៧. វីមំសកសុត្តវណ្ណនា

៤៨៧. អត្ថវីមំសកោតិ អត្តត្ថបរត្ថាទិអត្ថវិជាននកោ. សង្ខារវីមំសកោតិ សង្ខតធម្មេ សលក្ខណតោ សាមញ្ញលក្ខណតោ វា អាយតនាទិវិភាគតោ ច វីមំសកោ. សត្ថុវីមំសកោតិ ‘‘សត្ថា នាម គុណតោ ឯទិសោ ឯទិសោ ចា’’តិ សត្ថុ ឧបបរិក្ខកោ. វីមំសកោតិ វិចារកោ. យំ ចេតសោ សរាគាទិវិភាគតោ បរិច្ឆិន្ទនំ, តំ ចេតោបរិយាយោ. តេនាហ ‘‘ចិត្តបរិច្ឆេទ’’ន្តិ. យស្មា ចេតោបរិយាយញាណលាភី – ‘‘ឥទំ ចិត្តំ ឥតោ បរំ បវត្តំ ឥទមិតោ បរ’’ន្តិ បរស្ស ចិត្តុប្បត្តិំ បជានាតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ចេតោបរិយាយន្តិ ចិត្តវារ’’ន្តិ. វារត្ថេបិ ហិ បរិយាយ-សទ្ទោ ហោតិ – ‘‘កស្ស នុ ខោ, អានន្ទ, បរិយាយោ អជ្ជ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុ’’ន្តិអាទីសុ (ម. និ. ៣.៣៩៨). ចិត្តចារន្តិបិ បាឋោ, ចិត្តបវត្តិន្តិ អត្ថោ. ឯវំ វិជាននត្ថាយាតិ ឥទានិ វុច្ចមានាការេន វីមំសនត្ថាយ.

៤៨៨. កល្យាណមិត្តូបនិស្សយន្តិ កល្យាណមិត្តសង្ខាតំ ព្រហ្មចរិយវាសស្ស ពលវសន្និស្សយំ. ឧបឌ្ឍំ អត្តនោ អានុភាវេនាតិ ឥមិនា បុគ្គលេន សម្បាទិយមានស្ស ព្រហ្មចរិយស្ស ឧបឌ្ឍភាគមត្តំ អត្តនោ វិមុត្តិបរិបាចកធម្មានុភាវេន សិជ្ឈតិ. ឧបឌ្ឍំ កល្យាណមិត្តានុភាវេនាតិ ឥតរោ បន ឧបឌ្ឍភាគោ យំ និស្សាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ, តស្ស កល្យាណមិត្តស្ស ឧបទេសានុភាវេន ហោតិ, សិជ្ឈតីតិ អត្ថោ. លោកសិទ្ធោ ឯវ អយមត្ថោ. លោកិយា ហិ –

‘‘បាទោ សិទ្ធោ អាចរិយា, បាទោ ហិស្សានុភាវតោ;

តំវិជ្ជាសេវកា បាទោ, បាទោ កាលេន បច្ចតី’’តិ. –

វទន្តិ. អត្តនោ ធម្មតាយាតិ អត្តនោ សភាវេន, ញាណេនាតិ អត្ថោ. កល្យាណមិត្តតាតិ កល្យាណោ ភទ្រោ សុន្ទរោ មិត្តោ ឯតស្សាតិ កល្យាណមិត្តោ, តស្ស ភាវោ កល្យាណមិត្តតា, កល្យាណមិត្តវន្តតា. សីលាទិគុណសម្បន្នេហិ កល្យាណបុគ្គលេហេវ អយនំ បវត្តិ កល្យាណសហាយតា. តេសុ ឯវ ចិត្តេន ចេវ កាយេន ច និន្នបោណបព្ភារភាវេន បវត្តិ កល្យាណសម្បវង្កតា. មាហេវន្តិ ឯវំ មា អាហ, ‘‘ឧបឌ្ឍំ ព្រហ្មចរិយស្សា’’តិ មា កថេហីតិ អត្ថោ. តទមិនាតិ ឯត្ថ ន្តិ និបាតមត្តំ ទ-ការោ បទសន្ធិករោ ឥ-ការស្ស អ-ការំ កត្វា និទ្ទេសោ. ឥមិនាបីតិ ឥទានិ វុច្ចមានេនបីតិ អត្ថោ. បរិយាយេនាតិ ការណេន. ឥទានិ តំ ការណំ ទស្សេតុំ ‘‘មមំ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ.

