៣. អច្ឆរិយព្ភុតសុត្តវណ្ណនា

១៩៧. វិភត្តិបតិរូបកា ច និបាតា ហោន្តីតិ យថារហំ តំតំវិភត្តិអត្ថទីបកា, ឥធ បច្ចត្តវចនោ យត្រសទ្ទោ, ហិសទ្ទោ ហេតុអត្ថោ, នាមសទ្ទោ អច្ឆរិយត្ថោ, បទត្តយស្ស បន អច្ឆរិយត្ថនិទ្ទិដ្ឋតាយ ‘‘អច្ឆរិយត្ថេ និបាតោ’’តិ វុត្តំ. ឯកំសតោ បនេតំ បទត្តយំ. តថា ហិ វក្ខតិ, ‘‘យត្រាតិ និបាតវសេន អនាគតវចន’’ន្តិ. បបញ្ចសទ្ទោ ហេដ្ឋា វុត្តោ. ឆិន្នវដុមេតិ ឥមិនា សព្ពកិលេសវដ្ដស្ស អកុសលកម្មវដ្ដស្ស ច ឆិន្នត្តា វិបាកវដ្ដស្ស ច ឧបរិ វក្ខមានត្តា អាហ – ‘‘វដុមន្តិ កុសលាកុសលកម្មវដ្ដំ វុច្ចតី’’តិ. និបាតវសេន យត្រសទ្ទយោគេន. អនាគតវចនន្តិ ឥទំ អនាគតវចនសទិសត្តា វុត្តំ. អនាគតត្ថវាចី ហិ អនាគតវចនំ, អត្ថោ ចេត្ថ អតីតោតិ. អនុស្សរីតិ ឥទំ អនុស្សរិតភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘ន អនុស្សរិស្សតី’’តិ សទ្ទបយោគស្ស អតីតវិសយត្តា. យទា បន តេហិ ភិក្ខូហិ យា កថា បវត្តិតា, តតោ បច្ឆាបិ ភគវតោ តេសំ ពុទ្ធានំ អនុស្សរណំ ហោតិយេវ.

ខត្តិយជច្ចាតិអាទិកាលតោ បដ្ឋាយ អសម្ភិន្នាយ ខត្តិយជាតិយា ឧទិតោទិតាយ. ព្រហ្មជច្ចាតិ ព្រាហ្មណជច្ចា. ឯវំគោត្តេបិ ឯសេវ នយោ. លោកិយលោកុត្តរសីលេនាតិ បារមិតាសម្ភូតេន ពុទ្ធាវេណិកត្តា អនញ្ញសាធារណេន លោកិយេន លោកុត្តរេន ច សីលេន. ឯវំសីលាតិ អនវសេសសីលានំ វិសុំ បច្ចវេក្ខណករណេន ឯវំសីលាតិ អនុស្សរិស្សតិ. ឯស នយោ សេសេសុ. យថា វិជ្ជាភាគិយា វិជ្ជាសម្បយុត្តធម្មា, ឯវំ សមាធិបក្ខា សមាធិសម្បយុត្តធម្មាបិ សតិវីរិយាទយោតិ អាហ – ‘‘ហេដ្ឋា សមាធិបក្ខានំ ធម្មានំ គហិតត្តា វិហារោ គហិតោវា’’តិ. តស្មា សមាធិបក្ខធម្មវិនិមុត្តោ ឯវ ឥធ វិហារោ អធិប្បេតោតិ វុត្តំ ‘‘ឥទំ ហី’’តិអាទិ.

យថា វា អដ្ឋសមាបត្តិវិបស្សនាមគ្គផលសង្គហិតា លោកិយលោកុត្តរា សមាធិបញ្ញា ‘‘ឯវំធម្មា ឯវំបញ្ញា’’តិ បទេហិ ហេដ្ឋា គហិតាបិ យថាសកំ បដិបក្ខតោ មុច្ចនស្ស បវត្តិវិសេសំ ឧបាទាយ ‘‘ឯវំវិមុត្តា’’តិ ឯត្ថ បុន គហិតា, តថា ‘‘ឯវំធម្មា’’តិ ឯត្ថ គហិតាបិ សមាធិបក្ខធម្មា ទិព្ពព្រហ្មអានេញ្ជអរិយវិហារសង្ខាតំ អត្តនោ បវត្តិវិសេសំ ឧបាទាយ, ‘‘ឯវំវិហារី’’តិ ឯត្ថ បុន គហិតាតិ វុច្ចមានេ ន កោចិ វិរោធោ. ផលធម្មានំ បវត្តិកាលេបិ កិលេសានំ បដិប្បស្សទ្ធិ ន តំអានុភាវជាតា, អថ ខោ អរិយមគ្គេន កិលេសានំ សមុច្ឆិន្នត្តាតិ អាហ – ‘‘មគ្គានុភាវេន កិលេសានំ បដិបស្សទ្ធន្តេ ឧប្បន្នត្តា’’តិ. យោ យំ បជហតិ, សោ បហាយកោ បហាតព្ពតោ វិមុត្តោតិ វុច្ចតិ វិសំសដ្ឋភាវតោតិ បហានវិភាគេន វុច្ចមានេ អបហាយកស្ស និព្ពានស្ស កថំ វិមុត្តតា? វិសំសដ្ឋាភាវតោ ឯវ. តញ្ហិ បកតិយាវ សព្ពសោ កិលេសេហិ វិសំសដ្ឋំ វិនិស្សដំ សុវិទូរវិទូរេ ឋិតំ, តស្មាស្ស តតោ និស្សដត្តា និស្សរណវិមុត្តិ និស្សរណបហានន្តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘និព្ពាន’’ន្តិអាទិ.

១៩៩. ឥមេ តថាគតស្ស អច្ឆរិយអព្ភុតធម្មា, ន សាវកវិសយា, មម បន ទេសនា តយា សុតា ឯវាតិ តេ ថេរស្សេវ ភារំ ករោន្តោ, ‘‘តំ ភិយ្យោសោមត្តាយ បដិភន្តូ’’តិ អាហ. សតោ សម្បជានោតិ ឯត្ថ កាលភេទវសេន លព្ភមានម្បិ សម្បជានភាវំ អនាមសិត្វា គតិវិភាគេន តំ ទស្សេតុំ, ‘‘ទ្វេ សម្បជញ្ញានី’’តិអាទិ វុត្តំ – អដ្ឋ វរេ គណ្ហន្តោតិ ឯត្ថ កថំ វរំ ទេវតា ទេតិ, បរស្ស ទីយមានញ្ច តំ កថំ បរស្ស សមិជ្ឈតីតិ? កម្មពលេនេវ. យទិ ហិ តំ កម្មំ កតោកាសំ យស្ស តទបទេសេន ផលំ វិបច្ចតិ, ឯវំ ទេវតាយ តស្ស វរំ ទិន្នំ, ឥតរេន ច លទ្ធន្តិ វោហារោ ហោតីតិ. អបិច បរស្ស បត្ថិតវរានិ នាម វិបច្ចមានស្ស កម្មស្ស បច្ចយភូតោ បយោគវិសេសោតិ ទដ្ឋព្ពំ. តានិ វិបច្ចនេ ឯកន្តិកានិបិ អប្បេសក្ខា ទេវតា – ‘‘អយមស្ស បត្ថនា សមិជ្ឈិស្សតិ, នោ’’តិ ន ជានន្តិ, សក្កោ បន បញ្ញវា តានិ ឯកច្ចំ ជានាតិយេវ. តេន វុត្តំ – ‘‘សក្កេន បសីទិត្វា ទិន្នេ អដ្ឋ វរេ គណ្ហន្តោ’’តិអាទិ.

