២៦. វស្សូបនាយិកវិនិច្ឆយកថា

១៧៩. វស្សូបនាយិកាតិ ឯត្ថ បុរិមិកា បច្ឆិមិកាតិ ទុវេ វស្សូបនាយិកា. តត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៨៤ អាទយោ) អាសាឡ្ហីបុណ្ណមាយ អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ បុរិមិកា ឧបគន្តព្ពា, បច្ឆិមិកា បន អាសាឡ្ហីបុណ្ណមតោ អបរាយ បុណ្ណមាយ អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ. ឧបគច្ឆន្តេន ច វិហារំ បដិជគ្គិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេត្វា សព្ពំ ចេតិយវន្ទនាទិសាមីចិកម្មំ និដ្ឋាបេត្វា ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមី’’តិ សកិំ វា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ វា វាចំ និច្ឆារេត្វា វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ. សចេបិ ‘‘ឥធ វសិស្សាមី’’តិ អាលយោ អត្ថិ, អសតិយា បន វស្សំ ន ឧបេតិ, គហិតសេនាសនំ សុគ្គហិតំ, ឆិន្នវស្សោ ន ហោតិ, បវារេតុំ លភតិយេវ. វិនាបិ ហិ វចីភេទំ អាលយករណមត្តេនបិ វស្សំ ឧបគតមេវ ហោតិ. ‘‘ឥធ វស្សំ វសិស្សាមី’’តិ ចិត្តុប្បាទោយេវេត្ថ អាលយោ នាម.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, តទហុវស្សូបនាយិកាយ វស្សំ អនុបគន្តុកាមេន សញ្ចិច្ច អាវាសោ អតិក្កមិតព្ពោ, យោ អតិក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១៨៦) វចនតោ វស្សូបនាយិកទិវសេ វស្សំ អនុបគន្តុកាមោ វិហារសីមំ អតិក្កមតិ, វិហារគណនាយ ទុក្កដំ. សចេ ហិ តំ ទិវសំ វិហារសតស្ស ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា អតិក្កមតិ, សតំ អាបត្តិយោ. សចេ បន វិហារំ អតិក្កមិត្វា អញ្ញស្ស វិហារស្ស ឧបចារំ អនោក្កមិត្វាវ និវត្តតិ, ឯកាវ អាបត្តិ. កេនចិ អន្តរាយេន បុរិមិកំ អនុបគតេន បច្ឆិមិកា ឧបគន្តព្ពា.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ, យោ ឧបគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២០៤) វចនតោ យស្ស បញ្ចន្នំ ឆទនានំ អញ្ញតរេន ឆន្នំ យោជិតទ្វារពន្ធនំ សេនាសនំ នត្ថិ, តេន ន ឧបគន្តព្ពំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឆវកុដិកាយ វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ, យោ ឧបគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ(មហាវ. ២០៤) អាទិវចនតោ ឆវកុដិកាយំ ឆត្តេ ចាដិយញ្ច ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ. តត្ថ ឆវកុដិកា នាម ដង្កិតមញ្ចាទិភេទា កុដិ. តត្ថេវ ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ, សុសានេ បន អញ្ញំ កុដិកំ កត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ, ឆត្តេបិ ចតូសុ ថម្ភេសុ ឆត្តំ ឋបេត្វា អាវរណំ កត្វា ទ្វារំ យោជេត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ, ឆត្តកុដិ នាមេសា ហោតិ. ចាដិយាបិ មហន្តេន កបល្លេន ឆត្តេ វុត្តនយេន កុដិកំ កត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, រុក្ខសុសិរេ វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ, យោ ឧបគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២០៤) វចនតោ សុទ្ធេ រុក្ខសុសិរេ ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ, មហន្តស្ស បន រុក្ខសុសិរស្ស អន្តោ បទរច្ឆទនំ កុដិកំ កត្វា បវិសនទ្វារំ យោជេត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ, រុក្ខំ ឆិន្ទិត្វា ខាណុកមត្ថកេ បទរច្ឆទនំ កុដិកំ កត្វាបិ វដ្ដតិយេវ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, រុក្ខវិដភិយា’’តិ(មហាវ. ២០៤) អាទិវចនតោ សុទ្ធេ វិដភិមត្តេ ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ, មហាវិដបេ បន អដ្ដកំ ពន្ធិត្វា តត្ថ បទរច្ឆទនំ កុដិកំ កត្វា ទ្វារំ យោជេត្វា ឧបគន្តព្ពំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វជេ វស្សំ ឧបគន្តុ’’ន្តិអាទិវចនតោ វជេ សត្ថេ នាវាយញ្ច ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ. តត្ថ វជោតិ គោបាលកានំ និវាសដ្ឋានំ. វជេ វុដ្ឋិតេ វជេន សទ្ធិំ គតស្ស វស្សច្ឆេទេ អនាបត្តិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យេន វជោ, តេន គន្តុ’’ន្តិ (មហាវ. ២០៣) វុត្តត្តា. សត្ថេ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេន បន វស្សូបនាយិកទិវសេ ឧបាសកា វត្តព្ពា ‘‘កុដិកា លទ្ធុំ វដ្ដតី’’តិ. សចេ ករិត្វា ទេន្តិ, តត្ថ បវិសិត្វា ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ. នោ ចេ ទេន្តិ, សាលាសង្ខេបេន ឋិតសកដស្ស ហេដ្ឋា ឧបគន្តព្ពំ. តម្បិ អលភន្តេន អាលយោ កាតព្ពោ, សត្ថេ បន វស្សំ ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ. អាលយោ នាម ‘‘ឥធ វស្សំ វសិស្សាមី’’តិ ចិត្តុប្បាទមត្តំ. សចេ មគ្គប្បដិបន្នេយេវ សត្ថេ បវារណាទិវសោ ហោតិ, តត្ថេវ បវារេតព្ពំ. អថ សត្ថោ អន្តោវស្សេយេវ ភិក្ខុនា បត្ថិតដ្ឋានំ បត្វា អតិក្កមតិ, បត្ថិតដ្ឋានេ វសិត្វា តត្ថ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវារេតព្ពំ. អថាបិ សត្ថោ អន្តោវស្សេយេវ អន្តរា ឯកស្មិំ គាមេ តិដ្ឋតិ វា វិប្បកិរតិ វា, តស្មិំយេវ គាមេ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសិត្វា បវារេតព្ពំ, អប្បវារេត្វា តតោ បរំ គន្តុំ ន វដ្ដតិ. នាវាយ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេនបិ កុដិយំយេវ ឧបគន្តព្ពំ, បរិយេសិត្វា អលភន្តេន អាលយោ កាតព្ពោ. សចេ អន្តោតេមាសំ នាវា សមុទ្ទេយេវ ហោតិ, តត្ថេវ បវារេតព្ពំ. អថ នាវា កូលំ លភតិ, អយញ្ច បរតោ គន្តុកាមោ ហោតិ, គន្តុំ ន វដ្ដតិ, នាវាយ លទ្ធគាមេយេវ វសិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវារេតព្ពំ. សចេបិ នាវា អនុតីរមេវ អញ្ញត្ថ គច្ឆតិ, ភិក្ខុ ច បឋមំ លទ្ធគាមេយេវ វសិតុកាមោ, នាវា គច្ឆតុ, ភិក្ខុនា តត្ថេវ វសិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវារេតព្ពំ. ឥតិ វជេ សត្ថេ នាវាយន្តិ តីសុ ឋានេសុ នត្ថិ វស្សច្ឆេទេ អាបត្តិ, បវារេតុញ្ច លភតិ.

