្តរំ អវិជហិត្វា ឯកាពទ្ធនយេន ទូរេ ឋិតាបិ សម្បត្តាយេវាតិ វេទិតព្ពា. សចេ យំ វិហារំ គច្ឆន្តិ, តត្ថ បវិដ្ឋានំ អារោចេន្តិ, តស្ស វិហារស្ស ឋិតិកាវសេន គាហេតព្ពំ. សចេបិ គាមទ្វារេ វា វីថិយំ វា ចតុក្កេ វា អន្តរឃរេ វា ភិក្ខូ ទិស្វា កោចិ សង្ឃុទ្ទេសំ អារោចេតិ, តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ អន្តោឧបចារគតានំ គាហេតព្ពំ.

ឃរូបចារោ ចេត្ថ ឯកឃរំ ឯកូបចារំ, ឯកឃរំ នានូបចារំ, នានាឃរំ ឯកូបចារំ, នានាឃរំ នានូបចារន្តិ ឥមេសំ វសេន វេទិតព្ពោ. តត្ថ យំ ឯកកុលស្ស ឃរំ ឯកវឡញ្ជំ ហោតិ, តំ សុប្បបាតបរិច្ឆេទស្ស អន្តោ ឯកូបចារំ នាម, តត្ថុប្បន្នោ ឧទ្ទេសលាភោ ឯកស្មិំ ឧបចារេ ភិក្ខាចារវត្តេនបិ ឋិតានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. ឯតំ ឯកឃរំ ឯកូបចារំ នាម. យំ បន ឯកឃរំ ទ្វិន្នំ ភរិយានំ សុខវិហារត្ថាយ មជ្ឈេ ភិត្តិំ ឧដ្ឋបេត្វា នានាទ្វារវឡញ្ជំ កតំ, តត្ថុប្បន្នោ ឧទ្ទេសលាភោ ភិត្តិអន្តរិកស្ស ន បាបុណាតិ, តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ និសិន្នស្សេវ បាបុណាតិ. ឯតំ ឯកឃរំ នានូបចារំ នាម. យស្មិំ បន ឃរេ ពហូ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា អន្តោគេហតោ បដ្ឋាយ ឯកាពទ្ធេ កត្វា បដិវិស្សកឃរានិបិ បូរេត្វា និសីទាបេន្តិ, តត្ថ ឧប្បន្នោ ឧទ្ទេសលាភោ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. យម្បិ នានាកុលស្ស និវេសនំ មជ្ឈេ ភិត្តិំ អកត្វា ឯកទ្វារេនេវ វឡញ្ជន្តិ, តត្រាបិ ឯសេវ នយោ. ឯតំ នានាឃរំ ឯកូបចារំ នាម. យោ បន នានានិវេសនេសុ និសិន្នានំ ភិក្ខូនំ ឧទ្ទេសលាភោ ឧប្បជ្ជតិ, កិញ្ចាបិ ភិត្តិច្ឆិទ្ទេន ភិក្ខូ ទិស្សន្តិ, តស្មិំ តស្មិំ និវេសនេ និសិន្នានំយេវ បាបុណាតិ. ឯតំ នានាឃរំ នានូបចារំ នាម.

យោ បន គាមទ្វារវីថិចតុក្កេសុ អញ្ញតរស្មិំ ឋានេ ឧទ្ទេសភត្តំ លភិត្វា អញ្ញស្មិំ ភិក្ខុស្មិំ អសតិ អត្តនោវ បាបុណាបេត្វា ទុតិយទិវសេបិ តស្មិំយេវ ឋានេ អញ្ញំ លភតិ, តេន យំ អញ្ញំ នវកំ វា វុឌ្ឍំ វា ភិក្ខុំ បស្សតិ, តស្ស គាហេតព្ពំ. សចេ កោចិ នត្ថិ, អត្តនោវ បាបេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ អាសនសាលាយ និសីទិត្វា កាលំ បដិមានេន្តេសុ ភិក្ខូសុ កោចិ អាគន្ត្វា ‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ ទេថ, ឧទ្ទេសបត្តំ ទេថ, សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា បត្តំ ទេថ, សង្ឃិកំ បត្តំ ទេថា’’តិ វា វទតិ, ឧទ្ទេសបត្តំ ឋិតិកាយ គាហេត្វា ទាតព្ពំ. ‘‘សង្ឃុទ្ទេសភិក្ខុំ ទេថ, សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ភិក្ខុំ ទេថ, សង្ឃិកំ ភិក្ខុំ ទេថា’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ.

ឧទ្ទេសកោ បនេត្ថ បេសលោ លជ្ជី មេធាវី ឥច្ឆិតព្ពោ, តេន តិក្ខត្តុំ ឋិតិកំ បុច្ឆិត្វា សចេ កោចិ ឋិតិកំ ជានន្តោ នត្ថិ, ថេរាសនតោ គាហេតព្ពំ. សចេ បន ‘‘អហំ ជានាមិ, ទសវស្សេន លទ្ធ’’ន្តិ កោចិ ភណតិ, ‘‘អត្ថាវុសោ, ទសវស្សា ភិក្ខូ’’តិ បុច្ឆិតព្ពំ. សចេ តស្ស សុត្វាវ ‘‘ទសវស្សម្ហ ទសវស្សម្ហា’’តិ ពហូ អាគច្ឆន្តិ, ‘‘តុយ្ហំ បាបុណាតិ, តុយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ អគត្វា ‘‘សព្ពេ អប្បសទ្ទា ហោថា’’តិ វត្វា បដិបាដិយា ឋបេតព្ពា, ឋបេត្វា ‘‘កតិ ភិក្ខូ ឥច្ឆថា’’តិ ឧបាសកោ បុច្ឆិតព្ពោ, ‘‘ឯត្តកេ នាម, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ‘‘តុយ្ហំ បាបុណាតិ, តុយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ អវត្វា សព្ពនវកស្ស វស្សគ្គញ្ច ឧតុ ច ទិវសភាគោ ច ឆាយា ច បុច្ឆិតព្ពា. សចេ ឆាយាយបិ បុច្ឆិយមានាយ អញ្ញោ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, តស្ស ទាតព្ពំ. អថ ឆាយំ បុច្ឆិត្វា ‘‘តុយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ វុត្តេ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, ន លភតិ. កថាបបញ្ចេន ហិ និសិន្នស្សបិ និទ្ទាយន្តស្សបិ គាហិតំ សុគ្គាហិតំ, អតិក្កន្តំ សុអតិក្កន្តំ. ភាជនីយភណ្ឌញ្ហិ នាមេតំ សម្បត្តស្សេវ បាបុណាតិ, តត្ថ សម្បត្តភាវោ ឧបចារេន បរិច្ឆិន្ទិតព្ពោ. អាសនសាលាយ ច អន្តោបរិក្ខេបោ ឧបចារោ, តស្មិំ ឋិតស្ស លាភោ បាបុណាតិ.

កោចិ អាសនសាលតោ អដ្ឋ ឧទ្ទេសបត្តេ អាហរាបេត្វា សត្ត បត្តេ បណីតភោជនានំ, ឯកំ ឧទកស្ស បូរេត្វា អាសនសាលំ បហិណតិ, គហេត្វា អាគតា កិញ្ចិ អវត្វា ភិក្ខូនំ ហត្ថេសុ បតិដ្ឋបេត្វា បក្កមន្តិ, យេន យំ លទ្ធំ, តស្សេវ តំ ហោតិ. យេន បន ឧទកំ លទ្ធំ, តស្ស អតិក្កន្តម្បិ ឋិតិកំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ គាហេតព្ពំ, តញ្ច លូខំ វា លភតុ បណីតំ វា តិចីវរបរិវារំ វា, តស្សេវ តំ ហោតិ. ឦទិសោ ហិស្ស បុញ្ញវិសេសោ, ឧទកំ បន យស្មា អាមិសំ ន ហោតិ, តស្មា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ លភតិ. សចេ បន តេ គហេត្វា អាគតា ‘‘ឥទំ កិរ, ភន្តេ, សព្ពំ ភាជេត្វា ភុញ្ជថា’’តិ វត្វា គច្ឆន្តិ, សព្ពេហិ ភាជេត្វា ភុញ្ជិត្វា ឧទកំ បាតព្ពំ. ‘‘សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា អដ្ឋ មហាថេរេ ទេថ, មជ្ឈិមេ ទេថ, នវកេ ទេថ, បរិបុណ្ណវស្សេ សាមណេរេ ទេថ, មជ្ឈិមភាណកាទយោ ទេថ, មយ្ហំ ញាតិភិក្ខូ ទេថា’’តិ វទន្តស្ស បន ‘‘ឧបាសក, ត្វំ ឯវំ វទសិ, ឋិតិកាយ បន តេសំ ន បាបុណាតី’’តិ វត្វា ឋិតិកាវសេនេវ ទាតព្ពា. ទហរសាមណេរេហិ បន ឧទ្ទេសភត្តេសុ លទ្ធេសុ សចេ ទាយកានំ ឃរេ មង្គលំ ហោតិ, ‘‘តុម្ហាកំ អាចរិយុបជ្ឈាយេ បេសេថា’’តិ វត្តព្ពំ. យស្មិំ បន ឧទ្ទេសភត្តេ បឋមភាគោ សាមណេរានំ បាបុណាតិ, អនុភាគោ មហាថេរានំ, ន តត្ថ សាមណេរា ‘‘មយំ បឋមភាគំ លភិម្ហា’’តិ បុរតោ គន្តុំ លភន្តិ, យថាបដិបាដិយា ឯវ គន្តព្ពំ. ‘‘សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា តុម្ហេ ឯថា’’តិ វុត្តេ ‘‘មយ្ហំ អញ្ញទាបិ ជានិស្សសិ, ឋិតិកា បន ឯវំ គច្ឆតី’’តិ ឋិតិកាវសេនេវ គាហេតព្ពំ. អថ ‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ ទេថា’’តិ វត្វា អគ្គាហិតេយេវ បត្តេ យស្ស កស្សចិ បត្តំ គហេត្វា បូរេត្វា អាហរតិ, អាហដម្បិ ឋិតិកាយ ឯវ គាហេតព្ពំ.

ឯកោ ‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ អាហរា’’តិ បេសិតោ ‘‘ភន្តេ, ឯកំ បត្តំ ទេថ, និមន្តនភត្តំ អាហរិស្សាមី’’តិ វទតិ, សោ ចេ ‘‘ឧទ្ទេសភត្តឃរតោ អយំ អាគតោ’’តិ ញត្វា ភិក្ខូហិ ‘‘ននុ ត្វំ អសុកឃរតោ អាគតោ’’តិ វុត្តោ ‘‘អាម, ភន្តេ, ន និមន្តនភត្តំ, ឧទ្ទេសភត្ត’’ន្តិ ភណតិ, ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. យោ បន ‘‘ឯកំ បត្តំ អាហរា’’តិ វុត្តេ ‘‘កិន្តិ វត្វា អាហរាមី’’តិ វត្វា ‘‘យថា តេ រុច្ចតី’’តិ វុត្តោ អាគច្ឆតិ, អយំ វិស្សដ្ឋទូតោ នាម. ឧទ្ទេសបត្តំ វា បដិបាដិបត្តំ វា បុគ្គលិកបត្តំ វា យំ ឥច្ឆតិ, តំ ឯតស្ស ទាតព្ពំ. ឯកោ ពាលោ អព្យត្តោ ‘‘ឧទ្ទេសបត្តំ អាហរា’’តិ បេសិតោ វត្តុំ ន ជានាតិ, តុណ្ហីភូតោ តិដ្ឋតិ, សោ ‘‘កស្ស សន្តិកំ អាគតោសី’’តិ វា ‘‘កស្ស បត្តំ ហរិស្សសី’’តិ វា ន វត្តព្ពោ. ឯវញ្ហិ វុត្តោ បុច្ឆាសភាគេន ‘‘តុម្ហាកំ សន្តិកំ អាគតោម្ហី’’តិ វា ‘‘តុម្ហាកំ បត្តំ ហរិស្សាមី’’តិ វា វទេយ្យ. តតោ តំ ភិក្ខុំ អញ្ញេ ភិក្ខូ ជិគុច្ឆន្តា ន ឱលោកេយ្យុំ, ‘‘កុហិំ គច្ឆសិ, កិំ ករោន្តោ អាហិណ្ឌសី’’តិ បន វត្តព្ពោ. តស្ស ‘‘ឧទ្ទេសបត្តត្ថាយ អាគតោម្ហី’’តិ វទន្តស្ស គាហេត្វា បត្តោ ទាតព្ពោ.

ឯកា កូដដ្ឋិតិកា នាម ហោតិ. រញ្ញោ វា រាជមហាមត្តស្ស វា គេហេ អតិបណីតានិ អដ្ឋ ឧទ្ទេសភត្តានិ និច្ចំ ទីយន្តិ, តានិ ឯកចារិកភត្តានិ កត្វា ភិក្ខូ វិសុំ ឋិតិកាយ បរិភុញ្ជន្តិ. ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ‘‘ស្វេ ទានិ អម្ហាកំ បាបុណិស្សន្តី’’តិ អត្តនោ ឋិតិកំ សល្លក្ខេត្វា គតា. តេសុ អនាគតេសុយេវ អញ្ញេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ អាគន្ត្វា អាសនសាលាយ និសីទន្តិ. តង្ខណញ្ញេវ រាជបុរិសា អាគន្ត្វា ‘‘បណីតភត្តបត្តេ ទេថា’’តិ វទន្តិ, អាគន្តុកា ឋិតិកំ អជានន្តា គាហេន្តិ, តង្ខណញ្ញេវ ច ឋិតិកំ ជាននកភិក្ខូ អាគន្ត្វា ‘‘កិំ គាហេថា’’តិ វទន្តិ. រាជគេហេ បណីតភត្តន្តិ. កតិវស្សតោ បដ្ឋាយាតិ. ឯត្តកវស្សតោ នាមាតិ. ‘‘មា គាហេថា’’តិ និវារេត្វា ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. គាហិតេ អាគតេហិបិ, បត្តទានកាលេ អាគតេហិបិ, ទិន្នកាលេ អាគតេហិបិ, រាជគេហតោ បត្តេ បូរេត្វា អាហដកាលេ អាគតេហិបិ, រាជា ‘‘អជ្ជ ភិក្ខូយេវ អាគច្ឆន្តូ’’តិ បេសេត្វា ភិក្ខូនំយេវ ហត្ថេ បិណ្ឌបាតំ ទេតិ, ឯវំ ទិន្នំ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា អាគតកាលេ អាគតេហិបិ ឋិតិកំ ជាននកភិក្ខូហិ ‘‘មា ភុញ្ជិត្ថា’’តិ វារេត្វា ឋិតិកាយមេវ គាហេតព្ពំ.

អថ នេ រាជា ភោជេត្វា បត្តេបិ នេសំ បូរេត្វា ទេតិ, យំ អាហដំ, តំ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. សចេ បន ‘‘មា តុច្ឆហត្ថា គច្ឆន្តូ’’តិ ថោកមេវ បត្តេសុ បក្ខិត្តំ ហោតិ, តំ ន គាហេតព្ពំ. ‘‘អថ ភុញ្ជិត្វា តុច្ឆបត្តាវ អាគច្ឆន្តិ, យំ តេហិ ភុត្តំ, តំ នេសំ គីវា ហោតី’’តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ ‘‘គីវាកិច្ចំ ឯត្ថ នត្ថិ, ឋិតិកំ បន អជានន្តេហិ យាវ ជាននកា អាគច្ឆន្តិ, តាវ និសីទិតព្ពំ សិយា, ឯវំ សន្តេបិ ភិក្ខូហិ ភុត្តំ សុភុត្តំ, ឥទានិ បត្តដ្ឋានេន គាហេតព្ព’’ន្តិ.