បឋមជវនវារេតិ ឧប្បន្នស្ស សព្ពបឋមជវនវារេ. សោ ហិ បដិសន្ធិយា អាសន្នភាវតោ អវិសទោ ហោតិ, ទេវភាវេ និកន្តិវសេន ឧប្បជ្ជនតោ ន ជានាតិ. អញ្ញាហិ ទេវតាហិ អសាធារណជាននំ ហោតិ ទុតិយជវនវារតោ បដ្ឋាយ បវត្តនតោ.

អញ្ញេបិ ទេវាតិអាទិនា ពោធិសត្តស្ស តត្ថ សម្បជញ្ញេនេវ ឋិតភាវំ ព្យតិរេកមុខេន វិភាវេតិ. អាហារូបច្ឆេទេន កាលង្ករោន្តីតិ ឥទំ ខិឌ្ឌាបទោសិកវសេន វុត្តំ. ឥតរេសម្បិ ទិព្ពភោគេហិ មុច្ឆិតតំ អជ្ឈាបន្នានំ តិដ្ឋន្តានំ សម្បជញ្ញាភាវោ ហោតិយេវ. កិំ តថារូបំ អារម្មណំ នត្ថីតិ យថារូបំ ឧឡារំ បណីតញ្ច អារម្មណំ បដិច្ច តេ ទេវា សំមុច្ឆិតា អាហារូបច្ឆេទម្បិ ករោន្តិ, កិំ តថារូបំ ឧឡារំ បណីតញ្ច អារម្មណំ ពោធិសត្តស្ស នត្ថីតិ ពោធិសត្តស្ស សម្បជញ្ញានុភាវំ វិភាវេតុំ ចោទនំ សមុដ្ឋាបេតិ? ពោធិសត្តោ ហិ យត្ថ យត្ថ និព្ពត្តតិ, តត្ថ តត្ថ អញ្ញេ សត្តេ ទសហិ វិសេសេហិ អធិគ្គណ្ហាតិ, បគេវ តត្ថ ទេវភូតោ, តថាបិ ‘‘សតោ សម្បជានោ’’តិ អយមេត្ថ អច្ឆរិយធម្មោ វុត្តោ.

២០០. សម្បត្តិភវេ ទីឃាយុកតា នាម បញ្ញាពលេន ហោតិ, ពោធិសត្តោ ច មហាបញ្ញោ, តស្មា តត្ថ តត្ថ ភវេ តេន ទីឃាយុកេន ភវិតព្ពន្តិ អធិប្បាយេន, ‘‘សេសត្តភាវេសុ កិំ យាវតាយុកំ ន តិដ្ឋតី’’តិ ចោទេតិ. ឥតរោ ‘‘អាម ន តិដ្ឋតី’’តិ បដិជានិត្វា, ‘‘អញ្ញទា ហី’’តិអាទិនា តត្ថ ការណមាហ. ‘‘ឥធ ន ភវិស្សាមី’’តិ អធិមុច្ចនវសេន កាលកិរិយា អធិមុត្តិកាលកិរិយា. បារមិធម្មានញ្ហិ ឧក្កំសប្បត្តិយា តស្មិំ តស្មិំ អត្តភាវេ អភិញ្ញាសមាបត្តីហិ សន្តានស្ស វិសេសិតត្តា អត្តសិនេហស្ស តនុភាវេន សត្តេសុ ច មហាករុណាយ ឧឡារភាវេន អធិដ្ឋានស្ស តិក្ខវិសទភាវាបត្តិយា ពោធិសត្តានំ អធិប្បាយា សមិជ្ឈន្តិ, ចិត្តេ វិយ កម្មេសុ ច តេសំ វសិភាវោ, តស្មា យត្ថុបបន្នានំ បារមិយោ សម្មទេវ បរិព្រូហេន្តិ, វុត្តនយេន កាលំ កត្វា តត្ថ ឧបបជ្ជន្តិ. តថា ហិ អយំ មហាសត្តោ ឥមស្មិំយេវ កប្បេ នានាជាតីសុ អបរិហីនជ្ឈានោ កាលំ កត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ អប្បកមេវ កាលំ តត្ថ ឋត្វា តតោ ចវិត្វា ឥធ និព្ពត្តោ. តេនាហ – ‘‘អយំ កាលកិរិយា អញ្ញេសំ ន ហោតី’’តិ. សព្ពបារមីនំ បូរិតត្តាតិ ឥមិនា បយោជនាភាវតោ តត្ថ ឋត្វា អធិមុត្តិកាលកិរិយា នាម ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. អបិច ចរិមភវេ ចតុមហានិធិសមុដ្ឋានបុព្ពិកាយ ទិព្ពសម្បត្តិសទិសាយ មហាសម្បត្តិយា និព្ពត្តិ វិយ ពុទ្ធភូតស្ស អសទិសទានាទិវសេន អនញ្ញសាធារណលាភុប្បត្តិ វិយ ច ឥតោ បរំ មហាបុរិសស្ស ទិព្ពសម្បត្តិអនុភវនំ នាម នត្ថីតិ យាវតាយុកដ្ឋានំ ឧស្សាហជាតស្ស បុញ្ញសម្ភារស្ស វសេនាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អយញ្ហេត្ថ ធម្មតា.

មនុស្សគណនាវសេន, ន ទេវគណនាវសេន. បុព្ពនិមិត្តានីតិ ចុតិយា បុព្ពនិមិត្តានិ. អមិលាយិត្វាតិ ឯត្ថ អមិលាតគ្គហណេនេវ តាសំ មាលានំ វណ្ណសម្បទាបិ គន្ធសម្បទាបិ សោភាសម្បទាបិ ទស្សិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ពាហិរព្ភន្តរានំ រជោជល្លានំ លេសស្សបិ អភាវតោ ទេវានំ សរីរគតានិ វត្ថានិ សព្ពកាលំ បរិសុទ្ធបភស្សរានេវ ហុត្វា តិដ្ឋន្តីតិ អាហ ‘‘វត្ថេសុបិ ឯសេវ នយោ’’តិ. នេវ សីតំ ន ឧណ្ហន្តិ យស្ស សីតស្ស បតីការវសេន អធិកំ សេវិយមានំ ឧណ្ហំ, សយមេវ វា ខរតរំ ហុត្វា អធិភវន្តំ សរីរេ សេទំ ឧប្បាទេយ្យ, តាទិសំ នេវ សីតំ ន ឧណ្ហំ ហោតិ. តស្មិំ កាលេតិ យថាវុត្តេ មរណាសន្នកាលេ. ពិន្ទុពិន្ទុវសេនាតិ មុត្តគុឡិកា វិយ ពិន្ទុ ពិន្ទុ ហុត្វា សេទា មុច្ចន្តិ. ទន្តានំ ខណ្ឌិតភាវោ ខណ្ឌិច្ចំ. កេសានំ បលិតភាវោ បាលិច្ចំ. អាទិ-សទ្ទេន វលិត្តចតំ សង្គណ្ហាតិ. កិលន្តរូបោ អត្តភាវោ ហោតិ, ន បន ខណ្ឌិច្ចបាលិច្ចាទីហីតិ អធិប្បាយោ. ឧក្កណ្ឋិតាតិ អនភិរតិ, សា នត្ថិ ឧបរូបរិ ឧឡារុឡារានមេវ ភោគានំ វិសេសតោ រុចិជនកានំ ឧបតិដ្ឋនតោ.