‘‘ន, ភិក្ខវេ, វស្សំ ឧបគន្ត្វា បុរិមំ វា តេមាសំ បច្ឆិមំ វា តេមាសំ អវសិត្វា ចារិកា បក្កមិតព្ពា, យោ បក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១៨៦) វចនតោ បុរិមិកាយ វស្សំ ឧបគតេន បុរិមំ តេមាសំ, បច្ឆិមិកាយ ឧបគតេន បច្ឆិមំ តេមាសំ អវសិត្វា ចារិកា ន បក្កមិតព្ពា, វស្សំ ឧបគន្ត្វា បន អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វាបិ តទហេវ សត្តាហករណីយេន បក្កមន្តស្សបិ អន្តោសត្តាហេ និវត្តន្តស្ស អនាបត្តិ, កោ បន វាទោ ទ្វីហតីហំ វសិត្វា សត្តាហករណីយេន បក្កមន្តស្ស អន្តោសត្តាហេ និវត្តន្តស្ស.

១៨០. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សត្តន្នំ សត្តាហករណីយេន បហិតេ គន្តុំ, ន ត្វេវ អប្បហិតេ. ភិក្ខុស្ស ភិក្ខុនិយា សិក្ខមានាយ សាមណេរស្ស សាមណេរិយា ឧបាសកស្ស ឧបាសិកាយា’’តិ (មហាវ. ១៨៧) វចនតោ បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អញ្ញតរេន សង្ឃគណបុគ្គលេ ឧទ្ទិស្ស អត្តនោ វា អត្ថាយ វិហារំ អឌ្ឍយោគំ បាសាទំ ហម្មិយំ គុហំ បរិវេណំ កោដ្ឋកំ ឧបដ្ឋានសាលំ អគ្គិសាលំ កប្បិយកុដិំ វច្ចកុដិំ ចង្កមំ ចង្កមនសាលំ ឧទបានំ ឧទបានសាលំ ជន្តាឃរំ ជន្តាឃរសាលំ បោក្ខរណិំ មណ្ឌបំ អារាមំ អារាមវត្ថុំ វា ការេត្វា ‘‘អាគច្ឆន្តុ ភិក្ខូ, ឥច្ឆាមិ ទានញ្ច ទាតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ ភិក្ខូ ច បស្សិតុ’’ន្តិ ឯវំ និទ្ទិសិត្វា បេសិតេ គន្តព្ពំ សត្តាហករណីយេន, ន ត្វេវ អប្បហិតេ. ឧបាសកោ វា ឧបាសិកា វា តថេវ សង្ឃគណបុគ្គលេ ឧទ្ទិស្ស វិហារាទីសុ អញ្ញតរំ ការេត្វា អត្តនោ វា អត្ថាយ និវេសនសយនិឃរាទីសុ អញ្ញតរំ ការាបេត្វា អញ្ញំ វា កិច្ចករណីយំ និទ្ទិសិត្វា គិលានោ វា ហុត្វា ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បហិណេយ្យ ‘‘អាគច្ឆន្តុ ភទន្តា, ឥច្ឆាមិ ទានញ្ច ទាតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ ភិក្ខូ ច បស្សិតុ’’ន្តិ, គន្តព្ពំ សត្តាហករណីយេន, ន ត្វេវ អប្បហិតេ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សត្តន្នំ សត្តាហករណីយេន អប្បហិតេបិ គន្តុំ, បគេវ បហិតេ. ភិក្ខុស្ស ភិក្ខុនិយា សិក្ខមានាយ សាមណេរស្ស សាមណេរិយា មាតុយា ច បិតុស្ស ចា’’តិ (មហាវ. ១៩៨) វចនតោ ‘‘គិលានានំ ឯតេសំ ភិក្ខុអាទីនំ សហធម្មិកានំ មាតាបិតូនញ្ច គិលានានំយេវ គិលានភត្តំ វា គិលានុបដ្ឋាកភត្តំ វា ភេសជ្ជំ វា បរិយេសិស្សាមិ, បុច្ឆិស្សាមិ វា ឧបដ្ឋហិស្សាមិ វា’’តិ ឥមិនា ការណេន អប្បហិតេបិ គន្តព្ពំ, បគេវ បហិតេ. អន្ធកដ្ឋកថាយំ បន ‘‘យេ មាតាបិតូនំ ឧបដ្ឋាកា ញាតកា វា អញ្ញាតកា វា, តេសម្បិ អប្បហិតេ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, តំ នេវ អដ្ឋកថាយំ, ន បាឡិយំ វុត្តំ, តស្មា ន គហេតព្ពំ.

សចេ បន ភិក្ខុនោ ភាតា វា អញ្ញោ វា ញាតកោ គិលានោ ហោតិ, សោ ចេ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ ទូតំ បហិណេយ្យ ‘‘អហំ គិលានោ, អាគច្ឆតុ ភទន្តោ, ឥច្ឆាមិ ភទន្តស្ស អាគត’’ន្តិ, គន្តព្ពំ សត្តាហករណីយេន, ន ត្វេវ អប្បហិតេ. សចេ ឯកស្មិំ វិហារេ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសន្តោ ភិក្ខុភត្តិកោ គិលានោ ហោតិ, សោ ចេ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បហិណេយ្យ ‘‘អហំ គិលានោ, អាគច្ឆន្តុ ភិក្ខូ, ឥច្ឆាមិ ភិក្ខូនំ អាគត’’ន្តិ, គន្តព្ពំ សត្តាហករណីយេន, ន ត្វេវ អប្បហិតេ.

