៩. វនសំយុត្តំ

១. វិវេកសុត្តវណ្ណនា

២២១. សំវេជេតុកាមាតិ អត្ថតោ សំវេគំ ឧប្បាទេតុកាមា. តថាភូតា នំ កិលេសសង្គណិកាទិតោ វិវេចេតុកាមា នាម ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘វិវេកំ បដិបជ្ជាបេតុកាមា’’តិ. ពាហិរេសូតិ គោចរជ្ឈត្តតោ ពហិភូតេសុ. បុថុត្តារម្មណេសូតិ រូបាទិនានារម្មណេសុ. ចរតីតិ បវត្តតិ. ត្វំ ជនោតិ ត្វំ អត្តនោ កិលេសេហិ ជននតោ វិសុំ ជាតោ តាទិសេ ឯវ អញ្ញស្មិំ ជនេ ឥមំ អយោនិសោមនសិការវសេន បវត្តមានំ ឆន្ទរាគំ វិនយស្សុ វិនោទេហិ. សតំ តំ សារយាមសេតិ និយ្យានិកសាសនេ បព្ពជិត្វា សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញវាសេន ច សតិមន្តំ បណ្ឌិតំ តំ មយម្បិ យថាឧប្បន្នំ វិតក្កំ វិនោទនាយ សារយាម, សតំ វា សប្បុរិសានំ កិលេសវិគមនធម្មំ បដិបជ្ជិត្វា វសន្តំ តំ សារយាម វដ្ដទុក្ខំ. បាតាលន្តិ មោហបាតាលំ កិលេសរជោ, តទេវ ‘‘បាតាល’’ន្តិ វុត្តំ. មា អវហរីតិ ហេដ្ឋា ទុគ្គតិសោតំ មា ឧបនេសិ. សិតន្តិ សម្ពន្ធំ. តេនាហ ‘‘សរីរលគ្គ’’ន្តិ. វិវេកមាបន្នោតិ កិលេសវិវេកំ សមថវិបស្សនាភាវនមាបន្នោ. ឧត្តមវីរិយន្តិ ឧស្សោឡ្ហិលក្ខណប្បត្តំ វីរិយំ, ចតុព្ពិធំ សមប្បធានវីរិយំ វា សម្បត្តំ. បគ្គយ្ហាតិ អារោបេត្វា. បរមវិវេកន្តិ បរមំ សមុច្ឆេទវិវេកំ.

វិវេកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ឧបដ្ឋានសុត្តវណ្ណនា

២២២. កាយទរថោ ហោតិយេវ និយមេន, ន ចិត្តទរថោ តស្ស មគ្គេនេវ សមុគ្ឃាដិតត្តា.

ជរាតុរោតិ ជរាភិភវនេន អាតុរោយេវ. បទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. ឧបរិដ្ឋតាយ បរិតោ ទីឃបុថុលតាយ អតិវិយ វិជ្ឈតីតិ សត្តិសល្លគ្គហណំ. ឯវំ ហិស្ស តណ្ហាសល្លស្ស សទិសតា. អវិជ្ជាយ បន សម្មោហាបាទនេន ទុក្ខាបាទនេន ច វិសសទិសតា. រុប្បតោតិ វិការំ អាបាទិយមានស្ស បីឡិយមានស្សាតិ អត្ថោតិ អាហ ‘‘ឃដ្ដិយមានស្សា’’តិ.

បព្ពជិតន្តិ សសន្តានតោ បព្ពជិតំ វា រាគាទិមលតោ បព្ពជិតំ វា. តស្មាតិ យស្មា ថេរស្សេវេតំ វចនំ, តស្មា អយំ ឥទានិ វុច្ចមានោ ឯត្ថ គាថាយ អត្ថោ. ទេវតាយ ហីតិអាទិ វុត្តស្សេវ អត្ថស្ស បាកដករណំ. ឯត្ថាតិ សេសគាថាសុ. អត្ថស្ស វុត្តនយត្តា ‘‘អនុត្តានបទវណ្ណនា’’តិ អាហ. វិនយាតិ ហេតុម្ហិ និស្សក្កវចនន្តិ តស្ស ហេតុម្ហិ ករណវចនេន អត្ថមាហ ‘‘វិនយេនា’’តិ. តថា ‘‘សមតិក្កមា’’តិ ឯត្ថាបិ. បរមបរិសុទ្ធំ សំកិលេសសមុច្ឆិន្ទនតោ. អារទ្ធវីរិយន្តិ សម្ភាវិតវីរិយំ. សម្ភាវនញ្ចស្ស បគ្គណ្ហនំ បរិបូរណញ្ចាតិ អាហ ‘‘បគ្គហិតវីរិយំ បរិបុណ្ណវីរិយ’’ន្តិ.

