៨. គាមណិសំយុត្តំ

១. ចណ្ឌសុត្តវណ្ណនា

៣៥៣. ‘‘យេន មិធេកច្ចោ ចណ្ឌោ ចណ្ឌោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតី’’តិ ឯវំ បញ្ហបុច្ឆនេន ធម្មសង្គាហកត្ថេរេហិ ចណ្ឌោតិ គហិតនាមោ. បាកដំ ករោតីតិ ទស្សេតិ អត្តនោ ចណ្ឌភាវំ.

ចណ្ឌសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. តាលបុដសុត្តវណ្ណនា

៣៥៤. វាលោតិ វុច្ចតិ តាលោ, តស្ស តាលបុដំ នាម. យថា អាមលកីផលសមានកំ, សោ បន តាលសទិសមុខវណ្ណត្តា តាលបុដោតិ ឯវំនាមកោ. តេនាហ ‘‘តស្ស កិរា’’តិអាទិ. អភិនីហារសម្បន្នោ អនេកេសុ កប្បេសុ សម្ភតសាវកពោធិសម្ភារោ. តថា ហេស អសីតិយា មហាសាវកេសុ អព្ភន្តរោ ជាតោ. សហស្សំ ទេន្តិ នច្ចំ បស្សិតុកាមា. សមជ្ជវេសន្តិ នេបច្ចវេសំ. កីឡំ កត្វាតិ នច្ចកីឡិតំ កីឡិត្វា, នច្ចិត្វាតិ អត្ថោ.

បុព្ពេ តថាបវត្តវុត្តន្តទស្សនេ សច្ចេន, តព្ពិបរិយាយេ អលិកេន. រាគបច្ចយាតិ រាគុប្បត្តិយា ការណភូតា. មុខតោ…បេ… ទស្សនាទយោតិ អាទិ-សទ្ទេន មុខតោ អគ្គិជាលនិក្ខមទស្សនាទិកេ សង្គណ្ហាតិ. អញ្ញេ ច…បេ… អភិនយាតិ កាមស្សាទសំយុត្តានំ សិង្គារហស្សអព្ភុតរសានញ្ចេវ ‘‘អញ្ញេ ចា’’តិ វុត្តសន្តពីភច្ឆរសានញ្ច ទស្សនកា អភិនយា. ទោសបច្ចយាតិ ទោសុប្បត្តិយា ការណភូតា. ហត្ថបាទច្ឆេទាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន សង្គហិតានំ រុទ្ទវីរភយានករសានំ ទស្សនកា អភិនយា. មោហបច្ចយាតិ មោហុប្បត្តិយា ការណភូតា. ឯវមាទយោតិ អាទិ-សទ្ទេន សង្គហិតានំ ករុណាសន្តភយានករសានំ ទស្សនកា អភិនយា. តេ ហិ រសេ សន្ធាយ បាឡិយំ ‘‘យេ ធម្មា រជនីយា, យេ ធម្មា ទោសនីយា, យេ ធម្មា មោហនីយា’’តិ ច វុត្តំ.

នដវេសំ គហេត្វាវ បច្ចន្តិ កម្មសរិក្ខវិបាកវសេន. តំ សន្ធាយាតិ តំ យថាវុត្តំ និរយេ បច្ចនំ សន្ធាយ. ឯតំ ‘‘បហាសោ នាម និរយោ, តត្ថ ឧបបជ្ជតី’’តិ វុត្តំ. យថា លោកេ អត្ថវិសេសវសេន សកម្មកានិបិ បទានិ អកម្មកានិ ភវន្តិ ‘‘វិមុច្ចតិ បុរិសោ’’តិ, ឯវំ ឥធ អត្ថវិសេសវសេន អកម្មកំ សកម្មកំ កត្វា វុត្តំ – ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតំ រោទាមី’’តិ. កោ បន សោ អត្ថវិសេសោ? អសហនំ អក្ខមនំ, តស្មា ន រោទាមិ ន សហាមិ, ន អក្ខមាមីតិ អត្ថោ. រោទនការណញ្ហិ អសហន្តោ តេន អភិភូតោ រោទតិ. តមេវស្ស សកម្មកភាវស្ស ការណភូតំ អត្ថវិសេសំ ‘‘ន អស្សុវិមោចនមត្តេនា’’តិ វុត្តំ. មតំ វា, អម្ម, រោទន្តីតិ ឯត្ថាបិ មតំ រោទន្តិ, តស្ស មរណំ ន សហន្តិ, នក្ខមន្តីតិ បាកដោយមត្ថោតិ.

តាលបុដសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣-៥. យោធាជីវសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៥៥-៣៥៧. យុជ្ឈនំ យោធោ, សោ អាជីវោ ឯតស្សាតិ យោធាជីវោ. តេនាហ – ‘‘យុទ្ធេន ជីវិកំ កប្បនកោ’’តិ, ឧស្សាហំ វាយាមំ ករោតីតិ យុជ្ឈនវសេន ឧស្សាហំ វាយាមំ ករោតិ. បរិយាបាទេន្តីតិ មរណបរិយន្តិកំ អាបទំ បាបេន្តិ. តេនាហ ‘‘មរណំ បដិបជ្ជាបេន្តី’’តិ. ទុដ្ឋុ ឋបិតន្តិ ទុដ្ឋាការេន អត្តនោ បរេសញ្ច អត្ថាវហភាវំ ន គតំ បដិបន្នំ. បរេហិ សង្គាមេ ជិតា ហតា ឯត្ថ ជាយន្តីតិ បរជិតោ នាម និរយោ. អសិធនុគទាយសង្កុចក្កានិ បញ្ចាវុធានិ. តំ សន្ធាយាតិ តំ យោធាជីវំ បុគ្គលំ សន្ធាយ. ឯតំ ‘‘យោ សោ’’តិអាទិ វុត្តំ. ចតុត្ថបញ្ចមេសូតិ ហត្ថារោហអស្សារោហសុត្តេសុ. ឯសេវ នយោតិ ឯសោ តតិយេ វុត្តោ ឯវ អត្ថតោ វិសេសាភាវតោ.

យោធាជីវសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. អសិពន្ធកបុត្តសុត្តវណ្ណនា

៣៥៨. បច្ឆាភូមិវាសិនោតិ អបរទេសវាសិនោ. ឧទកសុទ្ធិកភាវជាននត្ថាយាតិ អត្តនោ ឧទកសុទ្ធិកភាវំ ជាននត្ថញ្ចេវ លោកស្ស ច ឧទកេន សុទ្ធិ ហោតីតិ ឥមស្ស អត្ថស្ស ជាននត្ថញ្ច. ឧបរិ យាបេន្តីតិ ឧបរិ ព្រហ្មលោកំ យាបេន្តិ. សម្មា ញាបេន្តីតិ សម្មា ឧជុកំយេវ សគ្គំ លោកំ គមេន្តិ. តេនាហ – ‘‘សគ្គំ នាម ឱក្កាមេន្តី’’តិ, អវក្កាមេន្តិ ឱគាហាបេន្តីតិ អត្ថោ. អនុបរិគច្ឆេយ្យាតិ អនុបរិតោ គច្ឆេយ្យ.

អសិពន្ធកបុត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. ខេត្តូបមសុត្តវណ្ណនា

៣៥៩. ថទ្ធន្តិ កថិនំ លូខំ. ឩសរន្តិ ឩសជាតំ. ចតូហិបិ ឱឃេហិ អនភិភវនីយតាយ អហំ ទីបោ. សព្ពបរិស្សយេហិ អនភិភវនីយតាយ អហំ លេណោ. សព្ពទុក្ខបរិត្តាសនតោ តាយនដ្ឋេន អហំ តាណំ. សព្ពភយហិំសនតោ អហំ សរណន្តិ យោជេតព្ពំ.

ឧទកមណិកោតិ មហន្តំ ឧទកភាជនំ. ពហិ វិស្សន្ទនវសេន ឧទកំ ន ហរតីតិ អហារី, បរិតោ ន បគ្ឃរតីតិ អបរិហារី. សក្កច្ចមេវ ទេសេន្តិ សទ្ធម្មគារវស្ស សព្ពសត្តេសុ មហាករុណាយ ច ពុទ្ធានំ សមានរសត្តា. ចតស្សោ បន បរិសា សត្ថុគារវេន អត្តនោ ច សទ្ធាសម្បន្នតាយ សទ្ទហិត្វា ឱកប្បេត្វា សុណន្តិ, តស្មា តា ទេសនាផលេន យុជ្ជន្តិ. កិច្ចសិទ្ធិយា សត្ថុ ទេសនា តត្ថ សក្កច្ចទេសនា នាម ជាតា.