ឯកោ តិចីវរបរិវារោ សតគ្ឃនកោ បិណ្ឌបាតោ អវស្សិកស្ស ភិក្ខុនោ បត្តោ, វិហារេ ច ‘‘ឯវរូបោ បិណ្ឌបាតោ អវស្សិកស្ស បត្តោ’’តិ លិខិត្វា ឋបេសុំ. អថ សដ្ឋិវស្សច្ចយេន អញ្ញោ តថារូបោ បិណ្ឌបាតោ ឧប្បន្នោ, អយំ កិំ អវស្សិកឋិតិកាយ គាហេតព្ពោ, ឧទាហុ សដ្ឋិវស្សឋិតិកាយាតិ? សដ្ឋិវស្សឋិតិកាយាតិ វុត្តំ. អយញ្ហិ ភិក្ខុឋិតិកំ គហេត្វាយេវ វឌ្ឍិតោតិ. ឯកោ ឧទ្ទេសភត្តំ ភុញ្ជិត្វា សាមណេរោ ជាតោ, បុន តំ ភត្តំ សាមណេរឋិតិកាយ បត្តំ គណ្ហិតុំ លភតិ. អយំ កិរ អន្តរាភដ្ឋកោ នាម. យោ បន បរិបុណ្ណវស្សោ សាមណេរោ ‘‘ស្វេ ឧទ្ទេសភត្តំ លភិស្សតី’’តិ អជ្ជេវ ឧបសម្បជ្ជតិ, អតិក្កន្តា តស្ស ឋិតិកា. ឯកស្ស ភិក្ខុនោ ឧទ្ទេសភត្តំ បត្តំ, បត្តោ ចស្ស ន តុច្ឆោ ហោតិ, សោ អញ្ញស្ស សមីបេ និសិន្នស្ស បត្តំ ទាបេតិ, តំ ចេ ថេយ្យាយ ហរន្តិ, គីវា ហោតិ. សចេ បន សោ ភិក្ខុ ‘‘មយ្ហំ បត្តំ ទម្មី’’តិ សយមេវ ទេតិ, អស្ស គីវា ន ហោតិ. អថាបិ តេន ភត្តេន អនត្ថិកោ ហុត្វា ‘‘អលំ មយ្ហំ, តវេតំ ភត្តំ ទម្មិ, បត្តំ បេសេត្វា អាហរាបេហី’’តិ អញ្ញំ វទតិ, យំ តតោ អាហរីយតិ, សព្ពំ បត្តសាមិកស្ស ហោតិ. បត្តំ ចេ ថេយ្យាយ ហរន្តិ, សុហដោ, ភត្តស្ស ទិន្នត្តា គីវា ន ហោតិ.

វិហារេ ទស ភិក្ខូ ហោន្តិ, តេសុ នវ បិណ្ឌបាតិកា, ឯកោ សាទិយនកោ, ‘‘ទស ឧទ្ទេសបត្តេ ទេថា’’តិ វុត្តេ បិណ្ឌបាតិកា គហេតុំ ន ឥច្ឆន្តិ. ឥតរោ ភិក្ខុ ‘‘សព្ពានិ មយ្ហំ បាបុណន្តី’’តិ គណ្ហាតិ, ឋិតិកា ន ហោតិ. ឯកេកំ ចេ បាបេត្វា គណ្ហាតិ, ឋិតិកា តិដ្ឋតិ. ឯវំ គាហេត្វា ទសហិបិ បត្តេហិ អាហរាបេត្វា ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ សង្គហំ ករោថា’’តិ នវ បត្តេ បិណ្ឌបាតិកានំ ទេតិ, ភិក្ខុទត្តិយំ នាមេតំ, គហេតុំ វដ្ដតិ. សចេ សោ ឧបាសកោ ‘‘ភន្តេ, ឃរំ អាគន្តព្ព’’ន្តិ វទតិ, សោ ច ភិក្ខុ តេ ភិក្ខូ ‘‘ឯថ, ភន្តេ, មយ្ហំ សហាយា ហោថា’’តិ តស្ស ឃរំ គច្ឆតិ, យំ តត្ថ លភតិ, សព្ពំ តស្សេវ ហោតិ, ឥតរេ តេន ទិន្នំ លភន្តិ. អថ នេសំ ឃរេយេវ និសីទាបេត្វា ទក្ខិណោទកំ ទត្វា យាគុខជ្ជកាទីនិ ទេន្តិ ‘‘ភន្តេ, យំ មនុស្សា ទេន្តិ, តំ គណ្ហថា’’តិ, តស្ស ភិក្ខុនោ វចនេនេវ ឥតរេសំ វដ្ដតិ. ភុត្តាវីនំ បត្តេ បូរេត្វា គណ្ហិត្វា គមនត្ថាយ ទេន្តិ, សព្ពំ តស្សេវ ភិក្ខុនោ ហោតិ, តេន ទិន្នំ ឥតរេសំ វដ្ដតិ. យទិ បន តេ វិហារេយេវ តេន ភិក្ខុនា ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថ, មនុស្សានំ វចនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តា គច្ឆន្តិ, តត្ថ យំ ភុញ្ជន្តិ ចេវ នីហរន្តិ ច, សព្ពំ តំ តេសំយេវ សន្តកំ. អថាបិ ‘‘មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អវុត្តា ‘‘មនុស្សានំ វចនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ គច្ឆន្តិ, តត្រ ចេ ឯកស្ស មធុរេន សរេន អនុមោទនំ ករោន្តស្ស សុត្វា ថេរានញ្ច ឧបសមេ បសីទិត្វា ពហុំ សមណបរិក្ខារំ ទេន្តិ, អយំ ថេរេសុ បសាទេន ឧប្បន្នោ អកតភាគោ នាម, តស្មា សព្ពេសំ បាបុណាតិ.

ឯកោ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសាបេត្វា ឋិតិកាយ គាហិតបត្តំ ហរិត្វា បណីតស្ស ខាទនីយភោជនីយស្ស បូរេត្វា អាហរិត្វា ‘‘ឥមំ, ភន្តេ, សព្ពោ សង្ឃោ បរិភុញ្ជតូ’’តិ ទេតិ, សព្ពេហិ ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ. បត្តសាមិកស្ស បន អតិក្កន្តម្បិ ឋិតិកំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ ទាតព្ពំ. អថ បឋមំយេវ ‘‘សព្ពំ សង្ឃិកបត្តំ ទេថា’’តិ វទតិ, ឯកស្ស លជ្ជិភិក្ខុនោ សន្តកោ បត្តោ ទាតព្ពោ. អាហរិត្វា ច ‘‘សព្ពោ សង្ឃោ បរិភុញ្ជតូ’’តិ វុត្តេ ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ. ឯកោ បាតិយា ភត្តំ អាហរិត្វា ‘‘សង្ឃុទ្ទេសំ ទម្មី’’តិ វទតិ, ឯកេកំ អាលោបំ អទត្វា ឋិតិកាយ ឯកស្ស យាបនមត្តំ កត្វា ទាតព្ពំ. អថ សោ ភត្តំ អាហរិត្វា កិញ្ចិ វត្តុំ អជានន្តោ តុណ្ហីភូតោ អច្ឆតិ, ‘‘កស្ស តេ អានីតំ, កស្ស ទាតុកាមោសី’’តិ ន វត្តព្ពំ. បុច្ឆាសភាគេន ហិ ‘‘តុម្ហាកំ អានីតំ, តុម្ហាកំ ទាតុកាមោម្ហី’’តិ វទេយ្យ, តតោ តំ ភិក្ខុំ អញ្ញេ ភិក្ខូ ជិគុច្ឆន្តា គីវំ បរិវត្តេត្វា ឱលោកេតព្ពម្បិ ន មញ្ញេយ្យុំ. សចេ បន ‘‘កុហិំ យាសិ, កិំ ករោន្តោ អាហិណ្ឌសី’’តិ វុត្តេ ‘‘ឧទ្ទេសភត្តំ គហេត្វា អាគតោម្ហី’’តិ វទតិ, ឯកេន លជ្ជិភិក្ខុនា ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. សចេ អាភតំ ពហុ ហោតិ, សព្ពេសំ បហោតិ, ឋិតិកាកិច្ចំ នត្ថិ. ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ បត្តំ បូរេត្វា ទាតព្ពំ.

‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ ទេថា’’តិ វុត្តេ ‘‘កិំ អាហរិស្សសី’’តិ អវត្វា បកតិឋិតិកាយ ឯវ គាហេតព្ពំ. យោ បន បាយាសោ វា រសបិណ្ឌបាតោ វា និច្ចំ លព្ភតិ, ឯវរូបានំ បណីតភោជនានំ អាវេណិកា ឋិតិកា កាតព្ពា, តថា សបរិវារាយ យាគុយា មហគ្ឃានំ ផលានំ បណីតានញ្ច ខជ្ជកានំ. បកតិភត្តយាគុផលខជ្ជកានំ ឯកាវ ឋិតិកា កាតព្ពា. ‘‘សប្បិំ អាហរិស្សាមី’’តិ វុត្តេ សព្ពសប្បីនំ ឯកាវ ឋិតិកា វដ្ដតិ, តថា សព្ពតេលានំ. ‘‘មធុំ អាហរិស្សាមី’’តិ វុត្តេ បន មធុនោ ឯកាវ ឋិតិកា វដ្ដតិ, តថា ផាណិតស្ស លដ្ឋិមធុកាទីនញ្ច ភេសជ្ជានំ. សចេ បន គន្ធមាលំ សង្ឃុទ្ទេសំ ទេន្តិ, បិណ្ឌបាតិកស្ស វដ្ដតិ, ន វដ្ដតីតិ? អាមិសស្សេវ បដិក្ខិត្តត្តា វដ្ដតិ. ‘‘សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នត្តា បន ន គហេតព្ព’’ន្តិ វទន្តិ.

ឧទ្ទេសភត្តកថា និដ្ឋិតា.

២១០. និមន្តនំ បុគ្គលិកំ ចេ, សយមេវ ឥស្សរោ. សង្ឃិកំ បន ឧទ្ទេសភត្តេ វុត្តនយេនេវ គាហេតព្ពំ. សចេ បនេត្ថ ទូតោ ព្យត្តោ ហោតិ, ‘‘ភន្តេ, រាជគេហេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ អវត្វា ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. អថ ទូតោ អព្យត្តោ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, ភត្តុទ្ទេសកោ ព្យត្តោ ‘‘ភត្ត’’ន្តិ អវត្វា ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ យាថ, តុម្ហេ យាថា’’តិ វទតិ, ឯវម្បិ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ, ‘‘តុម្ហាកំ, ភន្តេ, បដិបាដិយា ភត្តំ បាបុណាតី’’តិ វុត្តេ បន ន វដ្ដតិ. សចេ និមន្តិតុំ អាគតមនុស្សោ អាសនសាលំ បវិសិត្វា ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ ទេថា’’តិ វា ‘‘អដ្ឋ បត្តេ ទេថា’’តិ វា វទតិ, ឯវម្បិ បិណ្ឌបាតិកានំ វដ្ដតិ, ‘‘តុម្ហេ ច តុម្ហេ ច គច្ឆថា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ ទេថ, ភត្តំ គណ្ហថ, អដ្ឋ បត្តេ ទេថ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វា វទតិ, បដិបាដិយា គាហេតព្ពំ. គាហេន្តេន បន វិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘ភត្ត’’ន្តិ អវទន្តេន ‘‘តុម្ហេ ច តុម្ហេ ច គច្ឆថា’’តិ វុត្តេ បិណ្ឌបាតិកានំ វដ្ដតិ. ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ បត្តំ ទេថ, តុម្ហេ ឯថា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘សាធុ ឧបាសកា’’តិ គន្តព្ពំ. ‘‘សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា តុម្ហេ ឯថា’’តិ វុត្តេបិ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ.

និមន្តនភត្តឃរតោ បន បត្តត្ថាយ អាគតស្ស ឧទ្ទេសភត្តេ វុត្តនយេនេវ ឋិតិកាយ បត្តោ ទាតព្ពោ. ឯកោ ‘‘សង្ឃតោ បដិបាដិយា បត្ត’’ន្តិ អវត្វា កេវលំ ‘‘ឯកំ បត្តំ ទេថា’’តិ វត្វា អគ្គាហិតេយេវ បត្តេ យស្ស កស្សចិ បត្តំ គហេត្វា បូរេត្វា អាហរតិ, តំ បត្តសាមិកស្សេវ ហោតិ. ឧទ្ទេសភត្តេ វិយ ឋិតិកាយ ន គាហេតព្ពំ. ឥធាបិ យោ អាគន្ត្វា តុណ្ហីភូតោ តិដ្ឋតិ, សោ ‘‘កស្ស សន្តិកំ អាគតោសី’’តិ វា ‘‘កស្ស បត្តំ ហរិស្សសី’’តិ វា ន វត្តព្ពោ. បុច្ឆាសភាគេន ហិ ‘‘តុម្ហាកំ សន្តិកំ អាគតោ, តុម្ហាកំ បត្តំ ហរិស្សាមី’’តិ វទេយ្យ, តតោ សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ ជិគុច្ឆនីយោ អស្ស. ‘‘កុហិំ គច្ឆសិ, កិំ ករោន្តោ អាហិណ្ឌសី’’តិ បន វុត្តេ ‘‘តស្ស បត្តត្ថាយ អាគតោម្ហី’’តិ វទន្តស្ស បដិបាដិភត្តដ្ឋិតិកាយ គហេត្វា បត្តោ ទាតព្ពោ. ‘‘ភត្តហរណបត្តំ ទេថា’’តិ វុត្តេបិ បដិបាដិភត្តដ្ឋិតិកាយ ឯវ ទាតព្ពោ. សចេ អាហរិត្វា ‘‘សព្ពោ សង្ឃោ ភុញ្ជតូ’’តិ វទតិ, ភាជេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. បត្តសាមិកស្ស អតិក្កន្តម្បិ ឋិតិកំ ឋបេត្វា អញ្ញំ បដិបាដិភត្តំ គាហេតព្ពំ.

ឯកោ បាតិយា ភត្តំ អាហរិត្វា ‘‘សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ វទតិ, អាលោបភត្តដ្ឋិតិកតោ បដ្ឋាយ អាលោបសង្ខេបេន ភាជេតព្ពំ. សចេ បន តុណ្ហីភូតោ អច្ឆតិ, ‘‘កស្ស តេ អាភតំ, កស្ស ទាតុកាមោសី’’តិ ន វត្តព្ពោ. សចេ បន ‘‘កុហិំ គច្ឆសិ, កិំ ករោន្តោ អាហិណ្ឌសី’’តិ វុត្តេ បន ‘‘សង្ឃស្ស មេ ភត្តំ អាភតំ, ថេរានំ មេ ភត្តំ អាភត’’ន្តិ វទតិ, គហេត្វា អាលោបភត្តដ្ឋិតិកាយ ភាជេតព្ពំ. សចេ បន ឯវំ អាភតំ ភត្តំ ពហុ ហោតិ, សកលសង្ឃស្ស បហោតិ, អភិហដភិក្ខា នាម, បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ, ឋិតិកាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ បត្តំ បូរេត្វា ទាតព្ពំ.

ឧបាសកោ សង្ឃត្ថេរស្ស វា គន្ថធុតង្គវសេន អភិញ្ញាតស្ស វា ភត្តុទ្ទេសកស្ស វា បហិណតិ ‘‘អម្ហាកំ ភត្តគហណត្ថាយ អដ្ឋ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគច្ឆថា’’តិ, សចេបិ ញាតិឧបដ្ឋាកេហិ បេសិតំ ហោតិ, ឥមេ តយោ ជនា បុច្ឆិតុំ ន លភន្តិ, អារុឡ្ហាយេវ មាតិកំ. សង្ឃតោ អដ្ឋ ភិក្ខូ ឧទ្ទិសាបេត្វា អត្តនវមេហិ គន្តព្ពំ. កស្មា? ភិក្ខុសង្ឃស្ស ហិ ឯតេ ភិក្ខូ និស្សាយ លាភោ ឧប្បជ្ជតីតិ. គន្ថធុតង្គាទីហិ បន អនភិញ្ញាតោ អាវាសិកភិក្ខុ អាបុច្ឆិតុំ លភតិ, តស្មា តេន ‘‘កិំ សង្ឃតោ គណ្ហាមិ, ឧទាហុ យេ ជានាមិ, តេហិ សទ្ធិំ អាគច្ឆាមី’’តិ មាតិកំ អារោបេត្វា យថា ទាយកា វទន្តិ, តថា បដិបជ្ជិតព្ពំ. ‘‘តុម្ហាកំ និស្សិតកេ វា យេ វា ជានាថ, តេ គហេត្វា ឯថា’’តិ វុត្តេ បន យេ ឥច្ឆន្តិ, តេហិ សទ្ធិំ គន្តុំ លភតិ. សចេ ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ បហិណថា’’តិ បេសេន្តិ, សង្ឃតោវ បេសេតព្ពា. អត្តនា សចេ អញ្ញស្មិំ គាមេ សក្កា ហោតិ ភិក្ខា លភិតុំ, អញ្ញោ គាមោ គន្តព្ពោ. ន សក្កា ចេ ហោតិ លភិតុំ, សោយេវ គាមោ បិណ្ឌាយ បវិសិតព្ពោ.

និមន្តិតភិក្ខូ អាសនសាលាយ និសិន្នា ហោន្តិ, តត្រ ចេ មនុស្សា ‘‘បត្តេ ទេថា’’តិ អាគច្ឆន្តិ, អនិមន្តិតេហិ ន ទាតព្ពា, ‘‘ឯតេ និមន្តិតា ភិក្ខូ’’តិ វត្តព្ពំ, ‘‘តុម្ហេបិ ទេថា’’តិ វុត្តេ បន ទាតុំ វដ្ដតិ. ឧស្សវាទីសុ មនុស្សា សយមេវ បរិវេណានិ ច បធានឃរានិ ច គន្ត្វា តិបិដកេ ច ធម្មកថិកេ ច ភិក្ខុសតេនបិ សទ្ធិំ និមន្តេន្តិ, តទា តេហិ យេ ជានន្តិ, តេ គហេត្វា គន្តុំ វដ្ដតិ. កស្មា? ន ហិ មហាភិក្ខុសង្ឃេន អត្ថិកា មនុស្សា បរិវេណបធានឃរានិ គច្ឆន្តិ, សន្និបាតដ្ឋានតោវ យថាសត្តិ យថាពលំ ភិក្ខូ គណ្ហិត្វា គច្ឆន្តីតិ.