យថា ចេត្ថ, អញ្ញេសុបិ សុត្តេសុ កល្យាណមិត្តុបនិស្សយមេវ វិសេសោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ភិក្ខូនំ ពាហិរង្គសម្បត្តិំ កថេន្តោបី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ វិមុត្តិបរិបាចនិយធម្មេតិ វិមុត្តិយា អរហត្តស្ស បរិបាចកធម្មេ. បច្ចយេតិ គិលានបច្ចយភេសជ្ជេ. មហាជច្ចោតិ មហាកុលីនោ.

កាយិកោ សមាចារោតិ អភិក្កមបដិក្កមាទិកោ សតិសម្បជញ្ញបរិក្ខតោ បាកតិកោ ច. វីមំសកស្ស ឧបបរិក្ខកស្ស. ចក្ខុវិញ្ញេយ្យោ នាម ចក្ខុទ្វារានុសារេន វិញ្ញាតព្ពត្តា. សោតវិញ្ញេយ្យោតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. សំកិលិដ្ឋាតិ រាគាទិសំកិលេសធម្មេហិ វិពាធិតា, ឧបតាបិតា វិទូសិតា មលីនា ចាតិ អត្ថោ. តេ បន តេហិ សមន្នាគតា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘កិលេសសម្បយុត្តា’’តិ. យទិ ន ចក្ខុសោតវិញ្ញេយ្យា, បាឡិយំ កថំ តថា វុត្តាតិ អាហ ‘‘យថា បនា’’តិអាទិ. កាយវចីសមាចារាបិសំកិលិដ្ឋាយេវ នាម សំកិលិដ្ឋចិត្តសមុដ្ឋានតោ. ភវតិ ហិ តំហេតុកេបិ តទុបចារោ យថា ‘‘សេម្ហោ គុឡោ’’តិ. ‘‘មា មេ ឥទំ អសារុប្បំ បរោ អញ្ញាសី’’តិ បន បដិច្ឆន្នតាយ ន ន ឧបលព្ភន្តិ. ‘‘ន ខោ មយំ, ភន្តេ, ភគវតោ កិញ្ចិ គរហាមា’’តិ វត្វា គរហិតព្ពាភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘ភគវា ហី’’តិអាទិមាហ. អភាវិតមគ្គស្ស ហិ គរហិតព្ពតា នាម សិយា, ន ភាវិតមគ្គស្ស. ឯស ឧត្តរោ មាណវោ ‘‘ពុទ្ធម្បិ គរហិត្វា បក្កមិស្សាមី’’តិ កត្វា អនុពន្ធិ. ឯវំ ចិន្តេសិ មហាភិនិក្ខមនទិវសេ អត្តនោ វចនេ អដ្ឋិតត្តា. កិញ្ចិ វជ្ជំ អបស្សន្តោ មារោ ឯវមាហ –

‘‘សត្ត វស្សានិ ភគវន្តំ, អនុពន្ធិំ បទាបទំ;

ឱតារំ នាធិគច្ឆិស្សំ, សម្ពុទ្ធស្ស សតីមតោ’’តិ. (សុ. និ. ៤៤៨);

កាលេ កណ្ហា, កាលេ សុក្កាតិ យថាសមាទិន្នំ សម្មាបដិបត្តិំ បរិសុទ្ធំ កត្វា បវត្តេតុំ អសក្កោន្តស្ស កទាចិ កណ្ហា អបរិសុទ្ធា កាយសមាចារាទយោ, កទាចិ សុក្កា បរិសុទ្ធាតិ ឯវំ អន្តរន្តរា ព្យាមិស្សវសេន វោមិស្សកា. និក្កិលេសាតិ និរុបក្កិលេសា អនុបក្កិលិដ្ឋា.

អនវជ្ជំ វជ្ជរហិតត្តា. ទីឃរត្តន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ. សមាបន្នោតិ សម្មា អាបន្នោ សមង្គីភូតោ. តេនាហ ‘‘សមន្នាគតោ’’តិ. អត្តនា កតស្ស អសារុប្បស្ស បដិច្ឆាទនត្ថំ អារញ្ញកោ វិយ ហុត្វា. តស្ស បរិហារន្តិ ឧឡារេហិ បូជាសក្ការេហិ មនុស្សេហិ តស្ស បរិហរិយមានតំ. អតិទប្បិតោតិ ឯវំ មនុស្សានំ សម្ភាវនាយ អតិវិយ ទត្តោ គព្ពិតោ.