ឧបដ្ឋានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. កស្សបគោត្តសុត្តវណ្ណនា

២២៣. ឆេតន្តិ មិគានំ ជីវិតំ ឆេតំ. តេនាហ ‘‘មិគលុទ្ទក’’ន្តិ. រោហិតមិគន្តិ លោហិតវណ្ណំ ខុទ្ទកមិគំ, ‘‘មហារោហិតមិគ’’ន្តិ កេចិ. សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា តស្ស ជនបទស្ស សុលភភិក្ខតាយ តត្ថ គន្ត្វា វិហរតីតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ ‘‘បឋមសុត្តេ វុត្តនយេនេវា’’តិ វុត្តំ. អយំ បន ថេរោ បញ្ចាភិញ្ញោ វិបស្សនាកម្មិកោ. ឋត្វាតិ បទានុពន្ធនវសេន គមនំ ឧបច្ឆិន្ទិត្វា ថេរស្ស អាសន្នដ្ឋានេ ឋត្វា. តស្ស វចនំ សោតុំ អារទ្ធោ. អង្គុដ្ឋកំ ជាលាបេសីតិ អធិដ្ឋានពលេន ទណ្ឌទីបិកំ វិយ អត្តនោ អង្គុដ្ឋកំ ជាលាបេសិ. អក្ខីហិបិ បស្សតិ អង្គុដ្ឋកំ ជាលមានំ. កណ្ណេហិបិ សុណាតិ តេន វុច្ចមានំ ធម្មំ ឯកទេសេន. ចិត្តំ បនស្ស ធាវតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯតស្សបីតិ លុទ្ទកស្សបិ.

អប្បបញ្ញន្តិ ឯត្ថ អប្ប-សទ្ទោ ‘‘អប្បហរិតេ’’តិអាទីសុ វិយ អភាវត្ថោតិ អាហ ‘‘និប្បញ្ញ’’ន្តិ. ការណជាននសមត្ថេនាតិ ឥមិនា ការណេន សត្តានំ សុខំ, ឥមិនា ទុក្ខន្តិ ឯវំ សមាចរមានេន ការណំ ជានិតុំ សមត្ថេន កម្មស្សកតញាណសម្បយុត្តចិត្តេនាតិ អត្ថោ. សុណាតីតិ កេវលំ សវនមត្តវសេន សុណាតិ, ន តទត្ថវសេន. តេនាហ ‘‘អត្ថមស្ស ន ជានាតី’’តិ. ការណរូបានីតិ សភាវការណានិ. កិំ មេ ឥមិនាតិ? ‘‘ឥទំ បបញ្ច’’ន្តិ បហាយ. វីរិយំ បគ្គយ្ហាតិ ចតុព្ពិធំ សម្មប្បធានំ វីរិយំ បគ្គណ្ហិត្វា.

កស្សបគោត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. សម្ពហុលសុត្តវណ្ណនា

២២៤. សម្ពហុលាតិ សុត្តន្តនយេន សម្ពហុលា. សុត្តន្តេ សជ្ឈាយិំសូតិ សុត្តន្តិកា. វិនយំ ធារេន្តីតិ វិនយធរា. យុញ្ជន្តីតិ វាសធុរេ យោគំ ករោន្តិ. ឃដេន្តីតិ តត្ថ វាយាមំ ករោន្តិ. ករោន្តានំយេវ អរុណោ ឧគ្គច្ឆតីតិ សម្ពន្ធោ.

កោមេតិ កិំ ឥមេ? តេនាហ ‘‘កហំ ឥមេ’’តិ? វជ្ជិភូមិំ វជ្ជិរដ្ឋំ គតាតិ វជ្ជិភូមិយា. តេនាហ ‘‘វជ្ជិរដ្ឋាភិមុខា គតា’’តិ. នត្ថិ ឯតេសំ និកេភំ និពទ្ធនិវាសដ្ឋានន្តិ អនិកេតា តេនាហ ‘‘អគេហា’’តិ. ឧតុ ឯវ សប្បាយំ, ឧតុវសេន វា កាយចិត្តានំ កល្លត្តា សប្បាយំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ.