សចេ ភិក្ខុស្ស ភិក្ខុនិយា សិក្ខមានាយ សាមណេរស្ស សាមណេរិយា អនភិរតិ វា កុក្កុច្ចំ វា ទិដ្ឋិគតំ វា ឧប្បន្នំ ហោតិ, គន្តព្ពំ សត្តាហករណីយេន អប្បហិតេបិ ‘‘អនភិរតិំ វូបកាសេស្សាមិ វា វូបកាសាបេស្សាមិ វា កុម្កុច្ចំ វិនោទេស្សាមិ វា វិនោទាបេស្សាមិ វា ទិដ្ឋិគតំ វិវេចេស្សាមិ វា វិវេចាបេស្សាមិ វា ធម្មកថំ វា ករិស្សាមី’’តិ, បគេវ បហិតេ. សចេ កោចិ ភិក្ខុ គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ ហោតិ បរិវាសារហោ មូលាយបដិកស្សនារហោ មានត្តារហោ អព្ភានារហោ វា, អប្បហិតេបិ គន្តព្ពំ ‘‘បរិវាសទានាទីសុ ឧស្សុក្កំ អាបជ្ជិស្សាមិ, អនុស្សាវេស្សាមិ, គណបូរកោ វា ភវិស្សាមី’’តិ, បគេវ បហិតេ. ភិក្ខុនិយាបិ មានត្តារហាយ មូលាយបដិកស្សនារហាយ អព្ភានារហាយ វា ឯសេវ នយោ. សចេ សាមណេរោ ឧបសម្បជ្ជិតុកាមោ ហោតិ, វស្សំ វា បុច្ឆិតុកាមោ, សិក្ខមានា វា ឧបសម្បជ្ជិតុកាមា ហោតិ, សិក្ខា វាស្សា កុបិតា, សាមណេរី វា សិក្ខា សមាទិយិតុកាមា ហោតិ, វស្សំ វា បុច្ឆិតុកាមា, អប្បហិតេបិ គន្តព្ពំ, បគេវ បហិតេ.

សចេ ភិក្ខុស្ស ភិក្ខុនិយា វា សង្ឃោ កម្មំ កាតុកាមោ ហោតិ, តជ្ជនីយំ វា និយស្សំ វា បព្ពាជនីយំ វា បដិសារណីយំ វា ឧក្ខេបនីយំ វា, អប្បហិតេបិ គន្តព្ពំ, បគេវ បហិតេ ‘‘កិំ នុ ខោ សង្ឃោ កម្មំ ន ករេយ្យ, លហុកាយ វា បរិណាមេយ្យា’’តិ. សចេបិ កតំយេវ ហោតិ កម្មំ, អប្បហិតេបិ គន្តព្ពំ ‘‘កិំ នុ ខោ សម្មា វត្តេយ្យ, លោមំ បាតេយ្យ, នេត្ថារំ វត្តេយ្យ, សង្ឃោ តំ កម្មំ បដិប្បស្សម្ភេយ្យា’’តិ.