សចេ បន សង្ឃត្ថេរោ វា គន្ថធុតង្គវសេន អភិញ្ញាតោ វា ភត្តុទ្ទេសកោ វា អញ្ញត្រ វា វស្សំ វសិត្វា កត្ថចិ វា គន្ត្វា បុន សកដ្ឋានំ អាគច្ឆតិ, មនុស្សា ច អាគន្តុកស្ស សក្ការំ ករោន្តិ, ឯកវារំ យេ ជានន្តិ, តេ គហេត្វា គន្តព្ពំ. បដិពទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ ទុតិយវារេ អារទ្ធេ សង្ឃតោយេវ គហេត្វា គន្តព្ពំ. អភិនវអាគន្តុកាវ ហុត្វា ‘‘ញាតី វា ឧបដ្ឋាកេ វា បស្សិស្សាមី’’តិ គច្ឆន្តិ, តត្រ ចេ តេសំ ញាតី ច ឧបដ្ឋាកា ច សក្ការំ ករោន្តិ, ឯត្ថ បន យេ ជានន្តិ, តេ គហេត្វា គន្តុម្បិ វដ្ដតិ. យោ បន អតិលាភី ហោតិ, សកដ្ឋានញ្ច អាគន្តុកដ្ឋានញ្ច ឯកសទិសំ, សព្ពត្ថ មនុស្សា សង្ឃភត្តំ សជ្ជេត្វាវ និសីទន្តិ, តេន សង្ឃតោវ គហេត្វា គន្តព្ពន្តិ អយំ និមន្តនេ វិសេសោ. អវសេសោ សព្ពបញ្ហោ ឧទ្ទេសភត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘អដ្ឋ មហាថេរេ ទេថាតិ វុត្តេ អដ្ឋ មហាថេរាវ ទាតព្ពា’’តិ វុត្តំ. ឯស នយោ មជ្ឈិមាទីសុ. សចេ បន អវិសេសេត្វា ‘‘អដ្ឋ ភិក្ខូ ទេថា’’តិ វទតិ, សង្ឃតោ ទាតព្ពាតិ.

និមន្តនភត្តកថា និដ្ឋិតា.

២១១. សលាកភត្តំ បន ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សលាកាយ វា បដ្ដិកាយ វា ឧបនិពន្ធិត្វា ឱបុញ្ជិត្វា ភត្តំ ឧទ្ទិសិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២៦) វចនតោ រុក្ខសារមយាយ សលាកាយ វា វេឡុវិលីវតាលបណ្ណាទិមយាយ បដ្ដិកាយ វា ‘‘អសុកស្ស នាម សលាកភត្ត’’ន្តិ ឯវំ អក្ខរានិ ឧបនិពន្ធិត្វា បច្ឆិយំ វា ចីវរភោគេ វា កត្វា សព្ពសលាកាយោ ឱបុញ្ជិត្វា បុនប្បុនំ ហេដ្ឋុបរិយវសេន អាលោឡេត្វា បញ្ចង្គសមន្នាគតេន ភត្តុទ្ទេសកេន សចេ ឋិតិកា អត្ថិ, ឋិតិកតោ បដ្ឋាយ, នោ ចេ អត្ថិ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ សលាកា ទាតព្ពា. បច្ឆា អាគតានម្បិ ឯកាពទ្ធវសេន ទូរេ ឋិតានម្បិ ឧទ្ទេសភត្តេ វុត្តនយេនេវ ទាតព្ពា.

សចេ វិហារស្ស សមន្តតោ ពហូ គោចរគាមា, ភិក្ខូ បន ន ពហូ, គាមវសេនបិ សលាកា បាបុណន្តិ. ‘‘តុម្ហាកំ អសុកគាមេ សលាកភត្តំ បាបុណាតី’’តិ គាមវសេនេវ គាហេតព្ពំ. ឯវំ គាហេន្តេន សចេបិ ឯកមេកស្មិំ គាមេ នានប្បការានិ សដ្ឋិ សលាកភត្តានិ, សព្ពានិ គហិតានេវ ហោន្តិ. តស្ស បត្តគាមសមីបេ អញ្ញានិបិ ទ្វេ តីណិ សលាកភត្តានិ ហោន្តិ, តានិ តស្សេវ ទាតព្ពានិ. ន ហិ សក្កា តេសំ ការណា អញ្ញំ ភិក្ខុំ បហិណិតុន្តិ.

សចេ ឯកច្ចេសុ គាមេសុ ពហូនិ សលាកភត្តានិ សល្លក្ខេត្វា សត្តន្នម្បិ អដ្ឋន្នម្បិ ភិក្ខូនំ ទាតព្ពានិ. ទេន្តេន បន ចតុន្នំ បញ្ចន្នំ ភត្តានំ សលាកាយោ ឯកតោ ពន្ធិត្វា ទាតព្ពា. សចេ តំ គាមំ អតិក្កមិត្វា អញ្ញោ គាមោ ហោតិ, តស្មិញ្ច ឯកមេវ សលាកភត្តំ, តំ បន បាតោវ ទេន្តិ, តម្បិ ឯតេសុ ភិក្ខូសុ ឯកស្ស និគ្គហេន ទត្វា ‘‘បាតោវ តំ គហេត្វា បច្ឆា ឱរិមគាមេ ឥតរានិ ភត្តានិ គណ្ហាហី’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ ឱរិមគាមេ សលាកភត្តេសុ អគ្គហិតេស្វេវ គហិតសញ្ញាយ គច្ឆតិ, បរភាគគាមេ សលាកភត្តំ គហេត្វា បុន វិហារំ អាគន្ត្វា ឥតរានិ គហេត្វា ឱរិមគាមោ គន្តព្ពោ. ន ហិ ពហិសីមាយ សង្ឃលាភោ គាហេតុំ លព្ភតីតិ អយំ នយោ កុរុន្ទិយំ វុត្តោ. សចេ បន ភិក្ខូ ពហូ ហោន្តិ, គាមវសេន សលាកា ន បាបុណន្តិ, វីថិវសេន វា វីថិយំ ឯកគេហវសេន វា ឯកកុលវសេន វា គាហេតព្ពំ. វីថិអាទីសុ ច យត្ថ ពហូនិ ភត្តានិ, តត្ថ គាមេ វុត្តនយេនេវ ពហូនំ ភិក្ខូនំ គាហេតព្ពានិ, សលាកាសុ អសតិ ឧទ្ទិសិត្វាបិ គាហេតព្ពានិ.

២១២. សលាកទាយកេន បន វត្តំ ជានិតព្ពំ. តេន ហិ កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ បត្តចីវរំ គហេត្វា ភោជនសាលំ គន្ត្វា អសម្មដ្ឋដ្ឋានំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេត្វា ‘‘ឥទានិ ភិក្ខូហិ វត្តំ កតំ ភវិស្សតី’’តិ កាលំ សល្លក្ខេត្វា ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ភិក្ខូសុ សន្និបតិតេសុ បឋមមេវ វារគាមេ សលាកភត្តំ គាហេតព្ពំ, ‘‘តុយ្ហំ អសុកស្មិំ នាម វារគាមេ សលាកា បាបុណាតិ, តត្រ គច្ឆា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ អភិរេកគាវុតេ គាមោ ហោតិ, តំ ទិវសំ គច្ឆន្តា កិលមន្តិ, ‘‘ស្វេ តុយ្ហំ វារគាមេ បាបុណាតី’’តិ អជ្ជេវ គាហេតព្ពំ. យោ វារគាមំ បេសិយមានោ ន គច្ឆតិ, អញ្ញំ សលាកំ មគ្គតិ, ន ទាតព្ពា. សទ្ធានញ្ហិ មនុស្សានំ បុញ្ញហានិ ច សង្ឃស្ស ច លាភច្ឆេទោ ហោតិ, តស្មា តស្ស ទុតិយេបិ តតិយេបិ ទិវសេ អញ្ញា សលាកា ន ទាតព្ពា, ‘‘អត្តនោ បត្តដ្ឋានំ គន្ត្វា ភុញ្ជាហី’’តិ វត្តព្ពោ, តីណិ បន ទិវសានិ អគច្ឆន្តស្ស វារគាមតោ ឱរិមវារគាមេ សលាកា គាហេតព្ពា. តញ្ចេ ន គណ្ហាតិ, តតោ បដ្ឋាយ តស្ស អញ្ញំ សលាកំ ទាតុំ ន វដ្ដតិ, ទណ្ឌកម្មំ ទឡ្ហំ កាតព្ពំ. សដ្ឋិតោ វា បណ្ណាសតោ វា ន បរិហាបេតព្ពំ. វារគាមេ គាហេត្វា វិហារវារោ គាហេតព្ពោ, ‘‘តុយ្ហំ វិហារវារោ បាបុណាតី’’តិ វត្តព្ពំ. វិហារវារិកស្ស ទ្វេ តិស្សោ យាគុសលាកាយោ តិស្សោ ចតស្សោ ភត្តសលាកាយោ ច ទាតព្ពា, និពទ្ធំ កត្វា បន ន ទាតព្ពា. យាគុភត្តទាយកា ហិ ‘‘អម្ហាកំ យាគុភត្តំ វិហារគោបកាវភុញ្ជន្តី’’តិ អញ្ញថត្តំ អាបជ្ជេយ្យុំ, តស្មា អញ្ញេសុ កុលេសុ ទាតព្ពា.

សចេ វិហារវារិកានំ សភាគា អាហរិត្វា ទេន្តិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ, វារំ គហេត្វា តេសំ យាគុភត្តំ អាហរាបេតព្ពំ, តាវ នេសំ សលាកា ផាតិកម្មមេវ ភវន្តិ. វស្សគ្គេន បត្តដ្ឋានេ បន អញ្ញម្បិ បណីតភត្តសលាកំ គណ្ហិតុំ លភន្តិយេវ. អតិរេកឧត្តរិភង្គស្ស ឯកចារិកភត្តស្ស វិសុំ ឋិតិកំ កត្វា សលាកា ទាតព្ពា. សចេ យេន សលាកា លទ្ធា, សោ តំ ទិវសំ តំ ភត្តំ ន លភតិ, បុន ទិវសេ គាហេតព្ពំ. ភត្តញ្ញេវ លភតិ, ន ឧត្តរិភង្គំ, ឯវម្បិ បុន គាហេតព្ពំ. ខីរភត្តសលាកាយបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន ខីរមេវ លភតិ, ន ភត្តំ, ខីរលាភតោ បដ្ឋាយ បុន ន គាហេតព្ពំ. ទ្វេ តីណិ ឯកចារិកភត្តានិ ឯកស្សេវ បាបុណន្តិ, ទុព្ភិក្ខសមយេ សង្ឃនវកេន លទ្ធកាលេ វិជដេត្វា វិសុំ គាហេតព្ពានិ. បាកតិកសលាកភត្តំ អលទ្ធស្សបិ បុនទិវសេ គាហេតព្ពំ.

សចេ ខុទ្ទកោ វិហារោ ហោតិ, សព្ពេ ភិក្ខូ ឯកសម្ភោគា, ឧច្ឆុសលាកំ គាហេន្តេន យស្ស កស្សចិ សម្មុខីភូតស្ស បាបេត្វា មហាថេរាទីនំ ទិវា តច្ឆេត្វា ទាតុំ វដ្ដតិ. រសសលាកំ បាបេត្វា បច្ឆាភត្តម្បិ បរិស្សាវេត្វា ផាណិតំ វា ការេត្វា បិណ្ឌបាតិកាទីនម្បិ ទាតព្ពំ, អាគន្តុកានំ អាគតានាគតភាវំ ញត្វា គាហេតព្ពា. មហាអាវាសេ ឋិតិកំ កត្វា គាហេតព្ពា. តក្កសលាកម្បិ សភាគដ្ឋានេ បាបេត្វា វា ធូមាបេត្វា បចាបេត្វា វា ថេរានំ ទាតុំ វដ្ដតិ. មហាអាវាសេ វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ. ផលសលាកបូវសលាកភេសជ្ជគន្ធមាលាសលាកាយោបិ វិសុំ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពា. ភេសជ្ជាទិសលាកាយោ ចេត្ថ កិញ្ចាបិ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដន្តិ, សលាកវសេន បន គាហិតត្តា ន សាទិតព្ពា. អគ្គភិក្ខាមត្តំ សលាកភត្តំ ទេន្តិ, ឋិតិកំ បុច្ឆិត្វា គាហេតព្ពំ. អសតិយា ឋិតិកាយ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ. សចេ តាទិសានិ ភត្តានិ ពហូនិ ហោន្តិ, ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ទ្វេ តីណិ ទាតព្ពានិ. នោ ចេ, ឯកេកមេវ ទត្វា បដិបាដិយា គតាយ បុន ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពំ. អថ អន្តរាវ ឧបច្ឆិជ្ជតិ, ឋិតិកា សល្លក្ខេតព្ពា. យទិ បន តាទិសំ ភត្តំ និពទ្ធមេវ ហោតិ, យស្ស បាបុណាតិ, សោ វត្តព្ពោ ‘‘លទ្ធា វា អលទ្ធា វា ស្វេបិ គណ្ហេយ្យាសី’’តិ. ឯកំ អនិពទ្ធំ ហោតិ, លភនទិវសេ បន យាវទត្ថំ លភតិ. អលភនទិវសា ពហុតរា ហោន្តិ, តំ យស្ស បាបុណាតិ, សោ អលភិត្វា ‘‘ស្វេ គណ្ហេយ្យាសី’’តិ វត្តព្ពោ.

យោ សលាកាសុ គហិតាសុ បច្ឆា អាគច្ឆតិ, តស្ស អតិក្កន្តាវ សលាកា ន ឧបដ្ឋាបេត្វា ទាតព្ពា. សលាកំ នាម ឃណ្ដិំ បហរណតោ បដ្ឋាយ អាគន្ត្វា ហត្ថំ បសារេន្តោវ លភតិ, អញ្ញស្ស អាគន្ត្វា សមីបេ ឋិតស្សបិ អតិក្កន្តា អតិក្កន្តាវ ហោតិ. សចេ បនស្ស អញ្ញោ គណ្ហន្តោ អត្ថិ, សយំ អនាគតោបិ លភតិ, សភាគដ្ឋានេ ‘‘អសុកោ អនាគតោ’’តិ ញត្វា ‘‘អយំ តស្ស សលាកា’’តិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. សចេ ‘‘អនាគតស្ស ន ទាតព្ពា’’តិ កតិកំ ករោន្តិ, អធម្មិកា ហោតិ. អន្តោឧបចារេ ឋិតស្ស ហិ ភាជនីយភណ្ឌំ បាបុណាតិ. សចេ បន ‘‘អនាគតស្ស ទេថា’’តិ មហាសទ្ទំ ករោន្តិ, ទណ្ឌកម្មំ ឋបេតព្ពំ, ‘‘អាគន្ត្វា គណ្ហន្តូ’’តិ វត្តព្ពំ. ឆ បញ្ចសលាកា នដ្ឋា ហោន្តិ, ភត្តុទ្ទេសកោ ទាយកានំ នាមំ ន សរតិ, សោ ចេ នដ្ឋសលាកា មហាថេរស្ស វា អត្តនោ វា បាបេត្វា ភិក្ខូ វទេយ្យ ‘‘មយា អសុកគាមេ សលាកភត្តំ មយ្ហំ បាបិតំ, តុម្ហេ តត្ថ លទ្ធសលាកភត្តំ ភុញ្ជេយ្យាថា’’តិ, វដ្ដតិ, វិហារេ អបាបិតំ បន អាសនសាលាយ តំ ភត្តំ លភិត្វា តត្ថេវ បាបេត្វា ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘អជ្ជ បដ្ឋាយ មយ្ហំ សលាកភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ តត្រ អាសនសាលាយ គាហេតុំ ន វដ្ដតិ, វិហារំ អានេត្វា គាហេតព្ពំ. ‘‘ស្វេ បដ្ឋាយា’’តិ វុត្តេ បន ភត្តុទ្ទេសកស្ស អាចិក្ខិតព្ពំ ‘‘ស្វេ បដ្ឋាយ អសុកកុលំ នាម សលាកភត្តំ ទេតិ, សលាកគ្គាហណកាលេ សរេយ្យាសី’’តិ. ទុព្ភិក្ខេ សលាកភត្តំ បច្ឆិន្ទិត្វា សុភិក្ខេ ជាតេ កញ្ចិ ភិក្ខុំ ទិស្វា ‘‘អជ្ជ បដ្ឋាយ អម្ហាកំ សលាកភត្តំ គណ្ហថា’’តិ បុន បដ្ឋបេន្តិ, អន្តោគាមេ អគាហេត្វា វិហារំ អានេត្វា គាហេតព្ពំ. ឥទញ្ហិ សលាកភត្តំ នាម ឧទ្ទេសភត្តសទិសំ ន ហោតិ, វិហារមេវ សន្ធាយ ទីយតិ, តស្មា ពហិឧបចារេ គាហេតុំ ន វដ្ដតិ, ‘‘ស្វេ បដ្ឋាយា’’តិ វុត្តេ បន វិហារេ គាហេតព្ពមេវ.