សម្ពហុលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. អានន្ទសុត្តវណ្ណនា

២២៥. អតិវេលន្តិ អតិពហុកាលំ. ភិក្ខុនា នាម ឧបគតានំ ឧបនិសិន្នកថាមត្តំ វត្វា គន្ថធុរេហិ វាសធុរេហិ វា យុត្តបយុត្តចិត្តេន ភវិតព្ពំ, នាតិវេលំ តេសំ សញ្ញត្តិពហុលេន. ថេរោ បន តទា កេនចិ ការណេន ពហុវេលំ គិហិសញ្ញត្តិពហុលោ អហោសិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អតិវេល’’ន្តិអាទិ. ឥទានិ តមត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘ភគវតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តន្តិ តំ តាទិសំ សញ្ញាបនំ សន្ធាយ ឯតំ ‘‘អតិវេលំ គិហិសញ្ញត្តិពហុលោ’’តិ វចនំ វុត្តំ. ភិក្ខុសង្ឃស្ស កថំ សុត្វាតិ សង្ឃស្ស មជ្ឈេ និសីទិត្វា ថេរេន កថិតត្តា វុត្តំ. សត្ថុសាសនន្តិ បិដកត្តយំ វទតិ.

បសក្កិយាតិ ឧបសក្កិត្វា គន្ត្វា. តំ បន តត្ថ អជ្ឈោគាហនំ ហោតីតិ អាហ ‘‘បវិសិត្វា’’តិ. សង្ខារទុក្ខតោ និព្ពិន្នហទយស្ស សព្ពសង្ខារវិនិស្សដំ និព្ពានំ យាថាវតោ បច្ចវេក្ខន្តស្ស សម្មទេវ សមស្សាសករំ ហុត្វា ឧបដ្ឋហន្តំ តំ ឧបរិ អធិគមាយ ឧស្សុក្កំ ករោន្តោ និព្ពានំ ហទយេ និក្ខិបតិ នាមាតិ អាហ – ‘‘និព្ពានំ…បេ… ឱបេតិ នាមា’’តិ. និព្ពានំ…បេ… អារម្មណតោ ឱបេតិ នាមាតិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ. អត្ថវិរហិតា ‘‘ពិឡិពិឡី’’តិ បវត្តកិរិយា ពិឡិកា, អយំ បន គិហិសញ្ញត្តិកថា ថេរស្ស អត្តនោ សាមញ្ញត្ថអសាធនតោ ទេវតាយ ពិឡិកា វិយាតិ ពិឡិពិឡិកាតិ វុត្តា.

អានន្ទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. អនុរុទ្ធសុត្តវណ្ណនា

២២៦. អនន្តរេ អត្តភាវេតិ អតីតានន្តរេ ទេវត្តភាវេ. ថេរោ ហិ តាវតិំសទេវលោកា ចវិត្វា ឥធូបបន្នោ. អគ្គមហេសីតិ កាចិ បរិចារិកា ទេវធីតា ចិត្តបណិធានមត្តេន ឥទានិបិ ទេវកាយេ ភវិស្សតិ ឧបចិតកុសលធម្មត្តាតិ មញ្ញមានា តស្មិំ វត្តមានំ វិយ កថេន្តី ‘‘សោភសី’’តិ អាហ. ឯវំ អតីតម្បិស្ស ទិព្ពសោតំ បច្ចុប្បន្នំ វិយ មញ្ញេយ្យ នាតិចិរកាលត្តាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘បុព្ពេបិ សោភសី’’តិ អាហ. សុគតិនិរយាទិទុគ្គតិយា វសេន ទុគ្គតា ឯតរហីតិ អធិប្បាយោ. បដិបត្តិទុគ្គតិយា កាមេសុ សម្មុច្ឆិតភាវតោ.