១៨១. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃករណីយេន គន្តុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៩៩) វចនតោ សេនាសនបដិពទ្ធសង្ឃករណីយេនបិ គន្តុំ វដ្ដតិ. ឯត្ថ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៩៩) ហិ យំ កិញ្ចិ ឧបោសថាគារាទីសុ សេនាសនេសុ ចេតិយឆត្តវេទិកាទីសុ វា កត្តព្ពំ, អន្តមសោ ភិក្ខុនោ បុគ្គលិកសេនាសនម្បិ សព្ពំ សង្ឃករណីយមេវាតិ អធិប្បេតំ, តស្មា តស្ស និប្ផាទនត្ថំ ទព្ពសម្ភារាទីនិ វា អាហរិតុំ វឌ្ឍកីបភុតីនំ ភត្តវេតនាទីនិ វា ទាតុំ គន្តព្ពំ. អបិចេត្ថ អយម្បិ បាឡិមុត្តកនយោ វេទិតព្ពោ – ធម្មស្សវនត្ថាយ អនិមន្តិតេន គន្តុំ ន វដ្ដតិ, សចេ ឯកស្មិំ មហាវាសេ បឋមំយេវ កតិកា កតា ហោតិ ‘‘អសុកទិវសំ នាម សន្និបតិតព្ព’’ន្តិ, និមន្តិតោយេវ នាម ហោតិ, គន្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘ភណ្ឌកំ ធោវិស្សាមី’’តិ គន្តុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បន អាចរិយុបជ្ឈាយា បហិណន្តិ, វដ្ដតិ. នាតិទូរេ វិហារោ ហោតិ, ‘‘តត្ថ គន្ត្វា អជ្ជេវ អាគមិស្សាមី’’តិ សម្បាបុណិតុំ ន សក្កោតិ, វដ្ដតិ. ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនំ អត្ថាយបិ គន្តុំ ន លភតិ, ‘‘អាចរិយំ បន បស្សិស្សាមី’’តិ គន្តុំ លភតិ. សចេ នំ អាចរិយោ ‘‘អជ្ជ មា គច្ឆា’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ, ឧបដ្ឋាកកុលំ វា ញាតិកុលំ វា ទស្សនាយ គន្តុំ ន លភតិ.

សចេ ភិក្ខូសុ វស្សូបគតេសុ គាមោ ចោរេហិ វុដ្ឋាតិ, តត្ថ កិំ កាតព្ពន្តិ? យេន គាមោ, តេន គន្តព្ពំ. សចេ គាមោ ទ្វិធា ភិជ្ជតិ, យត្ថ ពហុតរា មនុស្សា, តត្ថ គន្តព្ពំ. សចេ ពហុតរា អស្សទ្ធា ហោន្តិ អប្បសន្នា, យត្ថ សទ្ធា បសន្នា, តត្ថ គន្តព្ពំ. ឯត្ថ ច សចេ គាមោ អវិទូរគតោ ហោតិ, តត្ថ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា វិហារមេវ អាគន្ត្វា វសិតព្ពំ. សចេ ទូរំ គតោ, សត្តាហវារេន អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោ, ន សក្កា ចេ ហោតិ, តត្ថេវ សភាគដ្ឋានេ វសិតព្ពំ. សចេ មនុស្សា យថាបវត្តានិ សលាកភត្តាទីនិ ទេន្តិ, ‘‘ន មយំ តស្មិំ វិហារេ វសិម្ហា’’តិ វត្តព្ពា. ‘‘មយំ វិហារស្ស វា បាសាទស្ស វា ន ទេម, តុម្ហាកំ ទេម, យត្ថ កត្ថចិ វសិត្វា ភុញ្ជថា’’តិ វុត្តេ បន យថាសុខំ ភុញ្ជិតព្ពំ, តេសំយេវ តំ បាបុណាតិ. ‘‘តុម្ហាកំ វសនដ្ឋានេ បាបុណាបេត្វា ភុញ្ជថា’’តិ វុត្តេ បន យត្ថ វសន្តិ, តត្ថ នេត្វា វស្សគ្គេន បាបុណាបេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ បវារិតកាលេ វស្សាវាសិកំ ទេន្តិ, យទិ សត្តាហវារេន អរុណំ ឧដ្ឋាបយិំសុ, គហេតព្ពំ. ឆិន្នវស្សេហិ បន ‘‘ន មយំ តត្ថ វសិម្ហ, ឆិន្នវស្សា មយ’’ន្តិ វត្តព្ពំ. យទិ ‘‘យេសំ អម្ហាកំ សេនាសនំ បាបិតំ, តេ គណ្ហន្តូ’’តិ វទន្តិ, គហេតព្ពំ. យំ បន ‘‘វិហារេ ឧបនិក្ខិត្តកំ មា វិនស្សី’’តិ ឥធ អាហដំ ចីវរាទិវេភង្គិយភណ្ឌំ, តំ តត្ថេវ គន្ត្វា អបលោកេត្វា ភាជេតព្ពំ. ‘‘ឥតោ អយ្យានំ ចត្តារោ បច្ចយេ ទេថា’’តិ កប្បិយការកានំ ទិន្នេ ខេត្តវត្ថុអាទិកេ តត្រុប្បាទេបិ ឯសេវ នយោ. សង្ឃិកញ្ហិ វេភង្គិយភណ្ឌំ អន្តោវិហារេ វា ពហិសីមាយ វា ហោតុ, ពហិសីមាយ ឋិតានំ អបលោកេត្វា ភាជេតុំ ន វដ្ដតិ. ឧភយត្ថ ឋិតម្បិ បន អន្តោសីមាយ ឋិតានំ អបលោកេត្វា ភាជេតុំ វដ្ដតិយេវ.

