៩. បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកោ

បាតិមោក្ខុទ្ទេសយាចនកថាវណ្ណនា

៣៨៣. បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកេ បាឡិយំ នន្ទិមុខិយាតិ ឱទាតទិសាមុខតាយ តុដ្ឋមុខិយា. ‘‘ឧទ្ធស្តំ អរុណ’’ន្តិ វត្វាបិ ‘‘ឧទ្ទិសតុ, ភន្តេ, ភគវា’’តិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសយាចនំ អនុបោសថេ ឧបោសថករណបដិក្ខេបស្ស សិក្ខាបទស្ស អបញ្ញត្តត្តា ថេរេន កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. កស្មា បន ភគវា ឯវំ តុណ្ហីភូតោវ តិយាមរត្តិំ វីតិនាមេសីតិ? អបរិសុទ្ធាយ បរិសាយ ឧបោសថាទិសំវាសករណស្ស សាវជ្ជតំ ភិក្ខុសង្ឃេ បាកដំ កាតុំ, តញ្ច អាយតិំ ភិក្ខូនំ តថាបដិបជ្ជនត្ថំ សិក្ខាបទំ ញាបេតុំ. កេចិ បនេត្ថ ‘‘អបរិសុទ្ធម្បិ បុគ្គលំ តស្ស សម្មុខា ‘អបរិសុទ្ធោ’តិ វត្តុំ មហាករុណាយ អវិសហន្តោ ភគវា តថា និសីទី’’តិ ការណំ វទន្តិ. តំ អការណំ បច្ឆាបិ អវត្តព្ពតោ, មហាមោគ្គល្លានត្ថេរេនាបិ តំ ពាហាយំ គហេត្វា ពហិ នីហរណស្ស អកត្តព្ពតាបសង្គតោ. តស្មា យថាវុត្តមេវេត្ថ ការណន្តិ. តេនេវ ‘‘អដ្ឋានមេតំ, ភិក្ខវេ, អនវកាសោ, យំ តថាគតោ អបរិសុទ្ធាយ បរិសាយ ឧបោសថំ ករេយ្យ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យា’’តិ (អ. និ. ៨.២០; ចូឡវ. ៣៨៦; ឧទា. ៤៥) វត្វា ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, សាបត្តិកេន បាតិមោក្ខំ សោតព្ព’’ន្តិអាទិនា (ចូឡវ. ៣៨៦) សាបត្តិកបរិសាយ កត្តព្ពវិធិ ទស្សិតោ.

សង្កស្សរសមាចារន្តិ កិញ្ចិទេវ អសារុប្បំ ទិស្វា ‘‘ឥទំ ឥមិនា កតំ ភវិស្សតី’’តិ បរេហិ សង្កាយ សរិតព្ពសមាចារំ, អត្តនា វា ‘‘មម អនាចារំ ឯតេ ជានន្តី’’តិ សង្កាយ សរិតព្ពសមាចារំ. សមណវេសធារណេន, សង្ឃិកបច្ចយភាគគហណាទិនា ច ជីវិកំ កប្បេន្តោ ‘‘អហំ សមណោ’’តិ បដិញ្ញំ អទេន្តោបិ អត្ថតោ ទេន្តោ វិយ ហោតីតិ ‘‘សមណបដិញ្ញំ ព្រហ្មចារិបដិញ្ញ’’ន្តិ វុត្តំ. អវស្សុតន្តិ កិលេសាវស្សនេន តិន្តំ. សញ្ជាតទុស្សិល្យកចវរត្តា កសម្ពុជាតំ, អសារតាយ វា កសម្ពុ វិយ ជាតំ. ពហិទ្វារកោដ្ឋកា និក្ខាមេត្វាតិ ទ្វារសាលតោ ពហិ និក្ខមាបេត្វា.

៣៨៤. មហាសមុទ្ទេ អភិរមន្តីតិ ពហុសោ ទស្សនបវិសនាទិនា មហាសមុទ្ទេ អភិរតិំ វិន្ទន្តិ. ន អាយតកេនេវ បបាតោតិ ឆិន្នតដមហាសោព្ភោ វិយ ន អាទិតោវ និន្នោតិ អត្ថោ. ឋិតធម្មោតិ អវដ្ឋិតសភាវោ. បូរត្តន្តិ បុណ្ណត្តំ. នាគាតិ សប្បជាតិកា.

បាតិមោក្ខុទ្ទេសយាចនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បាតិមោក្ខសវនារហកថាទិវណ្ណនា

៣៨៦. ឧទាហរិតព្ពន្តិ បាឡិយា អវត្វា តមត្ថំ យាយ កាយចិ ភាសាយ ឧទាហដម្បិ ឧទាហដមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

បុរេ វា បច្ឆា វាតិ ញត្តិអារម្ភតោ បុព្ពេ វា ញត្តិនិដ្ឋានតោ បច្ឆា វា.

៣៨៧. កតញ្ច អកតញ្ច ឧភយំ គហេត្វាតិ យស្ស កតាបិ អត្ថិ អកតាបិ. តស្ស តទុភយំ គហេត្វា. ធម្មិកំ សាមគ្គិន្តិ ធម្មិកំ សមគ្គកម្មំ. បច្ចាទិយតីតិ ឧក្កោដនាធិប្បាយេន បុន កាតុំ អាទិយតិ.

៣៨៨. អាការាទិសញ្ញា វេទិតព្ពាតិ អាការលិង្គនិមិត្តនាមានិ វុត្តានីតិ វេទិតព្ពានិ.

បាតិមោក្ខសវនារហកថាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អត្តាទានអង្គកថាទិវណ្ណនា

៣៩៨. បុន ចោទេតុំ អត្តនា អាទាតព្ពំ គហេតព្ពំ អធិករណំ អត្តាទានន្តិ អាហ ‘‘សាសនំ សោធេតុកាមោ’’តិអាទិ. វស្សារត្តោតិ វស្សកាលោ. សោបិ ហិ ទុព្ភិក្ខាទិកាលោ វិយ អធិករណវូបសមត្ថំ លជ្ជិបរិសាយ ទូរតោ អានយនស្ស, អាគតានញ្ច បិណ្ឌាយ ចរណាទិសមាចារស្ស ទុក្ករត្តា អកាលោ ឯវ.

សមនុស្សរណករណន្តិ អនុស្សរិតានុស្សរិតក្ខណេ បីតិបាមោជ្ជជននតោ អនុស្សរណុប្បាទកំ. វិគតូបក្កិលេស…បេ… សំវត្តតីតិ ឯត្ថ យថា អព្ភហិមាទិឧបក្កិលេសវិរហិតានំ ចន្ទិមសូរិយានំ សស្សិរីកតា ហោតិ, ឯវមស្សាបិ ចោទកស្ស បាបបុគ្គលូបក្កិលេសវិគមេន សស្សិរីកតា ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

៣៩៩. អធិគតំ មេត្តចិត្តន្តិ អប្បនាប្បត្តំ មេត្តឈានំ.

៤០០-១. ‘‘ទោសន្តរោ’’តិ ឯត្ថ អន្តរ-សទ្ទោ ចិត្តបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ន ទុដ្ឋចិត្តោ ហុត្វា’’តិ.

ការុញ្ញំ នាម ករុណា ឯវាតិ អាហ ‘‘ការុញ្ញតាតិ ករុណាភាវោ’’តិ. ករុណន្តិ អប្បនាប្បត្តំ វទតិ. តថា មេត្តន្តិ.

អត្តាទានអង្គកថាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.