ន ឥត្តរសមាបន្នោតិ ជានាតិ. កស្មា? សីលំ នាម ទីឃេន អទ្ធុនា ជានិតព្ពំ, ន ឥត្តរេន. ឥទានិ អនេកជាតិសមុទាចារវសេន តថាគតោ ឥមំ កុសលំ ធម្មំ ទីឃរត្តំ សមាបន្នោ, តញ្ចស្ស អតិវិយ អច្ឆរិយន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘អនច្ឆរិយំ ចេត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

អរញ្ញគាមកេតិ អរញ្ញបទេសេ ឯកស្មិំ ខុទ្ទកគាមេ. តត្ថ នេសំ ទិវសេ ទិវសេ បិណ្ឌាយ ចរណស្ស អវិច្ឆិន្នតំ ទស្សេតុំ ‘‘បិណ្ឌាយ ចរន្តី’’តិ វុត្តំ. បិវន្តីតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. ទុល្លភលោណោ ហោតិ សមុទ្ទស្ស ទូរតាយ.

តទា កិរ វិទេហរដ្ឋេ សោឡស គាមសហស្សានិ មហន្តានេវ. តេនាហ – ‘‘ហិត្វា គាមសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សោឡសា’’តិ. ឥទានិ កស្មា ‘‘សន្និធិំ ទានិ កុព្ពសី’’តិ មំ ឃដ្ដេថាតិ វត្ថុកាមោ តំ អនាវិកត្វា ‘‘លោណ…បេ… ន ករោថា’’តិ អាហ. គន្ធារោ តស្សាធិប្បាយំ វិភាវេតុកាមោ ‘‘កិំ មយា កតំ វេទេហីសី’’តិ អាហ.

ឥតរោ អត្តនោ អធិប្បាយំ វិភាវេន្តោ ‘‘ហិត្វា’’តិ គាថមាហ. ឥតរោ ‘‘ធម្មំ ភណាមី’’តិ គាថន្តិ ឯវំ សព្ពាបិ នេសំ វចនបដិវចនគាថា. តត្ថ បសាសសីតិ ឃដ្ដេន្តោ វិយ អនុសាសសិ. ន បាបមុបលិម្បតិ ចិត្តប្បកោបាភាវតោ. មហត្ថិយន្តិ មហាអត្ថសំហិតំ. នោ ចេ អស្ស សកា ពុទ្ធីតិអាទិ វេទេហឥសិនោ – ‘‘អាចរិយោ មម ហិតេសិតាយ ឋត្វា ធម្មំ ឯវ ភណតី’’តិ យោនិសោ ឧម្មុជ្ជនាការទស្សនំ. តេនាហ ‘‘ឯវញ្ច បន វត្វា’’តិអាទិ.

‘‘ញត្តា’’តិ លោកេ ញាយតិ វិស្សុតោតិ ញាតោ, ញាតស្ស ភាវោ ញត្តំ. អជ្ឈាបន្នោតិ ឧបគតោ. ញត្ត-គ្គហណេន បត្ថដយសតា វិភាវិតាតិ អាហ ‘‘យសញ្ច បរិវារសម្បត្តិ’’ន្តិ. កិន្តិ កិំបយោជនំ, កោ ឯត្ថ ទោសោតិ អធិប្បាយោ.

តត្ថ តត្ថ វិជ្ឈន្តោតិ យសមទេន បរិវារមទេន ច មត្តោ ហុត្វា គាមេបិ វិហារេបិ ជនវិវិត្តេបិ សង្ឃមជ្ឈេបិ អញ្ញេ ភិក្ខូ ឃដ្ដេន្តោ ‘‘មយ្ហំ នាម បាទា ឥតរេសំ បាទផុសនដ្ឋានំ ផុសន្តី’’តិ អផុសិតុកាមតាយ អគ្គបាទេន ភូមិំ ផុសន្តោ វិយ ចរតិ. ឱនមតីតិ និវាតវុត្តិតាយ អវនមតិ អនុទ្ធតោ អត្ថទ្ធោ ហោតិ. អកិញ្ចនភាវន្តិ ‘‘បព្ពជិតេន នាម អកិញ្ចនញាណេន សមបរិគ្គហេន ភវិតព្ព’’ន្តិ អកិញ្ចនជ្ឈាសយំ បដិអវេក្ខិត្វា. លាភេបិ តាទី, អលាភេបិ តាទីតិ យថា អលាភកាលេ លាភស្ស លទ្ធកាលេបិ តថេវាតិ តាទី ឯកសទិសោ. យសេ សតិបិ មហាបរិវារកាលេបិ.

