៣. សូចិលោមសុត្តវណ្ណនា

២៣៧. គយាយ អវិទូរេ ភវោ គាមោ ‘‘គយា’’តិ វុត្តោតិ អាហ ‘‘គយាយ’’ន្តិ, តេនាហ ‘‘គយាយ អវិទូរេ និវិដ្ឋគាមំ ឧបនិសាយាតិ អត្ថោ’’តិ. គោចរគាមនិទស្សនំ ហេតំ. ឥទំ ឧបរិ ឥទំ ហេដ្ឋាតិ នត្ថិ ឧប្បដិបាដិយោ មញ្ចបាទានំ ទ្វីសុ បស្សេសុ ទីឃភាវេន. ពលិកម្មត្ថាយ កតំ ទេវតាធិដ្ឋានន្តិ អធិប្បាយេន ទេវដ្ឋានេ ឋបេន្តិ. អដ្ឋបាទមញ្ចសទិសោ កិរ សោ ហេដ្ឋុបរិបរិវត្តេតព្ពតោ. កថិនសិព្ពនសូចិ កថិនសូចិ. អបច្ចត្ថរិត្វាតិ កិញ្ចិ សង្ឃិកសេនាសនស្ស ឧបរិ បដិច្ឆទនំ អបច្ចត្ថរិត្វា. គវច្ឆិវិជ្ឈិតំ វិយាតិ តេហិ សូចិលោមេហិ គវច្ឆិជាលំ វិយ គតំ សព្ពសោ សមោហតំ.

ឥធាបិ ‘‘ខរសរីរោ’’តិ វត្វា ខរសរីរំ កថិនសូចិសទិសតាយ លោមស្សាតិ តស្ស តថាភាវស្ស ការណំ ទស្សេន្តោ ‘‘សោ កិរា’’តិអាទិមាហ. អត្តនោ ហត្ថេហីតិ សង្ឃិកតេលសម្មក្ខិតេហិ អត្តនោ សរីរំ មក្ខេសិ. ឥតីតិ វុត្តាការេន.

សមាគមដ្ឋានន្តិ យក្ខសន្និបាតដ្ឋានំ. សោតិ សូចិលោមោ យក្ខោ. មន្តិ ច តមេវ វទតិ.

ឧដ្ឋាបេត្វាតិ ឧទ្ធគ្គា កត្វា. អបនាមេសីតិ យថា សោ អត្តនោ កាយំ ឧបនេតុំ ន សក្កោតិ, តថា ករោន្តោ ថោកំ អបនាមេសិ. អមនុញ្ញោតិ ផរុសតិក្ខតាយ ន មនុញ្ញោ. ចិត្តំ វា តេ ខិបិស្សាមីតិ មយ្ហំ អានុភាវេន តវ ចិត្តវិក្ខេបំ វា ករិស្សាមិ. យថា បន សោ ចិត្តវិក្ខេបំ ករេយ្យ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘យេសញ្ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. ភេរវំ វាតិ វុត្តាការេន អញ្ញថា វា ភយានកំ ទស្សនមត្តេនេវ សត្តានំ ភយំ ឆម្ភិតត្តំ លោមហំសំ ឧប្បាទេតុំ សមត្ថំ. ‘‘កថេន្តានំយេវា’’តិ វា បាឋោ. តំ ទ្វីសុ បាទេសុ គហេត្វា បារំ គង្គាយ ខិបិស្សាមីតិ យោជនា.

កុតោនិទានាតិ កស្មា ការណា? អដ្ឋកថាយំ បន សមាសបទមេតំ, វិភត្តិអលោបេន និទ្ទេសោតិ ទស្សេតុំ ‘‘កិំនិទានា កិំបច្ចយា’’តិ? អត្ថោ វុត្តោ. ចិត្តំ ឱស្សជន្តីតិ កុសលចិត្តំ បវត្តិតុំ អប្បទានវសេន បុរតោ ខិបន្តិ. កុតោ សមុដ្ឋាយាតិ មិច្ឆាវិតក្កានំ សមុដ្ឋានំ បុច្ឆតិ?

