១០. បុប្ផវគ្គោ

១. នទីសុត្តវណ្ណនា

៩៣. បព្ពតេយ្យាតិ បព្ពតតោ អាគតា. តតោ ឯវ ឱហារិនី. តេនស្សា ចណ្ឌសោតតំ ទស្សេតិ. ទូរំ គច្ឆតីតិ ទូរង្គមា. តេនស្សា មហោឃតំ ទស្សេតិ.

សោតេតិ វដ្ដសោតេ. ចតូហិ គាហេហីតិ ‘‘រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតី’’តិអាទិនយប្បវត្តេហិ ចតូហិ គាហេហិ. បលុជ្ជនត្តាតិ ឆិន្នត្តា. សោកាទិព្យសនប្បត្តីតិ សោកាទិអនត្ថុប្បត្តិ.

នទីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. បុប្ផសុត្តវណ្ណនា

៩៤. វិវទតីតិ វិវាទំ ករោតិ. វទន្តោតិ អយថាសភាវេន វទន្តោ. វិវទតិ ធម្មតាយ វិរុទ្ធំ កត្វា វទតិ. លោកធម្មោតិ លុជ្ជនសភាវធម្មោ. កោ បន សោតិ អាហ ‘‘ខន្ធបញ្ចក’’ន្តិ. តេនាហ ‘‘តំ ហី’’តិអាទិ. កថំ ករោមីតិ កេន បការេនាហំ ពាលំ អជានន្តំ ករោមិ. តេនាហ ‘‘មយ្ហំ ហី’’តិអាទិ. តថា ចាហ ‘‘អក្ខាតោ វោ មយា មគ្គោ’’តិអាទិ (ធ. ប. ២៧៥). ‘‘តយោ លោកា កថិតា’’តិ វត្វា តំ វិវរិតុំ ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិមាហ.

បុប្ផសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ផេណបិណ្ឌូបមសុត្តវណ្ណនា

៩៥. កេនចិ ការណេន យុជ្ឈិត្វា គហេតុំ ន សក្កាតិ អយុជ្ឈា នាម. និវត្តនដ្ឋានេតិ ឧទកប្បវាហស្ស និវត្តិតដ្ឋានេ.

អនុសោតាគមនេតិ អនុសោតំ អាគមនហេតុ, ‘‘អនុសោតាគមនេនា’’តិ វា បាឋោ. អនុបុព្ពេន បវឌ្ឍិត្វាតិ តត្ថ តត្ថ ឧដ្ឋិតានំ ខុទ្ទកមហន្តានំ ផេណបិណ្ឌានំ សំសគ្គេន បការតោ វុទ្ធិំ បត្វា. អាវហេយ្យាតិ អានេត្វា វហេយ្យ. ការណេន ឧបបរិក្ខេយ្យាតិ ញាណេន វីមំសេយ្យ. ‘‘សារោ នាម កិំ ភវេយ្យា’’តិ វត្វា សព្ពសោ តទភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘វិលីយិត្វា វិទ្ធំសេយ្យេវា’’តិ អាហ. តេន រូបម្បិ និស្សារតាយ ភិជ្ជតេវាតិ ទស្សេតិ. យថា ហិ អនិច្ចតាយ អសារតាសិទ្ធិ, ឯវំ អសារតាយបិ អនិច្ចតាសិទ្ធីតិ អនិច្ចតាយ ឯវ និច្ចសារំ ថិរភាវសារំ ធុវសារំ សាមីនិវាសីការកភូតស្ស អត្តនោ វសេ បវត្តនម្បេត្ថ នត្ថីតិ អាហ ‘‘រូបម្បិ…បេ… និស្សារមេវា’’តិ. សោតិ ផេណបិណ្ឌោ. គហិតោបិ ឧបាយេន តមត្ថំ ន សាធេតិ អនរហត្តា. អនេកសន្ធិឃដិតោ តថា តថា ឃដិតោ ហុត្វា.

ព្យាមមត្តម្បិ ឯតរហិ មនុស្សានំ វសេន. អវស្សមេវ ភិជ្ជតិ តរង្គព្ភាហតំ ហុត្វា.