បណ្ឌិតា ឯវាតិ ពុទ្ធិសម្បន្នា ឯវ ទេវតា. យថា ទេវតា ‘‘សម្បតិ ជាតា កីទិសេន បុញ្ញកម្មេន ឥធ និព្ពត្តា’’តិ ចិន្តេត្វា, ‘‘ឥមិនា នាម បុញ្ញកម្មេន ឥធ និព្ពត្តា’’តិ ជានន្តិ, ឯវំ អតីតភវេ អត្តនា កតំ ឯកច្ចំ អញ្ញម្បិ បុញ្ញំ ជានន្តិយេវ មហាបុញ្ញាតិ អាហ – ‘‘យេ មហាបុញ្ញា’’តិអាទិ.

ន បញ្ញាយន្តិ ចិរតរកាលត្តា បរមាយុនោ. អនិយ្យានិកន្តិ ន និយ្យានាវហំ សត្តានំ អភាជនភាវតោ. សត្តា ន បរមាយុនោ ហោន្តិ នាម បាបុស្សន្នតាយាតិ អាហ – ‘‘តទា ហិ សត្តា ឧស្សន្នកិលេសា ហោន្តី’’តិ. ឯត្ថាហ – ‘‘កស្មា សម្ពុទ្ធា មនុស្សលោកេ ឯវ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន ទេវព្រហ្មលោកេសូ’’តិ. ទេវលោកេ តាវ នុប្បជ្ជន្តិ ព្រហ្មចរិយវាសស្ស អនោកាសភាវតោ តថា អនច្ឆរិយភាវតោ. អច្ឆរិយធម្មា ហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ, តេសំ សា អច្ឆរិយធម្មតា ទេវត្តភាវេ ឋិតានំ ន បាកដា ហោតិ យថា មនុស្សភូតានំ. ទេវភូតេ ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេ ទិស្សមានំ ពុទ្ធានុភាវំ ទេវានុភាវតោវ លោកោ ទហតិ, ន ពុទ្ធានុភាវតោ, តថា សតិ សម្មាសម្ពុទ្ធេ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ ឥស្សរកុត្តគ្គាហំ ន វិស្សជ្ជេតិ, ទេវត្តភាវស្ស ច ចិរកាលបវត្តនតោ ឯកច្ចសស្សតវាទតោ ន បរិមុច្ចតិ. ‘‘ព្រហ្មលោកេ នុប្បជ្ជន្តី’’តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. សត្តានំ តាទិសគាហវិមោចនត្ថញ្ហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ មនុស្សសុគតិយំយេវ ឧប្បជ្ជន្តិ; ន ទេវសុគតិយំ, មនុស្សសុគតិយំ ឧប្បជ្ជន្តាបិ ឱបបាតិកា ន ហោន្តិ, សតិ ច ឱបបាតិកូបបត្តិយំ វុត្តទោសានតិវត្តនតោ. ធម្មវេនេយ្យានំ អត្ថាយ ធម្មតន្តិយា ឋបនស្ស វិយ ធាតុវេនេយ្យានំ អត្ថាយ ធាតូនំ ឋបនស្ស ឥច្ឆិតព្ពត្តា ច. ន ហិ ឱបបាតិកានំ បរិនិព្ពានតោ ឧទ្ធំ សរីរធាតុយោ តិដ្ឋន្តិ, តស្មា ន ឱបបាតិកា ហោន្តិ, ចរិមភវេ ច មហាពោធិសត្តា, មនុស្សភាវស្ស បាកដករណាយ ទារបរិគ្គហម្បិ ករោន្តា យាវ បុត្តមុខទស្សនា អគារមជ្ឈេ តិដ្ឋន្តិ. បរិបាកគតសីលនេក្ខម្មបញ្ញាទិបារមិកាបិ ន អភិនិក្ខមន្តិ, កិំ វា ឯតាយ ការណចិន្តាយ? សព្ពពុទ្ធេហិ អាចិណ្ណសមាចិណ្ណា, យទិទំ មនុស្សភូតានំយេវ អភិសម្ពុជ្ឈនា, ន ទេវភូតានន្តិ អយមេត្ថ ធម្មតា. តថា ហិ តទត្ថោ មហាភិនីហារោបិ មនុស្សភូតានំយេវ ឥជ្ឈតិ, ន ឥតរេសំ.

កស្មា បន សម្មាសម្ពុទ្ធា ជម្ពុទីបេយេវ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន សេសទីបេសូតិ? កេចិ តាវ អាហុ – ‘‘យស្មា បថវិយា នាភិភូតា ពុទ្ធានុភាវសហិតា អចលដ្ឋានភូតា ពោធិមណ្ឌភូមិ ជម្ពុទីបេយេវ ឧប្បជ្ជតិ, តស្មា ជម្ពុទីបេយេវ ឧប្បជ្ជន្តី’’តិ; ‘‘តថា ឥតរេសម្បិ អវិជហិតដ្ឋានានំ តត្ថេវ លព្ភមានតោ’’តិ. អយំ បនេត្ថ អម្ហាកំ ខន្តិ – យស្មា បុរិមពុទ្ធានំ មហាពោធិសត្តានំ បច្ចេកពុទ្ធានញ្ច និព្ពត្តិយា សាវកពោធិសត្តានំ សាវកពោធិយា អភិនីហារោ សាវកបារមីនំ សម្ភរណំ បរិបាចនញ្ច ពុទ្ធខេត្តភូតេ ឥមស្មិំ ចក្កវាឡេ ជម្ពុទីបេយេវ ឥជ្ឈតិ, ន អញ្ញត្ថ. វេនេយ្យានំ វិនយនត្ថោ ច ពុទ្ធុប្បាទោតិ អគ្គសាវកាទិវេនេយ្យវិសេសាបេក្ខាយ ឯកស្មិំ ជម្ពុទីបេយេវ ពុទ្ធា និព្ពត្តន្តិ, ន សេសទីបេសុ. អយញ្ច នយោ សព្ពពុទ្ធានំ អាចិណ្ណសមាចិណ្ណោតិ តេសំ ឧត្តមបុរិសានំ តត្ថេវ ឧប្បត្តិ សម្បត្តិចក្កានំ វិយ អញ្ញមញ្ញុបនិស្សយតោ អបរាបរំ វត្តតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ – ‘‘តីសុ ទីបេសុ ពុទ្ធា ន និព្ពត្តន្តិ, ជម្ពុទីបេយេវ និព្ពត្តន្តីតិ ទីបំ បស្សតី’’តិ. ឥមិនា នយេន ទេសនិយមេបិ ការណំ វត្តព្ពំ.

