១០. សឡវគ្គោ

១. អទន្តអគុត្តសុត្តវណ្ណនា

៩៤. អទមិតាតិ ទមំ និព្ពិសេវនភាវំ អនីតា. អគោបិតាតិ សតិសង្ខាតាយ វតិយា ន រក្ខិតា. អបិហិតាតិ សតិកវាដេន ន បិហិតា. ចតូហិបិ បទេហិ ឥន្ទ្រិយានំ អនាវរណមេវាហ. អធិកំ វហន្តីតិ អធិវាហា, ទុក្ខស្ស អធិវាហា ទុក្ខាធិវាហា. និរយេសុ ឧប្បជ្ជនកំ នេរយិកំ. អាទិ-សទ្ទេន សេសបាឡិំ សង្គណ្ហាតិ.

សឡេវាតិ ឆ-ការស្ស ស-ការោ, ឡ-ការោ បទសន្ធិករោ. យត្ថាតិ និមិត្តត្ថេ ភុម្មំ. អនវស្សុតា អតិន្តាតិ រាគេន អតេមិតា.

អស្សាទិតន្តិ អស្សាទំ ឥតំ ឧបគតំ. តេនាហ ‘‘អស្សាទវន្ត’’ន្តិ. សុខទុក្ខន្តិ ឥដ្ឋានិដ្ឋំ. អន្វយតីតិ អន្វយោ, ហេតុ. ផស្សោតិ អន្វយោ ឯតស្សាតិ ផស្សន្វយន្តិ អាហ – ‘‘ផស្សហេតុក’’ន្តិ. ‘‘អវិរុទ្ធ’’ឥតិ វិភត្តិលោបេន និទ្ទេសោ.

បបញ្ចសញ្ញាតិ តណ្ហាទិសមធូបសំហតសញ្ញា. តេនាហ ‘‘កិលេសសញ្ញាយ បបញ្ចសញ្ញា នាម ហុត្វា’’តិ. បបញ្ចសញ្ញា ឯតេសំ អត្ថីតិ បបញ្ចសញ្ញា, ឥតរីតរា នរា. បបញ្ចយន្តាតិ សំសារេ បបញ្ចំ ចិរាយនំ ករោន្តា. សញ្ញិនោតិ គេហស្សិតសញ្ញាយ សញ្ញាវន្តោ. មនោមយំ វិតក្កន្តិ កេវលំ មនសា សម្ភាវិតំ មិច្ឆាវិតក្កំ. ឥរីយតីតិ ឥរិយំ បដិបត្តិំ ឥរីយតិ បដិបជ្ជតិ.

សុដ្ឋុ ភាវិតោតិ សុដ្ឋុភាវំ សុភាវនំ ឥតោ ភាវិតភាវិតោ. ផុដ្ឋស្ស ចិត្តន្តិ តេន យថាវុត្តផស្សេន ផុដ្ឋំ អស្ស ចិត្តំ. ន វិកម្បតេ ក្វចីតិ កិស្មិញ្ចិ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណេ ន កម្បតិ. បារគាតិ បារគាមិនោ ភវថ.

អទន្តអគុត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. មាលុក្យបុត្តសុត្តវណ្ណនា

៩៥. អបសាទេតីតិ តជ្ជេតិ. ឧស្សាទេតីតិ ឧក្កំសេតិ. អយំ កិរ ថេរោ មាលុក្យបុត្តោ. បមជ្ជិត្វាតិ យោនិសោមនសិការស្ស អននុយុជ្ជនេន បមជ្ជិត្វា.

យត្រាតិ បច្ចត្តំ វចនាលង្ការេ. នាមាតិ អសម្ភាវនេ អបសាទនបក្ខេ, ឧស្សាទនបក្ខេ បន សម្ភាវនេ. កិំ ជាតន្តិ កិំ តេន មហល្លកភាវេន ជាតន្តិ មហល្លកភាវំ តិណាយបិ អមញ្ញមានោ វទតិ. តេនាហ ‘‘យទិ…បេ… អនុគ្គណ្ហន្តោ’’តិ. អនុគ្គណ្ហន្តោតិ អចិន្តេន្តោ. មាទិសានំ ភគវតោ ឱវាទោ ឧបការាវហោតិ ឯតរហិ ឱវាទញ្ច បសំសន្តោ.

‘‘អទិដ្ឋា អទិដ្ឋបុព្ពា’’តិអាទិនា បរិកប្បវសេន វុត្តនិទស្សនំ ‘‘យថា ឯតេសុ ឆន្ទាទយោ ន ហោន្តិ, ឯវមិតរេសុបិ បរិញ្ញាតេសូ’’តិ នយបដិបជ្ជនត្ថំ, តេសម្បិ ឥមេហិ សមានេតព្ពត្តា. តេន វុត្តំ ‘‘សុបិនកូបមា កាមា’’តិ (ម. និ. ១.២៣៤; ២.៤៦; បាចិ. ៤១៧; ចូឡវ. ៦៥).

ចក្ខុវិញ្ញាណេន ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តន្តិ ចក្ខុវិញ្ញាណស្ស រូបាយតនំ យត្តកោ គហណាការោ, តត្តកំ. កិត្តកំ បមាណន្តិ អត្តសំវេទិយំ បរស្ស ន ទិសិតព្ពំ, កប្បនាមត្តំ រូបំ. តេនាហ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ ហី’’តិអាទិ. រូបេតិ រូបាយតនេ. រូបមត្តមេវាតិ នីលាទិភេទំ រូបាយតនមត្តំ, ន នីលាទិ. វិសេសនិវត្តនត្ថោ ហិ អយំ មត្ត-សទ្ទោ. យទិ ឯវំ, ឯវ-ការោ កិមត្ថិយោ? ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ហិ រូបាយតនេ លព្ភមានម្បិ នីលាទិវិសេសំ ‘‘ឥទំ នីលំ នាម, ឥទំ បីតំ នាមា’’តិ ន គណ្ហាតិ. កុតោ និច្ចានិច្ចាទិសភាវត្ថន្តិ សំហិតស្សបិ និវត្តនត្ថំ ឯវការគ្គហណំ. តេនាហ ‘‘ន និច្ចាទិសភាវ’’ន្តិ. សេសវិញ្ញាណេហិបីតិ ជវនវិញ្ញាណេហិបិ.

ទិដ្ឋំ នាម ចក្ខុវិញ្ញាណំ រូបាយតនស្ស ទស្សនន្តិ កត្វា. តេនាហ ‘‘រូបេ រូបវិជានន’’ន្តិ. ចក្ខុវិញ្ញាណមត្តមេវាតិ យត្តកំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ រូបាយតនេ គហណមត្តំ, តំមត្តមេវ មេ សព្ពំ ចិត្តំ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. ‘‘រាគាទិរហេនា’’តិ វា បាឋោ. ទិដ្ឋំ នាម បទត្ថតោ ចក្ខុវិញ្ញាណេន ទិដ្ឋំ រូបំ. តត្ថេវាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណេន ទិដ្ឋមត្តេ រូបេ. ចិត្តត្តយំ ទិដ្ឋមត្តំ នាម ចក្ខុវិញ្ញាណំ វិយ រាគាទិវិរហេន បវត្តនតោ. តេនាហ ‘‘យថា ត’’ន្តិ អាទិ.

មនោទ្វារាវជ្ជនេន វិញ្ញាតារម្មណំ វិញ្ញាតន្តិ អធិប្បេតំ រាគាទិវិរហេន វិញ្ញេយ្យតោ. តេនាហ ‘‘យថា អាវជ្ជនេនា’’តិអាទិ.

តទាតិ តស្មិំ កាលេ, ន តតោ បដ្ឋាយាតិ អយមេត្ថ អត្ថោតិ ទស្សេតិ. ‘‘ទិដ្ឋមត្ត’’ន្តិអាទិនា យេសំ រាគាទីនំ និវត្តនំ អធិប្បេតំ, តេ ‘‘តេនា’’តិ ឯត្ថ ត-សទ្ទេន បច្ចាមសីយន្តីតិ ‘‘តេន រាគេន វា រត្តោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថាតិ វិសយេ ភុម្មំ, វិសយភាវោ ច វិសយិនា សម្ពន្ធវសេន ឥច្ឆិតព្ពោតិ វុត្តំ ‘‘បដិពទ្ធោ’’តិអាទិ.

សតីតិ រូបស្ស យថាសភាវសល្លក្ខណា សតិ មុដ្ឋា បិយនិមិត្តមនសិការេន អនុប្បជ្ជនតោ ន ទិស្សតិ នប្បវត្តតិ. អជ្ឈោសាតិ អជ្ឈោសាយ. គិលិត្វា បរិនិដ្ឋបេត្វា អត្តនិយករណេន.

អភិជ្ឈា ច វិហេសា ចាតិ ករណត្ថេ បច្ចត្តវចនន្តិ អាហ – ‘‘អភិជ្ឈាយ ច វិហេសាយ ចា’’តិ. អត្ថវសេន វិភត្តិបរិណាមោតិ អាហ – ‘‘អភិជ្ឈាវិហេសាហី’’តិ. អាចិនន្តស្សាតិ វឌ្ឍេន្តស្ស. បដិស្សតោតិ បតិស្សតោ សព្ពត្ថ សតិយា យុត្តោ. សេវតោ ចាបីតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ អបិ-សទ្ទោ ច និបាតមត្តន្តិ ‘‘សេវន្តស្ស’’ឥច្ចេវ អត្ថោ វុត្តោ.