តស្មិំ តស្មិំ ឧទកពិន្ទុម្ហិ បតិតេ. ឧទកតលន្តិ ឧទកបិដ្ឋិំ. អញ្ញតោ បតន្តំ ឧទកពិន្ទុំ. ឧទកជល្លន្តិ សន្តានកំ ហុត្វា ឋិតំ ឧទកមលំ. តញ្ហិ សំកឌ្ឍិត្វា តតោ ឧទកំ បុដំ ករោតិ, តស្មិំ បុដេ បុព្ពុឡសមញ្ញា. វត្ថុន្តិ ចក្ខាទិវត្ថុំ. អារម្មណន្តិ រូបាទិអារម្មណំ. កិលេសជល្លន្តិ បុរិមសិទ្ធំ, បដិលព្ភមានំ វា កិលេសមលំ. ផស្សសង្ឃដ្ដនន្តិ ផស្សសមោធានំ. បុព្ពុឡសទិសា មុហុត្តរមណីយតាយ. យស្មា ឃម្មកាលេ សូរិយាតបសន្តាបាភិនិព្ពត្តរស្មិជាលនិបាតេ តាទិសេ ភូមិបទេសេ ឥតោ ចិតោ សមុគ្គតវាតវេគសមុទ្ធដវិរុឡ្ហសង្ខាតេសុ បរិព្ភមន្តេសុ អណុបរមាណុតជ្ជារិប្បការេសុ ភូតសង្ឃាតេសុ មរីចិសមញ្ញា, តស្មា សព្ពសោ សារវិរហិតាតិ វុត្តំ ‘‘សញ្ញាបិ អសារកដ្ឋេន មរីចិសទិសា’’តិ. យស្មា ច បស្សន្តានំ យេភុយ្យេន ឧទកាការេន ខាយតិ, តស្មា ‘‘គហេត្វា បិវិតុំ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. នីលាទិអនុភវនត្ថាយាតិ នីលាទិអារម្មណស្ស អនុភវនត្ថាយ. ផន្ទតីតិ ផន្ទនាការប្បត្តា វិយ ហោតិ អប្បហីនតណ្ហស្ស បុគ្គលស្ស. វិប្បលម្ភេតិ អប្បហីនវិបល្លាសំ បុគ្គលំ. តេនាហ ‘‘ឥទំ នីលក’’ន្តិអាទិ. សញ្ញាវិបល្លាសតោ ហិ ចិត្តវិបល្លាសោ, តតោ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោតិ. វិប្បលម្ភនេនាតិ វិប្បការវសេនេវ អារម្មណស្ស លម្ភនេន. វិប្បការវសេន ហិ ឯតំ លម្ភនំ, យទិទំ អនុទកមេវ ឧទកំ កត្វា ទស្សនំ អនគរមេវ នគរំ កត្វា គន្ធព្ពនាដកាទិទស្សនំ.

កុក្កុកំ វុច្ចតិ កទលិក្ខន្ធស្ស សព្ពបត្តវដ្ដីនំ អព្ភន្តរេ ទណ្ឌកន្តិ អាហ ‘‘អកុក្កុកជាតន្តិ អន្តោ អសញ្ជាតឃនទណ្ឌក’’ន្តិ. ន តថា ហោតីតិ យទត្ថាយ ឧបនីតំ, តទត្ថាយ ន ហោតិ. នានាលក្ខណោតិ នានាសភាវោ. សង្ខារក្ខន្ធោវាតិ ឯកោ សង្ខារក្ខន្ធោត្វេវ វុច្ចតិ.