ខេត្តូបមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. សង្ខធមសុត្តវណ្ណនា

៣៦០. ‘‘យោ កោចិ បុរិសោ បាណាតិបាតី មុសាវាទី, សព្ពោ សោ អាបាយិកោ’’តិ វត្វា បុន ‘‘យំពហុលំ យំពហុលំ ករោតិ, តេន ទុគ្គតិំ គច្ឆតី’’តិ វទន្តោ អត្តនាវ អត្តនោ វាទំ ភិន្ទតិ. ឯវំ សន្តេតិ យទិ ពហុសោ កតេន បាបកម្មេន អាបាយិកោ, ‘‘យោ កោចិ បាណមតិបាតេតី’’តិអាទិវចនំ មិច្ឆាតិ. ចត្តារិ បទានីតិ ‘‘យោ កោចិ បាណមតិបាតេតី’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា ចត្តារោ អត្ថកោដ្ឋាសា. ទិដ្ឋិយា បច្ចយា ហោន្តិ ‘‘អត្ថិ ខោ បន មយា’’តិអាទិនា អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជន្តស្ស. ពលសម្បន្នោតិ សមត្ថោ. សង្ខធមកោតិ សង្ខស្ស ធមនកិច្ចេ ឆេកោ. អទុក្ខេនាតិ សុខេន. ឧបចារោបិ អប្បនាបិ វដ្ដតិ ឧភិន្នំ សាមញ្ញវចនភាវតោ. អប្បមាណកតភាវោ លព្ភតេវ. តថា ហិ តំ កិលេសានំ វិក្ខម្ភនសមត្ថតាយ ទីឃសន្តានតាយ វិបុលផលតាយ ច ‘‘មហគ្គត’’ន្តិ វុច្ចតិ.

ន ឱហីយតីតិ យស្មិំ សន្តានេ កាមាវចរកម្មំ, មហគ្គតកម្មញ្ច កតូបចិតំ វិបាកទានេ លទ្ធាវសរំ ហុត្វា ឋិតំ, តេសុ កាមាវចរកម្មំ ឥតរំ នីហរិត្វា សយំ តត្ថ ឱហីយិត្វា អត្តនោ វិបាកំ ទាតុំ ន សក្កោតិ, មហគ្គតកម្មមេវ បន ឥតរំ បដិពាហិត្វា អត្តនោ វិបាកំ ទាតុំ សក្កោតិ គរុភាវតោ. តេនាហ ‘‘តំ កាមាវចរកម្ម’’ន្តិអាទិ. កិលេសវសេនាតិ បាបកម្មស្ស មូលភូតកិលេសវសេន. បាណាតិបាតាទយោ ហិ ទោសមោហលោភាទិមូលកិលេសសមុដ្ឋានា. កិលេសវសេនាតិ វា កម្មកិលេសវសេន. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘បាណាតិបាតោ ខោ, គហបតិបុត្ត, កម្មកិលេសោ’’តិអាទិ (ទី. និ. ៣.២៤៥). យថានុសន្ធិនាវ គតន្តិ យថានុសន្ធិសង្ខាតអនុសន្ធិនា ឱសានំ គតំ សំកិលេសសម្មុខេន ឧដ្ឋិតាយ វោទានធម្មវសេន និដ្ឋាបិតត្តា.

សង្ខធមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. កុលសុត្តវណ្ណនា

៣៦១. ឯវំ បវត្តឦហិតិកាតិ ឯវំ ទ្វិធា បវត្តឦហិតិកា. ទ្វីហិតិកា ទុក្ករជីវិកបយោគា. សលាកមត្តំ វុត្តំ ឯត្ថាតិ សលាកា វុត្តា, បុរិមបទេ ឧត្តរបទលោបោ. ឧភតោកោដិកន្តិ យទិ ‘‘កុលានុទយំ ន វណ្ណេមី’’តិ វទតិ, ‘‘ភូតា និក្ករុណា សមណ តុម្ហេ’’តិ វាទំ អារោបេហិ. អថ សព្ពទាបិ ‘‘កុលានុទយំ វណ្ណេមី’’តិ វទតិ. ឯវំ សន្តេ ‘‘កស្មា ឯវំ ទុព្ភិក្ខេ កាលេ មហតិយា បរិសាយ បរិវុតោ ជនបទចារិកំ ចរន្តា កុលូបច្ឆេទាយ បដិបជ្ជថា’’តិ ឯវំ ឧភតោកោដិកំ វាទំ អារោបេហីតិ គាមណិំ ឧយ្យោជេសិ.