សចេ បន វស្សូបគតា ភិក្ខូ វាឡេហិ ឧព្ពាឡ្ហា ហោន្តិ, គណ្ហន្តិបិ បរិបាតេន្តិបិ, សរីសបេហិ វា ឧព្ពាឡ្ហា ហោន្តិ, ឌំសន្តិបិ បរិបាតេន្តិបិ, ចោរេហិ វា ឧព្ពាឡ្ហា ហោន្តិ, វិលុម្បន្តិបិ អាកោដេន្តិបិ, បិសាចេហិ វា ឧព្ពាឡ្ហា ហោន្តិ, អាវិសន្តិបិ ហនន្តិបិ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ, នត្ថិ វស្សច្ឆេទេ អាបត្តិ. សចេ គាមោ អគ្គិនា វា ទឌ្ឍោ ហោតិ, ឧទកេន វា វុឡ្ហោ. ភិក្ខូ បិណ្ឌកេន កិលមន្តិ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ, វស្សច្ឆេទេ អនាបត្តិ. សេនាសនំ អគ្គិនា វា ទឌ្ឍំ ហោតិ, ឧទកេន វា វុឡ្ហំ, ភិក្ខូ សេនាសនេន កិលមន្តិ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ, វស្សច្ឆេទេ អនាបត្តិ. សចេ វស្សូបគតា ភិក្ខូ ន លភន្តិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ. សចេ លភន្តិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ, ន លភន្តិ សប្បាយានិ ភោជនានិ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ. សចេបិ លភន្តិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ, លភន្តិ សប្បាយានិ ភោជនានិ, ន លភន្តិ សប្បាយានិ ភេសជ្ជានិ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ. សចេ លភន្តិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ, លភន្តិ សប្បាយានិ ភោជនានិ, លភន្តិ សប្បាយានិ ភេសជ្ជានិ, ន លភន្តិ បតិរូបំ ឧបដ្ឋាកំ, ‘‘ឯសេវ អន្តរាយោ’’តិ បក្កមិតព្ពំ, សព្ពត្ថ វស្សច្ឆេទេ អនាបត្តិ.

សចេ បន វស្សូបគតំ ភិក្ខុំ ឥត្ថី និមន្តេតិ ‘‘ឯហិ, ភន្តេ, ហិរញ្ញំ វា តេ ទេមិ, សុវណ្ណំ វា ខេត្តំ វា វត្ថុំ វា គាវុំ វា គាវិំ វា ទាសំ វា ទាសិំ វា តេ ទេមិ, ធីតរំ វា តេ ទេមិ ភរិយត្ថាយ, អហំ វា តេ ភរិយា ហោមិ, អញ្ញំ វា តេ ភរិយំ អានេមី’’តិ, តត្រ ចេ ភិក្ខុនោ ឯវំ ហោតិ ‘‘លហុបរិវត្តំ ខោ ចិត្តំ វុត្តំ ភគវតា, សិយាបិមេ ព្រហ្មចរិយស្ស អន្តរាយោ’’តិ, បក្កមិតព្ពំ, នត្ថិ វស្សច្ឆេទេ អាបត្តិ. វុត្តនយេនេវ វេសី វា និមន្តេតិ, ថុល្លកុមារី វា និមន្តេតិ, បណ្ឌកោ វា និមន្តេតិ, ញាតកា វា និមន្តេន្តិ, រាជានោ វា និមន្តេន្តិ, ចោរា វា និមន្តេន្តិ, ធុត្តា វា និមន្តេន្តិ, ឯសេវ នយោ. សចេ វស្សូបគតោ ភិក្ខុ បស្សតិ អសាមិកំ និធិំ, តត្រ ចេ ភិក្ខុនោ ឯវំ ហោតិ ‘‘លហុបរិវត្តំ ខោ ចិត្តំ វុត្តំ ភគវតា, សិយាបិ មេ ព្រហ្មចរិយស្ស អន្តរាយោ’’តិ, បក្កមិតព្ពំ, អនាបត្តិ វស្សច្ឆេទេ.

