១៥. នវបុរាណវគ្គោ

១. កម្មនិរោធសុត្តវណ្ណនា

១៤៦. សម្បតិ វិជ្ជមានស្ស ចក្ខុស្ស តំនិព្ពត្តស្ស កម្មស្ស ច អធិប្បេតត្តា ‘‘ន ចក្ខុ បុរាណំ, កម្មមេវ បុរាណ’’ន្តិ វត្វា យថា តស្ស ចក្ខុស្ស បុរាណបរិយាយោ វុត្តោ, តំ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘កម្មតោ បនា’’តិអាទិ. បច្ចយនាមេនាតិ បុរិមជាតិសំសិទ្ធត្តា ‘‘បុរាណ’’ន្តិ វត្តព្ពស្ស បច្ចយភូតស្ស កម្មស្ស នាមេន. ឯវំ វុត្តន្តិ ‘‘បុរាណកម្ម’’ន្តិ ឯវំ វុត្តំ. បច្ចយេហិ អភិសមាគន្ត្វា កតន្តិ តណ្ហាវិជ្ជាទិបច្ចយេហិ អភិមុខភាវេន សមាគន្ត្វា សមេច្ច និព្ពត្តិតំ. ចេតនាយាតិ កម្មចេតនាយ. បកប្បិតន្តិ អភិសមីហិតំ. វេទនាយាតិ អត្តានំ និស្សាយ អារម្មណំ កត្វា បវត្តាយ វេទនាយ. វត្ថូតិ និព្ពត្តិការណំ បវត្តដ្ឋានន្តិ វិបស្សនាបញ្ញាយ បស្សិតព្ពំ. កម្មស្ស និរោធេនាតិ កិលេសានំ អនុប្បាទនិរោធសិទ្ធេន កម្មស្ស និរោធេន. វិមុត្តិំ ផុសតីតិ អរហត្តផលវិមុត្តិំ បាបុណាតិ. អារម្មណភូតោ និរោធោ និព្ពានំ ‘‘កម្មនិរោធោ’’តិ វុច្ចតិ, ‘‘កម្មំ និរុជ្ឈតិ ឯត្ថា’’តិ កត្វា. ‘‘ឈាយថ, ភិក្ខវេ, មា បមាទត្ថា’’តិ វុត្តត្តា ‘‘បុព្ពភាគវិបស្សនា កថិតា’’តិ វុត្តំ.

កម្មនិរោធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២-៥. អនិច្ចនិព្ពានសប្បាយសុត្តាទិវណ្ណនា

១៤៧-១៥០. និព្ពានស្សាតិ និព្ពានាធិគមស្ស, កិលេសនិព្ពានស្សេវ វា. ឧបការបដិបទន្តិ ឧបការាវហំ បដិបទំ. ចតូសូតិ ទុតិយាទីសុ ចតូសុ. និព្ពានសប្បាយា បដិបទា ទេសិតាតិ កត្វា ‘‘សហ វិបស្សនាយ ចត្តារោ មគ្គា កថិតា’’តិ វុត្តំ.

អនិច្ចនិព្ពានសប្បាយសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦-៧. អន្តេវាសិកសុត្តាទិវណ្ណនា

១៥១-១៥២. អន្ត-សទ្ទោ សមីបត្ថេ វត្តតិ ‘‘ឧទកន្តំ វនន្ត’’ន្តិអាទីសុ, កិលេសោ បន អតិអាសន្នេ វសតិ អព្ភន្តរវុត្តិតាយាតិ ‘‘អន្តេវាសិក’’ន្តិ វុត្តោ វិភត្តិអលោបេន យថា ‘‘វនេកុសលោ, កូលេរុក្ខា’’តិ. តេនាហ – ‘‘អនន្តេវាសិកន្តិ អន្តោវសនកិលេសវិរហិត’’ន្តិ. អាចរណកកិលេសវិរហិតន្តិ សមុទាចរណកិលេសរហិតំ. អន្តោ អស្ស វសន្តីតិ អស្ស បុគ្គលស្ស អន្តោ អព្ភន្តរេ ចិត្តេ វសន្តិ បវត្តន្តិ. តេ ឯតំ អធិភវន្តីតិ តេ កិលេសា ឯតំ បុគ្គលំ អភិភវិត្វា អត្តនោ វសេ វត្តេន្តិ. តេនាហ – ‘‘អជ្ឈោត្ថរន្តិ សិក្ខាបេន្តិ វា’’តិ. តេហិ អាចរិយេហីតិ តេហិ កិលេសសង្ខាតេហិ សត្តេ អត្តនោ គតិយំ ឋបេន្តេហិ អាចរិយេហិ. សត្តមំ ហេដ្ឋា កថិតនយមេវាតិ យស្មា ហេដ្ឋា ខន្ធវសេន ទេសនា អាគតា, ឥធ អាយតនវសេនាតិ អយមេវ វិសេសោ.