គមិកោ ភិក្ខុ យំ ទិសាភាគំ គន្តុកាមោ, តត្ថ អញ្ញេន វារគាមសលាកា លទ្ធា ហោតិ, តំ គហេត្វា ឥតរំ ភិក្ខុំ ‘‘មយ្ហំ បត្តសលាកំ ត្វំ គណ្ហាហី’’តិ វត្វា គន្តុំ វដ្ដតិ. តេន បន ឧបចារសីមំ អនតិក្កន្តេយេវ តស្មិំ តស្ស សលាកា គាហេតព្ពា. ឆឌ្ឌិតវិហារេ វសិត្វា មនុស្សា ‘‘ពោធិចេតិយាទីនិ ជគ្គិត្វា ភុញ្ជន្តូ’’តិ សលាកភត្តំ បដ្ឋបេន្តិ, ភិក្ខូ សភាគដ្ឋានេសុ វសិត្វា កាលស្សេវ គន្ត្វា តត្ថ វត្តំ ករិត្វា តំ ភត្តំ ភុញ្ជន្តិ, វដ្ដតិ. សចេ តេសុ ស្វាតនាយ អត្តនោ បាបេត្វា គតេសុ អាគន្តុកោ ភិក្ខុ ឆឌ្ឌិតវិហារេ វសិត្វា កាលស្សេវ វត្តំ កត្វា ឃណ្ដិំ បហរិត្វា សលាកភត្តំ អត្តនោ បាបេត្វា អាសនសាលំ គច្ឆតិ, សោវ តស្ស ភត្តស្ស ឥស្សរោ. យោ បន ភិក្ខូសុ វត្តំ ករោន្តេសុយេវ ភូមិយំ ទ្វេ តយោ សម្មុញ្ជនីបហារេ ទត្វា ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ‘‘ធុរគាមេ សលាកភត្តំ មយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ គច្ឆតិ, តស្ស តំ ចោរិកាយ គហិតត្តា ន បាបុណាតិ, វត្តំ កត្វា បាបេត្វា បច្ឆាគតភិក្ខូនំយេវ ហោតិ.

ឯកោ គាមោ អតិទូរេ ហោតិ, ភិក្ខូ និច្ចំ គន្តុំ ន ឥច្ឆន្តិ, មនុស្សា ‘‘មយំ បុញ្ញេន បរិពាហិរា ហោមា’’តិ វទន្តិ, យេ តស្ស គាមស្ស អាសន្នវិហារេ សភាគភិក្ខូ, តេ វត្តព្ពា ‘‘ឥមេសំ ភិក្ខូនំ អនាគតទិវសេ តុម្ហេ ភុញ្ជថា’’តិ, សលាកា បន ទេវសិកំ បាបេតព្ពា. តា ច ខោ បន ឃណ្ដិបហរណមត្តេន វា បច្ឆិចាលនមត្តេន វា បាបិតា ន ហោន្តិ, បច្ឆិំ បន គហេត្វា សលាកា បីឋកេ អាកិរិតព្ពា, បច្ឆិ បន មុខវដ្ដិយំ ន គហេតព្ពា. សចេ ហិ តត្ថ អហិ វា វិច្ឆិកោ វា ភវេយ្យ, ទុក្ខំ ឧប្បាទេយ្យ, តស្មា ហេដ្ឋា គហេត្វា បច្ឆិំ បរម្មុខំ កត្វា សលាកា អាកិរិតព្ពា ‘‘សចេបិ សប្បោ ភវិស្សតិ, ឯត្តោវ បលាយិស្សតី’’តិ. ឯវំ សលាកា អាកិរិត្វា គាមាទិវសេន បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ គាហេតព្ពា.

អបិច ឯកំ មហាថេរស្ស បាបេត្វា ‘‘អវសេសា មយ្ហំ បាបុណន្តី’’តិ អត្តនោ បាបេត្វា វត្តំ កត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា វិតក្កមាឡកេ ឋិតេហិ ភិក្ខូហិ ‘‘បាបិតា, អាវុសោ, សលាកា’’តិ វុត្តេ ‘‘អាម, ភន្តេ, តុម្ហេ គតគតគាមេ សលាកភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វត្តព្ពំ. ឯវញ្ហិ បាបិតាបិ សុបាបិតាវ ហោន្តិ. ភិក្ខូ សព្ពរត្តិំ ធម្មស្សវនត្ថំ អញ្ញំ វិហារំ គច្ឆន្តា ‘‘មយំ តត្ថ ទានំ អគ្គហេត្វាវ អម្ហាកំ គោចរគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា អាគមិស្សាមា’’តិ សលាកា អគ្គហេត្វាវ គតា វិហារេ ថេរស្ស បត្តំ សលាកភត្តំ ភុញ្ជិតុំ អាគច្ឆន្តិ, វដ្ដតិ. អថ មហាថេរោបិ ‘‘អហំ ឥធ កិំ ករោមី’’តិ តេហិយេវ សទ្ធិំ គច្ឆតិ, តេហិ គតវិហារេ អភុញ្ជិត្វាវ គោចរគាមំ អនុប្បត្តេហិ ‘‘ទេថ, ភន្តេ, បត្តេ, សលាកយាគុអាទីនិ អាហរិស្សាមា’’តិ វុត្តេ បត្តា ន ទាតព្ពា. កស្មា, ភន្តេ, ន ទេថាតិ. វិហារដ្ឋកំ ភត្តំ វិហារេ វុត្ថានំ បាបុណាតិ, មយំ អញ្ញវិហារេ វុត្ថាតិ. ‘‘ទេថ, ភន្តេ, ន មយំ វិហារេ បាលិកាយ ទេម, តុម្ហាកំ ទេម, គណ្ហថ អម្ហាកំ ភិក្ខ’’ន្តិ វុត្តេ បន វដ្ដតិ.

សលាកភត្តកថា និដ្ឋិតា.

២១៣. បក្ខិកាទីសុ បន យំ អភិលក្ខិតេសុ ចាតុទ្ទសី បញ្ចទសី បញ្ចមី អដ្ឋមីតិ ឥមេសុ បក្ខេសុ កម្មប្បសុតេហិ ឧបោសថំ កាតុំ សតិករណត្ថាយ ទីយតិ, តំ បក្ខិកំ នាម. តំ សលាកភត្តគតិកមេវ ហោតិ, គាហេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ សលាកភត្តម្បិ បក្ខិកភត្តម្បិ ពហុំ សព្ពេសំ វិនិវិជ្ឈិត្វា គច្ឆតិ, ទ្វេបិ ភត្តានិ វិសុំ វិសុំ គាហេតព្ពានិ. សចេ ភិក្ខុសង្ឃោ មហា, បក្ខិកំ គាហេត្វា តស្ស ឋិតិកាយ សលាកភត្តំ គាហេតព្ពំ, សលាកភត្តំ វា គាហាបេត្វា តស្ស ឋិតិកាយ បក្ខិកំ គាហេតព្ពំ. យេសំ ន បាបុណាតិ, តេ បិណ្ឌាយ ចរិស្សន្តិ. សចេ ទ្វេបិ ភត្តានិ ពហូនិ, ភិក្ខូ មន្ទា, សលាកភត្តំ នាម ទេវសិកំ លព្ភតិ, តស្មា តំ ឋបេត្វា ‘‘បក្ខិកំ, អាវុសោ, ភុញ្ជថា’’តិ បក្ខិកមេវ ទាតព្ពំ. បក្ខិកំ បណីតំ ទេន្តិ, វិសុំ ឋិតិកា កាតព្ពា, ‘‘ស្វេ បក្ខោ’’តិ អជ្ជ បក្ខិកំ ន គាហេតព្ពំ. សចេ បន ទាយកា វទន្តិ ‘‘ស្វេបិ អម្ហាកំ ឃរេ លូខភត្តំ ភវិស្សតិ, អជ្ជេវ បក្ខិកភត្តំ ឧទ្ទិសថា’’តិ, ឯវំ វដ្ដតិ.

ឧបោសថិកំ នាម អន្វឌ្ឍមាសេ ឧបោសថទិវសេ ឧបោសថង្គានិ សមាទិយិត្វា យំ អត្តនា ភុញ្ជតិ, តទេវ ទីយតិ. បាដិបទិកំ នាម ‘‘ឧបោសថេ ពហូ សទ្ធា បសន្នា ភិក្ខូនំ សក្ការំ ករោន្តិ, បាដិបទេ បន ភិក្ខូ កិលមន្តិ, បាដិបទេ ទិន្នំ ទុព្ភិក្ខទានសទិសំ មហប្ផលំ ហោតិ, ឧបោសថកម្មេន វា បរិសុទ្ធសីលានំ ទុតិយទិវសេ ទិន្នំ មហប្ផលំ ហោតី’’តិ សល្លក្ខេត្វា បាដិបទេ ទីយមានកទានំ. តម្បិ ឧភយំ សលាកភត្តគតិកមេវ. ឥតិ ឥមានិ សត្តបិ ភត្តានិ បិណ្ឌបាតិកានំ ន វដ្ដន្តិ, ធុតង្គភេទំ ករោន្តិយេវ.

២១៤. អបរានិបិ ចីវរក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៣៥០) វិសាខាយ វរំ យាចិត្វា ទិន្នានិ អាគន្តុកភត្តំ គមិកភត្តំ គិលានភត្តំ គិលានុបដ្ឋាកភត្តន្តិ ចត្តារិ ភត្តានិ បាឡិយំ អាគតានេវ. តត្ថ អាគន្តុកានំ ទិន្នំ ភត្តំ អាគន្តុកភត្តំ. ឯស នយោ សេសេសុ. សចេ បនេត្ថ អាគន្តុកភត្តានិបិ អាគន្តុកាបិ ពហូ ហោន្តិ, សព្ពេសំ ឯកេកំ គាហេតព្ពំ. ភត្តេសុ អប្បហោន្តេសុ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. ឯកោ អាគន្តុកោ បឋមមេវ អាគន្ត្វា សព្ពំ អាគន្តុកភត្តំ អត្តនោ គាហេត្វា និសីទតិ, សព្ពំ តស្សេវ ហោតិ. បច្ឆា អាគតេហិ អាគន្តុកេហិ តេន ទិន្នានិ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ. តេនបិ ឯកំ អត្តនោ គហេត្វា សេសានិ ទាតព្ពានិ. អយំ ឧឡារតា. សចេ បន បឋមំ អាគន្ត្វាបិ អត្តនោ អគ្គហេត្វា តុណ្ហីភូតោ និសីទតិ, បច្ឆា អាគតេហិ សទ្ធិំ បដិបាដិយា គណ្ហិតព្ពំ. សចេ និច្ចំ អាគន្តុកា អាគច្ឆន្តិ, អាគតទិវសេយេវ ភុញ្ជិតព្ពំ. អន្តរន្តរា ចេ អាគច្ឆន្តិ, ទ្វេ តីណិ ទិវសានិ ភុញ្ជិតព្ពំ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘សត្ត ទិវសានិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. អាវាសិកោ កត្ថចិ គន្ត្វា អាគតោ, តេនបិ អាគន្តុកភត្តំ ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ បន តំ វិហារេ និពន្ធាបិតំ ហោតិ, វិហារេ គាហេតព្ពំ. អថ វិហារោ ទូរេ ហោតិ, អាសនសាលាយ និពន្ធាបិតំ, អាសនសាលាយ គាហេតព្ពំ. សចេ បន ទាយកា ‘‘អាគន្តុកេសុ អសតិ អាវាសិកាបិ ភុញ្ជន្តូ’’តិ វទន្តិ, វដ្ដតិ, អវុត្តេ បន ន វដ្ដតិ.

គមិកភត្តេបិ អយមេវ កថាមគ្គោ. អយំ បន វិសេសោ – អាគន្តុកោ អាគន្តុកភត្តមេវ លភតិ, គមិកោ អាគន្តុកភត្តម្បិ គមិកភត្តម្បិ. អាវាសិកោបិ បក្កមិតុកាមោ គមិកោ ហោតិ, គមិកភត្តំ លភតិ. យថា បន អាគន្តុកភត្តំ, ឯវមិទំ ទ្វេ តីណិ វា សត្ត វា ទិវសានិ ន លភតិ. ‘‘គមិស្សាមី’’តិ ភុត្តោបិ តំ ទិវសំ កេនចិ ការណេន ន គតោ, បុនទិវសេបិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ សឧស្សាហត្តា. ‘‘គមិស្សាមី’’តិ ភុត្តស្ស ចោរា វា បន្ថំ រុន្ធន្តិ, ឧទកំ វា ទេវោ វា វស្សតិ, សត្ថោ វា ន គច្ឆតិ, សឧស្សាហេន ភុញ្ជិតព្ពំ. ‘‘ឯតេ ឧបទ្ទវេ ឱលោកេន្តេន ទ្វេ តយោ ទិវសេ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. ‘‘គមិស្សាមិ គមិស្សាមី’’តិ បន លេសំ ឱឌ្ឌេត្វា ភុញ្ជិតុំ ន លភតិ.

គិលានភត្តម្បិ សចេ សព្ពេសំ គិលានានំ បហោតិ, តំ សព្ពេសំ ទាតព្ពំ. នោ ចេ, ឋិតិកំ កត្វា គាហេតព្ពំ. ឯកោ គិលានោ អរោគរូបោ សក្កោតិ អន្តោគាមំ គន្តុំ, ឯកោ ន សក្កោតិ, អយំ មហាគិលានោ នាម, ឯតស្ស គិលានភត្តំ ទាតព្ពំ. ទ្វេ មហាគិលានា, ឯកោ លាភី អភិញ្ញាតោ ពហុំ ខាទនីយភោជនីយំ លភតិ, ឯកោ អនាថោ អប្បលាភតាយ អន្តោគាមំ បវិសតិ, ឯតស្ស គិលានភត្តំ ទាតព្ពំ. គិលានភត្តេ ទិវសបរិច្ឆេទោ នត្ថិ, យាវ រោគោ ន វូបសម្មតិ, សប្បាយភោជនំ អភុញ្ជន្តោ ន យាបេតិ, តាវ ភុញ្ជិតព្ពំ. យទា បន មិស្សកយាគុំ វា មិស្សកភត្តំ វា ភុត្តស្សបិ រោគោ ន កុប្បតិ, តតោ បដ្ឋាយ ន ភុញ្ជិតព្ពំ.

គិលានុបដ្ឋាកភត្តម្បិ យំ សព្ពេសំ បហោតិ, តំ សព្ពេសំ ទាតព្ពំ. នោ ចេ បហោតិ, ឋិតិកំ កត្វា គាហេតព្ពំ. ឥទម្បិ ទ្វីសុ គិលានេសុ មហាគិលានុបដ្ឋាកស្ស គាហេតព្ពំ, ទ្វីសុ មហាគិលានេសុ អនាថគិលានុបដ្ឋាកស្ស. យំ កុលំ គិលានភត្តម្បិ ទេតិ គិលានុបដ្ឋាកភត្តម្បិ, តត្ថ យស្ស គិលានស្ស គិលានភត្តំ បាបុណាតិ, តទុបដ្ឋាកស្សបិ តត្ថេវ គាហេតព្ពំ. គិលានុបដ្ឋាកភត្តេបិ ទិវសបរិច្ឆេទោ នត្ថិ, យាវ គិលានោ លភតិ, តាវស្ស ឧបដ្ឋាកោបិ លភតីតិ. ឥមានិ ចត្តារិ ភត្តានិ សចេ ឯវំ ទិន្នានិ ហោន្តិ ‘‘អាគន្តុកគមិកគិលានគិលានុបដ្ឋាកា មម ភិក្ខំ គណ្ហន្តូ’’តិ, បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. សចេ បន ‘‘អាគន្តុកាទីនំ ចតុន្នំ ភត្តំ និពន្ធាបេមិ, មម ភត្តំ គណ្ហន្តូ’’តិ ឯវំ ទិន្នានិ ហោន្តិ, បិណ្ឌបាតិកានំ ន វដ្ដតិ.