សចេ វស្សូបគតោ ភិក្ខុ បស្សតិ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ សង្ឃភេទាយ បរក្កមន្តេ, សុណាតិ វា ‘‘សម្ពហុលា ភិក្ខូ សង្ឃភេទាយ បរក្កមន្តី’’តិ, តត្រ ចេ ភិក្ខុនោ ឯវំ ហោតិ ‘‘គរុកោ ខោ សង្ឃភេទោ វុត្តោ ភគវតា, មា មយិ សម្មុខីភូតេ សង្ឃោ ភិជ្ជី’’តិ, បក្កមិតព្ពំ, អនាបត្តិ វស្សច្ឆេទេ. សចេ វស្សូបគតោ ភិក្ខុ សុណាតិ ‘‘អសុកស្មិំ កិរ អាវាសេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ សង្ឃភេទាយ បរក្កមន្តី’’តិ, តត្រ ចេ ភិក្ខុនោ ឯវំ ហោតិ ‘‘តេ ច ខោ មេ ភិក្ខូ មិត្តា, ត្យាហំ វក្ខាមិ ‘គរុកោ ខោ, អាវុសោ, សង្ឃភេទោ វុត្តោ ភគវតា, មា អាយស្មន្តានំ សង្ឃភេទោ រុច្ចិត្ថា’តិ, ករិស្សន្តិ មេ វចនំ សុស្សូសិស្សន្តិ, សោតំ ឱទហិស្សន្តី’’តិ, បក្កមិតព្ពំ, អនាបត្តិ វស្សច្ឆេទេ, ភិន្នេ បន សង្ឃេ គន្ត្វា ករណីយំ នត្ថិ.

សចេ បន កោចិ ភិក្ខុ ‘‘ឥមំ តេមាសំ ឥធ វស្សំ វសថា’’តិ វុត្តេ បដិស្សុណិត្វា វិសំវាទេតិ, ទុក្កដំ. ន កេវលំ តស្សេវ បដិស្សវស្ស វិសំវាទេ ទុក្កដំ, ‘‘ឥមំ តេមាសំ ភិក្ខំ គណ្ហថ, ឧភោបិ មយំ ឥធ វស្សំ វសិស្សាម, ឯកតោ ឧទ្ទិសាបេស្សាមា’’តិ ឯវមាទិនាបិ តស្ស តស្ស បដិស្សវស្ស វិសំវាទេ ទុក្កដំ. តញ្ច ខោ បឋមំ សុទ្ធចិត្តស្ស បច្ឆា វិសំវាទនបច្ចយា, បឋមម្បិ អសុទ្ធចិត្តស្ស បន បដិស្សវេ បាចិត្តិយំ. វិសំវាទេ ទុក្កដន្តិ បាចិត្តិយេន សទ្ធិំ ទុក្កដំ យុជ្ជតិ.

