៦. មច្ឆមំសវិនិច្ឆយកថា

៣៨. ឯវំ កុលសង្គហវិនិច្ឆយំ កថេត្វា ឥទានិ មច្ឆមំសវិនិច្ឆយំ កថេតុំ ‘‘មច្ឆមំសេសុ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ថលេ ឋបិតមត្តេ មរតិ, កេវដ្ដាទីហិ វា មារិយតីតិ មច្ឆោ. មច្ឆស្ស ឥទន្តិ មច្ឆំ, មសិយតេ អាមសិយតេតិ មំសំ, មច្ឆញ្ច មំសញ្ច មច្ឆមំសានិ, តេសុ. មច្ឆមំសេសុ បន វិនិច្ឆយោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា. មច្ឆគ្គហណេនាតិ ឯត្ថ និទ្ធារណំ ន កាតព្ពំ. បន-សទ្ទោ បក្ខន្តរត្ថោ, ទិវាសេយ្យាទីសុ វិនិច្ឆយតោ អបរោ មច្ឆមំសេសុ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ អត្ថោ. គយ្ហតេ អនេនាតិ គហណំ. កិំ តំ? សទ្ទោ, មច្ឆឥតិ គហណំ មច្ឆគ្គហណំ, តេន មច្ឆគ្គហណេន, មច្ឆសទ្ទេនាតិ អត្ថោ. មំសេសុ បន…បេ… អកប្បិយានីតិ ឯត្ថ មនុស្សមំសំ សមានជាតិមំសតោ បដិក្ខិត្តំ. ហត្ថិអស្សានំ មំសានិ រាជង្គតោ, សុនខអហីនំ ជេគុច្ឆភាវតោ, សេសានំ វាឡមិគត្តា ភិក្ខូនំ បរិពន្ធវិមោចនត្ថំ បដិក្ខិត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

តិកោដិបរិសុទ្ធន្តិ ទិដ្ឋសុតបរិសង្កិតសង្ខាតាហិ តីហិ កោដីហិ តីហិ អាការេហិ តីហិ ការណេហិ បរិសុទ្ធំ, វិមុត្តន្តិ អត្ថោ. តត្ថ អទិដ្ឋអសុតានិ ចក្ខុវិញ្ញាណសោតវិញ្ញាណានំ អនារម្មណភាវតោ ជានិតព្ពានិ. អបរិសង្កិតំ បន កថំ ជានិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘អបរិសង្កិតំ បនា’’តិអាទិ, តីណិ បរិសង្កិតានិ ញត្វា តេសំ បដិបក្ខវសេន អបរិសង្កិតំ ជានិតព្ពន្តិ អត្ថោ. ឥទានិ តានិ តីណិ បរិសង្កិតានិ ច ឯវំ បរិសង្កិតេ សតិ ភិក្ខូហិ កត្តព្ពវិធិញ្ច តេន វិធិនា អបរិសង្កិតេ សតិ កត្តព្ពភាវញ្ច វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘កថ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ទិស្វា បរិសង្កិតំ ទិដ្ឋបរិសង្កិតំ នាម. សុត្វា បរិសង្កិតំ សុតបរិសង្កិតំ នាម. អទិស្វា អសុត្វា តក្កេន អនុមានេន បរិសង្កិតំ តទុភយវិនិមុត្តបរិសង្កិតំ នាម. តំ តិវិធម្បិ បរិសង្កិតសាមញ្ញេន ឯកា កោដិ ហោតិ, តតោ វិមុត្តំ អបរិសង្កិតំ នាម. ឯវំ អទិដ្ឋំ អសុតំ អបរិសង្កិតំ មច្ឆមំសំ តិកោដិបរិសុទ្ធំ ហោតិ.

ជាលំ មច្ឆពន្ធនំ. វាគុរា មិគពន្ធិនី. កប្បតីតិ យទិ តេសំ វចនេន សង្កា និវត្តតិ, វដ្ដតិ, ន តំ វចនំ លេសកប្បំ កាតុំ វដ្ដតិ. តេនេវ វក្ខតិ ‘‘យត្ថ ច និព្ពេមតិកោ ហោតិ, តំ សព្ពំ កប្បតី’’តិ. បវត្តមំសន្តិ អាបណាទីសុ បវត្តំ វិក្កាយិកំ វា មតមំសំ វា. មង្គលាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន អាហុនបាហុនាទិកេ សង្គណ្ហាតិ. ភិក្ខូនំយេវ អត្ថាយ អកតន្តិ ឯត្ថ អដ្ឋានប្បយុត្តោ ឯវ-សទ្ទោ, ភិក្ខូនំ អត្ថាយ អកតមេវាតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ, តស្មា ភិក្ខូនញ្ច មង្គលាទីនញ្ចាតិ មិស្សេត្វា កតម្បិ ន វត្តតីតិ វេទិតព្ពំ. កេចិ បន ‘‘យថាឋិតវសេន អវធារណំ គហេត្វា វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ. យត្ថ ច និព្ពេមតិកោ ហោតីតិ ភិក្ខូនំ អត្ថាយ កតេបិ សព្ពេន សព្ពំ បរិសង្កិតាភាវមាហ.

៣៩. តមេវត្ថំ អាវិកាតុំ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥតរេសំ វដ្ដតីតិ អជានន្តានំ វដ្ដតិ, ជានតោវេត្ថ អាបត្តិ ហោតីតិ. តេយេវាតិ យេ ឧទ្ទិស្ស កតំ, តេយេវ. ឧទ្ទិស្ស កតមំសបរិភោគតោ អកប្បិយមំសបរិភោគេ វិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘អកប្បិយមំសំ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. បុរិមស្មិំ សចិត្តកាបត្តិ, ឥតរស្មិំ អចិត្តកា. តេនាហ ‘‘អកប្បិយមំសំ អជានិត្វា ភុញ្ជន្តស្សបិ អាបត្តិយេវា’’តិ. ‘‘បរិភោគកាលេ បុច្ឆិត្វា បរិភុញ្ជិស្សាមីតិ វា គហេត្វា បុច្ឆិត្វាវ បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ៣៩) វចនតោ អកប្បិយមំសំ អជានិត្វា បដិគ្គណ្ហន្តស្ស បដិគ្គហណេ អនាបត្តិ សិទ្ធា. អជានិត្វា បរិភុញ្ជន្តស្សេវ ហិ អាបត្តិ វុត្តា. វត្តន្តិ វទន្តីតិ ឥមិនា អាបត្តិ នត្ថីតិ ទស្សេតិ.

ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ

មច្ឆមំសវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម

ឆដ្ឋោ បរិច្ឆេទោ.