បតិដ្ឋហន្តោតិ និវិសន្តោ. អដ្ឋហិ ការណេហីតិ ចិរកាលបរិភាវនាយ វិរុឡ្ហមូលេហិ អយោនិសោមនសិការាទិបច្ចយមូលកេហិ វុច្ចមានេហិ អដ្ឋហិ ការណេហិ. រត្តោ រាគវសេនាតិ សភាវតោ សង្កប្បតោ ច យថាសមីហិតេ ឥដ្ឋាការេ សក្កាយេ សញ្ជាតរាគវសា រត្តោ គិទ្ធោ គធិតោ. បតិដ្ឋាតីតិ ឱរុយ្ហ តិដ្ឋតិ. ទុដ្ឋោ ទោសវសេនាតិ សភាវតោ សង្កប្បតោ ច យថាសមីហិតេ អនិដ្ឋាការេ សក្កាយេ សញ្ជាតទោសវសេន ទុដ្ឋោ រុបិតចិត្តោ. មូឡ្ហោ មោហវសេនាតិ អសមបេក្ខនេន មូឡ្ហោ មុយ្ហនវសេន. វិនិពទ្ធោតិ អហំការេន វិសេសតោ និពន្ធនតោ មានវត្ថុស្មិំ ពន្ធិតោ. មានវសេនាតិ តេន តេន មញ្ញនាការេន. បរាមដ្ឋោតិ ធម្មសភាវំ និច្ចាទិវសេន បរតោ អាមដ្ឋោ. ទិដ្ឋិវសេនាតិ មិច្ឆាទស្សនវសេន. ថាមគតោតិ រាគាទិកិលេសវសេន ថាមំ ថិរភាវំ ឧបគតោ. អនុសយវសេនាតិ មគ្គេន អប្បហីនតាយ អនុ អនុ សន្តានេ សយនវសេន. អប្បហីនដ្ឋោ ហិ តេសំ អនុសយដ្ឋោ. អនិដ្ឋង្គតោតិ សំសយិតោ. វិក្ខេបគតោតិ វិក្ខិត្តភាវំ ឧបគតោ. ឧទ្ធច្ចវសេនាតិ ចិត្តស្ស ឧទ្ធតភាវវសេន. តាបីតិ តាបិ ទេវកញ្ញាយោ. ឯវំ បតិដ្ឋិតាវាតិ យថាវុត្តនយេន រត្តភាវាទិនា សក្កាយស្មិំ បតិដ្ឋិតា ឯវ. នរទេវានន្តិ បុរិសភូតទេវានំ.

បដិគន្តុន្តិ អបេក្ខាវសេន តតោ អបគន្តុំ អបេក្ខំ វិស្សជ្ជេតុំ. ទុស្សន្តន្តិ ទសន្តំ, ‘‘វត្ថ’’ន្តិ កេចិ. សូចិំ យោជេត្វាតិ សិព្ពនសុត្តេន សូចិំ យោជេត្វា បាសេ ច បវេសេត្វា. មនាបកាយេ ទេវនិកាយេ ជាតា មនាបកាយិកា. តេសំ បភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘មនសា’’តិអាទិ វុត្តំ. សមជ្ជន្តិ សំហិតំ. គមនភាវន្តិ គមនជ្ឈាសយំ. វិក្ខីណោតិ វិច្ឆិន្ទនវសេន ខីណោ. ទេវតានំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនេ ទោសោ នត្ថីតិ តាសំ បុន អនាគមនត្ថំ អរហត្តំ ព្យាកាសិ.

អនុរុទ្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. នាគទត្តសុត្តវណ្ណនា

២២៧. អតិកាលេនាតិ អតិវិយ បុព្ពណ្ហកាលេន, កាលស្សេវាតិ អត្ថោ. កោដិសម្មុញ្ជនិយាតិ សម្មុញ្ជនិកោដិយា, សម្មុញ្ជនិយា ឯកទេសេនេវាតិ អត្ថោ. ឥមិនា សម្មជ្ជនេ អមនាបការិតំ ទស្សេតិ. មជ្ឈន្ហិកេ វីតិវត្តេតិ គិហិសំសគ្គវសេន កាលំ វីតិនាមេន្តោ មជ្ឈន្ហេ ពហុវីតិវត្តេ. អញ្ញេហិ ភិក្ខូហីតិ នាតិកាលំ បវិដ្ឋេហិ. និស្សក្កវចនញ្ចេតំ. ភាយាមិ នាគទត្តន្តិ តស្ស បដិបត្តិំ ភាយិតព្ពំ កត្វា ទេវតា វទន្តី បដិបត្តិយំ និយោជេតិ. សុប្បគព្ភន្តិ កាយបាគព្ពិយាទីហិ អតិវិយ សមន្នាគតំ.