អន្តេវាសិកសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. អត្ថិនុខោបរិយាយសុត្តវណ្ណនា

១៥៣. បរិយាយតិ បរិគច្ឆតិ ផលំ ឯតស្សាតិ បរិយាយោ ហេតូតិ អាហ – ‘‘យំ បរិយាយន្តិ យំ ការណ’’ន្តិ. បច្ចក្ខទិដ្ឋេ អវិបរីតេ អត្ថេ បវត្តសទ្ធា បច្ចក្ខសទ្ធា យថា ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាខាតោ ធម្មោ’’តិ (ម. និ. ១.២៨៨) ច. ឯវំ កិរាតិ ឥតិ កិរាយ ឧប្បន្នោ សទ្ទហនាការោ សទ្ធាបតិរូបកោ. ឯតន្តិ ‘‘អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយា’’តិ ឯតំ វចនំ. រុចាបេត្វាតិ កិញ្ចិ អត្ថំ អត្តនោ មតិយា រោចេត្វា. ខមាបេត្វាតិ តស្សេវ វេវចនំ, ចិត្តំ តថា ខមាបេត្វា. តេនាហ – ‘‘អត្ថេតន្តិ គហណាការោ’’តិ. បរម្បរាគតស្ស អត្ថស្ស ឯវំ កិរស្សាតិ អនុស្សវនំ. ការណំ ចិន្តេន្តស្សាតិ យុត្តិំ ចិន្តេន្តស្ស. ការណំ ឧបដ្ឋាតីតិ ‘‘សាធូ’’តិ អត្តនោ ចិត្តស្ស ឧបតិដ្ឋតិ. អត្ថេតន្តិ ‘‘ឯតំ ការណំ ឯវមយមត្ថោ យុជ្ជតី’’តិ ចិត្តេន គហណំ. អាការបរិវិតក្កោតិ យុត្តិបរិកប្បនា. លទ្ធីតិ និច្ឆយេន គហណំ, សា ច ខោ ទិដ្ឋិ អយាថាវគ្គហណេន អញ្ញាណមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. តន្តិ លទ្ធិំ. អត្ថេសាតិ ឯសា លទ្ធិ មម ឧប្បន្នា អត្ថិ យុត្តរូបា ហុត្វា ឧបលព្ភតិ. ឯវំ គហណាការោ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិ នាម, បឋមុប្បន្នលទ្ធិសង្ខាតាយ ទិដ្ឋិយា និជ្ឈានំ ខមនាការោ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិ នាម. បញ្ច ឋានានីតិ យថាវុត្តានិ សទ្ធាទីនិ បញ្ច ការណានិ. មុញ្ចិត្វា អគ្គហេត្វា. ហេដ្ឋិមមគ្គវជ្ឈានំ រាគាទីនំ អភាវំ សន្ធាយ ‘‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ រាគទោសមោហោ’’តិ អយំ សេក្ខានំ បច្ចវេក្ខណា, សព្ពសោ អភាវំ សន្ធាយ អសេក្ខានន្តិ អាហ – ‘‘សេក្ខាសេក្ខានំ បច្ចវេក្ខណា កថិតា’’តិ. ‘‘សន្តំ វា អជ្ឈត្ត’’ន្តិអាទិនា សេក្ខានំ, ‘‘អសន្តំ វា អជ្ឈត្ត’’ន្តិអាទិនា អសេក្ខានំ បច្ចវេក្ខណា កថិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

អត្ថិនុខោបរិយាយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩-១០. ឥន្ទ្រិយសម្បន្នសុត្តាទិវណ្ណនា

១៥៤-១៥៥. ‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថា’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៦៤) វិយ បរិបុណ្ណត្ថោ ឥធ សម្បន្ន-សទ្ទោតិ អាហ ‘‘បរិបុណ្ណិន្ទ្រិយោ’’តិ. ឥន្ទ្រិយេហិ សមន្នាគតត្តា បរិបុណ្ណិន្ទ្រិយោ នាម ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ សតិ សមន្នាគមសម្បត្តិ វុត្តា ហោតីតិ អាសង្កន្តោ ‘‘ចក្ខាទីនិ វា’’តិអាទិមាហ. តំ សន្ធាយាតិ ទុតិយវិកប្បេន វុត្តមត្ថំ សន្ធាយ. ហេដ្ឋា ខន្ធិយវគ្គេ ខន្ធវសេន ទេសនា អាគតា, ឥធ អាយតនវសេនាតិ អាហ ‘‘វុត្តនយមេវា’’តិ.

ឥន្ទ្រិយសម្បន្នសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នវបុរាណវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយោ បណ្ណាសកោ.