កាមរាគាទយោ សុភនិមិត្តាទីសុ អយោនិសោមនសិការហេតូ. កាមោ បន អយោនិសោមនសិការោ ច និយកជ្ឈត្តបរិយាបន្នោតិ អាហ ‘‘អយំ អត្តភាវោ និទានំ ឯតេសន្តិ ឥតោនិទានា’’តិអាទិ. ឯវមេវាតិ អដ្ឋកថាយំ កីឡាបសុតកុមារកា វិយ មិច្ឆាវិតក្កា ទដ្ឋព្ពា, តេសំ ឧប្បត្តិដ្ឋានភូតោ លោកោ វិយ អយំ អត្តភាវលោកោ. តេហិ ឱស្សជិយមានំ ធង្កំ វិយ ចិត្តំ, តស្ស បាទេ ពទ្ធទីឃសុត្តកំ វិយ តំ ទូរានុពន្ធំ សំយោជនន្តិ ឯវំ ឧបមាយ សំសន្ទនំ ទដ្ឋព្ពំ.

បាបវិតក្កានំ តំសម្បយុត្តកិលេសានញ្ច តណ្ហា វិសេសបច្ចយោ តទភាវេន តេសំ អភាវតោតិ អាហ ‘‘តណ្ហាសិនេហតោ ជាតា’’តិ. អត្តភាវបរិយាបន្នត្តា ‘‘អត្តនិ សម្ភូតា’’តិ វុត្តំ. តេន នេសំ អនញ្ញហេតុកតំ ទស្សេតិ, និគ្រោធស្សេវ ខន្ធជាតីតិ ឥមិនា បន បុថុភាវញ្ច, វិសត្តាតិអាទិនា ទុព្ពិនិស្សដតញ្ច. វត្ថុកាមេសុ រូបារម្មណាទីសុ បុថូសុ. បុថូ កិលេសកាមា កាមរូបតណ្ហាទយោ. តេហិ កិលេសកាមេហិ ករណភូតេហិ. អត្តភាវំ ខន្ធបញ្ចកំ. យេ វិបស្សនាយ យុត្តបយុត្តា យាថាវតោ ជានន្តិ.

យតោតិ បច្ចត្តេ និស្សក្កវចនន្តិ អាហ ‘‘យំ និទានមស្សា’’តិ. ‘‘វិនោទេន្តី’’តិ កត្តុនិទ្ទេសេន យេន ន វិនោទេន្តិ, តំ ការណំ ពាធិតមេវាតិ អាហ ‘‘មគ្គសច្ចេន វិនោទេន្តី’’តិ. វិនោទនញ្ចេត្ថ សន្តានតោ នីហរណំ ពហិករណំ សព្ពសោ បហានំ, បហីនេ ច តស្មិំ កិលេសេ ឱឃំ តរន្តីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ទុត្តរ’’ន្តិអាទិមាហ. ឯតស្មិំ អធិគតេ ន បុន ភវោតិ អបុនព្ភវោ, និព្ពានន្តិ អាហ ‘‘អបុនព្ភវសង្ខាតស្សា’’តិអាទិ. យស្មា ឯត្ថ ‘‘យេ នំ បជានន្តិ, យតោនិទាន’’ន្តិ បទទ្វយេន ទុក្ខសមុទយសច្ចានិ, វិនោទនគ្គហណេន មគ្គសច្ចំ, អបុនព្ភវគ្គហណេន និរោធសច្ចំ បកាសិតំ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ចត្តារិ សច្ចានិ បកាសេន្តោ’’តិ.

តស្មិំយេវាតិ យត្ថ ឋិតោ ‘‘រាគោ ច ទោសោ ចា’’តិអាទិនា បញ្ហំ បុច្ឆិ, តស្មិំយេវ បទេសេ ឋិតោ. ទេសនានុសារេនាតិ សត្ថុ សាមុក្កំសិកធម្មទេសនាយ អនុស្សរណេន. ញាណំ បេសេត្វាតិ វិបស្សនាបដិបាដិយា និព្ពានំ បតិ អនុពោធញាណំ បេសេត្វា បវត្តេត្វា. សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតោតិ សហស្សនយបដិមណ្ឌិតស្ស បឋមមគ្គស្ស អធិគមេន បឋមផលេ បតិដ្ឋិតោ បដិលភតីតិ យោជនា. ន កិលិដ្ឋត្តភាវេ តិដ្ឋន្តិ មហានុភាវត្តា អរិយធម្មស្ស. សេតកណ្ឌុបីឡកសូចិយោតិ សេតភាវំ បត្វា កណ្ឌុបីឡកា លោមសូចិយោ សព្ពា អនវសេសា បតិតា បរិភដ្ឋា អបគតា. ភុម្មទេវតាបរិហារន្តិ ភុម្មទេវត្តភាវន្តិ.

សូចិលោមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.