៩. មហល្លកវិហារសិក្ខាបទំ

១៣៥. នវមេ បិដ្ឋសង្ឃាដស្សាតិ ទ្វារពាហាយ. សា ហិ បិដ្ឋេ ទ្វិន្នំ កវាដានំ សំ ឯកតោ ឃាដោ ឃដនំ សមាគមោ ឯតស្សត្ថីតិ បិដ្ឋសង្ឃាដោតិ វុច្ចតិ. កុរុន្ទិយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តន្តិ យោជនា. តន្តិ មហាអដ្ឋកថាយ វុត្តវចនំ. ឯវំ ‘‘តទេវា’’តិ ឯត្ថាបិ. ហីតិ សច្ចំ, យស្មា វា. ភគវតាបីតិ ន មហាអដ្ឋកថាចរិយេហិ ឯវ វុត្តំ, អថ ខោ ភគវតាបិ កតោតិ យោជនា. ទ្វារពន្ធេន អគ្គឡស្ស អវិនាភាវតោ ‘‘អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិ វុត្តេបិ អគ្គឡេន សហ ទ្វារពន្ធដ្ឋបនាយាតិ អត្ថោវ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘សកវាដកទ្វារពន្ធដ្ឋបនាយា’’តិ. អគ្គឡោតិ កវាដផលកោ. ឥមមេវត្ថន្តិ មយា វុត្តំ ឥមំ ឯវ អត្ថំ សន្ធាយាតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ ‘‘អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិវចនេ. អធិប្បាយោតិ ភគវតោ អភិសន្ធិ. ហិ-សទ្ទោ វិត្ថារជោតកោ. កម្បតីតិ ភុសំ កម្បតិ. ចលតីតិ ឦសំ ចលតិ. តេនាតិ តេន សិថិលបតនហេតុនា. មាតិកាយំ, បទភាជនីយញ្ច ‘‘អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិបទស្ស សម្ពន្ធាភាវតោ តស្ស សម្ពន្ធំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ តត្ថាតិ ‘‘អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិវចនេ ន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. អត្ថស្ស ការណស្ស ឧប្បត្តិ អត្ថុប្បត្តិ, សាយេវ អដ្ឋុប្បត្តីតិ វុច្ចតិ ត្ថការស្ស ដ្ឋការំ កត្វា. អធិការតោ ទដ្ឋព្ពោតិ យោជនា.

យំ បន វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. យស្សាតិ មហាវិហារស្ស. ឧបរីតិ ទ្វារតោ ឧបរិ. តីសុ ទិសាសូតិ ឧភោសុ បស្សេសុ, ឧបរីតិ តីសុ ទិសាសុ. តត្រាបីតិ ខុទ្ទកេ វិហារេបិ. សាតិ ភិត្តិ. អបរិបូរឧបចារាបីតិ សមន្តា កវាដបមាណេន អបរិបូរឧបចារាបិ. ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេនាតិ ឧក្កំសបមាណេន. ហត្ថបាសតោ អតិរេកំ ន លិម្បិតព្ពោតិ អធិប្បាយោ. តីសុ ទិសាសុ ឯវ លិម្បិតព្ពោ ន ហោតិ, លេបោកាសេ សតិ អធោភាគេបិ លិម្បិតព្ពោតិ អាហ ‘‘សចេ បនស្សា’’តិអាទិ. អស្សាតិ វិហារស្ស. អាលោកំ សន្ធេន្តិ បិទហន្តីតិ ‘‘អាលោកសន្ធី’’តិ វុត្តេ វាតបានកវាដកាយេវាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វាតបានកវាដកា វុច្ចន្តី’’តិ. វាតំ បិវតីតិ វាតបានំ, ទ្វារំ, តស្មិំ ឋិតា កវាដកា វាតបានកវាដកា. តេតិ វាតបានកវាដកា បហរន្តីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ អាលោកសន្ធិម្ហិ. សព្ពទិសាសូតិ ឧភោសុ បស្សេសុ, ហេដ្ឋា, ឧបរីតិ ចតូសុ ទិសាសុ. ‘‘តស្មា’’តិបទំ ‘‘លិម្បិតព្ពោ វា លេបាបេតព្ពោ វា’’តិបទទ្វយេ ហេតុ. ឯត្ថាតិ ‘‘អាលោកសន្ធិបរិកម្មាយា’’តិបទេ.

ឥមិនាតិ សេតវណ្ណាទិនា. សព្ពមេតន្តិ ឯតំ សព្ពំ សេតវណ្ណាទិកំ.