ទ្វេ អន្តេតិ ឧភោ កោដិយោ. ពហិ នីហរិតុន្តិ ន វណ្ណេមិ វណ្ណេមីតិ ទ្វេ អន្តេ មោចេន្តោ តំ បុច្ឆិតមត្ថំ ពហិ នីហរតិ នាម. តត្ថ ទោសំ ទត្វា ចោទេន្តោ តំ អបុច្ឆំ ករោន្តោ គិលិត្វា វិយ អន្តោ បវេសេតិ នាម.

ឥតោ សោ គាមណីតិអាទិ អត្តនោ ភិក្ខូនំ អញ្ញេសញ្ច អត្ថកាមានំ ភិក្ខប្បទានេន អនិដ្ឋប្បត្តិអភាវទស្សនត្ថំ អារទ្ធំ. ទានេន សម្ភូតានីតិ ទានមយេន បុញ្ញកិរិយវត្ថុនា សម្មទេវ ភូតិំ វឌ្ឍិំ បត្តានិ. សច្ចេន អរិយវោហារេន សម្មទេវ ភូតានិ ឧប្បន្នានិ សច្ចសម្ភូតានីតិ អាហ ‘‘សច្ចំ នាម សច្ចវាទិតា’’តិ. សេសសីលន្តិ អដ្ឋវិធអរិយវោហារតោ អញ្ញសីលំ. និហិតន្តិ តស្មិំ កុលេ បុព្ពបុរិសេហិ និធានភាវេន និហិតំ. ទុប្បយុត្តាតិ កសិវាណិជ្ជាទិវសេន ទុដ្ឋុ បយុត្តា កម្មន្តា. វិបជ្ជន្តីតិ នស្សន្តិ. កុលង្គារោតិ កុលស្ស អង្គារសទិសោ វិនាសកបុគ្គលោ. អនិច្ចតាតិ មរណំ. តស្មិំ កុលេ បធានបុរិសានំ ភោគានំ វា សព្ពសោ វិនាសោ. តេនាហ ‘‘ហុត្វា អភាវោ’’តិអាទិ.

កុលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. មណិចូឡកសុត្តវណ្ណនា

៣៦២. តំ បរិសន្តិ តំ រាជន្តេបុរេ និសិន្នំ រាជបរិសំ. នយគ្គាហេតិ កុតោចិបិ អសុត្វា កេវលំ អត្តនោ ឯវ មតិយា នយគ្គហណេ ឋត្វា.

ការេតុំ វដ្ដតិ សតិ សម្ភវេ បដិសង្ខារស្ស, សេនាសនវិនាសោ ន អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពោតិ អធិប្បាយោ. អត្តនោ ឯត្ថ កិច្ចាវសានេ យំ គិហីនំយេវ សន្តកំ តាវកាលិកំ, តំ គិហិវិកតន្តិ អាហ ‘‘គិហិវិកតំ កត្វា’’តិ. ន វទាមិ បព្ពជ្ជិតាសារុប្បតោ.

មណិចូឡកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. ភទ្រកសុត្តវណ្ណនា

៣៦៣. ឯវំនាមកេតិ មល្លា នាម ជានបទិនោ រាជកុមារា, នេសំ និវាសតាយ ‘‘មល្លា’’ឥច្ចេវ ពហុវចនវសេន លទ្ធនាមត្តា ឯវំនាមកេ ជនបទេ. នត្ថិ ឯតស្ស បត្តិយា កាលន្តរសញ្ញិតោ កាលោតិ អកាលោ, សោ ឯវ អកាលិកោ. តេនាហ – ‘‘កាលំ អនតិក្កមិត្វា បត្តេនា’’តិ. សោ បន ‘‘យំកិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពំ តំ ឆន្ទមូលក’’ន្តិ ឯវំ វុត្តោ ទុក្ខស្ស ឆន្ទមូលភាវោ, ឯវំ ឆន្ទមូលកស្ស ទុក្ខស្ស កថិតត្តា ‘‘ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដទុក្ខំ កថិត’’ន្តិ វុត្តំ.