នាគទត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. កុលឃរណីសុត្តវណ្ណនា

២២៨. ឱគាហប្បត្តោតិ វិស្សាសវសេន អនុប្បវេសំ បត្តោ. អញ្ញតរំ កុលន្តិ តស្មិំ កុលេ ជាយម្បតិំ សន្ធាយ វទតិ. ‘‘ពហូបការំ មេ ឯតំ កុលំ ចិរំ សប្បាយាហារទានាទិនា; តស្មា ឥធាហំ អគ្គទក្ខិណេយ្យោ ជាតោ; ឥមេសំយេវ ទេយ្យធម្មបដិគ្គណ្ហនេន បុញ្ញំ វឌ្ឍេស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ. តេនាហ ‘‘អញ្ញត្ថ គន្ត្វា កិំ ករិស្សាមី’’តិអាទិ. សាតិ ទេវតា. ឧភោបេតេតិ តំ ភិក្ខុញ្ច ឃរណិញ្ច សន្ធាយ វទតិ. បដិគាធប្បត្តាតិ បដិគាធំ បត្តា អញ្ញមញ្ញស្មិំ បតិដ្ឋិតវិស្សាសេន.

វិស្សមប្បត្តិវសេន សន្តិដ្ឋន្តិ ឯត្ថាតិ សណ្ឋានំ, វិស្សមនដ្ឋានំ. សមាគន្ត្វាតិ សន្និបតិត្វា. បដិញ្ញូទាហរណេហិ មន្តយតីតិ មន្តនំ, ញាបកំ ការណំ. បដិលោមសទ្ទាតិ បដិលោមភាវេន បតិតត្តា អសច្ចវិភាវនា បដិកូលសទ្ទា. តេន ការណេនាតិ តេន ការណបដិរូបកេន មិច្ឆាវចនេន. ន មង្កុហោតព្ពំ អការកភាវតោ. សទ្ទេន បរិតស្សតីតិ បរេហិ អត្តនិ បយុត្តមិច្ឆាសទ្ទមត្តេន បរិតស្សនសីលោ. វតំ ន សម្បជ្ជតីតិ យថាសមាទិន្នវតំ លហុចិត្តតាយ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. សម្បន្នវតោតិ បរិបុណ្ណសីលាទិវតគុណោ

កុលឃរណីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. វជ្ជិបុត្តសុត្តវណ្ណនា

២២៩. វជ្ជិរដ្ឋេ រាជបុត្តោតិ វជ្ជិរដ្ឋេ ជាតសំវទ្ធោ វជ្ជិរាជបុត្តោ. សព្ពរត្តិចារោតិ ឆណសម្បត្តិយា ឥតោ ចិតោ ចរន្តេហិ អនុភវិតព្ពនក្ខត្តមហោ. តេនាហ ‘‘កត្តិកនក្ខត្តំ ឃោសេត្វា’’ តិអាទិ. ឯកាពទ្ធំ ហោតីតិ យស្មា ចាតុមហារាជិកទេវា តស្មិំ ទិវសេ នក្ខត្តំ ឃោសេត្វា អត្តនោ បុញ្ញានុភាវសិទ្ធាយ ទិព្ពសម្បត្តិយា មហន្តំ នក្ខត្តកីឡាសុខំ អនុភវន្តិ, តស្មា តំ តេហិ ឯកាពទ្ធំ វិយ ហោតិ. ភេរិអាទិតូរិយានន្តិ ភេរិមុទិង្គសង្ខបណវវីណាទិតូរិយានំ. តាឡិតានន្តិ អារទ្ធលយានុរូបំ បហដានំ. វីណាទីនន្តិ វីណាវេណុគោមុខីអាទីនំ. វាទិតានន្តិ យថារទ្ធមុច្ឆនានុរូបំ សង្ឃដ្ដិតានំ. អភាសីតិ តេន សទ្ទេន អាកឌ្ឍិយមានហទយោ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជិត្វា ‘‘មហតី វត មេ ជានី’’តិ អនុត្ថុនន្តោ អភាសិ. ឆឌ្ឌិតទារុកំ វិយាតិ វនេ ឆឌ្ឌិតនិរត្ថកកឡិង្គរំ វិយ. លាមកតរោតិ និហីនតរោ. ទេវតា បឋមប្បិតំ អាណិំ បដាណិយា នីហរន្តី វិយ តេន ភិក្ខុនា វុត្តមត្ថំ អបនេន្តី ‘‘តស្ស តេ ពហុកា បិហយន្តី’’តិ អវោចាតិ វុត្តន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ថេរោ’’តិអាទិមាហ. សគ្គំ គច្ឆន្តានំ យថា នេរយិកា បិហយន្តិ, ឯវំ សម្មាបដិបន្នស្ស តុយ្ហំ ពហូ បិហយន្តិ, តស្មា ត្វំ ‘‘បាបិយោ’’តិ អត្តានំ មា មញ្ញិត្ថាតិ អធិប្បាយោ.