មាលុក្យបុត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. បរិហានសុត្តវណ្ណនា

៩៦. បរិហានសភាវន្តិ អនវជ្ជធម្មេហិ បរិហាយនសភាវំ. អភិភវិតានីតិ អភិភូតានិ និព្ពិសេវនភាវាការេន. សរសង្កប្បាតិ តស្មិំ តស្មិំ វិសយេ អនវដ្ឋិតភាវេន សង្កប្បា. សំយោជនិយាតិ សំយោជេតព្ពា. សំយោជនានញ្ហិ បុនប្បុនំ ឧប្បត្តិយា ឱកាសំ ទេន្តោ កិលេសជាតំ អធិវាសេតិ នាម. កិលេសោ ឯវ កិលេសជាតំ. អារម្មណំ បន ចិត្តេ ករោន្តោ អធិវាសេតិ នាម. ឆន្ទរាគប្បហានេន ន បជហតិ អារម្មណំ, កិលេសំ បន អនុប្បត្តិធម្មតាបាទនេន ឯវ. អភិភវិតំ អាយតនន្តិ កថិតំ អធិវាសនាទិនា. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បរិហានធម្មោ ហោតី’’តិ ធម្មំ បុច្ឆិត្វា តំ វិភជន្តេន ភគវតា ‘‘តញ្ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតី’’តិអាទិនា បុគ្គលេន បុគ្គលាធិដ្ឋានេន ធម្មោ ទស្សិតោ.

បរិហានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បមាទវិហារីសុត្តវណ្ណនា

៩៧. ន បិទហិត្វា ចក្ខុន្ទ្រិយំ ន បិទហិត្វា សញ្ឆាទិត្វា ឋិតស្ស. ព្យាសិញ្ចតីតិ កិលេសេហិ វិសេសេន អាសិញ្ចតិ. កិលេសតិន្តន្តិ កិលេសេហិ អវស្សុតំ. ទុព្ពលបីតិ តរុណា ន ពលប្បត្តា. ពលវបីតិ ឧព្ពេគា ផរណប្បត្តា ច បីតិ. ទរថប្បស្សទ្ធីតិ កាយចិត្តទរថវូបសមលក្ខណា បស្សទ្ធិ. ន ឧប្បជ្ជន្តិ បច្ចយបរម្បរាយ អសិទ្ធត្តា. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បមាទវិហារី ហោតី’’តិអាទិនា បុគ្គលំ បុច្ឆិត្វា ‘‘បាមោជ្ជំ ន ហោតិ, បាមោជ្ជំ ជាយតី’’តិអាទិនា ច, ធម្មេន ‘‘បមាទវិហារី អប្បមាទវិហារី’’តិ ច បុគ្គលោ ទស្សិតោ.

បមាទវិហារីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. សំវរសុត្តវណ្ណនា

៩៨. ឥទន្តិ ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសំវរោ’’តិ? ឥទំ វចនំ. បហាតព្ពធម្មក្ខានវសេនាតិ បហាតព្ពធម្មស្សេវ កថនំ វុត្តំ. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសំវរោ ហោតី’’តិ ធម្មំ បុច្ឆិត្វា ‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា’’តិអាទិនា ធម្មោវ វិភត្តោ.

សំវរសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. សមាធិសុត្តវណ្ណនា

៩៩. ចិត្តេកគ្គតាយាតិ សមថវសេន ចិត្តេកគ្គតាយ. បរិហាយមានេតិ តស្ស អលាភេន បរិហាយមានេ. កម្មដ្ឋានន្តិ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ, សមថមេវ វា.

៧. បដិសល្លានសុត្តវណ្ណនា

១០០. កម្មដ្ឋានន្តិ សមថវិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ.

៨-៩. បឋមនតុម្ហាកំសុត្តាទិវណ្ណនា

១០១-១០២. ឧបមំ បរិវារេត្វាតិ ឧបមំ បរិហរិត្វា. សុទ្ធិកវសេនាតិ ឧបមាយ វិនា កេវលមេវ.

១០. ឧទកសុត្តវណ្ណនា

១០៣. ឧទកោតិ តស្ស នាមំ. វេទំ ញាណំ. សព្ពំ ជិតវាតិ សព្ពជិ. អវខតន្តិ និខតំ. ឧច្ឆាទនធម្មោតិ ឧច្ឆាទេតព្ពសភាវោ. បរិមទ្ទនធម្មោតិ បរិមទ្ទិតព្ពសភាវោ. បរិហតោតិ បរិហរិតោ. ឱទនកុម្មាសូបចយុច្ឆាទនបរិមទ្ទនបទេហីតិ វត្តព្ពំ. ឧច្ឆាទនំ វា បរិមទ្ទនមត្តមេវាតិ កត្វា ន គហិតំ.

ឧទកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សឡវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយោ បណ្ណាសកោ.