១. ភទ្ទេករត្តសុត្តវណ្ណនា

២៧២. ឯកា រត្តិ ឯករត្តោ, ភទ្ទោ ឯករត្តោ ឯតស្សាតិ ភទ្ទេករត្តំ, វិបស្សនំ បរិព្រូហេន្តោ បុគ្គលោ. តេនាហ – ‘‘វិបស្សនានុយោគសមន្នាគតត្តា’’តិ. តំ ឧទ្ទិស្ស បវត្តិយា បន ភទ្ទេករត្តសហចរណតោ ភទ្ទេករត្តោ. តេនាហ ភគវា – ‘‘ភទ្ទេករត្តស្ស វោ, ភិក្ខវេ, ឧទ្ទេសញ្ច វិភង្គញ្ច ទេសេស្សាមី’’តិ. ទេសេតព្ពមត្ថំ ឧទ្ទិសតិ ឯតេនាតិ ឧទ្ទេសោ, សង្ខេបទេសនា ឯវ. យស្មា បន និទ្ទេសបទានំ ជននិដ្ឋានេ ឋិតត្តា មាតា វិយាតិ មាតិកាតិ វុច្ចតិ, តស្មាហ ‘‘ឧទ្ទេសន្តិ មាតិក’’ន្តិ. ឧទ្ទិដ្ឋមត្ថំ វិភជតិ ឯតេនាតិ វិភង្គោ វិត្ថារទេសនា, តេនាហ – ‘‘វិត្ថារភាជនិយ’’ន្តិ ‘‘យថាឧទ្ទិដ្ឋមត្ថំ វិត្ថារតោ ភាជេតិ វិភជតិ ឯតេនា’’តិ កត្វា.

ឧប្បាទាទិខណត្តយំ បត្វា អតិក្កមំ អតិក្កន្តំ អតីតំ. តំ បន អត្ថតោ វិគតំ ខន្ធបញ្ចកន្តិ អាហ ‘‘អតីតេ ខន្ធបញ្ចកេ’’តិ. តណ្ហាទិដ្ឋីហិ នានុគច្ឆេយ្យាតិ តណ្ហាទិដ្ឋាភិនន្ទនាហិ នានុភវេយ្យ, នាភិនន្ទេយ្យាតិ អត្ថោ. យថា ‘‘និច្ច’’ន្តិអាទិនា វិបរីតគ្គាហវសេន អតីតេសុ រូបាទីសុ មិច្ឆាអភិនិវិសនំ បរាមាសោ ទិដ្ឋាភិនន្ទនា; ឯវំ ‘‘និច្ច’’ន្តិអាទិនា វិបរីតគ្គាហវសេន អនាគតេសុ រូបាទីសុ មិច្ឆាអភិនិវិសនំ បរាមាសោ ទិដ្ឋិ កម្មសមាទានំ ទិដ្ឋិបត្ថនាតិ តំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ – ‘‘តណ្ហាទិដ្ឋីហិ ន បត្ថេយ្យា’’តិ. យទតីតន្តិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ. តេន ‘‘អបត្ត’’ន្តិ បទំ សង្គណ្ហាតិ. តម្បិ ហិ ការណវចនំ. តេនាហ ‘‘យស្មា ចា’’តិ. តត្ថាយមធិប្បាយោ, ‘‘អតីតំ តណ្ហាទិវសេន នាភិនន្ទិតព្ពំ សព្ពសោ អវិជ្ជមានត្តា សសវិសាណំ វិយ, តថា អនាគតម្បិ ន បត្ថេតព្ព’’ន្តិ. តត្ថ សិយា – អតីតំ នាភិនន្ទិតព្ពំ អភិនន្ទនាយ និប្បយោជនត្តា, អនាគតបត្ថនា បន សផលាបិ សិយាតិ ន សព្ពសោ បដិក្ខិបិតព្ពាតិ? ន, តស្សាបិ សវិឃាតភាវេន បដិក្ខិបិតព្ពតោ. តេនាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ. តត្ថ បហីនន្តិ និស្សដ្ឋសភាវំ. និរុទ្ធន្តិ ភគ្គំ. អត្ថង្គតន្តិ វិនាសំ. អប្បត្តន្តិ សភាវំ ឧប្បាទាទិកំ អសម្បត្តំ. អជាតន្តិ ន ជាតំ. អនិព្ពត្តន្តិ តស្សេវ វេវចនំ.

យត្ថ យត្ថាតិ យស្មិំ យស្មិំ ខណេ, យស្មិំ យស្មិំ វា ធម្មបុញ្ជេ ឧប្បន្នំ, តំ សព្ពម្បិ អសេសេត្វា. អរញ្ញាទីសុ វាតិ វា-សទ្ទោ អនិយមត្ថោ. តេន អរញ្ញេ វា រុក្ខមូលេ វា បព្ពតកន្ទរាទីសុ វាតិ ឋាននិយមាភាវា អនុបស្សនាយ សាតច្ចការិតំ ទស្សេតិ. យមកាទិវសេន បរិព្រូហិយមានា វិបស្សនា វិយ បដិបក្ខេហិ អកោបនិយាវ ហោតីតិ អាហ – ‘‘អសំហីរំ អសំកុប្បន្តិ ឥទំ វិបស្សនាបដិវិបស្សនាទស្សនត្ថំ វុត្ត’’ន្តិ. គាថាយមយមត្ថោ វិបស្សនាវសេន យុជ្ជតីតិ អាហ – ‘‘វិបស្សនា ហី’’តិអាទិ. កិំ ឯតាយ បរិយាយកថាយាតិ និប្បរិយាយតោវ អសំហីរំ អសំកុប្បំ ទស្សេតុំ, ‘‘អថ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. កថំ បន និច្ចស្ស និព្ពានស្ស អនុព្រូហនា ហោតីតិ អាហ ‘‘បុនប្បុន’’ន្តិអាទិ. ឯតេន តទារម្មណធម្មា ព្រូហនាយ, តេសំ អារម្មណម្បិ អត្ថតោ អនុព្រូហិតំ នាម ហោតិ ពហុលំ មនសិការេនាតិ ទស្សេតិ.