ឥទានិ ច ខត្តិយកុលំ លោកសម្មតំ ព្រាហ្មណានម្បិ បូជនីយភាវតោ. រាជា មេ បិតា ភវិស្សតីតិ កុលំ បស្សិ បិតុវសេន កុលស្ស និទ្ទិសិតព្ពតោ. ទសន្នំ មាសានំ ឧបរិ សត្ត ទិវសានីតិ បស្សិ តេន អត្តនោ អន្តរាយាភាវំ អញ្ញាសិ, តស្សា ច តុសិតភវេ ទិព្ពសម្បត្តិបច្ចនុភវនំ.

តា ទេវតាតិ ទសសហស្សិចក្កវាឡទេវតា. កថំ បន តា ពោធិសត្តស្ស បូរិតបារមិភាវំ ភាវិនញ្ច សម្ពុទ្ធភាវំ ជានន្តីតិ? មហេសក្ខានំ ទេវតានំ វសេន, យេភុយ្យេន ច តា ទេវតា អភិសមយភាគិនោ. តថា ហិ ភគវតោ ច ធម្មទានសំវិភាគេ អនេកវារំ ទសសហស្សចក្កវាឡវាសិទេវតាសន្និបាតោ អហោសិ.

ចវាមីតិ បជានាតិ ចុតិអាសន្នជវនេហិ ញាណសហិតេហិ ចុតិយា ឧបដ្ឋិតភាវស្ស បដិសំវិទិតត្តា. ចុតិចិត្តំ ន ជានាតិ ចុតិចិត្តក្ខណស្ស ឥត្តរភាវតោ. តថា ហិ តំ ចុតូបបាតញាណស្សបិ អវិសយោ ឯវ. បដិសន្ធិចិត្តេបិ ឯសេវ នយោ. អាវជ្ជនបរិយាយោតិ អាវជ្ជនក្កមោ. យស្មា ឯកវារំ អាវជ្ជិតមត្តេន អារម្មណំ និច្ឆិនិតុំ ន សក្កា, តស្មា តមេវារម្មណំ ទុតិយំ តតិយញ្ច អាវជ្ជិត្វា និច្ឆីយតិ, អាវជ្ជនសីសេន ចេត្ថ ជវនវារោ គហិតោ. តេនាហ – ‘‘ទុតិយតតិយចិត្តវារេយេវ ជានិស្សតី’’តិ. ចុតិយា បុរេតរំ កតិបយចិត្តវារតោ បដ្ឋាយ មរណំ មេ អាសន្នន្តិ ជាននតោ, ‘‘ចុតិក្ខណេបិ ចវាមីតិ បជានាតី’’តិ វុត្តំ. បដិសន្ធិយា បន អបុព្ពភាវតោ បដិសន្ធិចិត្តំ ន ជានាតិ. និកន្តិយា ឧប្បត្តិតោ បរតោ អសុកស្មិំ ឋានេ មយា បដិសន្ធិ គហិតាតិ បជានាតិ, ទុតិយជវនតោ បដ្ឋាយ ជានាតីតិ វុត្តោវាយមត្ថោ. តស្មិំ កាលេតិ បដិសន្ធិគ្គហណកាលេ. ទសសហស្សី កម្បតីតិ ឯត្ថ កម្បនការណំ ហេដ្ឋា វុត្តមេវ. មហាការុណិកា ពុទ្ធា ភគវន្តោ សត្តានំ ហិតសុខវិធានតប្បរតាយ ពហុលំ សោមនស្សិកាវ ហោន្តីតិ តេសំ បឋមមហាវិបាកចិត្តេន បដិសន្ធិគ្គហណំ អដ្ឋកថាយំ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.១៧; ធ. ស. ៤៩៨; ម. និ. អដ្ឋ. ៣.១៩៩) វុត្តំ. មហាសីវត្ថេរោ បន យទិបិ មហាការុណិកា ពុទ្ធា ភគវន្តោ សត្តានំ ហិតសុខវិធានតប្បរា, វិវេកជ្ឈាសយា បន វិសង្ខារនិន្នា សព្ពសង្ខារេសុ អជ្ឈុបេក្ខណពហុលាតិ បញ្ចមេន មហាវិបាកចិត្តេន បដិសន្ធិគ្គហណមាហ.

បុរេ បុណ្ណមាយ សត្តមទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ បុណ្ណមាយ បុរេ សត្តមទិវសតោ បដ្ឋាយ, សុក្កបក្ខេ នវមិតោ បដ្ឋាយាតិ អត្ថោ. សត្តមេ ទិវសេតិ អាសាឡ្ហីបុណ្ណមាយ. ឥទំ សុបិនន្តិ ឥទានិ វុច្ចមានាការំ សុបិនំ. នេសំ ទេវិយោតិ មហារាជូនំ ទេវិយោ.

សោ ច ខោ បុរិសគព្ភោ, ន ឥត្ថិគព្ភោ, បុត្តោ តេ ភវិស្សតីតិ ឯត្តកមេវ តេ ព្រាហ្មណា អត្តនោ សុបិនសត្ថនយេន កថេសុំ. សចេ អគារំ អជ្ឈាវសិស្សតីតិអាទិ បន ទេវតាវិគ្គហេន ភាវិនមត្ថំ យាថាវតោ បវេទេសុំ.

គព្ភាវក្កន្តិយោតិ ឯត្ថ គព្ភោ វុច្ចតិ មាតុកុច្ឆិ, តត្ថ ឧប្បត្តិ អវក្កន្តិ, តាវ គព្ភាវក្កន្តិ, យាវ ន និក្ខមតិ. ឋិតកាវ និក្ខមន្តិ ធម្មាសនតោ ឱតរន្តោ ធម្មកថិកោ វិយ.

២០១. វត្តមានសមីបេ វត្តមានេ វិយ វោហរីយតីតិ ឱក្កមតីតិ វុត្តន្តិ អាហ – ‘‘ឱក្កន្តោ ហោតីតិ អត្ថោ’’តិ. ឯវំ ហោតីតិ ឯវំ វុត្តប្បការេនស្ស សម្បជាននា ហោតិ. ន ឱក្កមមានេ បដិសន្ធិក្ខណស្ស ទុវិញ្ញេយ្យត្តា. តថា ច វុត្តំ – ‘‘បដិសន្ធិចិត្តំ ន ជានាតី’’តិ. ទសសហស្សចក្កវាឡបត្ថរណេន វា អប្បមាណោ. អតិវិយ សមុជ្ជលភាវេន ឧឡារោ. ទេវានុភាវន្តិ ទេវានំ បភានុភាវំ. ទេវានញ្ហិ បភំសោ ឱភាសោ អធិភវតិ, ន តេសំ អាធិបច្ចំ. តេនាហ ‘‘ទេវាន’’ន្តិអាទិ.