អភយោ ហុត្វា ឧបរតោតិ និព្ភយោ ហុត្វា ភយស្ស អភាវេនេវ ឱរមិតព្ពតោ ឧបរតោ ភយហេតូនំ បហីនត្តា. តញ្ច ខោ ន កតិបយកាលំ, អថ ខោ អច្ចន្តមេវ ឧបរតោតិ អច្ចន្តូបរតោ. អថ ខោ ភាយិតព្ពវត្ថុំ អវេក្ខិត្វា តតោ ភយេន ឧបរតោ. កិលេសា ឯវ ភាយិតព្ពតោ កិលេសភយំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សត្ត សេក្ខាតិ សត្ត សេក្ខាបិ ភយូបរតា, បគេវ បុថុជ្ជនោតិ អធិប្បាយោ.

ថណ្ឌិលបីឋកន្តិ ថណ្ឌិលមញ្ចសទិសំ បីឋកន្តិ អត្ថោ. និស្សាយាតិ អបស្សាយ តំ អបស្សាយំ កត្វា. ទ្វិន្នំ មជ្ឈេ ថណ្ឌិលបីឋកា ទ្វារេ ឋត្វា ឱលោកេន្តស្ស នេវាសិកភិក្ខុស្ស ន បញ្ញាយិ. អសញ្ញតនីហារេនាតិ ន សញ្ញតាការេន. ‘‘មំ ភាយន្តោ ហេដ្ឋាមញ្ចំ បវិដ្ឋោ ភវិស្សតី’’តិ ហេដ្ឋាមញ្ចំ ឱលោកេត្វា. ឧក្កាសិ ‘‘ពហិ គច្ឆន្តោ អក្កោសិត្វា មា អបុញ្ញំ បសវី’’តិ. អធិវាសេតុន្តិ តាទិសំ ឥទ្ធានភាវំ ទិស្វាបិ បដបដាយន្តោ អត្តនោ កោធំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ.

ខយេនេវាតិ រាគស្ស អច្ចន្តក្ខយេនេវ វីតរាគត្តា. ន បដិសង្ខាយ វារេត្វាតិ ន បដិសង្ខានពលេន រាគបរិយុដ្ឋានំ និវារេត្វា វីតរាគត្តា. ឯវំ វុត្តប្បការេន. កាយសមាចារាទីនំ សំកិលិដ្ឋានំ វីតិក្កមិយានញ្ច អភាវំ អាចារស្ស វោទានំ ចិរកាលសមាចិណ្ណតាយ ញាតស្ស សហិតភាវេបិ អនុបក្កិលិដ្ឋតាយ អភយូបរតភាវសមន្នេសនាយ អាករីយតិ ញាបេតុំ ឥច្ឆិតោ អត្ថោ បការតោ ញាបីយតិ ឯតេហីតិ អាការា, ឧបបត្តិសាធនការណានិ. តានិ បន យស្មា អត្តនោ យថានុមតស្ស អត្ថស្ស ញាបកភាវេន វវត្ថីយន្តិ, តស្មា តានិ តេសំ មូលការណភូតានិ អនុមានញាណានិ ច ទស្សេន្តោ ភគវា – ‘‘កេ បនាយស្មតោ អាការា កេ អន្វយា’’តិ អវោចាតិ ឥមមត្ថំ វិភាវេន្តោ ‘‘អាការាតិ ការណានិ, អន្វយាតិ អនុពុទ្ធិយោ’’តិ អាហ. យថា ហិ លោកេ ទិដ្ឋេន ធូមេន អទិដ្ឋំ អគ្គិំ អន្វេតិ អនុមានតោ ជានាតិ, ឯវំ វីមំសកោ ភិក្ខុ – ‘‘ភគវា ឯកេកវិហារេសុ សុប្បដិបន្នេសុ ទុប្បដិបន្នេសុ ច យថា ឯកសទិសតាទស្សនេន អភយូបរតតំ អន្វេតិ អនុមានតោ ជានាតិ, សុប្បដិបន្នទុប្បដិបន្នបុគ្គលេសុ អនុស្សាទនានបសាទនប្បត្តាយ សត្ថុ អវិបរីតធម្មទេសនតាយ សម្មាសម្ពុទ្ធតំ សង្ឃសុប្បដិបត្តិញ្ច អន្វេតិ អនុមានតោ ជានាតិ, ឯវំ ជានន្តោ ច អភយូបរតោ តថាគតោ សព្ពធិ វីតរាគត្តា, យោ យត្ថ វីតរាគោ, ន សោ តន្និមិត្តំ កិញ្ចិ ភយំ បស្សតិ សេយ្យថាបិ ព្រហ្មា កាមភវនិមិត្តំ, តថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា អវិបរីតធម្មទេសនត្តា, ស្វាខាតោ ធម្មោ ឯកន្តនិយ្យានិកត្តា, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ អវេច្ចប្បសន្នត្តា’’តិ វត្ថុត្តយំ គុណតោ យាថាវតោ ជានាតិ.