អាទិតោ តាបនំ អាតាបនំ, តេន អារម្ភធាតុមាហ. បរិតោ តាបនំ បរិតាបនំ, តេន និក្កមធាតុបរក្កមធាតុយោ ចាតិ. តស្ស សេនាតិ តស្ស មច្ចុនោ សហករណដ្ឋេន សេនា វិយាតិ សេនា. សង្គរោតិអាទីសុ មិត្តាការគ្គហណេន សាមបយោគមាហ. លញ្ជគ្គហណេន លញ្ជទានំ, តេន ទានប្បយោគំ. ពលរាសីតិ ហត្ថិអស្សាទិពលកាយោ. តេន ទណ្ឌភេទានិ វទតិ. ភេទោបិ ហិ ពលវតោ ឯវ ឥជ្ឈតិ, ស្វាយំ ចតុព្ពិធោបិ ឧបាយយោគេន សម្បវត្តីយតិ. តត្ថ តត្ថ ច សង្គំ អាសត្តិំ អរតិ ទេតីតិ សង្គរោ បុព្ពភាគេ វា សង្គរណវសេន តស្ស បដិជាននវសេន បវត្តនតោ.

ឧដ្ឋាហកំ ឧដ្ឋានវីរិយសម្បន្នំ. សបរហិតសីវនលក្ខណេន អសាធុភាវបរម្មុខភាវគមនេន វា សន្តោ.

២៧៣. មនុញ្ញរូបវសេនេវ ឯវំរូបោ អហោសីន្តិ អតីតំ អន្វាគមេតិ តត្ថ នន្ទិយាសមន្វានយនតោ. វេទនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. កុសលសុខសោមនស្សវេទនាវសេនាតិ កុសលវេទនាវសេន សុខវេទនាវសេន សោមនស្សវេទនាវសេនាតិ បច្ចេកំ វេទនាសទ្ទោ យោជេតព្ពោ. តណ្ហាភិនន្ទនាយ សតិ ទិដ្ឋាភិនន្ទនា សិទ្ធា ឯវាតិ – ‘‘តណ្ហំ សមន្វានេតិ’’ឥច្ចេវ វុត្តំ. ហីនរូបាទិ…បេ… ន មញ្ញតិ អមនុញ្ញោបិ សមានោ សមនុញ្ញភាវស្សេវ វសេន មញ្ញនាយ បវត្តនតោ. នានុបវត្តយតិ វិក្ខម្ភនវសេន នន្ទិយា ទូរីកតត្តា.

២៧៤. ឧឡារសុន្ទរភាវមុខេនេវ អនាគតេសុបិ រូបាទីសុ តណ្ហាទិដ្ឋិកប្បនា បវត្តតីតិ អាហ – ‘‘ឯវំរូបោ…បេ… វេទិតព្ពា’’តិ.

២៧៥. វត្តព្ពំ សិយាតិ យថា នន្ទិយា អសមន្វានយនជោតនំ ព្យតិរេកមុខេន បតិដ្ឋបេតុំ, ‘‘អតីតំ ន ន្វាគមេយ្យា’’តិ ឧទ្ទេសស្ស, ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អតីតំ អន្វាគមេតី’’តិអាទិនា (ម. និ. ៣.២៧៣) វិភង្គោ វុត្តោ, ឯវំ ‘‘បច្ចុប្បន្នញ្ច យោ ធម្ម’’ន្តិអាទិកស្ស ឧទ្ទេសស្ស ព្យតិរេកមុខេន វិភង្គេ វុច្ចមានេ វិបស្សនាបដិក្ខេបវសេន, ‘‘កថញ្ច…បេ… វត្តព្ពំ សិយា’’តិ វុត្តំ. តយិទំ បរមគម្ភីរំ សត្ថុទេសនានយំ អនុបធារេត្វា ចោទិតំ, យស្មា ‘‘បច្ចុប្បន្នញ្ច យោ ធម្ម’’ន្តិអាទិកស្ស ឧទ្ទេសស្ស ព្យតិរេកមុខេនេវ វិបស្សនាបដិក្ខេបវសេន, ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បច្ចុប្បន្នេសូ’’តិ វិភង្គទេសនា សម្បវត្តតិ. តេនាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. តត្ថ តស្សា ឯវាតិ វិបស្សនាយ ឯវ. អភាវំ ទស្សេតុំ សំហីរតីតិ មាតិកំ ឧទ្ធរិត្វាតិ កថេតុកម្យតាយ មាតិកាវសេន បទុទ្ធារំ កត្វា, ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, អសុតវា សុតវា’’តិ ច អាទិនា វិត្ថារោ វុត្តោ. វិបស្សនាយ អភាវតោតិ វិបស្សនាយ អភាវិតតាយ អវិក្ខម្ភិតតាយ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ សបត្តេហិ វិយ តត្ថ តត្ថ ឋបនាយ អាកឌ្ឍីយតិ, តត្ថ តត្ថ វិសយេ តតោ ឯវ អបាយសមុទ្ទំ សំសារសមុទ្ទំ អានីយតិ. សុក្កបក្ខោ វុត្តវិបរិយាយេន វេទិតព្ពោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ភទ្ទេករត្តសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.