រុក្ខគច្ឆាទិនា កេនចិ ន ហញ្ញតីតិ អឃា, អពាធា. តេនាហ ‘‘និច្ចវិវដា’’តិ. អសំវុតាតិ ហេដ្ឋា ឧបរិ ច កេន ចិ ន បិហិតា. តេនាហ ‘‘ហេដ្ឋាបិ អប្បតិដ្ឋា’’តិ. តត្ថ បិ-សទ្ទេន យថា ហេដ្ឋា ឧទកស្ស បិធាយិកា បថវី នត្ថីតិ អសំវុតា លោកន្តរិកា, ឯវំ ឧបរិបិ ចក្កវាឡេសុ វិយ ទេវវិមានានំ អភាវតោ អសំវុតា អប្បតិដ្ឋាតិ ទស្សេតិ. អន្ធការោ ឯត្ថ អត្ថីតិ អន្ធការា. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន ជាយតិ អាលោកស្សាភាវតោ, ន ចក្ខុនោ. តថា ហិ ‘‘តេន ឱភាសេន អញ្ញមញ្ញំ សញ្ជានន្តី’’តិ វុត្តំ. ជម្ពុទីបេ ឋិតមជ្ឈន្ហិកវេលាយំ បុព្ពវិទេហវាសីនំ អត្ថង្គមនវសេន ឧបឌ្ឍំ សូរិយមណ្ឌលំ បញ្ញាយតិ, អបរគោយានវាសីនំ ឧគ្គមនវសេន, ឯវំ សេសទីបេសុបីតិ អាហ – ‘‘ឯកប្បហារេនេវ តីសុ ទីបេសុ បញ្ញាយន្តី’’តិ. ឥតោ អញ្ញថា បន ទ្វីសុ ឯវ ទីបេសុ ឯកប្បហារេនេវ បញ្ញាយតីតិ. ឯកេកាយ ទិសាយ នវ នវ យោជនសតសហស្សានិ អន្ធការវិធមនម្បិ ឥមិនា នយេន ទដ្ឋព្ពំ. បភាយ នប្បហោន្តីតិ អត្តនោ បភាយ ឱភាសិតុំ ន អភិសម្ភុណន្តិ. យុគន្ធរបព្ពតមត្ថកប្បមាណេ អាកាសេ វិចរណតោ, ‘‘ចក្កវាឡបព្ពតស្ស វេមជ្ឈេន ចរន្តី’’តិ វុត្តំ.

វាវដាតិ ខាទនត្ថំ គណ្ហិតុំ ឧបក្កមន្តា. វិបរិវត្តិត្វាតិ វិវដ្ដិត្វា. ឆិជ្ជិត្វាតិ មុច្ឆាបត្តិយា ឋិតដ្ឋានតោ មុច្ចិត្វា, អង្គបច្ចង្គច្ឆេទនវសេន វា ឆិជ្ជិត្វា. អច្ចន្តខារេតិ អាតបសន្តាបាភាវេន អតិសីតភាវំ សន្ធាយ អច្ចន្តខារតា វុត្តា សិយា. ន ហិ តំ កប្បសណ្ឋានឧទកំ សម្បត្តិករមហាមេឃវុដ្ឋំ បថវីសន្ធារកំ កប្បវិនាសកឧទកំ វិយ ខារំ ភវិតុមរហតិ. តថា ហិ សតិ បថវីបិ វិលីយេយ្យ. តេសំ វា បាបកម្មពលេន បេតានំ បកតិឧទកស្ស បុព្ពខេឡភាវាបត្តិ វិយ តស្ស ឧទកស្ស តទា ខារភាវាបត្តិ ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘អច្ចន្តខារេ ឧទកេ’’តិ. សមន្តតោតិ សព្ពភាគតោ ឆប្បការម្បិ.

២០២. ចតុន្នំ មហារាជូនំ វសេនាតិ វេស្សវណាទិចតុមហារាជភាវសាមញ្ញេន.

២០៣. សភាវេនេវាតិ បរស្ស សន្តិកេ គហណេន វិនា អត្តនោ សភាវេនេវ សយមេវ អធិដ្ឋហិត្វា សីលសម្បន្នា.

មនុស្សេសូតិ ឥទំ បកតិចារិត្តវសេន វុត្តំ – ‘‘មនុស្សិត្ថិយា នាម មនុស្សបុរិសេសុ បុរិសាធិប្បាយចិត្តំ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ, ពោធិសត្តមាតុ បន ទេវេសូបិ តាទិសំ ចិត្តំ នុប្បជ្ជតេវ. យថា ពោធិសត្តស្ស អានុភាវេន ពោធិសត្តស្ស មាតុ បុរិសាធិប្បាយចិត្តំ នុប្បជ្ជតិ, ឯវំ តស្ស អានុភាវេនេវ សា កេនចិ បុរិសេន អនតិក្កមនីយាតិ អាហ – ‘‘បាទា ន វហន្តិ, ទិព្ពសង្ខលិកា វិយ ពជ្ឈន្តី’’តិ.

បុព្ពេ ‘‘កាមគុណូបសំហិតំ ចិត្តំ នុប្បជ្ជតី’’តិ វុត្តំ, បុន ‘‘បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតា សមង្គីភូតា បរិចារេតី’’តិ វុត្តំ, កថមិទំ អញ្ញមញ្ញំ ន វិរុជ្ឈតីតិ អាហ ‘‘បុព្ពេ’’តិអាទិ. វត្ថុបដិក្ខេបោតិ អព្រហ្មចរិយវត្ថុបដិសេធោ. តេនាហ ‘‘បុរិសាធិប្បាយវសេនា’’តិ. អារម្មណបដិលាភោតិ រូបាទិបញ្ចកាមគុណារម្មណស្សេវ បដិលាភោ.