២១៥. អបរានិបិ ធុរភត្តំ កុដិភត្តំ វារកភត្តន្តិ តីណិ ភត្តានិ. តត្ថ ធុរភត្តន្តិ និច្ចភត្តំ វុច្ចតិ, តំ ទុវិធំ សង្ឃិកញ្ច បុគ្គលិកញ្ច. តត្ថ យំ ‘‘សង្ឃស្ស ធុរភត្តំ ទេមា’’តិ និពន្ធាបិតំ, តំ សលាកភត្តគតិកំ. ‘‘មម និពទ្ធភិក្ខំ គណ្ហន្តូ’’តិ វត្វា ទិន្នំ បន បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. បុគ្គលិកេបិ ‘‘តុម្ហាកំ ធុរភត្តំ ទម្មី’’តិ វុត្តេ បិណ្ឌបាតិកោ ចេ, ន វដ្ដតិ, ‘‘មម និពទ្ធភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បន វដ្ដតិ, សាទិតព្ពំ. សចេ បច្ឆា កតិបាហេ វីតិវត្តេ ‘‘ធុរភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, មូលេ សុដ្ឋុ សម្បដិច្ឆិតត្តា វដ្ដតិ.

កុដិភត្តំ នាម យំ សង្ឃស្ស អាវាសំ ការេត្វា ‘‘អម្ហាកំ សេនាសនវាសិនោ អម្ហាកំយេវ ភត្តំ គណ្ហន្តូ’’តិ ឯវំ និពន្ធាបិតំ, តំ សលាកភត្តគតិកមេវ ហោតិ, គាហេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. ‘‘អម្ហាកំ សេនាសនវាសិនោ អម្ហាកំយេវ ភិក្ខំ គណ្ហន្តូ’’តិ វុត្តេ បន បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. យំ បន បុគ្គលេ បសីទិត្វា តស្ស អាវាសំ កត្វា ‘‘តុម្ហាកំ ទេមា’’តិ ទិន្នំ, តំ តស្សេវ ហោតិ, តស្មិំ កត្ថចិ គតេ និស្សិតកេហិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

វារកភត្តំ នាម ទុព្ភិក្ខសមយេ ‘‘វារេន ភិក្ខូ ជគ្គិស្សាមា’’តិ ធុរគេហតោ បដ្ឋាយ ទិន្នំ, តម្បិ ភិក្ខាវចនេន ទិន្នំ បិណ្ឌបាតិកានំ វដ្ដតិ, ‘‘វារកភត្ត’’ន្តិ វុត្តេ បន សលាកភត្តគតិកំ ហោតិ. សចេ តណ្ឌុលាទីនិ បេសេន្តិ ‘‘សាមណេរា បចិត្វា ទេន្តូ’’តិ, បិណ្ឌបាតិកានំ វដ្ដតិ. ឥតិ ឥមានិ ច តីណិ, អាគន្តុកភត្តាទីនិ ច ចត្តារីតិ សត្ត, តានិ សង្ឃភត្តាទីហិ សហ ចុទ្ទស ភត្តានិ ហោន្តិ.

២១៦. អដ្ឋកថាយំ បន វិហារភត្តំ អដ្ឋកភត្តំ ចតុក្កភត្តំ គុឡ្ហកភត្តន្តិ អញ្ញានិបិ ចត្តារិ ភត្តានិ វុត្តានិ. តត្ថ វិហារភត្តំ នាម វិហារេ តត្រុប្បាទភត្តំ, តំ សង្ឃភត្តេន សង្គហិតំ. តំ បន តិស្សមហាវិហារចិត្តលបព្ពតាទីសុ បដិសម្ភិទាប្បត្តេហិ ខីណាសវេហិ យថា បិណ្ឌបាតិកានម្បិ សក្កា ហោន្តិ បរិភុញ្ជិតុំ, តថា បដិគ្គហិតត្តា តាទិសេសុ ឋានេសុ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘អដ្ឋន្នំ ភិក្ខូនំ ទេម, ចតុន្នំ ទេមា’’តិ ឯវំ ទិន្នំ បន អដ្ឋកភត្តញ្ចេវ ចតុក្កភត្តញ្ច, តម្បិ ភិក្ខាវចនេន ទិន្នំ បិណ្ឌបាតិកានំ វដ្ដតិ. មហាភិសង្ខារេន អតិរសកបូវេន បត្តំ ថកេត្វា ទិន្នំ គុឡ្ហកភត្តំ នាម. ឥមានិ តីណិ សលាកភត្តគតិកានេវ. អបរម្បិ គុឡ្ហកភត្តំ នាម អត្ថិ, ឥធេកច្ចេ មនុស្សា មហាធម្មស្សវនញ្ច វិហារបូជញ្ច ការេត្វា ‘‘សកលសង្ឃស្ស ទាតុំ ន សក្កោម, ទ្វេ តីណិ ភិក្ខុសតានិ អម្ហាកំ ភិក្ខំ គណ្ហន្តូ’’តិ ភិក្ខុបរិច្ឆេទជាននត្ថំ គុឡ្ហកេ ទេន្តិ, ឥទំ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ.

បិណ្ឌបាតភាជនីយំ និដ្ឋិតំ.

២១៧. គិលានបច្ចយភាជនីយំ បន ឯវំ វេទិតព្ពំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៥ បក្ខិកភត្តាទិកថា) – សប្បិអាទីសុ ភេសជ្ជេសុ រាជរាជមហាមត្តា សប្បិស្ស តាវ កុម្ភសតម្បិ កុម្ភសហស្សម្បិ វិហារំ បេសេន្តិ, ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ គហិតភាជនំ បូរេត្វា ទាតព្ពំ, បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ. សចេ អលសជាតិកា មហាថេរា បច្ឆា អាគច្ឆន្តិ, ‘‘ភន្តេ, វីសតិវស្សានំ ទីយតិ, តុម្ហាកំ ឋិតិកា អតិក្កន្តា’’តិ ន វត្តព្ពា, ឋិតិកំ ឋបេត្វា តេសំ ទត្វា បច្ឆា ឋិតិកាយ ទាតព្ពំ. ‘‘អសុកវិហារេ ពហុ សប្បិ ឧប្បន្ន’’ន្តិ សុត្វា យោជនន្តរវិហារតោបិ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, សម្បត្តសម្បត្តានម្បិ ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ ទាតព្ពំ. អសម្បត្តានម្បិ ឧបចារសីមំ បវិដ្ឋានំ អន្តេវាសិកាទីសុ គណ្ហន្តេសុ ទាតព្ពមេវ. ‘‘ពហិឧបចារសីមាយ ឋិតានំ ទេថា’’តិ វទន្តិ, ន ទាតព្ពំ. សចេ បន ឧបចារសីមំ ឱក្កន្តេហិ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា អត្តនោ វិហារទ្វារេ អន្តោវិហារេយេវ វា ហោន្តិ, បរិសវសេន វឌ្ឍិតា នាម សីមា ហោតិ, តស្មា ទាតព្ពា. សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបិ បច្ឆា អាគតានំ ទាតព្ពមេវ. ទុតិយភាគេ បន ថេរាសនំ អារុឡ្ហេ អាគតានំ បឋមភាគោ ន បាបុណាតិ, ទុតិយភាគតោ វស្សគ្គេន ទាតព្ពំ. អន្តោឧបចារសីមំ បវិសិត្វា យត្ថ កត្ថចិ ទិន្នំ ហោតិ, សព្ពំ សន្និបាតដ្ឋានេយេវ ភាជេតព្ពំ.

យស្មិំ វិហារេ ទស ភិក្ខូ, ទសេវ ច សប្បិកុម្ភា ទីយន្តិ, ឯកេកកុម្ភវសេន ភាជេតព្ពំ. ឯកោ សប្បិកុម្ភោ ហោតិ, ទសភិក្ខូហិ ភាជេត្វា គហេតព្ពំ. សចេ ‘‘យថាឋិតំយេវ អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ គណ្ហន្តិ, ទុគ្គហិតំ, តំ គតគតដ្ឋានេ សង្ឃិកមេវ ហោតិ. កុម្ភំ បន អាវជ្ជេត្វា ថាលកេ ថោកំ សប្បិំ កត្វា ‘‘ឥទំ មហាថេរស្ស បាបុណាតិ, អវសេសំ អម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ វត្វា តម្បិ កុម្ភេយេវ អាកិរិត្វា យថិច្ឆិតំ គហេត្វា គន្តព្ពំ. សចេ ថិនំ សប្បិ ហោតិ, លេខំ កត្វា ‘‘លេខតោ បរភាគោ មហាថេរស្ស បាបុណាតិ, អវសេសំ អម្ហាក’’ន្តិ គហិតម្បិ សុគ្គហិតំ. វុត្តបរិច្ឆេទតោ ឩនាធិកេសុ ភិក្ខូសុ សប្បិកុម្ភេសុ ច ឯតេនេវ ឧបាយេន ភាជេតព្ពំ. សចេ បនេកោ ភិក្ខុ, ឯកោ កុម្ភោ ហោតិ, ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ‘‘អយំ មយ្ហំ បាបុណាតី’’តិបិ គហេតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អយំ បឋមភាគោ មយ្ហំ បាបុណាតិ, អយំ ទុតិយភាគោ’’តិ ឯវំ ថោកំ ថោកម្បិ បាបេតុំ វដ្ដតិ. ឯស នយោ នវនីតាទីសុបិ. យស្មិំ បន វិប្បសន្នតិលតេលាទិម្ហិ លេខា ន សន្តិដ្ឋតិ, តំ ឧទ្ធរិត្វា ភាជេតព្ពំ. សិង្គិវេរមរិចាទិភេសជ្ជម្បិ អវសេសបត្តថាលកាទិសមណបរិក្ខារោបិ សព្ពោ វុត្តានុរូបេនេវ នយេន សុដ្ឋុ សល្លក្ខេត្វា ភាជេតព្ពោតិ. អយំ គិលានបច្ចយភាជនីយកថា.

២១៨. ឥទានិ សេនាសនគ្គាហេ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) – អយំ សេនាសនគ្គាហោ នាម ទុវិធោ ហោតិ ឧតុកាលេ ច វស្សាវាសេ ច. តត្ថ ឧតុកាលេ តាវ កេចិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ បុរេភត្តំ អាគច្ឆន្តិ, កេចិ បច្ឆាភត្តំ បឋមយាមំ មជ្ឈិមយាមំ បច្ឆិមយាមំ វា. យេ យទា អាគច្ឆន្តិ, តេសំ តទាវ ភិក្ខូ ឧដ្ឋាបេត្វា សេនាសនំ ទាតព្ពំ, អកាលោ នាម នត្ថិ. សេនាសនបញ្ញាបកេន បន បណ្ឌិតេន ភវិតព្ពំ, ឯកំ វា ទ្វេ វា មញ្ចដ្ឋានានិ ឋបេតព្ពានិ. សចេ វិកាលេ ឯកោ វា ទ្វេ វា ថេរា អាគច្ឆន្តិ, តេ វត្តព្ពា ‘‘ភន្តេ, អាទិតោ បដ្ឋាយ វុដ្ឋាបិយមានេ សព្ពេបិ ភិក្ខូ ឧព្ភណ្ឌិកា ភវិស្សន្តិ, តុម្ហេ អម្ហាកំ វសនដ្ឋានេ វសថា’’តិ.

ពហូសុ បន អាគតេសុ វុដ្ឋាបេត្វា បដិបាដិយា ទាតព្ពំ. សចេ ឯកេកំ បរិវេណំ បហោតិ, ឯកេកំ បរិវេណំ ទាតព្ពំ. តត្ថ អគ្គិសាលាទីឃសាលាមណ្ឌលមាឡាទយោ សព្ពេបិ តស្សេវ បាបុណន្តិ. ឯវំ អប្បហោន្តេ បាសាទគ្គេន ទាតព្ពំ, បាសាទេសុ អប្បហោន្តេសុ ឱវរកគ្គេន ទាតព្ពំ, ឱវរកេសុ អប្បហោន្តេសុ សេយ្យគ្គេន ទាតព្ពំ, សេយ្យគ្គេសុ អប្បហោន្តេសុ មញ្ចដ្ឋានេន ទាតព្ពំ, មញ្ចដ្ឋានេ អប្បហោន្តេ ឯកបីឋកដ្ឋានវសេន ទាតព្ពំ, ភិក្ខុនោ បន ឋិតោកាសមត្តំ ន គាហេតព្ពំ. ឯតញ្ហិ សេនាសនំ នាម ន ហោតិ. បីឋកដ្ឋានេ បន អប្បហោន្តេ ឯកំ មញ្ចដ្ឋានំ វា ឯកំ បីឋដ្ឋានំ វា ‘‘វារេន វារេន, ភន្តេ, វិស្សមថា’’តិ តិណ្ណំ ជនានំ ទាតព្ពំ. ន ហិ សក្កា សីតសមយេ សព្ពរត្តិំ អជ្ឈោកាសេវ វសិតុំ. មហាថេរេន បឋមយាមំ វិស្សមិត្វា និក្ខមិត្វា ទុតិយត្ថេរស្ស វត្តព្ពំ ‘‘អាវុសោ ឥធ បវិសាហី’’តិ. សចេ មហាថេរោ និទ្ទាគរុកោ ហោតិ, កាលំ ន ជានាតិ, ឧក្កាសិត្វា ទ្វារំ អាកោដេត្វា ‘‘ភន្តេ កាលោ ជាតោ, សីតំ អនុទហតី’’តិ វត្តព្ពំ. តេន និក្ខមិត្វា ឱកាសោ ទាតព្ពោ, អទាតុំ ន លភតិ. ទុតិយត្ថេរេនបិ មជ្ឈិមយាមំ វិស្សមិត្វា បុរិមនយេនេវ ឥតរស្ស ទាតព្ពំ. និទ្ទាគរុកោ វុត្តនយេនេវ វុដ្ឋាបេតព្ពោ. ឯវំ ឯករត្តិំ ឯកមញ្ចដ្ឋានំ តិណ្ណំ ទាតព្ពំ. ជម្ពុទីបេ បន ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ‘‘សេនាសនំ នាម មញ្ចដ្ឋានំ វា បីឋដ្ឋានំ វា កិញ្ចិទេវ កស្សចិ សប្បាយំ ហោតិ, កស្សចិ អសប្បាយ’’ន្តិ អាគន្តុកា ហោន្តុ វា មា វា, ទេវសិកំ សេនាសនំ គាហេន្តិ. អយំ ឧតុកាលេ សេនាសនគ្គាហោ នាម.

២១៩. វស្សាវាសេ បន អត្ថិ អាគន្តុកវត្តំ, អត្ថិ អាវាសិកវត្តំ. អាគន្តុកេន តាវ សកដ្ឋានំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញត្ថ គន្ត្វា វសិតុកាមេន វស្សូបនាយិកទិវសមេវ តត្ថ ន គន្តព្ពំ. វសនដ្ឋានំ វា ហិ តត្រ សម្ពាធំ ភវេយ្យ, ភិក្ខាចារោ វា ន សម្បជ្ជេយ្យ, តេន ន ផាសុកំ វិហរេយ្យ, តស្មា ‘‘ឥទានិ មាសមត្តេន វស្សូបនាយិកា ភវិស្សតី’’តិ តំ វិហារំ បវិសិតព្ពំ. តត្ថ មាសមត្តំ វសន្តោ សចេ ឧទ្ទេសត្ថិកោ, ឧទ្ទេសសម្បត្តិំ សល្លក្ខេត្វា, សចេ កម្មដ្ឋានិកោ, កម្មដ្ឋានសប្បាយតំ សល្លក្ខេត្វា, សចេ បច្ចយត្ថិកោ, បច្ចយលាភំ សល្លក្ខេត្វា អន្តោវស្សេ សុខំ វសិស្សតិ. សកដ្ឋានតោ ច តត្ថ គច្ឆន្តេន ន គោចរគាមោ ឃដ្ដេតព្ពោ. ន តត្ថ មនុស្សា វត្តព្ពា ‘‘តុម្ហេ និស្សាយ សលាកភត្តាទីនិ វា យាគុខជ្ជកាទីនិ វា វស្សាវាសិកំ វា នត្ថិ, អយំ ចេតិយស្ស បរិក្ខារោ, អយំ ឧបោសថាគារស្ស, ឥទំ តាឡញ្ចេវ សូចិ ច, សម្បដិច្ឆថ តុម្ហាកំ វិហារ’’ន្តិ. សេនាសនំ បន ជគ្គិត្វា ទារុភណ្ឌមត្តិកាភណ្ឌានិ បដិសាមេត្វា គមិកវត្តំ បូរេត្វា គន្តព្ពំ.