វជ្ជិបុត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. សជ្ឈាយសុត្តវណ្ណនា

២៣០. និស្សរណបរិយត្តិវសេនាតិ អទ្ធា ឥមំ បរិយត្តិំ និស្សាយ វដ្ដទុក្ខតោ និស្សរិតុំ លព្ភាតិ ឯវំ និស្សរណបរិយត្តិវសេន. សជ្ឈាយនតោតិ វិមុត្តាយតនសីសេ ឋត្វា សជ្ឈាយនតោ. ឥទានិ តស្ស និស្សរណបរិយត្តិវសេន សជ្ឈាយនករណំ, បដិបត្តិវសេន វត្តបដិវត្តករណំ, វិបស្សនាភាវនញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘សោ កិរា’’តិអាទិ វុត្តំ. អរហត្តំ បត្តទិវសេ បដិបត្តិកិត្តនាយ បុរិមទិវសេសុបិ តថា បដិបជ្ជិ, វិបស្សនំ បន ឧស្សុក្កាបេតុំ នាសក្ខីតិ ទស្សេតិ. កាលំ អតិវត្តេតីតិ ឥទំ ‘‘សង្កសាយតី’’តិ បទស្ស អត្ថវចនំ. ថេរស្សាតិ សជ្ឈាយកត្ថេរស្ស.

ធម្មបទានីតិ សីលាទិធម្មក្ខន្ធទីបកានិ បទានិ. តេនាហ ‘‘សព្ពម្បិ ពុទ្ធវចនំ អធិប្បេត’’ន្តិ. ន គណ្ហាសិ ឧទ្ទេសន្តិ អធិប្បាយោ. បាឡិយំ ‘‘ភិក្ខូហិ សំវសន្តោ’’តិ ឥមិនា តេសំ ធម្មស្សវនត្ថាយបិ ធម្មោ បរិយាបុណិតព្ពោតិ ទស្សេតិ. វិរជ្ជតិ ឯតេនាតិ វិរាគោ, អរិយមគ្គោ. ជានិត្វាតិ បរិញ្ញាភិសមយវសេន ទិដ្ឋសុតាទិំ យាថាវតោ ជានិត្វា បដិវិជ្ឈិត្វា. វិស្សជ្ជនន្តិ បហានំ. ន ពុទ្ធវចនស្ស វិស្សជ្ជនំ. ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិយាបិ អនុញ្ញាតត្តា បគេវ និស្សរណត្ថាយ, តត្ថ បន មត្តា ជានិតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯត្តាវតា’’តិអាទិមាហ.

សជ្ឈាយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. អកុសលវិតក្កសុត្តវណ្ណនា

២៣១. អកុសលេ វិតក្កេតិ អកោសល្លសម្ភូតដ្ឋេន អកុសលេ មិច្ឆាវិតក្កេ. យោនិ វុច្ចតិ ឧបាយោ, តស្មា អសុភាទិកេ សុភាទិវសេន មនសិការោ អយោនិសោមនសិការោតិ អាហ ‘‘អនុបាយមនសិការេនា’’តិ. បាសាទិកកម្មដ្ឋានន្តិ បសាទាវហំ ពុទ្ធានុស្សតិអាទិកម្មដ្ឋានំ. ពលវបីតិញ្ច សុខញ្ចាតិ នីវរណវិក្ខម្ភនតោ ពលវន្តំ ឧបចារជ្ឈានសហគតំ បីតិញ្ច សុខញ្ច.

អកុសលវិតក្កសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. មជ្ឈន្ហិកសុត្តវណ្ណនា

២៣២. នន្ទនវគ្គេតិ នន្ទនវគ្គវណ្ណនាយំ តត្ថ ឥធាបិ គាថាយ វិសេសាភាវតោ. យទិ ឯវំ កស្មា តត្ថ សង្គីតំ ឥធ គហិតន្តិ? ទេវតាបដិសំយុត្តតំ ឧបាទាយ ទេវតាសំយុត្តេ សង្គហិតម្បិ អដ្ឋុប្បត្តិយា បដិសំយុត្តត្តា ឥធ គហិតំ.