គណពន្ធនេនាតិ ‘‘មម សទ្ធិវិហារិកា មម អន្តេវាសិកា’’តិ ឯវំ គណេ អបេក្ខាសង្ខាតេន ពន្ធនេន ពទ្ធា បយុត្តា. តាយ តាយ បដិបត្តិយាតិ ‘‘សុគតា ទុគ្គតា’’តិ វុត្តាយ សុប្បដិបត្តិយា ទុប្បដិបត្តិយា ច. ឧស្សាទនាតិ គុណវសេន ឧក្កំសនា. អបសាទនាតិ ហីឡនា. ឧភយត្ថ គេហស្សិតវសេនាតិ ឥមិនា សម្មាបដិបត្តិយា បរេសំ ឧយ្យោជនត្ថំ – ‘‘បណ្ឌិតោ, ភិក្ខវេ, មហាកច្ចានោ’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២០៥; ៣.២៨៥, ៣២២) គុណតោ ឧក្កំសនម្បិ អាយតិំ សំវរាយ យថាបរាធំ គរហណម្បិ ន និវារេតិ.

៤៨៩. វីមំសកស្សបិ អធិប្បាយោ វីមំសនវសេន បវត្តោ. មូលវីមំសកោ ហេតុវាទិតាយ. គណ្ឋិវីមំសកស្ស អនុស្សុតិភាវតោ វុត្តំ ‘‘បរស្សេវ កថាយ និដ្ឋង្គតោ’’តិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘បរស្ស ចេតោបរិយាយំ អជានន្តេនា’’តិ. តថាគតោវ បដិបុច្ឆិតព្ពោតិ ឥមិនា បុព្ពេ សាធារណតោ វុត្តំ អនុមានំ ឧក្កំសំ បាបេត្វា វទតិ. ឧក្កំសគតញ្ហេតំ អនុមានំ, យទិទំ សព្ពញ្ញុវចនំ អវិសំវាទំ សាមញ្ញតោ អបុថុជ្ជនគោចរស្ស អត្ថស្ស អនុមានតោ. តិវិធោ ហិ អត្ថោ, កោចិ បច្ចក្ខសិទ្ធោ, យោ រូបាទិធម្មានំ បច្ចត្តវេទនិយោ អនិទ្ទិសិតព្ពាការោ. កោចិ អនុមានសិទ្ធោ, យោ ឃដាទីសុ បសិទ្ធេន បច្ចយាយត្តភាវេន សាធិយមានោ សទ្ទាទីនំ អនិច្ចតាទិអាការោ. កោចិ ឱកប្បនសិទ្ធោ, យោ បចុរជនស្ស អច្ចន្តមទិដ្ឋោ សទ្ធាវិសយោ បរលោកនិព្ពានាទិ. តត្ថ យស្ស សត្ថុនោ វចនំ បច្ចក្ខសិទ្ធេ អនុមានសិទ្ធេ ច អត្ថេ ន វិសំវាទេតិ អវិបរីតប្បវត្តិយា, តស្ស វចនេន សទ្ធេយ្យត្ថសិទ្ធិ, សទ្ធេយ្យរូបា ឯវ ច យេភុយ្យេន សត្ថុគុណា អច្ចន្តសម្ភវតោ.

