៨. ឧទ្ទេសវិភង្គសុត្តវណ្ណនា

៣១៣. ទេសេតព្ពស្ស អត្ថស្ស ឧទ្ទិសនំ ឧទ្ទេសោ, វិភជនំ វិភង្គោតិ អាហ – ‘‘មាតិកញ្ច វិភជនញ្ចា’’តិ តុលេយ្យាតិអាទីនិ ចត្តារិបិ បទានិ បញ្ញាវេវចនានិ. អថ វា តុលេយ្យាតិ តុលនភូតាយ បញ្ញាយ តស្ស ធម្មស្ស បគ្គហាទិវិធិនា បរិតុលេយ្យ. តីរេយ្យាតិ តីរណភូតាយ បញ្ញាយ តត្ថ ញាណកិរិយាសមាបនវសេន តីរេយ្យ. បរិគ្គណ្ហេយ្យាតិ តថាសមាបន្នោ អានិសំសេ អស្សាទអាទីនវេ ច វិចិនេយ្យ. បរិច្ឆិន្ទេយ្យាតិ បរិច្ឆិន្ទភូតេន ញាណេន អត្ថំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ជានេយ្យ. អារម្មណេសូតិ រូបាទិបុថុត្តារម្មណេសុ. និកន្តិវសេនាតិ និកាមនវសេន អបេក្ខាវសេន. តិដ្ឋមានន្តិ បវត្តមានំ. គោចរជ្ឈត្តេតិ ឈានារម្មណភូតេ. តញ្ហិ ភាវនាចិត្តេនាភិភុយ្យ អវិស្សជ្ជិត្វា គយ្ហមានំ អជ្ឈត្តំ វិយ ហោតីតិ ‘‘គោចរជ្ឈត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ. ភាវនំ អារទ្ធស្ស ភិក្ខុនោ យទិ ភាវនារម្មណេ និកន្តិ ឧប្បជ្ជេយ្យ, តាយ និកន្តិយា ឧបរិ ភាវនំ វិស្សជ្ជេត្វា ចិត្តសំកោចវសេន សណ្ឋិតំ នាម, តទភាវេន អសណ្ឋិតំ នាម ហោតីតិ, ‘‘អជ្ឈត្តំ អសណ្ឋិត’’ន្តិ វុត្តន្តិ ទស្សេន្តោ, ‘‘គោចរជ្ឈត្តេ និកន្តិវសេន អសណ្ឋិត’’ន្តិ អាហ. តថា ហិ វក្ខតិ – ‘‘និកន្តិវសេន ហិ អតិដ្ឋមានំ ហានភាគិយំ ន ហោតិ, វិសេសភាគិយមេវ ហោតី’’តិ. អគ្គហេត្វាតិ រូបាទីសុ កិញ្ចិ តណ្ហាទិគ្គាហវសេន អគ្គហេត្វា. តថា អគ្គហណេនេវ ហិ តណ្ហាបរិតាសាទិវសេន ន បរិតស្សេយ្យ. អវសេសស្ស ច ទុក្ខស្សាតិ សោកាទិទុក្ខស្ស. អវសេសស្ស ច ទុក្ខស្សាតិ វា ជាតិជរាមរណសីសេន វិបាកទុក្ខស្ស គហិតត្តា កិលេសទុក្ខស្ស ចេវ សំសារទុក្ខស្ស ចាតិ អត្ថោ.

៣១៦. រូបមេវ កិលេសុប្បត្តិយា ការណភាវតោ រូបនិមិត្តំ. រាគាទិវសេន តំ អនុធាវតីតិ រូបនិមិត្តានុសារី.

៣១៨. និកន្តិវសេន អសណ្ឋិតន្តិ អបេក្ខាវសេន សណ្ឋិតំ និកន្តិំ បហាយ បវត្តមានំ ឧបរិ វិសេសាវហតោតិ. តេនាហ ‘‘និកន្តិវសេន ហី’’តិអាទិ.