ឯវំ គច្ឆន្តេនបិ ទហរេហិ បត្តចីវរភណ្ឌិកាយោ ឧក្ខិបាបេត្វា តេលនាឡិកត្តរទណ្ឌាទីនិ គាហេត្វា ឆត្តំ បគ្គយ្ហ អត្តានំ ទស្សេន្តេន គាមទ្វារេនេវ ន គន្តព្ពំ, បដិច្ឆន្នេន អដវិមគ្គេន គន្តព្ពំ. អដវិមគ្គេ អសតិ គុម្ពាទីនិ មទ្ទន្តេន ន គន្តព្ពំ, គមិកវត្តំ បន បូរេត្វា វិតក្កំ ឆិន្ទិត្វា សុទ្ធចិត្តេន គមនវត្តេនេវ គន្តព្ពំ. សចេ បន គាមទ្វារេន មគ្គោ ហោតិ, គច្ឆន្តញ្ច នំ សបរិវារំ ទិស្វា មនុស្សា ‘‘អម្ហាកំ ថេរោ វិយា’’តិ ឧបធាវិត្វា ‘‘កុហិំ, ភន្តេ, សព្ពបរិក្ខារេ គហេត្វា គច្ឆថា’’តិ វទន្តិ, តេសុ ចេ ឯកោ ឯវំ វទតិ ‘‘វស្សូបនាយិកកាលោ នាមាយំ, យត្ថ អន្តោវស្សេនិពទ្ធភិក្ខាចារោ ភណ្ឌបដិច្ឆាទនញ្ច លព្ភតិ, តត្ថ ភិក្ខូ គច្ឆន្តី’’តិ, តស្ស ចេ សុត្វា តេ មនុស្សា ‘‘ភន្តេ, ឥមស្មិម្បិ គាមេ ជនោ ភុញ្ជតិ ចេវ និវាសេតិ ច, មា អញ្ញត្ថ គច្ឆថា’’តិ វត្វា មិត្តាមច្ចេ បក្កោសិត្វា សព្ពេ សម្មន្តយិត្វា វិហារេ និពទ្ធវត្តញ្ច សលាកភត្តាទីនិ ច វស្សាវាសិកញ្ច ឋបេត្វា ‘‘ឥធេវ, ភន្តេ, វសថា’’តិ យាចន្តិ, សព្ពេសំ សាទិតុំ វដ្ដតិ. សព្ពញ្ចេតំ កប្បិយញ្ចេវ អនវជ្ជញ្ច. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘កុហិំ គច្ឆថាតិ វុត្តេ ‘អសុកដ្ឋាន’ន្តិ វត្វា ‘កស្មា តត្ថ គច្ឆថា’តិ វុត្តេ ‘ការណំ អាចិក្ខិតព្ព’’’ន្តិ វុត្តំ. ឧភយម្បិ បនេតំ សុទ្ធចិត្តត្តាវ អនវជ្ជំ. ឥទំ អាគន្តុកវត្តំ នាម.

ឥទំ បន អាវាសិកវត្តំ. បដិកច្ចេវ ហិ អាវាសិកេហិ វិហារោ ជគ្គិតព្ពោ, ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណបរិភណ្ឌានិ កាតព្ពានិ, រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានវច្ចកុដិបស្សាវដ្ឋានានិ បធានឃរវិហារមគ្គោតិ ឥមានិ សព្ពានិ បដិជគ្គិតព្ពានិ. ចេតិយេ សុធាកម្មំ មុណ្ឌវេទិកាយ តេលមក្ខនំ មញ្ចបីឋជគ្គនន្តិ ឥទម្បិ សព្ពំ កាតព្ពំ ‘‘វស្សំ វសិតុកាមា អាគន្ត្វា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាកម្មដ្ឋានានុយោគាទីនិ ករោន្តា សុខំ វសិស្សន្តី’’តិ. កតបរិកម្មេហិ អាសាឡ្ហីជុណ្ហបញ្ចមិតោ បដ្ឋាយ វស្សាវាសិកំ បុច្ឆិតព្ពំ. កត្ថ បុច្ឆិតព្ពំ? យតោ បកតិយា លព្ភតិ. យេហិ បន ន ទិន្នបុព្ពំ, តេ បុច្ឆិតុំ ន វដ្ដតិ. កស្មា បុច្ឆិតព្ពំ? កទាចិ ហិ មនុស្សា ទេន្តិ, កទាចិ ទុព្ភិក្ខាទីហិ ឧបទ្ទុតា ន ទេន្តិ, តត្ថ យេ ន ទស្សន្តិ, តេ អបុច្ឆិត្វា វស្សាវាសិកេ គាហិតេ គាហិតភិក្ខូនំ លាភន្តរាយោ ហោតិ, តស្មា បុច្ឆិត្វាវ គាហេតព្ពំ.

បុច្ឆន្តេន ‘‘តុម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ គាហណកាលោ ឧបកដ្ឋោ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ វទន្តិ ‘‘ភន្តេ, ឥមំ សំវច្ឆរំ ឆាតកាទីហិ ឧបទ្ទុតម្ហ, ន សក្កោម ទាតុ’’ន្តិ វា ‘‘យំ បុព្ពេ ទេម, តតោ ឩនតរំ ទស្សាមា’’តិ វា ‘‘ឥទានិ កប្បាសោ សុលភោ, យំ បុព្ពេ ទេម, តតោ ពហុតរំ ទស្សាមា’’តិ វា, តំ សល្លក្ខេត្វា តទនុរូបេន នយេន តេសំ សេនាសនេ ភិក្ខូនំ វស្សាវាសិកំ គាហេតព្ពំ. សចេ មនុស្សា វទន្តិ ‘‘យស្ស អម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ បាបុណាតិ, សោ តេមាសំ បានីយំ ឧបដ្ឋាបេតុ, វិហារមគ្គំ ជគ្គតុ, ចេតិយង្គណពោធិយង្គណានិ ជគ្គតុ, ពោធិរុក្ខេ ឧទកំ អាសិញ្ចតូ’’តិ, យស្ស តំ បាបុណាតិ, តស្ស អាចិក្ខិតព្ពំ. យោ បន គាមោ បដិក្កម្ម យោជនទ្វិយោជនន្តរេ ហោតិ, តត្រ ចេ កុលានិ ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វា បហារេ វស្សាវាសិកំ ទេន្តិយេវ, តានិ កុលានិ អាបុច្ឆិត្វាបិ តេសំ សេនាសនេ វត្តំ កត្វា វសន្តស្ស វស្សាវាសិតំ គាហេតព្ពំ. សចេ បន តេសំ សេនាសនេ បំសុកូលិកោ វសតិ, អាគតញ្ច តំ ទិស្វា ‘‘តុម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វទន្តិ, តេន សង្ឃស្ស អាចិក្ខិតព្ពំ. សចេ តានិ កុលានិ សង្ឃស្ស ទាតុំ ន ឥច្ឆន្តិ, ‘‘តុម្ហាកំយេវ ទេមា’’តិ វទន្តិ, សភាគោ ភិក្ខុ ‘‘វត្តំ កត្វា គណ្ហាហី’’តិ វត្តព្ពោ. បំសុកូលិកស្ស បនេតំ ន វដ្ដតិ. ឥតិ សទ្ធាទេយ្យទាយកមនុស្សា បុច្ឆិតព្ពា.

តត្រុប្បាទេ បន កប្បិយការកា បុច្ឆិតព្ពា. កថំ បុច្ឆិតព្ពា? កិំ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស ភណ្ឌបដិច្ឆាទនំ ភវិស្សតីតិ? សចេ វទន្តិ ‘‘ភវិស្សតិ, ភន្តេ, ឯកេកស្ស នវហត្ថសាដកំ ទស្សាម, វស្សាវាសិកំ គាហេថា’’តិ, គាហេតព្ពំ. សចេបិ វទន្តិ ‘‘សាដកា នត្ថិ, វត្ថុ បន អត្ថិ, គាហេថ, ភន្តេ’’តិ, វត្ថុម្ហិ សន្តេបិ គាហេតុំ វដ្ដតិយេវ. កប្បិយការកានញ្ហិ ហត្ថេ ‘‘កប្បិយភណ្ឌំ បរិភុញ្ជថា’’តិ ទិន្នវត្ថុតោ យំ យំ កប្បិយំ, សព្ពំ បរិភុញ្ជិតុំ អនុញ្ញាតំ. យំ បនេត្ថ បិណ្ឌបាតត្ថាយ គិលានបច្ចយត្ថាយ ច ឧទ្ទិស្ស ទិន្នំ, តំ ចីវរេ ឧបនាមេន្តេហិ សង្ឃសុដ្ឋុតាយ អបលោកេត្វា ឧបនាមេតព្ពំ, សេនាសនត្ថាយ បន ឧទ្ទិស្ស ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. ចីវរវសេនេវ បន ចតុបច្ចយវសេន វា ទិន្នំ ចីវរេ ឧបនាមេន្តានំ អបលោកនកម្មកិច្ចំ នត្ថិ. អបលោកនកម្មំ ករោន្តេហិ ច បុគ្គលវសេនេវ កាតព្ពំ, សង្ឃវសេន ន កាតព្ពំ. ជាតរូបរជតវសេនបិ អាមកធញ្ញវសេន វា អបលោកនកម្មំ ន វដ្ដតិ, កប្បិយភណ្ឌវសេន ចីវរតណ្ឌុលាទិវសេនេវ ច វដ្ដតិ. តំ បន ឯវំ កត្តព្ពំ ‘‘ឥទានិ សុភិក្ខំ សុលភបិណ្ឌំ, ភិក្ខូ ចីវរេន កិលមន្តិ, ឯត្តកំ នាម តណ្ឌុលភាគំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ កាតុំ រុច្ចតី’’តិ, ‘‘គិលានបច្ចយោ សុលភោ, គិលានោ វា នត្ថិ, ឯត្តកំ នាម តណ្ឌុលភាគំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ កាតុំ រុច្ចតី’’តិ.

ឯវំ ចីវរបច្ចយំ សល្លក្ខេត្វា សេនាសនស្ស កាលេ ឃោសិតេ សន្និបតិតេ សង្ឃេ សេនាសនគ្គាហកោ សម្មន្និតព្ពោ. សម្មន្នន្តេន ច ទ្វេ សម្មន្និតព្ពាតិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ នវកោ វុឌ្ឍស្ស, វុឌ្ឍោ ច នវកស្ស គាហេស្សតីតិ. មហន្តេ បន មហាវិហារសទិសេ វិហារេ តយោ ចត្តារោ ជនា សម្មន្និតព្ពា. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘អដ្ឋបិ សោឡសបិ ជនេ សម្មន្និតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. តេសំ សម្មុតិ កម្មវាចាយបិ អបលោកនេនបិ វដ្ដតិយេវ. តេហិ សម្មតេហិ ភិក្ខូហិ សេនាសនំ សល្លក្ខេតព្ពំ. ចេតិយឃរំ ពោធិឃរំ អាសនឃរំ សម្មុញ្ជនិអដ្ដោ ទារុអដ្ដោ វច្ចកុដិ ឥដ្ឋកសាលា វឌ្ឍកិសាលា ទ្វារកោដ្ឋកោ បានីយមាឡោ មគ្គោ បោក្ខរណីតិ ឯតានិ ហិ អសេនាសនានិ, វិហារោ អឌ្ឍយោគោ បាសាទោ ហម្មិយំ គុហា មណ្ឌបោ រុក្ខមូលំ វេឡុគុម្ពោតិ ឥមានិ សេនាសនានិ, តានិ គាហេតព្ពានិ.

២២០. គាហេន្តេន ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បឋមំ ភិក្ខូ គណេតុំ, ភិក្ខូ គណេត្វា សេយ្យា គណេតុំ, សេយ្យា គណេត្វា សេយ្យគ្គេន គាហេតុ’’ន្តិ(ចូឡវ. ៣១៨) អាទិវចនតោ បឋមំ វិហារេ ភិក្ខូ គណេត្វា មញ្ចដ្ឋានានិ គណេតព្ពានិ, តតោ ឯកេកំ មញ្ចដ្ឋានំ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ គាហេតព្ពំ. សចេ មញ្ចដ្ឋានានិ អតិរេកានិ ហោន្តិ, វិហារគ្គេន គាហេតព្ពំ. សចេ វិហារាបិ អតិរេកា ហោន្តិ, បរិវេណគ្គេន គាហេតព្ពំ. បរិវេណេសុបិ អតិរេកេសុ បុន អបរោបិ ភាគោ ទាតព្ពោ. អតិមន្ទេសុ ហិ ភិក្ខូសុ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ទ្វេ តីណិ បរិវេណានិ ទាតព្ពានិ. គហិតេ បន ទុតិយភាគេ អញ្ញោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, ន អត្តនោ អរុចិយា សោ ភាគោ តស្ស ទាតព្ពោ. សចេ បន យេន គហិតោ, សោ អត្តនោ រុចិយា តំ ទុតិយភាគំ វា បឋមភាគំ វា ទេតិ, វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, និស្សីមេ ឋិតស្ស សេនាសនំ គាហេតព្ពំ, យោ គាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣១៨) វចនតោ ឧបចារសីធតោ ពហិ ឋិតស្ស ន គាហេតព្ពំ, អន្តោឧបចារសីមាយ បន ទូរេ ឋិតស្សបិ លព្ភតិយេវ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស បតិរូបំ សេយ្យំ ទាតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣១៦) វចនតោ យោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៦) កាសសាសភគន្ទរាតិសារាទីហិ គិលានោ ហោតិ, ខេឡមល្លកវច្ចកបាលាទីនិ ឋបេតព្ពានិ ហោន្តិ, កុដ្ឋី វា ហោតិ, សេនាសនំ ទូសេតិ, ឯវរូបស្ស ហេដ្ឋាបាសាទបណ្ណសាលាទីសុ អញ្ញតរំ ឯកមន្តំ សេនាសនំ ទាតព្ពំ. យស្មិំ វសន្តេ សេនាសនំ ន ទុស្សតិ, តស្ស វរសេយ្យាបិ ទាតព្ពាវ. យោបិ សិនេហបានវិរេចននត្ថុកម្មាទីសុ យំ កិញ្ចិ ភេសជ្ជំ ករោតិ, សព្ពោ សោ គិលានោយេវ. តស្សបិ សល្លក្ខេត្វា បតិរូបំ សេនាសនំ ទាតព្ពំ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកេន ទ្វេ បដិពាហេតព្ពា, យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣១៩) វចនតោ ឯកេន ទ្វេ សេនាសនានិ ន គហេតព្ពានិ. សចេបិ គណ្ហេយ្យ, បច្ឆិមេន គហណេន បុរិមគ្គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ. គហណេន ហិ គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ, គហណេន អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, អាលយេន គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ, អាលយេន អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. កថំ? ឥធេកច្ចោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៩) វស្សូបនាយិកទិវសេ ឯកស្មិំ វិហារេ សេនាសនំ គហេត្វា សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា តត្រាបិ គណ្ហាតិ, តស្ស ឥមិនា គហណេន បុរិមគ្គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ. អបរោ ‘‘ឥធ វសិស្សាមី’’តិ អាលយមត្តំ កត្វា សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា តត្ថ សេនាសនំ គណ្ហាតិ, តស្ស ឥមិនា គហណេនេវ បុរិមោ អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. ឯកោ ‘‘ឥធ វសិស្សាមី’’តិ សេនាសនំ វា គហេត្វា អាលយំ វា កត្វា សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា ‘‘ឥធេវ ទានិ វសិស្សាមី’’តិ អាលយំ ករោតិ, ឥច្ចស្ស អាលយេន វា គហណំ, អាលយេន វា អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, សព្ពត្ថ បច្ឆិមេ គហណេ វា អាលយេ វា តិដ្ឋតិ. យោ បន ឯកស្មិំ វិហារេ សេនាសនំ គហេត្វា ‘‘អញ្ញស្មិំ វិហារេ វសិស្សាមី’’តិ គច្ឆតិ, តស្ស ឧបចារសីមាតិក្កមេ សេនាសនគ្គាហោ បដិប្បស្សម្ភតិ. យទិ បន ‘‘តត្ថ ផាសុ ភវិស្សតិ, វសិស្សាមិ, នោ ចេ, អាគមិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា អផាសុកភាវំ ញត្វា បច្ឆា វា គច្ឆតិ, វដ្ដតិ.

សេនាសនគ្គាហកេន ច សេនាសនំ គាហេត្វា វស្សាវាសិកំ គាហេតព្ពំ. គាហេន្តេន សចេ សង្ឃិកោ ច សទ្ធាទេយ្យោ ចាតិ ទ្វេ ចីវរបច្ចយា ហោន្តិ, តេសុ យំ ភិក្ខូ បឋមំ គហិតុំ ឥច្ឆន្តិ, តំ គហេត្វា តស្ស ឋិតិកតោ បដ្ឋាយ ឥតរោ គាហេតព្ពោ. ‘‘សចេ ភិក្ខូនំ អប្បតាយ បរិវេណគ្គេន សេនាសនេ គាហិយមានេ ឯកំ បរិវេណំ មហាលាភំ ហោតិ, ទស វា ទ្វាទស វា ចីវរានិ លភន្តិ, តំ វិជដេត្វា អញ្ញេសុ អលាភកេសុ អាវាសេសុ បក្ខិបិត្វា អញ្ញេសម្បិ ភិក្ខូនំ គាហេតព្ព’’ន្តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ ‘‘ន ឯវំ កាតព្ពំ. មនុស្សា ហិ អត្តនោ អាវាសបដិជគ្គនត្ថាយ បច្ចយំ ទេន្តិ, តស្មា អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ តត្ថ បវិសិតព្ព’’ន្តិ.