អស្សាតិ បុរិសស្ស. អបគតបដលបិឡកន្តិ អបគតបដលទោសញ្ចេវ អបគតបិឡកទោសញ្ច. អសារភាវទស្សនសមត្ថន្តិ អសារស្ស អសារភាវទស្សនសមត្ថំ. ឥត្តរាតិ បរិត្តកាលា, ន ចិរដ្ឋិតិកា. តេនាហ ‘‘លហុបច្ចុបដ្ឋានា’’តិ. អញ្ញទេវ ច អាគមនកាលេ ចិត្តន្តិ ឥទញ្ច ឱឡារិកវសេនេវ វុត្តំ. តថា ហិ ឯកច្ឆរក្ខណេ អនេកកោដិសតសហស្សសង្ខានិ ចិត្តានិ ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈន្តិ. មាយាយ ទស្សិតំ រូបំ មាយាតិ វុត្តំ. យំកិញ្ចិទេវ កបាលិដ្ឋកបាសាណវាលិកាទិំ. វញ្ចេតីតិ អសុវណ្ណមេវ សុវណ្ណន្តិ, អមុត្តមេវ មុត្តាតិអាទិនា វញ្ចេតិ. ននុ ច សញ្ញាបិ មរីចិ វិយ វិប្បលម្ភេតិ វញ្ចេតិ, ឥទម្បិ វិញ្ញាណំ មាយា វិយ វញ្ចេតីតិ កោ ឥមេសំ វិសេសោតិ? វចនត្ថោ នេសំ សាធារណោ. តថាបិ សញ្ញា អនុទកំយេវ ឧទកំ កត្វា គាហាបេន្តី, អបុរិសញ្ញេវ បុរិសំ កត្វា គាហាបេន្តី វិប្បលម្ភនវសេន អប្បវិសយា, វិញ្ញាណំ បន យំ កិញ្ចិ អតំសភាវំ តំ កត្វា ទស្សេន្តី មាយា វិយ មហាវិសយា. តេនាហ ‘‘យំកិញ្ចិទេវា’’តិអាទិ. ឯវម្បីតិ អតិវិយ លហុបរិវត្តិភាវេនបិ មាយាសទិសន្តិ.

ទេសិតាតិ ឯវំ ទេសិតា ផេណបិណ្ឌាទិឧបមាហិ.

ភូរិ វុច្ចតិ បថវី, សណ្ហដ្ឋេន វិបុលដ្ឋេន ច ភូរិសទិសបញ្ញតាយ ភូរិបញ្ញោ. តេនាហ ‘‘សណ្ហបញ្ញេន ចេវា’’តិអាទិ. កិមិគណាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន អនេកគិជ្ឈាទិកេ សង្គណ្ហាតិ. បវេណីតិ ធម្មបពន្ធោ. ពាលលាបិនី ‘‘អហំ មមា’’តិអាទិនា. សេសធាតុយោ គហេត្វាវ ភិជ្ជតិ ឯកុប្បាទេកនិរោធត្តា, វត្ថុរូបនិស្សយបច្ចយត្តា ‘‘អយ’’ន្តិ ន វិសុំ គហិតំ. វធភាវតោតិ វធស្ស មរណស្ស អត្ថិភាវតោ. សរណន្តិ បដិសរណំ.

ផេណបិណ្ឌូបមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤-៦. គោមយបិណ្ឌសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៦-៩៨. សស្សតំ សព្ពកាលំ យាវ កប្បវុដ្ឋានា ហោន្តីតិ សស្សតិយោ, សិនេរុអាទយោ. តាហិ សមំ សមកាលំ. អនេនាតិ ភគវតា. នយិទន្តិ ឯត្ថ យ-ការោ បទសន្ធិករោ, ឥទន្តិ និបាតបទំ. តំ បន យេន យេន សម្ពន្ធីយតិ, តំ តិលិង្គោវ ហោតីតិ ‘‘អយំ មគ្គព្រហ្មចរិយវាសោ’’តិ វុត្តំ. ‘‘ន បញ្ញាយេយ្យា’’តិ វត្វា តមត្ថំ វិវរិតុំ ‘‘មគ្គោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. វិវដ្ដេន្តោតិ វិនិវដ្ដេន្តោ អប្បវត្តិំ ករោន្តោ.

រាជធានីតិ រញ្ញោ និវាសនគរំ. សុត្តមយន្តិ ចិត្តវណ្ណវដ្ដិកាមយំ.

គោមយបិណ្ឌសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. គទ្ទុលពទ្ធសុត្តវណ្ណនា

៩៩. យំ មហាសមុទ្ទោតិ ឯត្ថ យន្តិ សមយស្ស បច្ចាមសនំ. ភុម្មត្ថេ ចេតំ បច្ចត្តវចនន្តិ អាហ ‘‘យស្មិំ សមយេ’’តិ. សោ ច សមយោ អយន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘បញ្ចមេ សូរិយេ ឧដ្ឋិតេ’’តិ អាហ. បរិច្ឆេទំ ន វទាមិ បរិច្ឆេទការិកាយ អគ្គមគ្គវិជ្ជាយ អនធិគតត្តា. សុនខោ វិយ វដ្ដនិស្សិតោ ពាលោ អសវសភាវតោ. គទ្ទុលោ វិយ ទិដ្ឋិពន្ធោ. សក្កាយោ តស្ស អសវសភាវតោ. បុថុជ្ជនស្ស សក្កាយានុបរិវត្តនន្តិ ‘‘សន្តានេ សត្តវោហារោ’’តិ តំ តតោ អញ្ញំ កត្វា ភេទេន និទ្ទេសោ.