៣២០. អគ្គហេត្វា អបរិតស្សនាតិ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ, ‘‘ឯតំ មមា’’តិអាទិនា តណ្ហាទិគ្គាហវសេន ឧបាទិយិត្វា តណ្ហាបរិតាសាទិវសេន បរិតស្សនា, វុត្តវិបរិយាយេន អគ្គហេត្វា អបរិតស្សនា វេទិតព្ពា. កថំ បនេសា អនុបាទាបរិតស្សនា ហោតីតិ មហាថេរស្ស អធិប្បាយំ វិវរិតុំ ចោទនំ សមុដ្ឋបេតិ? ឧបាទាតព្ពស្ស អភាវតោតិ តស្ស អនុបាទាបរិតស្សនាភាវេ ការណវចនំ. យទិ ហីតិអាទិ តស្ស សមត្ថនំ. ឧបាទាបរិតស្សនាវ អស្ស តថា ឧបាទាតព្ពស្ស តថេវ ឧបាទិន្នត្តា. ឯវន្តិ និច្ចាទិអាការេន. ឧបាទិន្នាបីតិ គហិតបរាមដ្ឋាបិ. អនុបាទិន្នាវ ហោន្តិ អយោនិសោ គហិតត្តា, វិញ្ញូសុ និស្សាយ ជានិតព្ពត្តា ច. ទិដ្ឋិវសេនាតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា គហណាការវសេន, តស្ស បន អយថាភូតគាហិតាយ បរមត្ថតោ ច អភាវតោ. អត្ថតោតិ បរមត្ថតោ. អនុបាទាបរិតស្សនាយេវ នាម ហោតិ ឧបាទាតព្ពាការស្ស អភាវេន តំ អនុបាទិយិត្វា ឯវ បរិតស្សនាតិ កត្វា.

បរិវត្តតីតិ ន តទេវ រូបំ អញ្ញថា បវត្តំ បរិវត្តតិ, អថ ខោ បកតិជហនេន សភាវវិគមេន នស្សតិ ភិជ្ជតិ. វិបរិណតន្តិ អញ្ញថត្តំ គតំ វិនដ្ឋំ. កម្មវិញ្ញាណន្តិ អភិសង្ខារវិញ្ញាណំ. ‘‘រូបំ អត្តា’’តិអាទិ មិច្ឆាគាហវសេន វិញ្ញាណស្ស រូបភេទេន វុត្តស្ស ភេទានុបរិវត្តិ ហោតិ. វិបរិណាមំ អនុគន្ត្វា វិបរិវត្តនតំ អារព្ភ បវត្តំ វិបរិណាមានុបរិវត្តំ; តតោ សមុប្បន្នា បរិតស្សនា វិបរិណាមានុបរិវត្តជា បរិតស្សនាតិ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘វិបរិណាមស្ស…បេ… បរិតស្សនា’’តិ. អកុសលធម្មសមុប្បាទា ចាតិ, ‘‘យំ អហុ វត មេ, តំ វត មេ នត្ថី’’តិអាទិនា បវត្តា អកុសលចិត្តុប្បាទធម្មា. ខេបេត្វាតិ បវត្តិតុំ អប្បទានវសេន អនុប្បត្តិនិមិត្តតាយ ខេបេត្វា. ភយតាសេនាតិ ភាយនវសេនបិ ចិត្តុត្រាសេន. តណ្ហាតាសេនាតិ តស្សនេន. សវិឃាតោតិ ចិត្តវិឃាតនវិឃាតេន សវិឃាតោ. តតោ ឯវ ចេតោទុក្ខេន សទុក្ខោ. មណិករណ្ឌកសញ្ញាយាតិ រិត្តករណ្ឌំយេវ មណិបរិបុណ្ណករណ្ឌោតិ ឧប្បន្នសញ្ញាយ. អគ្គហេត្វា បរិតស្សនាតិ គហេតព្ពស្ស អភាវេន គហណម្បិ អវិជ្ជមានបក្ខិយមេវាតិ អគ្គហេត្វា បរិតស្សនា នាម ហោតិ.

៣២១. កម្មវិញ្ញាណមេវ នត្ថិ សតិ កម្មវិញ្ញាណេ រូបភេទានុបរិវត្តិ សិយាតិ កម្មវិញ្ញាណាភាវទស្សនមុខេន ខីណាសវស្ស សព្ពសោ កិលេសាភាវំ ទស្សេតិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឧទ្ទេសវិភង្គសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.