២២១. សចេ បនេត្ថ មហាថេរោ បដិក្កោសតិ ‘‘មា, អាវុសោ, ឯវំ គាហេថ, ភគវតោ អនុសិដ្ឋិំ ករោថ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បរិវេណគ្គេន គាហេតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣១៨). តស្ស បដិក្កោសនាយ អដ្ឋត្វា ‘‘ភន្តេ, ភិក្ខូ ពហូ, បច្ចយោ មន្ទោ, សង្គហំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ សញ្ញាបេត្វា គាហេតព្ពមេវ. គាហេន្តេន ច សម្មតេន ភិក្ខុនា មហាថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ឯវំ វត្តព្ពំ ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ សេនាសនំ បាបុណាតិ, បច្ចយំ ធារេថា’’តិ. អសុកកុលស្ស បច្ចយោ អសុកសេនាសនញ្ច មយ្ហំ បាបុណាតិ, អាវុសោតិ. បាបុណាតិ ភន្តេ, គណ្ហថ នន្តិ. គណ្ហាមិ, អាវុសោតិ. គហិតំ ហោតិ. ‘‘សចេ បន ‘គហិតំ វោ, ភន្តេ’តិ វុត្តេ ‘គហិតំ មេ’តិ វា, ‘គណ្ហិស្សថ, ភន្តេ’តិ វុត្តេ ‘គណ្ហិស្សាមី’តិ វា វទតិ, អគ្គហិតំ ហោតី’’តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ ‘‘អតីតានាគតវចនំ វា ហោតុ វត្តមានវចនំ វា, សតុប្បាទមត្តំ អាលយករណមត្តមេវ ចេត្ថ បមាណំ, តស្មា គហិតមេវ ហោតី’’តិ.

យោបិ បំសុកូលិកោ ភិក្ខុ សេនាសនំ គហេត្វា បច្ចយំ វិស្សជ្ជេតិ, អយម្បិ ន អញ្ញស្មិំ អាវាសេ បក្ខិបិតព្ពោ, តស្មិំយេវ បរិវេណេ អគ្គិសាលាយ វា ទីឃសាលាយ វា រុក្ខមូលេ វា អញ្ញស្ស គាហេតុំ វដ្ដតិ. បំសុកូលិកោ ‘‘វសាមី’’តិ សេនាសនំ ជគ្គិស្សតិ, ឥតរោ ‘‘បច្ចយំ គណ្ហាមី’’តិ ឯវំ ទ្វីហិ ការណេហិ សេនាសនំ សុជគ្គិតតរំ ភវិស្សតិ. មហាបច្ចរិយំ បន វុត្តំ ‘‘បំសុកូលិកេ វាសត្ថាយ សេនាសនំ គណ្ហន្តេ សេនាសនគ្គាហកេន វត្តព្ពំ, ‘ភន្តេ ឥធ បច្ចយោ អត្ថិ, សោ កិំ កាតព្ពោ’តិ. តេន ‘ហេដ្ឋា អញ្ញំ គាហាបេហី’តិ វត្តព្ពោ. សចេ បន កិញ្ចិ អវត្វាវ វសតិ, វុដ្ឋវស្សស្ស ច បាទមូលេ ឋបេត្វា សាដកំ ទេន្តិ, វដ្ដតិ. អថ ‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’តិ វទន្តិ, តស្មិំ សេនាសនេ វស្សំវុដ្ឋភិក្ខូនំ បាបុណាតី’’តិ. យេសំ បន សេនាសនំ នត្ថិ, កេវលំ បច្ចយមេវ ទេន្តិ, តេសំ បច្ចយំ អវស្សាវាសិកសេនាសនេ គាហេតុំ វដ្ដតិ. មនុស្សា ថូបំ កត្វា វស្សាវាសិកំ គាហាបេន្តិ. ថូបោ នាម អសេនាសនំ, តស្ស សមីបេ រុក្ខេ វា មណ្ឌបេ វា ឧបនិពន្ធិត្វា គាហេតព្ពំ. តេន ភិក្ខុនា ចេតិយំ ជគ្គិតព្ពំ. ពោធិរុក្ខពោធិឃរអាសនឃរសម្មុញ្ជនិអដ្ដទារុអដ្ដវច្ចកុដិទ្វារកោដ្ឋកបានីយកុដិបានីយមាឡកទន្តកដ្ឋមាឡកេសុបិ ឯសេវ នយោ. ភោជនសាលា បន សេនាសនមេវ, តស្មា តំ ឯកស្ស វា ពហូនំ វា បរិច្ឆិន្ទិត្វា គាហេតុំ វដ្ដតីតិ សព្ពមិទំ វិត្ថារេន មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ.

សេនាសនគ្គាហកេន បន បាដិបទអរុណតោ បដ្ឋាយ យាវ បុន អរុណំ ន ភិជ្ជតិ, តាវ គាហេតព្ពំ. ឥទញ្ហិ សេនាសនគ្គាហស្ស ខេត្តំ. សចេ បាតោវ គាភិតេ សេនាសនេ អញ្ញោ វិតក្កចារិកោ ភិក្ខុ អាគន្ត្វា សេនាសនំ យាចតិ, ‘‘គហិតំ, ភន្តេ, សេនាសនំ, វស្សូបគតោ សង្ឃោ, រមណីយោ វិហារោ, រុក្ខមូលាទីសុ យត្ថ ឥច្ឆថ, តត្ថ វសថា’’តិ វត្តព្ពោ. បច្ឆិមវស្សូបនាយិកទិវសេ បន សចេ កាលំ ឃោសេត្វា សន្និបតិតេ សង្ឃេ កោចិ ទសហត្ថំ វត្ថំ អាហរិត្វា វស្សាវាសិកំ ទេតិ, អាគន្តុកោ ចេ ភិក្ខុ សង្ឃត្ថេរោ ហោតិ, តស្ស ទាតព្ពំ. នវកោ ចេ ហោតិ, សម្មតេន ភិក្ខុនា សង្ឃត្ថេរោ វត្តព្ពោ ‘‘សចេ, ភន្តេ, ឥច្ឆថ, បឋមភាគំ មុញ្ចិត្វា ឥទំ វត្ថំ គណ្ហថា’’តិ, អមុញ្ចន្តស្ស ន ទាតព្ពំ. សចេ បន បុព្ពេ គាហិតំ មុញ្ចិត្វា គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ. ឯតេនេវ ឧបាយេន ទុតិយត្ថេរតោ បដ្ឋាយ បរិវត្តេត្វា បត្តដ្ឋានេវ អាគន្តុកស្ស ទាតព្ពំ. សចេ បន បឋមវស្សូបគតា ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច វា វត្ថានិ អលត្ថុំ, លទ្ធំ លទ្ធំ ឯតេនេវ ឧបាយេន វិស្សជ្ជាបេត្វា យាវ អាគន្តុកស្ស សមកំ ហោតិ, តាវ ទាតព្ពំ. តេន សមកេ លទ្ធេ អវសិដ្ឋោ អនុភាគោ ថេរាសនេ ទាតព្ពោ. បច្ចុប្បន្នេ លាភេ សតិ ឋិតិកាយ គាហេតុំ កតិកំ កាតុំ វដ្ដតិ.

សចេ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ, ទ្វីសុបិ វស្សូបនាយិកាសុ វស្សូបគតា ភិក្ខូ ភិក្ខាយ កិលមន្តា ‘‘អាវុសោ, ឥធ វសន្តា សព្ពេវ កិលមាម, សាធុ វត ទ្វេ ភាគា ហោម, យេសំ ញាតិបវារិតដ្ឋានានិ អត្ថិ, តេ តត្ថ វសិត្វា បវារណាយ អាគន្ត្វា អត្តនោ បត្តំ វស្សាវាសិកំ គណ្ហន្តូ’’តិ វទន្តិ, តេសុ យេ តត្ថ វសិត្វា បវារណាយ អាគច្ឆន្តិ, តេសំ អបលោកេត្វា វស្សាវាសិកំ ទាតព្ពំ. សាទិយន្តាបិ ហិ តេនេវ វស្សាវាសិកស្ស សាមិនោ, ខីយន្តាបិ ច អាវាសិកា នេវ អទាតុំ លភន្តិ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តំ ‘‘កតិកវត្តំ កាតព្ពំ ‘សព្ពេសំ នោ ឥធ យាគុភត្តំ នប្បហោតិ, សភាគដ្ឋានេ វសិត្វា អាគច្ឆថ, តុម្ហាកំ បត្តំ វស្សាវាសិកំ លភិស្សថា’តិ. តញ្ចេ ឯកោ បដិពាហតិ, សុបដិពាហិតំ. នោ ចេ បដិពាហតិ, កតិកា សុកតា. បច្ឆា តេសំ តត្ថ វសិត្វា អាគតានំ អបលោកេត្វា ទាតព្ពំ, អបលោកនកាលេ បដិពាហិតុំ ន លព្ភតី’’តិ. បុនបិ វុត្តំ ‘‘សចេ វស្សូបគតេសុ ឯកច្ចានំ វស្សាវាសិកេ អបាបុណន្តេ ភិក្ខូ កតិកំ ករោន្តិ ‘ឆិន្នវស្សានំ វស្សាវាសិកញ្ច ឥទានិ ឧប្បជ្ជនកវស្សាវាសិកញ្ច ឥមេសំ ទាតុំ រុច្ចតី’តិ, ឯវំ កតិកាយ កតាយ គាហិតសទិសមេវ ហោតិ, ឧប្បន្នុប្បន្នំ តេសមេវ ទាតព្ព’’ន្តិ. តេមាសំ បានីយំ ឧបដ្ឋាបេត្វា វិហារមគ្គចេតិយង្គណពោធិយង្គណានិ ជគ្គិត្វា ពោធិរុក្ខេ ឧទកំ សិញ្ចិត្វា បក្កន្តោបិ វិព្ភន្តោបិ វស្សាវាសិកំ លភតិយេវ. ភតិនិវិដ្ឋញ្ហិ តេន កតំ, សង្ឃិកំ បន អបលោកនកម្មំ កត្វា គាហិតំ អន្តោវស្សេ វិព្ភន្តោបិ លភតេវ, បច្ចយវសេន គាហិតំ បន ន លភតីតិ វទន្តិ.

សចេ វុដ្ឋវស្សោ ទិសំគមិកោ ភិក្ខុ អាវាសិកស្ស ហត្ថតោ កិញ្ចិទេវ កប្បិយភណ្ឌំ គហេត្វា ‘‘អសុកកុលេ មយ្ហំ វស្សាវាសិកំ បត្តំ, តំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា គតដ្ឋានេ វិព្ភមតិ, វស្សាវាសិកំ សង្ឃិកំ ហោតិ. សចេ បន មនុស្សេ សម្មុខា សម្បដិច្ឆាបេត្វា គច្ឆតិ, លភតិ. ‘‘ឥទំ វស្សាវាសិកំ អម្ហាកំ សេនាសនេ វុត្ថភិក្ខុនោ ទេមា’’តិ វុត្តេ យស្ស គាហិតំ, តស្សេវ ហោតិ. សចេ បន សេនាសនសាមិកស្ស បិយកម្យតាយ បុត្តធីតាទយោ ពហូនិ វត្ថានិ អាហរិត្វា ‘‘អម្ហាកំ សេនាសនេ ទេមា’’តិ ទេន្តិ, តត្ថ វស្សូបគតស្ស ឯកមេវ វត្ថំ ទាតព្ពំ, សេសានិ សង្ឃិកានិ ហោន្តិ. វស្សាវាសិកឋិតិកាយ គាហេតព្ពានិ, ឋិតិកាយ អសតិ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពានិ. សេនាសនេ វស្សូបគតំ ភិក្ខុំ និស្សាយ ឧប្បន្នេន ចិត្តប្បសាទេន ពហូនិ វត្ថានិ អាហរិត្វា ‘‘សេនាសនស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នេសុបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘ឯតស្ស ភិក្ខុនោ ទេមា’’តិ វទន្តិ, តស្សេវ ហោន្តិ.

ឯកស្ស គេហេ ទ្វេ វស្សាវាសិកានិ, បឋមភាគោ សាមណេរស្ស គាហិតោ ហោតិ, ទុតិយោ ថេរាសនេ. សោ ឯកំ ទសហត្ថំ, ឯកំ អដ្ឋហត្ថំ សាដកំ បេសេតិ ‘‘វស្សាវាសិកំ បត្តភិក្ខូនំ ទេថា’’តិ, វិចិនិត្វា វរភាគំ សាមណេរស្ស ទត្វា អនុភាគោ ថេរាសនេ ទាតព្ពោ. សចេ បន ឧភោបិ ឃរំ នេត្វា ភោជេត្វា សយមេវ បាទមូលេ ឋបេតិ, យំ យស្ស ទិន្នំ, តទេវ តស្ស ហោតិ. ឥតោ បរំ មហាបច្ចរិយំ អាគតនយោ ហោតិ – ឯកស្ស ឃរេ ទហរសាមណេរស្ស វស្សាវាសិកំ បាបុណាតិ, សោ ចេ បុច្ឆតិ ‘‘អម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ កស្ស បត្ត’’ន្តិ, ‘‘សាមណេរស្សា’’តិ អវត្វា ‘‘ទានកាលេ ជានិស្សសី’’តិ វត្វា ទានទិវសេ ឯកំ មហាថេរំ បេសេត្វា នីហរាបេតព្ពំ. សចេ យស្ស វស្សាវាសិកំ បត្តំ, សោ វិព្ភមតិ វា កាលំ វា ករោតិ, មនុស្សា ចេ បុច្ឆន្តិ ‘‘កស្ស អម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ បត្ត’’ន្តិ, តេសំ យថាភូតំ អាចិក្ខិតព្ពំ. សចេ តេ វទន្តិ ‘‘តុម្ហាកំ ទេមា’’តិ, តស្ស ភិក្ខុនោ បាបុណាតិ. អថ សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា ទេន្តិ, សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា បាបុណាតិ. សចេ វស្សូបគតា សុទ្ធបំសុកូលិកាយេវ ហោន្តិ, អានេត្វា ទិន្នំ វស្សាវាសិកំ សេនាសនបរិក្ខារំ វា កត្វា ឋបេតព្ពំ, ពិម្ពោហនាទីនិ វា កាតព្ពានីតិ.

អយំ តាវ អន្តោវស្សេ វស្សូបនាយិកទិវសវសេន

សេនាសនគ្គាហកថា.

២២២. អយមបរោបិ ឧតុកាលេ អន្តរាមុត្តកោ នាម សេនាសនគ្គាហោ វេទិតព្ពោ. ទិវសវសេន ហិ តិវិធោ សេនាសនគ្គាហោ បុរិមកោ បច្ឆិមកោ អន្តរាមុត្តកោតិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, សេនាសនគ្គាហា, បុរិមកោ បច្ឆិមកោ អន្តរាមុត្តកោ. អបរជ្ជុគតាយ អាសាឡ្ហិយា បុរិមកោ គាហេតព្ពោ, មាសគតាយ អាសាឡ្ហិយា បច្ឆិមកោ គាហេតព្ពោ, អបរជ្ជុគតាយ បវារណាយ អាយតិំ វស្សាវាសត្ថាយ អន្តរាមុត្តកោ គាហេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ៣១៨).

ឯតេសុ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) តីសុ សេនាសនគ្គាហេសុ បុរិមកោ បច្ឆិមកោ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ គាហា ថាវរា, អន្តរាមុត្តកោ បន សេនាសនបដិជគ្គនត្ថំ ភគវតា អនុញ្ញាតោ. តថា ហិ ឯកស្មិំ វិហារេ មហាលាភំ សេនាសនំ ហោតិ, សេនាសនសាមិកា វស្សូបគតំ ភិក្ខុំ សព្ពបច្ចយេហិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហិត្វា បវារេត្វា គមនកាលេ ពហុំ សមណបរិក្ខារំ ទេន្តិ, មហាថេរា ទូរតោវ អាគន្ត្វា វស្សូបនាយិកទិវសេ តំ គហេត្វា ផាសុំ វសិត្វា វុដ្ឋវស្សា លាភំ គណ្ហិត្វា បក្កមន្តិ. អាវាសិកា ‘‘មយំ ឯត្ថុប្បន្នំ លាភំ ន លភាម, និច្ចំ អាគន្តុកមហាថេរាវ លភន្តិ, តេយេវ នំ អាគន្ត្វា បដិជគ្គិស្សន្តី’’តិ បលុជ្ជន្តម្បិ ន ឱលោកេន្តិ. ភគវា តស្ស បដិជគ្គនត្ថំ ‘‘អបរជ្ជុគតាយ បវារណាយ អាយតិំ វស្សាវាសត្ថាយ អន្តរាមុត្តកោ គាហេតព្ពោ’’តិ អាហ.