គទ្ទុលពទ្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ទុតិយគទ្ទុលពទ្ធសុត្តវណ្ណនា

១០០. ទិដ្ឋិគទ្ទុលនិស្សិតាយាតិ សហជាតាទិបច្ចយវសេន ទិដ្ឋិគទ្ទុលនិស្សិតាយ និស្សាយេវ បវត្តតិ តតោ អត្តានំ វិវេចេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា. ចិត្តសំកិលេសេនេវាតិ ទសវិធកិលេសវត្ថុវសេន ចិត្តស្ស សំកិលិដ្ឋភាវេន. អរិយមគ្គាធិគមនេន ចិត្តស្ស វោទានត្តា វោទាយន្តិ វិសុជ្ឈន្តិ.

វិចរណចិត្តន្តិ គហេត្វា វិចរណវសេន វិចរណចិត្តំ. សង្ខានាមាតិ ឯវំនាមកា. ព្រាហ្មណបាសណ្ឌិកាតិ ជាតិយា ព្រាហ្មណា, ឆន្នវុតិយា បាសណ្ឌេសុ តំ សង្ខាសញ្ញិតំ បាសណ្ឌំ បគ្គយ្ហ វិចរណកា. បដកោដ្ឋកន្តិ ទុស្សាបណកំ. ទស្សេន្តាតិ យថាគតិកម្មវិបាកចិត្តតំ ទស្សេន្តា. តំ ចិត្តន្តិ តំ បដកោដ្ឋកចិត្តំ គហេត្វា វិចរន្តិ. ចិន្តេត្វា កតត្តាតិ ‘‘ឥមស្ស រូបស្ស ឯវំ ហត្ថបាទា, ឯវំ មុខំ លិខិតព្ពំ, ឯវំ អាការវត្ថគ្គហណានិ, ឯវំ កិរិយាវិសេសា, ឯវំ កិរិយាវិភាគំ, សត្តវិសេសានំ វិភាគំ កាតព្ព’’ន្តិ តស្ស ឧព្ពត្តនខិបនបវត្តនាទិបយោជនញ្ចាតិ សព្ពមេតំ តថា ចិន្តេត្វា កតត្តា ចិត្តេន មនសា ចិន្តិតំ នាម. ឧបាយបរិយេសនចិត្តន្តិ ‘‘ហត្ថបាទា ឯវំ លិខិតព្ពា’’តិអាទិនា យថាវុត្តឧបាយស្ស ចេវ បុព្ពេ បវត្តស្ស ភូមិបរិកម្មវណ្ណធាតុសម្មាយោជនុបាយស្ស ច វសេន បវត្តំ ចិត្តំ. តតោបិ ចិត្តតរន្តិ តតោ ចិត្តកម្មតោបិ ចិត្តតរំ ចិត្តការេន ចិន្តិតប្បការានំ សព្ពេសំយេវ ចិត្តកម្មេ អនិប្ផជ្ជនតោ. កម្មចិត្តេនាតិ កម្មវិញ្ញាណេន. កម្មចិត្តេនាតិ វា កម្មស្ស ចិត្តភាវេន. សោ កម្មស្ស វិចិត្តភាវោ តណ្ហាវសេន ជាយតីតិ វេទិតព្ពោ. ស្វាយមត្ថោ អដ្ឋសាលិនីដីកាយំ វិភាវិតោ. ឯវំ ចិត្តាតិ ឯវំ ចិត្តរូបវិសេសា. យោនិំ ឧបនេតីតិ តំ តំ អណ្ឌជាទិភេទំ យោនិវិសេសំ បាបេតិ វណ្ណវិសេសោ វិយ ផលិកមណិកំ. ន ហិ វិសេសា ហិតវិចិត្តសាមត្ថិយកម្មំ យោនិំ ឧបនេតិ, តស្ស តស្ស វិបាកុប្បត្តិយា បច្ចយោ ហោតិ. យោនិមូលកោ តេសំ ចិត្តភាវោតិ យំ យំ យោនិំ កម្មំ សត្តេ ឧបនេតិ, តំតំយោនិមូលកោ តេសំ សត្តានំ ចិត្តវិចិត្តភាវោ. តេនាហ ‘‘យោនិឧបគតា’’តិអាទិ. សទិសចិត្តាវ សទិសចិត្តភាវា ឯវ. ឥតីតិអាទិ វុត្តស្សេវ អត្ថស្ស ឧប្បដិបាដិយា និគមនំ.