២០៤. កិលមថោតិ ខេទោ. កាយស្ស ហិ គរុភាវកឋិនភាវាទយោបិ តស្សា តទា ន ហោន្តិ ឯវ. ‘‘តិរោកុច្ឆិគតំ បស្សតី’’តិ វុត្តំ, កទា បដ្ឋាយ បស្សតីតិ អាហ – ‘‘កលលាទិកាលំ អតិក្កមិត្វា’’តិអាទិ. ទស្សនេ បយោជនំ សយមេវ វទតិ, តស្ស អភាវតោ កលលាទិកាលេ ន បស្សតិ. បុត្តេនាតិ ទហរេន មន្ទេន ឧត្តានសេយ្យកេន. យំ តំ មាតូតិអាទិ បកតិចារិត្តវសេន វុត្តំ. ចក្កវត្តិគព្ភតោបិ ហិ សវិសេសំ ពោធិសត្តគព្ភោ បរិហារំ លភតិ បុញ្ញសម្ភារស្ស សាតិសយត្តា, តស្មា ពោធិសត្តមាតា អតិវិយ សប្បាយាហារាចារា ច ហុត្វា សក្កច្ចំ បរិហរតិ. បុរត្ថាភិមុខោតិ មាតុ បុរត្ថាភិមុខោ. ឥទានិ តិរោកុច្ឆិគតស្ស ទិស្សមានតាយ អព្ភន្តរំ ពាហិរញ្ច ការណំ ទស្សេតុំ, ‘‘បុព្ពេ កតកម្ម’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អស្សាតិ ទេវិយា. វត្ថុន្តិ កុច្ឆិំ. ផលិកអព្ភបដលាទិនោ វិយ ពោធិសត្តមាតុកុច្ឆិតចស្ស បដលភាវេន អាលោកស្ស វិពន្ធាភាវតោ យថា ពោធិសត្តមាតា កុច្ឆិគតំ ពោធិសត្តំ បស្សតិ, កិមេវំ ពោធិសត្តោបិ មាតរំ អញ្ញញ្ច បុរតោ រូបគតំ បស្សតិ, នោតិ អាហ, ‘‘ពោធិសត្តោ បនា’’តិអាទិ. កស្មា បន សតិ ចក្ខុម្ហិ អាលោកេ ច ន បស្សតីតិ អាហ – ‘‘ន ហិ អន្តោកុច្ឆិយំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ. អស្សាសបស្សាសា វិយ ហិ តត្ថ ចក្ខុវិញ្ញាណម្បិ ន ឧប្បជ្ជតិ តជ្ជាសមន្នាហារស្សាភាវតោ.

២០៥. យថា អញ្ញា ឥត្ថិយោ វិជាតបច្ចយា តាទិសេន រោគេន អភិភូតាបិ ហុត្វា មរន្តិ, ពោធិសត្តមាតុ បន ពោធិសត្តេ កុច្ឆិគតេ ន កោចិ រោគោ ឧប្បជ្ជតិ; កេវលំ អាយុបរិក្ខយេនេវ កាលំ ករោតិ, ស្វាយមត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ. ពោធិសត្តេន វសិតដ្ឋានំ ហីតិអាទិនា តត្ថ ការណមាហ. អបនេត្វាតិ អគ្គមហេសិដ្ឋានតោ នីហរិត្វា. អនុរក្ខិតុំ ន សក្កោតីតិ សម្មា គព្ភបរិហារំ នានុយុញ្ជតិ, តេន គព្ភោ ពហ្វាពាធោ ហោតិ. វត្ថុវិសទំ ហោតីតិ គព្ភាសយោ បរិសុទ្ធោ ហោតិ. មាតុ មជ្ឈិមវយស្ស តតិយកោដ្ឋាសេ ពោធិសត្តស្ស គព្ភោក្កមនម្បិ តស្សា អាយុបរិមាណវិលោកនេនេវ សង្គហិតំ វយោវសេន ឧប្បជ្ជនកវិការស្ស បរិវជ្ជនតោ, ឥត្ថិសភាវេន ឧប្បជ្ជនកវិការោ បន ពោធិសត្តស្ស អានុភាវេនេវ វូបសម្មតិ.

សត្តមាសជាតោតិ បដិសន្ធិគ្គហណតោ សត្តមេ មាសេ ជាតោ. សោ សីតុណ្ហក្ខមោ ន ហោតិ អតិវិយ សុខុមាលតាយ. អដ្ឋមាសជាតោ កាមំ សត្តមាសជាតតោ ពុទ្ធិអវយវោ, ឯកច្ចេ បន ចម្មបទេសា ពុទ្ធិំ បាបុណន្តា ឃដ្ដនំ ន សហន្តិ, តេន សោ ន ជីវតិ. សត្តមាសជាតស្ស បន ន តាវ តេ ជាតាតិ វទន្តិ.

ឋិតាវ ហុត្វាតិ និទ្ទុក្ខតាយ ឋិតា ឯវ ហុត្វា. ទុក្ខស្ស ហិ ពលវភាវតោ តំ ទុក្ខំ អសហមានា អញ្ញា ឥត្ថិយោ និសិន្នា វា និបន្នា វា វិជាយន្តិ. ឧបវិជញ្ញាតិ ឧបគតវិជាយនកាលា. សកលនគរវាសិនោតិ កបិលវត្ថុំ បរិវារេត្វា ឋិតេសុ ទេវទហាទីសុ ឆសុ នគរេសុ វសន្តា.

ទេវា នំ បឋមំ បដិគ្គណ្ហន្តីតិ លោកនាថំ មហាបុរិសំ មយមេវ បឋមំ បដិគ្គណ្ហាមាតិ សញ្ជាតគារវពហុមានា អត្តនោ បីតិំ បវេទេន្តា ខីណាសវា សុទ្ធាវាសព្រហ្មានោ អាទិតោ បដិគ្គណ្ហន្តិ. សូតិវេសន្តិ សូតិជគ្គនធាតិវេសំ. ឯកេតិ ឧត្តរវិហារវាសិនោ. មច្ឆក្ខិសទិសំ ឆវិវសេន.

២០៦. អជិនប្បវេណិយាតិ អជិនចម្មេហិ សិព្ពេត្វា កតបវេណិយា. មហាតេជោតិ មហានុភាវោ. មហាយសោតិ មហាបរិវារោ វិបុលកិត្តិឃោសោ ច.

ភគ្គវិភគ្គាតិ សម្ពាធដ្ឋានតោ និក្ខមនេន វិភាវិតត្តា ភគ្គា វិភគ្គា វិយ ច ហុត្វា. តេន នេសំ អវិសទភាវមេវ ទស្សេតិ. អលគ្គោ ហុត្វាតិ គព្ភាសយេ យោនិបទេសេ ច កត្ថចិ អលគ្គោ អសត្តោ ហុត្វា. ឧទកេនាតិ គព្ភាសយគតេន ឧទកេន អមក្ខិតោ និក្ខមតិ សម្មក្ខិតស្ស តាទិសស្ស ឧទកសេម្ហាទិកស្សេវ តត្ថ អភាវតោ. ពោធិសត្តស្ស ហិ បុញ្ញានុភាវេន បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ តំ ឋានំ វិសុទ្ធំ បរមសុគន្ធគន្ធកុដិ វិយ ចន្ទនគន្ធំ វាយន្តំ តិដ្ឋតិ. ឧទកវដ្ដិយោតិ ឧទកក្ខន្ធា.

២០៧. មុហុត្តជាតោតិ មុហុត្តេន ជាតោ ហុត្វា មុហុត្តមត្តោវ. អនុធារិយមានេតិ អនុកូលវសេន នីយមានេ. អាគតានេវាតិ តំ ឋានំ ឧបគតានិ ឯវ.

អនេកសាខន្តិ រតនមយានេកសតបតិដ្ឋានហីរកំ. សហស្សមណ្ឌលន្តិ តេសំ ឧបរិ បតិដ្ឋិតំ អនេកសហស្សមណ្ឌលហីរកំ. មរូតិ ទេវា.