តំ គាហេន្តេន សង្ឃត្ថេរោ វត្តព្ពោ ‘‘ភន្តេ, អន្តរាមុត្តកសេនាសនំ គណ្ហថា’’តិ. សចេ គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ. នោ ចេ, ឯតេនេវ ឧបាយេន អនុថេរំ អាទិំ កត្វា យោ គណ្ហាតិ, តស្ស អន្តមសោ សាមណេរស្សបិ ទាតព្ពំ. តេន តំ សេនាសនំ អដ្ឋ មាសេ បដិជគ្គិតព្ពំ, ឆទនភិត្តិភូមីសុ យំ កិញ្ចិ ខណ្ឌំ វា ផុល្លំ វា ហោតិ, តំ សព្ពំ បដិសង្ខរិតព្ពំ. ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីហិ ទិវសំ ខេបេត្វា រត្តិំ តត្ថ វសិតុំ វដ្ដតិ, រត្តិំ បរិវេណេ វសិត្វា តត្ថ ទិវសំ ខេបេតុម្បិ វដ្ដតិ, រត្តិន្ទិវំ តត្ថេវ វសិតុម្បិ វដ្ដតិ, ឧតុកាលេ អាគតានំ វុឌ្ឍានំ ន បដិពាហិតព្ពំ. វស្សូបនាយិកទិវសេ បន សម្បត្តេ សចេ សង្ឃត្ថេរោ ‘‘មយ្ហំ ឥទំ បន សេនាសនំ ទេថា’’តិ វទតិ, ន លភតិ. ‘‘ភន្តេ, ឥទំ អន្តរាមុត្តកំ គហេត្វា ឯកេន ភិក្ខុនា បដិជគ្គិត’’ន្តិ វត្វា ន ទាតព្ពំ, អដ្ឋ មាសេ បដិជគ្គិតភិក្ខុស្សេវ គាហិតំ ហោតិ. យស្មិំ បន សេនាសនេ ឯកសំវច្ឆរេ ទ្វិក្ខត្តុំ បច្ចយេ ទេន្តិ ឆមាសច្ចយេន ឆមាសច្ចយេន, តំ អន្តរាមុត្តកំ ន គាហេតព្ពំ. យស្មិំ វា តិក្ខត្តុំ ទេន្តិ ចតុមាសច្ចយេន ចតុមាសច្ចយេន, យស្មិំ វា ចតុក្ខត្តុំ ទេន្តិ តេមាសច្ចយេន តេមាសច្ចយេន, តំ អន្តរាមុត្តកំ ន គាហេតព្ពំ. បច្ចយេនេវ ហិ តំ បដិជគ្គនំ លភិស្សតិ. យស្មិំ បន ឯកសំវច្ឆរេ សកិទេវ ពហូ បច្ចយេ ទេន្តិ, ឯតំ អន្តរាមុត្តកំ គាហេតព្ពន្តិ.

២២៣. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អកតំ វា វិហារំ វិប្បកតំ វា នវកម្មំ ទាតុំ, ខុទ្ទកេ វិហារេ កម្មំ ឱលោកេត្វា ឆប្បញ្ចវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុំ, អឌ្ឍយោគេ កម្មំ ឱលោកេត្វា សត្តដ្ឋវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុំ, មហល្លកេ វិហារេ បាសាទេ វា កម្មំ ឱលោកេត្វា ទសទ្វាទសវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣២៣) វចនតោ អកតំ វិប្បកតំ វា សេនាសនំ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ អបលោកនេន វា កម្មវាចាយ វា សាវេត្វា នវកម្មំ កត្វា វសិតុំ យថាវុត្តកាលបរិច្ឆេទវសេន ទាតព្ពំ. នវកម្មិកោ ភិក្ខុ អន្តោវស្សេ តំ អាវាសំ លភតិ, ឧតុកាលេ បដិពាហិតុំ ន លភតិ. លទ្ធនវកម្មេន បន ភិក្ខុនា វាសិផរសុនិខាទនាទីនិ គហេត្វា សយំ ន កាតព្ពំ, កតាកតំ ជានិតព្ពំ. សចេ សោ អាវាសោ ជីរតិ, អាវាសសាមិកស្ស វា តស្ស វំសេ ឧប្បន្នស្ស វា កស្សចិ កថេតព្ពំ ‘‘អាវាសោ តេ នស្សតិ, ជគ្គថ ឯតំ អាវាស’’ន្តិ. សចេ សោ ន សក្កោតិ, ភិក្ខូហិ ញាតីហិ វា ឧបដ្ឋាកេហិ វា សមាទាបេត្វា ជគ្គិតព្ពោ. សចេ តេបិ ន សក្កោន្តិ, សង្ឃិកេន បច្ចយេន ជគ្គិតព្ពោ, តស្មិម្បិ អសតិ ឯកំ អាវាសំ វិស្សជ្ជេត្វា អវសេសា ជគ្គិតព្ពា, ពហូ វិស្សជ្ជេត្វា ឯកំ សណ្ឋបេតុម្បិ វដ្ដតិយេវ.

ទុព្ភិក្ខេ ភិក្ខូសុ បក្កន្តេសុ សព្ពេ អាវាសា នស្សន្តិ, តស្មា ឯកំ វា ទ្វេ វា តយោ វា អាវាសេ វិស្សជ្ជេត្វា តតោ យាគុភត្តចីវរាទីនិ បរិភុញ្ជន្តេហិ សេសាវាសា ជគ្គិតព្ពាយេវ.

កុរុន្ទិយំ បន វុត្តំ ‘‘សង្ឃិកេ បច្ចយេ អសតិ ឯកោ ភិក្ខុ ‘តុយ្ហំ ឯកមញ្ចដ្ឋានំ គហេត្វា ជគ្គាហី’តិ វត្តព្ពោ. សចេ ពហុតរំ ឥច្ឆតិ, តិភាគំ វា ឧបឌ្ឍភាគំ វា ទត្វាបិ ជគ្គាបេតព្ពំ. អថ ថម្ភមត្តមេវេត្ថ អវសិដ្ឋំ, ពហុកម្មំ កាតព្ពន្តិ ន ឥច្ឆតិ, ‘តុយ្ហំ បុគ្គលិកមេវ កត្វា ជគ្គាហី’តិ ទាតព្ពំ. ឯវម្បិ ហិ ‘សង្ឃស្ស ភណ្ឌកឋបនដ្ឋានញ្ច នវកានញ្ច វសនដ្ឋានំ លភិស្សតី’តិ ជគ្គាបេតព្ពោ. ឯវំ ជគ្គិតោ បន តស្មិំ ជីវន្តេ បុគ្គលិកោ ហោតិ, មតេ សង្ឃិកោវ. សចេ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុកាមោ ហោតិ, កម្មំ ឱលោកេត្វា តិភាគំ វា ឧបឌ្ឍំ វា បុគ្គលិកំ កត្វា ជគ្គាបេតព្ពោ. ឯវញ្ហិ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុំ លភតិ. ឯវំ ជគ្គនកេ បន អសតិ ឯកំ អាវាសំ វិស្សជ្ជេត្វាតិអាទិនា នយេន ជគ្គាបេតព្ពោ’’តិ វុត្តំ. ឥទម្បិ ច អញ្ញំ តត្ថេវ វុត្តំ.

ទ្វេ ភិក្ខូ សង្ឃិកភូមិំ គហេត្វា សោធេត្វា សង្ឃិកសេនាសនំ ករោន្តិ, យេន សា ភូមិ បឋមំ គហិតា, សោ សាមី. ឧភោបិ បុគ្គលិកំ ករោន្តិ, សោយេវ សាមី. សោ សង្ឃិកំ ករោតិ, ឥតរោ បុគ្គលិកំ ករោតិ, អញ្ញំ ចេ ពហុ សេនាសនដ្ឋានំ អត្ថិ, បុគ្គលិកំ ករោន្តោបិ ន វារេតព្ពោ. អញ្ញស្មិំ បន តាទិសេ បតិរូបេ ឋានេ អសតិ តំ បដិពាហិត្វា សង្ឃិកំ ករោន្តេនេវ កាតព្ពំ. យំ បន តស្ស តត្ថ វយកម្មំ កតំ, តំ ទាតព្ពំ. សចេ បន កតាវាសេ វា អាវាសករណដ្ឋានេ វា ឆាយូបគផលូបគា រុក្ខា ហោន្តិ, អបលោកេត្វា ហារេតព្ពា. បុគ្គលិកា ចេ ហោន្តិ, សាមិកា អាបុច្ឆិតព្ពា. នោ ចេ ទេន្តិ, យាវតតិយកំ អាបុច្ឆិត្វា ‘‘រុក្ខអគ្ឃនកមូលំ ទស្សាមា’’តិ ហារេតព្ពា.

២២៤. យោ បន សង្ឃិកំ វល្លិមត្តម្បិ អគ្គហេត្វា អាហរិមេន ឧបករណេន សង្ឃិកាយ ភូមិយា បុគ្គលិកវិហារំ ការេតិ, ឧបឌ្ឍំ សង្ឃិកំ ហោតិ, ឧបឌ្ឍំ បុគ្គលិកំ. បាសាទោ ចេ ហោតិ, ហេដ្ឋាបាសាទោ សង្ឃិកោ, ឧបរិ បុគ្គលិកោ. សចេ យោ ហេដ្ឋាបាសាទំ ឥច្ឆតិ, ហេដ្ឋាបាសាទំ តស្ស ហោតិ. អថ ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច ឥច្ឆតិ, ឧភយត្ថ ឧបឌ្ឍំ លភតិ. ទ្វេ សេនាសនានិ ការេតិ, ឯកំ សង្ឃិកំ, ឯកំ បុគ្គលិកំ. សចេ វិហារេ ឧដ្ឋិតេន ទព្ពសម្ភារេន ការេតិ, តិភាគំ លភតិ. សចេ អកតដ្ឋានេ ចយំ វា បមុខំ វា ករោតិ ពហិកុដ្ដេ, ឧបឌ្ឍំ សង្ឃស្ស, ឧបឌ្ឍំ តស្ស. អថ មហន្តំ វិសមំ បូរេត្វា អបទេ បទំ ទស្សេត្វា កតំ ហោតិ, អនិស្សរោ តត្ថ សង្ឃោ.

សចេ ភិក្ខុ សង្ឃិកវិហារតោ គោបានសិអាទីនិ គហេត្វា អញ្ញស្មិំ សង្ឃិកាវាសេ យោជេតិ, សុយោជិតានិ. បុគ្គលិកាវាសេ យោជេន្តេហិ បន មូលំ វា ទាតព្ពំ, បដិបាកតិកំ វា កាតព្ពំ. ឆឌ្ឌិតវិហារតោ មញ្ចបីឋាទីនិ ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហន្តោ ឧទ្ធារេយេវ ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ. ‘‘បុន អាវាសិកកាលេ ទស្សាមី’’តិ គហេត្វា សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជន្តស្ស នដ្ឋំ សុនដ្ឋំ, ជិណ្ណំ សុជិណ្ណំ. អរោគំ ចេ, បាកតិកំ កាតព្ពំ, បុគ្គលិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជន្តស្ស នដ្ឋំ វា ជិណ្ណំ វា គីវា ហោតិ. តតោ ទ្វារវាតបានាទីនិ សង្ឃិកាវាសេ វា បុគ្គលិកាវាសេ វា យោជិតានិ, បដិទាតព្ពានិយេវ. សចេ កោចិ សង្ឃិកោ វិហារោ ឧន្ទ្រិយតិ, យំ តត្ថ មញ្ចបីឋាទិកំ, តំ គុត្តត្ថាយ អញ្ញត្រ ហរិតុំ វដ្ដតិ. តស្មា អញ្ញត្រ ហរិត្វា សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជន្តស្ស នដ្ឋំ សុនដ្ឋំ, ជិណ្ណំ សុជិណ្ណំ. សចេ អរោគំ, តស្មិំ វិហារេ បដិសង្ខតេ បុន បាកតិកំ កាតព្ពំ. បុគ្គលិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជតោ នដ្ឋំ វា ជិណ្ណំ វា គីវា ហោតិ, តស្មិំ បដិសង្ខតេ ទាតព្ពមេវ. អយំ សេនាសនគ្គាហកថា.

២២៥. អយំ បនេត្ថ ចតុបច្ចយសាធារណកថា (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២៥ បក្ខិកភត្តាទិកថា) – សម្មតេន អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកេន ភិក្ខុនា ចីវរកម្មំ ករោន្តស្ស ‘‘សូចិំ ទេហី’’តិ វទតោ ឯកា ទីឃា, ឯកា រស្សាតិ ទ្វេ សូចិយោ ទាតព្ពា. ‘‘អវិភត្តំ សង្ឃិកភណ្ឌ’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពកិច្ចំ នត្ថិ. បិប្ផលត្ថិកស្ស ឯកោ បិប្ផលកោ, កន្តារំ បដិបជ្ជិតុកាមស្ស ឧបាហនយុគឡំ, កាយពន្ធនត្ថិកស្ស កាយពន្ធនំ, ‘‘អំសពទ្ធកោ មេ ជិណ្ណោ’’តិ អាគតស្ស អំសពទ្ធកោ, បរិស្សាវនត្ថិកស្ស បរិស្សាវនំ ទាតព្ពំ, ធម្មករណត្ថិកស្ស ធម្មករណោ. សចេ បដ្ដកោ ន ហោតិ, ធម្មករណោ បដ្ដកេន សទ្ធិំ ទាតព្ពោ. ‘‘អាគន្តុកបត្តំ អារោបេស្សាមី’’តិ យាចន្តស្ស កុសិយា ច អឌ្ឍកុសិយា ច បហោនកំ ទាតព្ពំ. ‘‘មណ្ឌលំ នប្បហោតី’’តិ អាគតស្ស មណ្ឌលំ ឯកំ ទាតព្ពំ, អឌ្ឍមណ្ឌលានិ ទ្វេ ទាតព្ពានិ, ទ្វេ មណ្ឌលានិ យាចន្តស្ស ន ទាតព្ពានិ. អនុវាតបរិភណ្ឌត្ថិកស្ស ឯកស្ស ចីវរស្ស បហោនកំ ទាតព្ពំ, សប្បិនវនីតាទិអត្ថិកស្ស គិលានស្ស ឯកំ ភេសជ្ជំ នាឡិមត្តំ កត្វា តតោ តតិយកោដ្ឋាសោ ទាតព្ពោ. ឯវំ តីណិ ទិវសានិ ទត្វា នាឡិយា បរិបុណ្ណាយ ចតុត្ថទិវសតោ បដ្ឋាយ សង្ឃំ អាបុច្ឆិត្វា ទាតព្ពំ, គុឡបិណ្ឌេបិ ឯកទិវសំ តតិយភាគោ ទាតព្ពោ. ឯវំ តីហិ ទិវសេហិ និដ្ឋិតេ បិណ្ឌេ តតោ បរំ សង្ឃំ អាបុច្ឆិត្វា ទាតព្ពំ. សម្មន្និត្វា ឋបិតយាគុភាជកាទីហិ ច ភាជនីយដ្ឋានំ អាគតមនុស្សានំ អនាបុច្ឆិត្វាវ ឧបឌ្ឍភាគោ ទាតព្ពោ. អសម្មតេហិ បន អបលោកេត្វា ទាតព្ពោតិ.

សង្ឃស្ស សន្តកំ សម្មតេន វា អាណត្តេហិ វា អារាមិកាទីហិ ទីយមានំ, គិហីនញ្ច សន្តកំ សាមិកេន វា អាណត្តេន វា ទីយមានំ ‘‘អបរស្ស ភាគំ ទេហី’’តិ អសន្តំ បុគ្គលំ វត្វា គណ្ហតោ ភណ្ឌាទេយ្យំ. អញ្ញេន ទីយមានំ គណ្ហន្តោ ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ. អសម្មតេន វា អនាណត្តេន វា ទីយមានេ ‘‘អបរម្បិ ភាគំ ទេហី’’តិ វត្វា វា កូដវស្សានិ គណេត្វា វា គណ្ហន្តោ ឧទ្ធារេយេវ ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ. ឥតរេហិ ទីយមានំ ឯវំ គណ្ហតោ ភណ្ឌាទេយ្យំ សាមិកេន បន ‘‘ឥមស្ស ទេហី’’តិ ទាបិតំ វា សយំ ទិន្នំ វា សុទិន្នន្តិ អយំ សព្ពដ្ឋកថាវិនិច្ឆយតោ សារោ.

បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋស្សបិ ឱទនបដិវីសោ អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតស្សេវ គហេតុំ វដ្ដតិ. យទិ បន ទាយកា ‘‘ពហិឧបចារសីមដ្ឋានម្បិ, ភន្តេ, គណ្ហថ, អាគន្ត្វា បរិភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ វទន្តិ, ឯវំ អន្តោគាមដ្ឋានម្បិ គហេតុំ វដ្ដតិ.

បាឡិំ អដ្ឋកថញ្ចេវ, ឱលោកេត្វា វិចក្ខណោ;

សង្ឃិកេ បច្ចយេ ឯវំ, អប្បមត្តោវ ភាជយេតិ.

ឥតិ បាឡិមុត្តកវិនយវិនិច្ឆយសង្គហេ សព្ពាការតោ

ចតុបច្ចយភាជនីយវិនិច្ឆយកថា សមត្តា.