តិរច្ឆានគតចិត្តភាវតោ ចិត្តស្សេវ សវិសេសំ ចិត្តភាវករណំ ទស្សេតុំ ‘‘អបិចា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ចិត្តំ នាមេតំ ចិត្តតរមេវ វេទិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. សហជាតធម្មចិត្តតាយាតិ រាគាទិសទ្ធាទិធម្មវិចិត្តភាវេន. ភូមិចិត្តតាយាតិ អធិដ្ឋានចិត្តតាយ. កម្មនានត្តំ មូលំ ការណំ ឯតេសន្តិ កម្មនានត្តមូលកា, តេសំ. លិង្គនានត្តំ ឥត្ថិលិង្គាទិនានត្តវសេន ចេវ តំតំសណ្ឋាននានត្តវសេន ច វេទិតព្ពំ. សញ្ញានានត្តំ ឥត្ថិបុរិសទេវមនុស្សាទិសញ្ញានានត្តវសេន. វោហារនានត្តំ តិស្សោតិអាទិវោហារនានត្តវសេន. ចិត្តានំ វិចិត្តានំ. តំតំវោហារនានត្តម្បិ ចិត្តេនេវ បញ្ញបីយតិ. រង្គជាតរូបសមុដ្ឋាបនាទិនា វត្ថំ រញ្ជយតីតិ រជកោ, វណ្ណការោ. បុថុជ្ជនស្ស អត្តភាវសញ្ញិតរូបសមុដ្ឋាបនតា និយតា ឯកន្តិកាតិ បុថុជ្ជនគ្គហណំ. ‘‘អភិរូបំ រូបំ សមុដ្ឋាបេតី’’តិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ.

ទុតិយគទ្ទុលពទ្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. វាសិជដសុត្តវណ្ណនា

១០១. អត្ថស្សាតិ ហិតស្ស. អសាធិកា ‘‘ភាវនានុយោគំ អននុយុត្តស្សា’’តិ អននុយុត្តស្ស វុត្តត្តា. ឥតរាតិ សុក្កបក្ខឧបមា. សាធិកា ភាវនាយោគស្ស អនុយុត្តត្តា. តញ្ហិ តស្ស សាធិកា វេទិតព្ពា. សម្ភាវនត្ថេតិ បរមត្ថសម្ភាវនេ. ឯវញ្ហិ កណ្ហបក្ខេបិ អបិសទ្ទគ្គហណំ សមត្ថិតំ ហោតិ. សម្ភាវនត្ថេតិ វា បរិកប្បនត្ថេតិ អត្ថោ. សង្ខាតព្ពេ អត្ថេ អនិយមតោ វុច្ចមានេ សង្ខាតោ អនិយមត្ថោ វាសទ្ទោ វត្តព្ពោតិ ‘‘អដ្ឋ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឩនាធិកានីតិ ឩនានិបិ អធិកានិបិ កិញ្ចាបិ ហោន្តិ, ឯកំសោ បន គហេតព្ពោតិ ‘‘អដ្ឋ វា ទស វា ទ្វាទស វា’’តិ វុត្តំ. ឯវំ វចនំ សន្ធាយ ‘‘វចនសិលិដ្ឋតាយា’’តិអាទិ វុត្តំ. បាទនខសិខាហិ អកោបនវសេន សម្មា អធិសយិតានិ. ឧតុន្តិ ឧណ្ហឧតុំ កាយុស្មាវសេន. តេនាហ ‘‘ឧស្មីកតានី’’តិ. ភាវិតានីតិ កុក្កុដវាសនាយ វាសិតានិ. សម្មាអធិសយនាទិតិវិធកិរិយាករណេន ឥមំ អប្បមាទំ កត្វា. សោត្ថិនា អភិនិព្ភិជ្ជិតុន្តិ អនន្តរាយេន តតោ និក្ខមិតុំ. ឥទានិ តមត្ថំ វិវរន្តោ ‘‘តេ ហី’’តិអាទិមាហ. សយម្បីតិ អណ្ឌានិ. បរិណាមន្តិ បរិបក្កំ ពហិនិក្ខមនយោគ្គតំ.