យន្តិ កិច្ចំ. កត្តព្ពំ កិច្ចន្តិ សម្ពន្ធោ. សទ្ទន្តរព្យវហិតោបិ ទ្វត្តិសទ្ទោ បរិយាយសទ្ទេន សមាសោ ហោតីតិ អាហ ‘‘ឆទនស្ស ទ្វត្តិបរិយាយ’’ន្តិ. ទ្វេ វា តយោ វា បរិយាយា សមាហដាតិ ទ្វត្តិបរិយាយំ, សមាហារេ ទិគុ, តិសទ្ទេ បរេ ទ្វិស្ស អការោ ហោតិ. បរិក្ខេបោតិ អនុក្កមេន បរិក្ខេបោ. អបត្យូបសគ្គស្ស បដិសេធវាចកត្តា ‘‘អហរិតេ’’តិ វុត្តំ. ឯត្ថាតិ ‘‘អបហរិតេ’’តិ បទេ. ‘‘ហរិត’’ន្តិ ឥមិនា អធិប្បេតន្តិ សម្ពន្ធោ. អាទិកប្បកាលេ អបរណ្ណតោ បុព្ពេ បវត្តំ អន្នំ បុព្ពណ្ណំ, អបរស្មិំ បុព្ពណ្ណតោ បច្ឆា បវត្តំ អន្នំ អបរណ្ណំ, នការទ្វយស្ស ណការទ្វយំ កត្វា. តេនេវាតិ អធិប្បេតត្តា ឯវ.

វុត្តន្តិ វបិតំ, យថា ‘‘សុមេធភូតោ ភគវា’’តិឯត្ថ ពោធិំ អសម្បត្តោបិ ពោធិសត្តោ សុមេធភូតោ ‘‘ភគវា’’តិ វុច្ចតិ អវស្សម្ភាវិយត្តា, ឯវំ ហរិតំ អសម្បត្តម្បិ ខេត្តំ ‘‘ហរិត’’ន្តិ វុច្ចតិ អវស្សម្ភាវិយត្តាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘យស្មិម្បិ ខេត្តេ’’តិអាទិនា.

អហរិតេយេវាតិ ហរិតវិរហេ ឯវ ខេត្តេតិ យោជនា. តត្រាបីតិ អហរិតខេត្តេបិ. ‘‘បិដ្ឋិវំសស្សា’’តិបទំ ‘‘បស្សេ’’តិបទេ សាម្យត្ថឆដ្ឋី, ឥមិនា បកតិគេហំ ទស្សេតិ. ‘‘កូដាគារកណ្ណិកាយា’’តិបទំ ‘‘ឧបរិ, ថូបិកាយា’’តិបទេ សាម្យត្ថឆដ្ឋី, ឥមិនា ឯកកូដយុត្តេ មាឡាទិកេ ទស្សេតិ. ឋិតំ ភិក្ខុន្តិ សម្ពន្ធោ. និសិន្នកំ យំកញ្ចិ ជនន្តិ យោជនា. តស្សាតិ ឋិតដ្ឋានស្ស. អន្តោតិ អព្ភន្តរេ, ហិ យស្មា អយំ ឱកាសោ បតនោកាសោតិ យោជនា.

១៣៦. ឆាទិតំ នាមាតិ ឯត្ថ ឆាទិតសទ្ទោ ភាវត្ថោ ហោតិ, តេនាហ ‘‘ឆាទន’’ន្តិ. ឧជុកមេវាតិ ឆទនុដ្ឋាបនតោ ឧទ្ធំ ឧជុកំ ឯវ. តន្តិ ឆាទនំ. អបនេត្វាបីតិ នាសេត្វាបិ. តស្មាតិ យស្មា លព្ភតិ, តស្មា, បក្កមិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. បរិក្ខេបេនាតិ បរិវារេន ឆាទេន្តស្សាតិ យោជនា. ឥធាបីតិ បរិយាយឆាទនេបិ អធិដ្ឋហិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. តុណ្ហីភូតេនាតិ តុណ្ហីភូតោ ហុត្វា. ឆទនុបរីតិ ឆទនស្ស ឧបរិ. ហីតិ សច្ចំ. ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ’’ន្តិ ឯត្ថ តតោ ទ្វត្តិបរិយាយតោ ឧបរីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តិណ្ណំ មគ្គានំ វា’’តិអាទិ.

១៣៧. ករេន ហត្ថេន លុនិតព្ពោ, ឆិន្ទិតព្ពោ, លាតព្ពោ គហេតព្ពោតិ វា ករឡោតិ កតេ អត្ថបករណាទិតោ តិណមុដ្ឋិ ឯវាតិ អាហ ‘‘តិណមុដ្ឋិយ’’ន្តិ. នវមំ.