មជ្ឈន្ហិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៣. បាកតិន្ទ្រិយសុត្តវណ្ណនា

២៣៣. តេរសមេ យំ វត្តព្ពំ, តំ វិត្ថារិតមេវាតិ យោជនា. ជន្តុទេវបុត្តសុត្តេតិ ជន្តុទេវបុត្តសុត្តសំវណ្ណនាយ. ‘‘តត្ថ សង្គីតំ ឥធាបី’’តិអាទិ អនន្តរសុត្តវណ្ណនាយំ វុត្តនយមេវ.

បាកតិន្ទ្រិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៤. គន្ធត្ថេនសុត្តវណ្ណនា

២៣៤. គន្ធារម្មណំ ឧបនិជ្ឈាយតីតិ គន្ធសង្ខាតំ អារម្មណំ ឧបេច្ច និជ្ឈាយតិ, រូបារម្មណេន វិយ វិញ្ញាណេន រូបំ, គន្ធារម្មណេន តំ ឧបេច្ច និជ្ឈាយតិ បច្ចក្ខតោ, យាថាវតោ សភាវតោ បដិវិជ្ឈតីតិ អត្ថោ. ឧបសិង្ឃិស្សតីតិ តណ្ហាវសេន ឧបគន្ត្វា សិង្ឃិស្សតិ.

ឯកង្គមេតំ ថេយ្យានន្តិ អារម្មណវសេន ថេយ្យវត្ថូសុ វិភជិយមានេសុ ឯកមង្គមេតំ គន្ធារម្មណន្តិ អាហ ‘‘ថេនិតព្ពាន’’ន្តិអាទិ. ឱជាបេក្ខាយ ថេយ្យាយ បវត្តមានាយ ធម្មារម្មណតាបិ តស្សា សិយា, សា បន ន មធុរា ថេយ្យកតា ចាតិ ‘‘បញ្ចកោដ្ឋាសាន’’ន្តិ វុត្តំ. កាមញ្ច តំ គន្ធារម្មណំ កេនចិ បរិគ្គហិតំ ន ហោតីតិ អាទិយិតុំ សក្កា, សត្ថារា បន អននុញ្ញាតត្តា ន យុត្តោ តស្ស បរិភោគោ. យំ បន តេន ភិក្ខុនា វុត្តំ ‘‘ន ហរាមិ ន ភញ្ជាមី’’តិ, តស្សបិ អយមេវ បរិហារោ. វណ្ណីយតិ ផលំ ឯតេនាតិ វណ្ណំ, ការណន្តិ វុត្តំ ‘‘វណ្ណេនាតិ ការណេនា’’តិ.

តស្មិន្តិ តស្មិំ ភិក្ខុស្មិំ. អាកិណ្ណកម្មន្តោតិ តណ្ហាទិដ្ឋិអាទិវសេន អកុសលកម្មន្តោ ទិដ្ឋិមោហតណ្ហាទិវសេន អាទិតោ បដ្ឋាយ កុសលកម្មានំ បដិក្ខេបនតោ. ទិដ្ឋិវសេន ច កថិនកក្ខឡខរិគតត្តា ‘‘អខីណកម្មន្តោ កក្ខឡកម្មន្តោ’’តិ វុត្តំ.

អាកិណ្ណលុទ្ទោតិ អាកិណ្ណោ ហុត្វា កក្ខឡោ. តេនាហ ‘‘ពហុបាបោ’’តិអាទិ. មក្ខិតោតិ លិត្តោ. តន្តិ ទេវតាចោទនំ. តស្មាតិ អតិក្កម្ម ឋិតត្តា‘‘ត្វញ្ចារហាមិ វត្តវេ’’តិ ឯវមាហ.

គវេសន្តស្ស អត្តនោ សន្តានេ ឧប្បាទនវសេន បរិយេសន្តស្ស. អនេកយោជនាយាមវិត្ថារំ គគនតលំ ព្យាបេត្វា ឧប្បន្នវលាហកកូដប្បមាណំ វិយ. សុទ្ធោតិ សីលេន បរិសុទ្ធោ អយន្តិ ជានាសិ. សុគតិន្តិ សុន្ទរនិព្ពត្តិំ. តេន និព្ពានស្សបិ សង្គហោ សិទ្ធោ.

គន្ធត្ថេនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

វនសំយុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.