ភទ្រកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. រាសិយសុត្តវណ្ណនា

៣៦៤. រាសិំ កត្វា មារបាសវសេន, តត្រាបិ អន្តរភេទេន វិភជិត្វា បុច្ឆិតព្ពបញ្ហេ ឯកតោ រាសិំ កត្វា. តបនំ អត្តបរិតាបនំ តបោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ តបស្សី, តំ តបស្សិំ. សោ បន តំ តបំ និស្សាយ ឋិតោ នាម ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘តបនិស្សិតក’’ន្តិ. សោ បន អនេកាការភេទេន លូខំ ផរុសំ ជីវនសីលត្តា លូខជីវី នាម. តេនាហ ‘‘លូខជីវិក’’ន្តិ. មជ្ឈិមាយ បដិបត្តិយា ឧប្បថភាវេន អវនិយា គន្ធព្ពាតិ អន្តា, តតោ ឯវ លាមកត្តា អន្តា. លាមកម្បិ ‘‘អន្តោ’’តិ វុច្ចតិ ‘‘អន្តមិទំ, ភិក្ខវេ, ជីវិកានំ (ឥតិវុ. ៩១; សំ. និ. ៣.៨០), ឯកោ អន្តោ’’តិ ឯវមាទីសុ (សំ. និ. ២.១៥; ៣.៩០). អដ្ឋកថាយំ បន អញ្ញមញ្ញអាធារភាវំ ឧរីកត្វា ‘‘កោដ្ឋាសា’’តិ វុត្តំ. ហីនោ គាមោតិ បាឡិ. គាម-សទ្ទោ ហីនបរិយាយោតិ អធិប្បាយេនាហ ‘‘គាម្មោ’’តិ. គាមេ ភវោតិ គាម្មោ. គាម-សទ្ទោ ចេត្ថ គាមវាសិវិសយោ ‘‘គាមោ អាគតោ’’តិអាទីសុ វិយ. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘គាមវាសីនំ ធម្មោ’’តិ វុត្តំ, តេសំ ចារិត្តន្តិ អត្ថោ. អត្ត-សទ្ទោ ឥធ សរីរបរិយាយោ ‘‘អត្តន្តបោ’’តិអាទីសុ វិយាតិ អាហ ‘‘សរីរទុក្ខករណន្តិ អត្ថោ’’តិ.

ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ តបនិស្សិតគរហិតព្ពបទេ កស្មា អន្តទ្វយមជ្ឈិមបដិបទាគហណំ? អត្តកិលមថានុយោគោ តាវ គយ្ហតុ ឥទមត្ថិតាយាតិ អធិប្បាយោ. កាមភោគីតបនិស្សិតកនិជ្ជរវត្ថូនំ ទស្សនេ យថាធិប្បេតស្ស អត្ថស្ស វិភជិត្វា កថនំ សម្ភវតីតិ តេ ទស្សេត្វា អធិប្បេតត្ថោ កថិតោ.

តមត្ថន្តិ យោ ‘‘កាមភោគីតបនិស្សិតកេសុ គរហិតព្ពេយេវ គរហតិ, បសំសិតព្ពេយេវ ច បសំសតី’’តិ វុត្តោ អត្ថោ, តមត្ថំ បកាសេន្តោ. សាហសិកកម្មេនាតិ អយុត្តេន កម្មេន. ធម្មេន ច អធម្មេន ចាតិ ធម្មិកេន អធម្មិកេន ច. អយោនិសោ បវត្តំ ពាហិរកំ សន្ធាយ ចោទកោ ‘‘កថ’’ន្តិអាទិមាហ. ឥតរោ នយិទំ តាទិសំ អត្តបរិតាបនំ អធិប្បេតំ, អថ ខោ យោនិសោ បវត្តំ សាសនិកមេវាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ចតុរង្គវីរិយវសេន ចា’’តិ អាហ. តត្ថ ‘‘កាមំ តចោ ច ន្ហារុ ច អដ្ឋិ ច អវសិស្សតូ’’តិអាទិនា (ម. និ. ២.១៨៤; សំ. និ. ២.២២.២៣៧; អ. និ. ២.៥) នយេន វុត្តា សរីរេនិរបេក្ខវិបស្សនាយ ឧស្សុក្កាបនវសេន បវត្តា វីរិយភាវនា ‘‘ចតុរង្គវីរិយវសេនា’’តិ វុត្តា. តថា អព្ភោកាសិកនេសជ្ជិកតបាទិនិស្សិតាវ កិលេសនិម្មថនយោគ្យា វីរិយភាវនា ‘‘ធុតង្គវសេន ចា’’តិ វុត្តាតិ. អរិយមគ្គេន និស្សេសកិលេសានំ បជហនា និជ្ជរា. សា ច អត្តបច្ចក្ខតាយ សន្ទិដ្ឋិកា តិណ្ណំ មូលកិលេសានំ បជហនេន ‘‘តិស្សោ’’តិ ច វុត្តា. តេនាហ ‘‘ឯកោបី’’តិអាទិ.

រាសិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៣. បាដលិយសុត្តវណ្ណនា

៣៦៥. ‘‘មាយញ្ចាហំ បជានាមី’’តិ វចនំ កាមំ តេសំ មាយាវីភាវទស្សនបរំ, ភគវតោ បន មាយាសាឋេយ្យាទិកស្ស សព្ពស្ស បាបធម្មស្ស ពោធិមូលេ ឯវ សេតុឃាតោ, តស្មា សព្ពសោ បហីនមាយោ, សព្ពញ្ញុតាយ មាយំ អញ្ញេ ច ញេយ្យេ សព្ពសោ ជានាតិ. តេន វុត្តំ ‘‘មាយញ្ចាហំ, គាមណិ, បជានាមី’’តិអាទិ. មាយញ្ច បជានាមីតិ ន កេវលមហំ មាយំ ឯវ ជានាមិ, អថ ខោ អញ្ញម្បិ ឥទញ្ចិទញ្ច ជានាមីតិ.

ឥត្ថិកាមេហីតិ ឥត្ថីហិ ចេវ តទញ្ញកាមេហិ ច. ឯកស្មិំ ឋានេតិ ឯកស្មិំ បទេសេ. ឯកេកស្សេវ អាគន្តុកស្ស គហដ្ឋស្ស វា បព្ពជិតស្ស វា. សត្តិអនុរូបេនាតិ វិភវសត្តិអនុរូបេន. ពលានុរូបេនាតិ បរិវារពលានុរូបេន. សត្តិអនុរូបេនាតិ វា សទ្ធាសត្តិអនុរូបេន. ពលានុរូបេនាតិ វិភវពលានុរូបេន. ធម្មេសុ សមាធិ ទសកុសលធម្មេសុ សមាធានំ. អគ្គហិតចិត្តតា បរិយុដ្ឋការិតា. តេន លោកិយសីលវិសុទ្ធិ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ ច វុត្តា. តថា ចាហ – ‘‘កោ ចាទិ កុសលានំ ធម្មានំ, សីលញ្ច សុវិសុទ្ធំ ទិដ្ឋិ ច ឧជុកា’’តិ (សំ. និ. ៥.៣៦៩). តត្ថ បតិដ្ឋិតស្ស ឧបរិ កត្តព្ពំ ទស្សេតុំ ‘‘ធម្មសមាធិស្មិំ ឋិតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អយំ បដិបទាតិ តស្ស កម្មផលវាទិនោ សត្ថុ វចនំ សព្ពេសញ្ច អយំ មយ្ហំ សីលសំវរព្រហ្មវិហារភាវនាសង្ខាតាបដិបទា អនបរាធកតាយ ឯវ សំវត្តតិ. ជយគ្គាហោតិ ឧភយថាបិ មយ្ហំ កាចិ ជានិ នត្ថិ.

បញ្ច ធម្មា ធម្មសមាធិ នាម, វិបស្សនាមគ្គផលធម្មមត្តំ វា. តតិយវិកប្បេ សីលាទិវិសុទ្ធិយា សទ្ធិំ ព្រហ្មវិហារា យថាវុត្តតិវិធធម្មាវហត្តា ឯវ ធម្មសមាធិ នាម. បូរេន្តស្ស ឧប្បន្នា ចិត្តេកគ្គតាតិ វុត្តខណិកចិត្តេកគ្គតា. សាបិ ចិត្តស្ស សមាធានតោ ‘‘ចិត្តសមាធី’’តិ វុត្តា, តស្ស បដិបក្ខំ វិក្ខម្ភន្តី សមុច្ឆិន្ទន្តី ច ហុត្វា បវត្តា យថាវុត្តសមាធិ ឯវ វិសេសេន ចិត្តសមាធិ នាម.

បាដលិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

គាមណិសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.