១. និព្ពានបញ្ហសុត្តវណ្ណនា

៣១៤. និព្ពានំ អាគម្មាតិ ឯត្ថ អាគម្មាតិ សព្ពសង្ខារេហិ និព្ពិន្នស្ស វិសង្ខារនិន្នស្ស គោត្រភុនា វិវដ្ដិតមានសស្ស មគ្គេន សច្ឆិករណេនាតិ អត្ថោ. សច្ឆិកិរិយមានញ្ហិ តំ អធិគន្ត្វា អារម្មណបច្ចយភូតញ្ច បដិច្ច អធិបតិបច្ចយភូតេ ច តស្មិំ បរមស្សាសភាវេន វិមុត្តសង្ខារស្ស បរមគតិភាវេន ច បតិដ្ឋានភូតេ បតិដ្ឋាយ ខយសង្ខាតោ មគ្គោ រាគាទិកេ ខេបេតីតិ តំសច្ឆិករណាភាវេ រាគាទីនំ អនុប្បត្តិនិរោធគមនាភាវតោ ‘‘និព្ពានំ អាគម្ម រាគោ ខីយតី’’តិ វុត្តំ.

ឥមិនាវ សុត្តេនាតិ ឥមិនាវ ជម្ពុខាទកសុត្តេន. កិលេសក្ខយមត្តំ និព្ពានន្តិ វទេយ្យ ‘‘រាគក្ខយោ’’តិអាទិនា សុត្តេ អាគតត្តា. ‘‘កិលេសក្ខយមត្ត’’ន្តិ អវិសេសេន វុត្តត្តា អាហ ‘‘កស្សា’’តិអាទិ. អទ្ធា អត្តនោតិ វក្ខតិ ‘‘បរស្ស កិលេសក្ខយេន បរស្ស និព្ពានសម្បត្តិ ន យុត្តា’’តិ. និព្ពានារម្មណករណេន គោត្រភុក្ខណេ កិលេសក្ខយប្បត្តិតា ច អាបន្នាតិ អាហ – ‘‘កិំ បន តេសុ អខីណេសុយេវា’’តិអាទិ. ននុ អារម្មណករណមត្តេន កិលេសក្ខយោ អនុប្បត្តោតិ ន សក្កា វត្តុំ. ចិត្តញ្ហិ អតីតានាគតាទិសព្ពំ អាលម្ពនំ ករោតិ, ន និប្ផន្នមេវាតិ. គោត្រភូបិ មគ្គេន យា កិលេសានំ អនុប្បត្តិធម្មតា កាតព្ពា, តំ អារព្ភ បវត្តិស្សតីតិ? ន, អប្បត្តនិព្ពានស្ស និព្ពានារម្មណញាណាភាវតោ. ន ហិ អញ្ញេ ធម្មា វិយ និព្ពានំ, តំ បន អតិគម្ភីរត្តា អប្បត្តេន អាលម្ពិតុំ ន សក្កា, តស្មា តេន គោត្រភុនា បត្តព្ពេន តិកាលិកសភាវាតិក្កន្តគម្ភីរភាវេន ភវិតព្ពំ, កិលេសក្ខយមត្តតំ វា ឥច្ឆតោ គោត្រភុតោ បុរេតរំ និប្ផន្នេន កិលេសក្ខយេន ភវិតព្ពំ. អប្បត្តកិលេសក្ខយារម្មណករណេ ហិ សតិ គោត្រភុតោ បុរេតរចិត្តានិបិ អាលម្ពេយ្យុន្តិ.

តស្មាតិអាទិ វុត្តស្សេវ អត្ថស្ស និគមនំ. តំ បនេតំ និព្ពានំ. រូបិនោ ធម្មា អរូបិនោ ធម្មាតិអាទីសូតិ អាទិសទ្ទេន លោកុត្តរអនាសវាទីនំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. អរូបធម្មាទិភាវគ្គហណេន ចស្ស បរិនិប្ផន្នតា ទីបិតា. តេនាហ ‘‘ន កិលេសក្ខយមត្តមេវា’’តិ. កិលេសក្ខយមត្តតាយ ហិ សតិ និព្ពានស្ស ពហុតា អាបជ្ជតិ ‘‘យត្តកា កិលេសា ខីយន្តិ, តត្តកានិ និព្ពានានី’’តិ. អភាវស្សភាវតោ គម្ភីរាទិភាវោ អសង្ខតាទិភាវោ ច ន សិយា, វុត្តោ ច សោ និព្ពានស្ស, តស្មាស្ស បច្ចេតព្ពោ បរិនិប្ផន្នភាវោ. យស្មា ច សម្មុតិសច្ចារម្មណំ សង្ខតធម្មារម្មណំ វា សមុច្ឆេទវសេន កិលេសេ បជហិតុំ ន សក្កោតិ, យតោ មហគ្គតញាណំ វិបស្សនាញាណំ វា កិលេសវិក្ខម្ភនវសេន តទង្គវសេន វា បជហតិ, តស្មា អរិយមគ្គញាណស្ស សម្មុតិសច្ចសង្ខតធម្មារម្មណេហិ វិបរីតសភាវេន អារម្មណេន ភវិតព្ពំ. តថា ហិ តំ សមុច្ឆេទវសេន កិលេសេ បជហីតិ ឯវំ បរិនិប្ផន្នាសង្ខតសភាវំ និព្ពានន្តិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពន្តិ.

និព្ពានបញ្ហសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.