តន្តិ ឱបម្មសម្បដិបាទនំ. ឯវន្តិ ឥទានិ វុច្ចមានាការេន. អត្ថេនាតិ ឧបមេយ្យត្ថេន. សំសន្ទិត្វា សម្មា យោជេត្វា. សម្បយុត្តធម្មវសេន ញាណស្ស តិក្ខាទិភាវោ វេទិតព្ពោ. ញាណស្ស ហិ សភាវតោ សតិនេបក្កតោ ច តិក្ខភាវោ, សមាធិវសេន សូរភាវោ, សទ្ធាវសេន វិប្បសន្នភាវោ, វីរិយវសេន បរិណាមភាវោ. បរិណាមកាលោតិ ពលវវិបស្សនាកាលោ. វឌ្ឍិតកាលោតិ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាកាលោ. អនុលោមដ្ឋានស្ស ហិ វិបស្សនា គហិតគព្ភា នាម តទា មគ្គគព្ភស្ស គហិតត្តា. តជ្ជាតិកន្តិ តស្ស វិបស្សនានុយោគស្ស អនុរូបំ. សត្ថាបិ គាថាយ អវិជ្ជណ្ឌកោសំ បហរតិ ភិន្ទាបេតិ.

ឱលម្ពកសង្ខាតន្តិ ឱលម្ពកសុត្តសង្ខាតំ. បលន្តិ តស្ស សុត្តស្ស នាមំ. ធារេត្វាតិ ទារូនំ ហេយ្យាទិជាននត្ថំ ឧបនេត្វា. ទារូនំ គណ្ឌំ ហរតីតិ បលគណ្ឌោតិ ឯតេន បលេន គណ្ឌហារោ ‘‘បលគណ្ឌោ’’តិ បច្ឆិមបទេ ឧត្តរបទលោបេន និទ្ទេសោតិ ទស្សេតិ. គហណដ្ឋានេតិ ហត្ថេន គហេតព្ពដ្ឋានេ. សម្មទេវ ខេបីយន្តិ ឯតេន កាយទុច្ចរិតាទីនីតិ សង្ខេបោ, តេន. វិបស្សនំ អនុយុញ្ជន្តស្ស បុគ្គលស្សេវ ទិវសេ ទិវសេ អាសវានំ បរិក្ខយោ ឥធ ‘‘វិបស្សនាយានិសំសោ’’តិ អធិប្បេតោ. ហេមន្តិកេន ករណភូតេន. ភុម្មត្ថេ វា ឯតំ ករណវចនំ, ហេមន្តិកេតិ អត្ថោ. បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ បដិប្បស្សទ្ធផលានិ ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘បូតិកានិ ភវន្តី’’តិ.

មហាសមុទ្ទោ វិយ សាសនំ សភាវគម្ភីរភាវតោ. នាវា វិយ យោគាវចរោ មហោឃុត្តរណតោ. បរិយាទានំ វិយាតិ បរិតោ អបរិបូរណំ វិយ. ខជ្ជមានានន្តិ សង្ខាទន្តេន វិយ ឧទកេន ខេបិយមានានំ ពន្ធនានំ. តនុភាវោតិ បរិយុដ្ឋានុប្បត្តិយា អសមត្ថតាយ ទុព្ពលភាវោ. វិបស្សនាញាណបីតិបាមោជ្ជេហីតិ វិបស្សនាញាណសមុដ្ឋិតេហិ បីតិបាមោជ្ជេហិ. ឱក្ខាយមានេ បក្ខាយមានេតិ វិវិធបដិបត្តិយា ឧក្ខាយមានេ បដិសង្ខានុបស្សនាយ បក្ខាយមានេ. ទុព្ពលតា ទីបិតា ‘‘អប្បកសិរេនេវ សំយោជនានិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ, បូតិកានិ ភវន្តី’’តិ វុត្តត្តា.

វាសិជដសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. អនិច្ចសញ្ញាសុត្តវណ្ណនា

១០២. ភាវេន្តស្សាតិ វិបស្សនាយ មគ្គំ ភាវេន្តស្ស ឧប្បន្នសញ្ញា. តេនាហ – ‘‘សព្ពំ កាមរាគំ បរិយាទិយតី’’តិអាទិ. សន្តានេត្វាតិ កសនដ្ឋានំ សព្ពសោ វិតនេត្វា បត្ថរិត្វា. កិលេសាតិ ឧបក្កិលេសប្បភេទា កិលេសា. អនិច្ចសញ្ញាញាណេនាតិ អនិច្ចសញ្ញាសហគតេន ញាណេន.

លាយនន្តិ លាយនំ វិយ នយនំ វិយ និច្ឆោដនំ វិយ ច អនិច្ចសញ្ញាញាណំ. ឥមិនា អត្ថេនាតិ ឥមិនា យថាវុត្តេន បាឡិយា អត្ថេន, ឧបមា សំសន្ទេតព្ពាតិ ឯត្ថ បព្ពជលាយកោ វិយ យោគាវចរោ. លាយនាទិនា តស្ស តត្ថ កតកិច្ចតាយ បរិតុដ្ឋិ វិយ ឥមស្ស កិលេសេ សព្ពសោ ឆិន្ទិត្វា ផលសមាបត្តិសុខេន កាលស្ស វីតិនាមនា.

កូដំ គច្ឆន្តីតិ បារិមន្តេន កូដំ គច្ឆន្តិ. កូដំ បវិសនភាវេនាតិ កូដច្ឆិទ្ទំ អគ្គេន បវិសនវសេន. សមោសរិត្វាតិ ឆិទ្ទេ អនុបវិសនវសេន ច អាហច្ច អវដ្ឋានេន ច សមោសរិត្វា ឋិតា. កូដំ វិយ អនិច្ចសញ្ញា អនិច្ចានុបស្សនាវសេន អវដ្ឋានស្ស មូលភាវតោ. គោបានសិយោ វិយ ចតុភូមកកុសលា ធម្មា អនិច្ចសញ្ញាមូលកត្តា. កូដំ អគ្គំ សព្ពគោបានសីនំ តថាអធិដ្ឋានស្ស បធានការណត្តា. អនិច្ចសញ្ញា អគ្គាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. អនិច្ចសញ្ញា លោកិយាតិ ឥទំ អនិច្ចសញ្ញានុបស្សនំ សន្ធាយ វុត្តំ. អនិច្ចានុបស្សនាមុខេន អធិគតអរិយមគ្គេ ឧប្បន្នសញ្ញា អនិច្ចសញ្ញាតិ វត្តព្ពតំ លភតីតិ ‘‘អនិច្ចសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា សព្ពំ កាមរាគំ បរិយាទិយតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តថា ហិ ធម្មសង្គហេ (ធ. ស. ៣៥៧, ៣៦០) ‘‘យស្មិំ សមយេ លោកុត្តរំ សញ្ញំ ភាវេតី’’តិអាទិនា សញ្ញាបិ ឧទ្ធដា. សព្ពាសុ ឧបមាសូតិ មូលសន្តានឧបមាទីសុ បញ្ចសុ ឧបមាសុ. បុរិមាហីតិ កស្សកបព្ពជលាយនអម្ពបិណ្ឌិឧបមាហិ អនិច្ចសញ្ញាយ កិច្ចំ វុត្តំ មូលសន្តានកបទាលនបព្ពជលាយនវណ្ដច្ឆេទនបទេសេន អនិច្ចសញ្ញាយ បដិបក្ខបច្ឆេទនស្ស ទស្សិតត្តា. បច្ឆិមាហិ ពលំ ទស្សិតំ បដិបក្ខាតិភាវស្ស ជោតិតត្តា.

អនិច្ចសញ្ញាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បុប្ផវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មជ្ឈិមបណ្ណាសកោ សមត្តោ.