ន ខោ បនេវំ ទដ្ឋព្ពន្តិ សត្តបទវីតិហារតោ បគេវ ទិសាវិលោកនស្ស កតត្តា. តេនាហ ‘‘មហាសត្តោ ហី’’តិអាទិ. ឯកង្គណានីតិ វិវដភាវេន វិហារង្គណបរិវេណង្គណានិ វិយ ឯកង្គណសទិសានិ អហេសុំ. សទិសោបិ នត្ថីតិ តុម្ហាកំ ឥទំ វិលោកនំ វិសិដ្ឋេ បស្សិតុំ ឥធ តុម្ហេហិ សទិសោបិ នត្ថិ, កុតោ ឧត្តរិតរោតិ អាហំសុ. សព្ពបឋមោតិ សព្ពប្បធានោ. បធានបរិយាយោ ហិ ឥធ បឋមសទ្ទោ. តេនាហ ‘‘ឥតរានី’’តិអាទិ. ឯត្ថ ច មហេសក្ខា តាវ ទេវា តថា វទន្តិ, ឥតរេ បន កថន្តិ? មហាសត្តស្ស អានុភាវទស្សនេនេវ. មហេសក្ខានញ្ហិ ទេវានំ មហាសត្តស្ស អានុភាវោ វិយ តេន សទិសានម្បិ អានុភាវោ បច្ចក្ខោ អហោសិ. ឥតរេ បន តេសំ វចនំ សុត្វា សទ្ទហន្តា អនុមិនន្តា តថា អាហំសុ.

ជាតមត្តស្សេវ ពោធិសត្តស្ស ឋានាទីនិ យេសំ វិសេសាធិគមានំ បុព្ពនិមិត្តភូតានីតិ តេ និទ្ធារេត្វា ទស្សេន្តោ, ‘‘ឯត្ថ ចា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ បតិដ្ឋានំ ចតុឥទ្ធិបាទបដិលាភស្ស បុព្ពនិមិត្តំ ឥទ្ធិបាទវសេន លោកុត្តរធម្មេសុ សុប្បតិដ្ឋិតភាវសមិជ្ឈនតោ. ឧត្តរាភិមុខភាវោ លោកស្ស ឧត្តរណវសេន គមនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. សត្តបទគមនំ សត្តពោជ្ឈង្គាទិគមនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ, វិសុទ្ធឆត្តធារណំ សុវិសុទ្ធវិមុត្តិឆត្តធារណស្ស បុព្ពនិមិត្តំ, បញ្ចរាជកកុធភណ្ឌានិ បញ្ចវិធវិមុត្តិគុណបរិវារតាយ បុព្ពនិមិត្តំ, អនាវដទិសានុវិលោកនំ អនាវដញាណតាយ បុព្ពនិមិត្តំ, ‘‘អគ្គោហមស្មី’’តិអាទិវចនំ អប្បដិវត្តិយធម្មចក្កបវត្តនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ; អយមន្តិមា ជាតីតិ អាយតិំ ជាតិយា អភាវកិត្តនា អនុបាទិ…បេ… បុព្ពនិមិត្តន្តិ វេទិតព្ពំ; តស្ស តស្ស អនាគតេ លទ្ធព្ពវិសេសស្ស តំ តំ និមិត្តំ អព្យភិចារីនិមិត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ន អាគតោតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ អញ្ញត្ថ ច វក្ខមានាយ អនុបុព្ពិយា អនាគតតំ សន្ធាយ វុត្តំ. អាហរិត្វាតិ តស្មិំ តស្មិំ សុត្តេ អដ្ឋកថាសុ ច អាគតនយេន អាហរិត្វា ទីបេតព្ពោ.

ទសសហស្សិលោកធាតុ កម្បីតិ បន ឥទំ សតិបិ ឥធ បាឡិយំ អាគតត្តេ វក្ខមានានមច្ឆរិយានំ មូលភូតំ ទស្សេតុំ វុត្តំ, ឯវំ អញ្ញម្បីទិសំ ទដ្ឋព្ពំ. តន្តិ ពទ្ធា វីណា, ចម្មពទ្ធា ភេរិយោតិ បញ្ចង្គិកតូរិយស្ស និទស្សនមត្តំ, ច-សទ្ទេន វា ឥតរេសម្បិ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. ភិជ្ជិំសូតិ បាទេសុ ពទ្ធដ្ឋានេសុយេវ ភិជ្ជិំសុ. វិគច្ឆិំសូតិ វូបសមិំសុ. សកតេជោភាសិតានីតិ អតិវិយ សមុជ្ជលាយ អត្តនោ បភាយ ឱភាសិតានិ អហេសុំ. ន បវត្តីតិ ន សន្ទី. វាតោ ន វាយីតិ ខរោ វាតោ ន វាយិ, មុទុសុខោ បន សត្តានំ សុខាវហោ វាយិ. បថវីគតា អហេសុំ ឧច្ចដ្ឋានេ ឋាតុំ អវិសហន្តា. ឧតុសម្បន្នោតិ អនុណ្ហាសីតតាសង្ខាតេន ឧតុនា សម្បន្នោ. វាមហត្ថំ ឧរេ ឋបេត្វា ទក្ខិណេន បុថុបាណិនា ហត្ថតាឡនេន សទ្ទករណំ អប្ផោដនំ. មុខេន ឧស្សេឡនំ សទ្ទមុញ្ចនំ សេឡនំ. ឯកទ្ធជមាលា អហោសីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ. តេន វិចិត្តបុប្ផសុគន្ធបុប្ផវស្សទេវា វស្សិំសុ, សូរិយេ ទិព្ពមានេ ឯវ តារកា ឱភាសិំសុ, អច្ឆំ វិប្បសន្នំ ឧទកំ បថវិតោ ឧព្ភិជ្ជិ, ពិលាសយា ទរិសយា តិរច្ឆានា អាសយតោ និក្ខមិំសុ; រាគទោសមោហាបិ តនុ ភវិំសុ, បថវិយំ រជោ វូបសមិ, អនិដ្ឋគន្ធោ វិគច្ឆិ, ទិព្ពគន្ធោ វាយិ, រូបិនោ ទេវា សរូបេនេវ មនុស្សានំ អាបាថមគមំសុ, សត្តានំ ចុតុបបាតា នាហេសុន្តិ ឥមេសំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. យានិ មហាភិនីហារសមយេ ឧប្បន្នានិ ទ្វត្តិំស បុព្ពនិមិត្តានិ, តានិ អនវសេសានិ តទា អហេសុន្តិ.