១៨២. វស្សូបគតេហិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣១៨) អន្តោវស្សេ និពទ្ធវត្តំ ឋបេត្វា វស្សូបគតា ភិក្ខូ ‘‘សម្មុញ្ជនិយោ ពន្ធថា’’តិ វត្តព្ពា. សុលភា ចេ ទណ្ឌកា ចេវ សលាកាយោ ច ហោន្តិ, ឯកកេន ឆ បញ្ច មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនិយោ ទ្វេ តិស្សោ យដ្ឋិសម្មុញ្ជនិយោ វា ពន្ធិតព្ពា. ទុល្លភា ហោន្តិ, ទ្វេ តិស្សោ មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនិយោ ឯកា យដ្ឋិសម្មុញ្ជនី ពន្ធិតព្ពា. សាមណេរេហិ បញ្ច បញ្ច ឧក្កា វា កោដ្ដេតព្ពា, វសនដ្ឋានេសុ កសាវបរិភណ្ឌំ កាតព្ពំ. វត្តំ ករោន្តេហិ ច ន ឧទ្ទិសិតព្ពំ ន ឧទ្ទិសាបេតព្ពំ, ន សជ្ឈាយោ កាតព្ពោ, ន បព្ពាជេតព្ពំ ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន ធម្មស្សវនំ កាតព្ពំ. សព្ពេវ ហិ ឯតេ បបញ្ចា, និប្បបញ្ចា ហុត្វា សមណធម្មមេវ ករិស្សាមាតិ វា សព្ពេ តេរស ធុតង្គានិ សមាទិយន្តុ, សេយ្យំ អកប្បេត្វា ឋានចង្កមេហិ វីតិនាមេន្តុ, មូគព្ពតំ គណ្ហន្តុ, សត្តាហករណីយេន គតាបិ ភាជនីយភណ្ឌំ លភន្តូតិ វា ឯវរូបំ អធម្មិកវត្តំ ន កាតព្ពំ. ឯវំ បន កាតព្ពំ – បរិយត្តិធម្មោ នាម តិវិធម្បិ សទ្ធម្មំ បតិដ្ឋាបេតិ, តស្មា សក្កច្ចំ ឧទ្ទិសថ ឧទ្ទិសាបេថ, សជ្ឈាយំ ករោថ, បធានឃរេ វសន្តានំ សង្ឃដ្ដនំ អកត្វា អន្តោវិហារេ និសីទិត្វា ឧទ្ទិសថ ឧទ្ទិសាបេថ, សជ្ឈាយំ ករោថ, ធម្មស្សវនំ សមិទ្ធំ ករោថ, បព្ពាជេន្តា សោធេត្វា បព្ពាជេថ, សោធេត្វា ឧបសម្បាទេថ, សោធេត្វា និស្សយំ ទេថ. ឯកោបិ ហិ កុលបុត្តោ បព្ពជ្ជញ្ច ឧបសម្បទញ្ច លភិត្វា សកលំ សាសនំ បតិដ្ឋាបេតិ, អត្តនោ ថាមេន យត្តកានិ សក្កោថ, តត្តកានិ ធុតង្គានិ សមាទិយថ, អន្តោវស្សំ នាមេតំ សកលទិវសំ រត្តិយា ច បឋមយាមបច្ឆិមយាមេសុ អប្បមត្តេហិ ភវិតព្ពំ, វីរិយំ អារភិតព្ពំ. បោរាណកមហាថេរាបិ សព្ពបលិពោធេ ឆិន្ទិត្វា អន្តោវស្សេ ឯកចារិយវត្តំ បូរយិំសុ, ភស្សេ មត្តំ ជានិត្វា ទសវត្ថុកថំ ទសអសុភទសានុស្សតិអដ្ឋតិំសារម្មណកថំ កាតុំ វដ្ដតិ, អាគន្តុកានំ វត្តំ កាតុំ, សត្តាហករណីយេន គតានំ អបលោកេត្វា ទាតុំ វដ្ដតីតិ ឯវរូបំ វត្តំ កាតព្ពំ.

អបិច ភិក្ខូ ឱវទិតព្ពា ‘‘វិគ្គាហិកបិសុណផរុសវចនានិ មា វទថ, ទិវសេ ទិវសេ សីលានិ អាវជ្ជេន្តា ចតុរារក្ខំ អហាបេន្តា មនសិការពហុលា វិហរថា’’តិ. ទន្តកដ្ឋខាទនវត្តំ អាចិក្ខិតព្ពំ, ចេតិយំ វា ពោធិំ វា វន្ទន្តេន គន្ធមាលំ វា បូជេន្តេន បត្តំ វា ថវិកាយ បក្ខិបន្តេន ន កថេតព្ពំ, ភិក្ខាចារវត្តំ អាចិក្ខិតព្ពំ, អន្តោគាមេ មនុស្សេហិ សទ្ធិំ បច្ចយសញ្ញុត្តកថា វា វិសភាគកថា វា ន កថេតព្ពា, រក្ខិតិន្ទ្រិយេហិ ភវិតព្ពំ, ខន្ធកវត្តញ្ច សេខិយវត្តញ្ច បូរេតព្ពន្តិ ឯវរូបា ពហុកាបិ និយ្យានិកកថា អាចិក្ខិតព្ពាតិ.

ឥតិ បាឡិមុត្តកវិនយវិនិច្ឆយសង្គហេ

វស្សូបនាយិកវិនិច្ឆយកថា សមត្តា.