តត្រាបីតិ តេសុបិ បថវិកម្បាទីសុ ឯវំ បុព្ពនិមិត្តភាវោ វេទិតព្ពោ, ន កេវលំ សម្បតិជាតស្ស ឋានាទីសុ ឯវាតិ អធិប្បាយោ. សព្ពញ្ញុតញ្ញាណបដិលាភស្ស បុព្ពនិមិត្តំ សព្ពស្ស ញេយ្យស្ស តិត្ថករមតស្ស ច ចាលនតោ. កេនចិ អនុស្សាហិតានំយេវ ឥមស្មិំយេវ ឯកចក្កវាឡេ សន្និបាតោ, កេនចិ អនុស្សាហិតានំយេវ ឯកប្បហារេនេវ សន្និបតិត្វា ធម្មបដិគ្គណ្ហនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ, បឋមំ ទេវតានំ បដិគ្គហណំ ទិព្ពវិហារបដិលាភស្ស, បច្ឆា មនុស្សានំ បដិគ្គហណំ តត្ថេវ ឋានស្ស និច្ចលសភាវតោ អានេញ្ជវិហារបដិលាភស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. វីណានំ សយំ វជ្ជនំ បរូបទេសេន វិនា សយមេវ អនុបុព្ពវិហារបដិលាភស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. ភេរីនំ វជ្ជនំ ចក្កវាឡបរិយន្តាយ បរិសាយ បវេទនសមត្ថស្ស ធម្មភេរិយា អនុសាវនស្ស អមតទុន្ទុភិឃោសនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. អន្ទុពន្ធនាទីនំ ឆេទោ មានវិនិពន្ធឆេទនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ; សុបដ្ដនសម្បាបុណនំ អត្ថាទិ អនុរូបំ អត្ថាទីសុ ញាណស្ស ភេទាធិគមស្ស បុព្ពនិមិត្តំ.

និព្ពានរសេនាតិ កិលេសានំ និព្ពាយនរសេន. ឯករសភាវស្សាតិ សាសនស្ស សព្ពត្ថ ឯករសភាវស្ស. វាតស្ស អវាយនំ កិស្ស បុព្ពនិមិត្តន្តិ អាហ ‘‘ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតភិន្ទនស្សា’’តិ. អាកាសាទិអប្បតិដ្ឋវិសមចញ្ចលដ្ឋានំ បហាយ សកុណានំ បថវីគមនំ តាទិសំ មិច្ឆាគាហំ បហាយ សត្តានំ បាណេហិ រតនត្តយសរណគមនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. ទេវតានំ អប្ផោដនាទីហិ កីឡនំ បមោទនុប្បត្តិឧទានស្ស ភវវន្តគមនេន ធម្មសភាវពោធនេន ច បមោទវិភាវនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. ធម្មវេគវស្សនស្សាតិ ទេសនាញាណវេគេន ធម្មាមតស្ស វស្សនស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. កាយគតាសតិវសេន លទ្ធជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា ឧប្បាទិតមគ្គផលសុខានុភវោ កាយគតាសតិអមតបដិលាភោ, តស្ស បន កាយស្សបិ អតប្បកសុខាវហត្តា ខុទាបិបាសាបីឡនាភាវោ បុព្ពនិមិត្តំ វុត្តោ. អរិយទ្ធជមាលាមាលិតាយាតិ សទេវកស្ស លោកស្ស អរិយមគ្គពោជ្ឈង្គធជមាលាហិ មាលិតភាវស្ស បុព្ពនិមិត្តំ. យំ បនេត្ថ អនុទ្ធដំ, តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឯត្ថាតិ ‘‘សម្បតិជាតោ’’តិអាទិនា អាគតេ ឥមស្មិំ ឋានេ. វិស្សជ្ជិតោវ, តស្មា អម្ហេហិ ឥធ អបុព្ពំ វត្តព្ពំ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. តទា បថវិយំ គច្ឆន្តោបិ មហាសត្តោ អាកាសេន គច្ឆន្តោ វិយ មហាជនស្ស ឧបដ្ឋាសីតិ អយមេត្ថ និយតិ ធម្មនិយាមោ ពោធិសត្តានំ ធម្មតាតិ ឥទំ និយតិវាទវសេន កថនំ. ‘‘បុព្ពេ បុរិមជាតីសុ តាទិសស្ស បុញ្ញសម្ភារកម្មស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តា មហាជនស្ស តថា ឧបដ្ឋាសី’’តិ ឥទំ បុព្ពេកតកម្មវាទវសេន កថនំ. ឥមេសំ សត្តានំ ឧបរិ ឦសនសីលតាយ យថាសកំ កម្មមេវ ឥស្សរោ នាម, តស្ស និម្មានំ អត្តនោ ផលស្ស និព្ពត្តនំ, មហាបុរិសោបិ សទេវកំ លោកំ អភិភវិតុំ សមត្ថេន ឧឡារេន បុញ្ញកម្មុនា និព្ពត្តិតោ តេន ឥស្សរេន និម្មិតោ នាម, តស្ស ចាយំ និម្មានវិសេសោ, យទិទំ មហានុភាវតា. យាយ មហាជនស្ស តថា ឧបដ្ឋាសីតិ ឥទំ ឥស្សរនិម្មានវាទវសេន កថនំ. ឯវំ តំ តំ ពហុំ វត្វា កិំ ឥមាយ បរិយាយកថាយាតិ អវសានេ ឧជុកមេវ ឯវំ ព្យាកាសិ. សម្បតិជាតោ បថវិយំ កថំ បទសា គច្ឆតិ, ឯវំមហានុភាវោ អាកាសេន មញ្ញេ គច្ឆតីតិ បរិកប្បនស្ស វសេន អាកាសេន គច្ឆន្តោ វិយ អហោសិ. សីឃតរំ បន សត្តបទវីតិហារេន គតត្តា ទិស្សមានរូបោបិ មហាជនស្ស អទិស្សមានោ វិយ អហោសិ. អចេលកភាវោ ខុទ្ទកសរីរតា ច តាទិសស្ស ឥរិយាបថស្ស អននុច្ឆវិកាតិ កម្មានុភាវសញ្ជនិតបាដិហារិយវសេន អលង្ការបដិយត្តោ វិយ; សោឡសវស្សុទ្ទេសិកោ វិយ ច មហាជនស្ស ឧបដ្ឋាសីតិ វេទិតព្ពំ; ពុទ្ធភាវានុច្ឆវិកស្ស ពោធិសត្តានុភាវស្ស យាថាវតោ បវេទិតត្តា ពុទ្ធេន វិយ…បេ… អត្តមនា អហោសិ.

បាកដា ហុត្វាតិ វិភូតា ហុត្វា. ពុទ្ធានំ យេ យេ សង្ខារេ វវត្ថបេតុកាមា, តេ តេ ឧប្បាទក្ខណេបិ សព្ពសោ សុប្បដិវិទិតា សុបាកដា ហត្ថតលេ អាមលកំ វិយ សុដ្ឋុ វិភូតា ឯវ ហុត្វា ឧបដ្ឋហន្តិ. តេនាហ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ. អនោកាសគតេតិ បរិគ្គហស្ស អនោកាសកាលេ បវត្តេ. និប្បទេសេតិ និរវសេសេ. ឱកាសប្បត្តេតិ ឋានគមនាទិកាលេ ឧប្បន្នេ, តេ ហិ សម្មសនស្ស យោគ្យកាលេ ឧប្បត្តិយា ឱកាសប្បត្តាតិ អធិប្បាយោ. សត្តទិវសព្ភន្តរេតិ ឥទំ ពុទ្ធានំ បាកតិកសម្មសនវសេន វុត្តំ, អាកង្ខន្តា បន តេ យទា កទាចិ ឧប្បន្នសង្ខារេ សម្មសន្តិយេវ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អច្ឆរិយព្ភុតសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.