ឯស មយ្ហំ បថោតិ យ្វាយំ អាជីវដ្ឋមកសីលសង្ខាតោ មយ្ហំ ឱរមត្តកោ គុណោ, ឯស អបរចិត្តវិទុនោ វីមំសកស្ស ភិក្ខុនោ មម ជាននបថោ ជាននមគ្គោ. ឯស គោចរោតិ ឯសោ ឯត្តកោ ឯវ តស្ស មយិ គោចរោ, ន ឥតោ បរំ. តថា ហិ ព្រហ្មជាលេបិ (ទី. និ. ១.៧) ភគវតា អាជីវដ្ឋមកសីលមេវ និទ្ទិដ្ឋំ. ឯតាបាថោតិ ឯត្តកាបាថោ. យោ សីលេ បតិដ្ឋិតោ ‘‘ឯតំ មមា’’តិ, ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’’តិ តណ្ហាយ បរាមសន្តោ, តស្ស វិសេសភាគិយតាយ, និព្ពេធភាគិយតាយ វា អការណេន តណ្ហំ អនតិវត្តនតោ សោ តម្មយោ នាម. តេនាហ ‘‘ន តម្មយោ ន សតណ្ហោ’’តិអាទិ.

សុតស្ស ឧបរូបរិ វិសេសាវហភាវេន ឧត្តរុត្តរញ្ចេវ តស្ស ច វិសេសស្ស អនុក្កមេន បណីតតរភាវតោ បណីតតរញ្ច កត្វា ទេសេតិ. សវិបក្ខន្តិ បហាតព្ពបហាយកភាវេន សប្បដិបក្ខំ. កណ្ហំ បដិពាហិត្វា សុក្កន្តិ ឥទំ ធម្មជាតំ កណ្ហំ នាម, ឥមស្ស បហាយកំ ឥទំ សុក្កំ នាមាតិ ឯវំ កណ្ហំ បដិពាហិត្វា សុក្កំ. សុក្កំ បដិពាហិត្វា កណ្ហន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. ឥធ បន ‘‘ឥមិនា បហាតព្ព’’ន្តិ វត្តព្ពំ. សឧស្សាហន្តិ សព្យាបារំ. កិរិយមយចិត្តានញ្ហិ អនុបច្ឆិន្នាវិជ្ជាតណ្ហាមានាទិកេ សន្តានេ សព្យាបារតា សឧស្សាហតា, សវិបាកធម្មតាតិ អត្ថោ. តស្មិំ ទេសិតេ ធម្មេតិ តស្មិំ សត្ថារា ទេសិតេ លោកិយលោកុត្តរធម្មេ. ឯកច្ចំ ឯកទេសភូតំ មគ្គផលនិព្ពានសង្ខាតំ បដិវេធធម្មំ អភិញ្ញាយ អភិវិសិដ្ឋាយ មគ្គបញ្ញាយ ជានិត្វា. បដិវេធធម្មេន មគ្គេន. ទេសនាធម្មេតិ ទេសនារុឡ្ហេ បុព្ពភាគិយេ ពោធិបក្ខិយធម្មេ និដ្ឋំ គច្ឆតិ – ‘‘អទ្ធា ឥមាយ បដិបទាយ ជរាមរណតោ មុច្ចិស្សាមី’’តិ. បុព្ពេ បោថុជ្ជនិកសទ្ធាយបិ បសន្នោ, តតោ ភិយ្យោសោមត្តាយ អវិបរីតធម្មទេសនោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ សោ ភគវាតិ សត្ថរិ បសីទតិ. និយ្យានិកត្តាតិ វដ្ដទុក្ខតោ ឯវ តតោ និយ្យានាវហត្តា. វង្កាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន អញ្ញំ អសាមីចិបរិយាយំ សព្ពំ ទោសំ សង្គណ្ហាតិ.

៤៩០. ឥមេហិ សត្ថុវីមំសនការណេហីតិ ‘‘បរិសុទ្ធកាយសមាចារតាទីហិ ចេវ ឧត្តរុត្តរិបណីតបណីតអវិបរីតធម្មទេសនាហិ ចា’’តិ ឥមេហិ យថាវុត្តេហិ សត្ថុឧបបរិក្ខនការណេហិ. អក្ខរសម្បិណ្ឌនបទេហីតិ តេសំយេវ ការណានំ សម្ពោធនេហិ អក្ខរសមុទាយលក្ខណេហិ បទេហិ. ឥធ វុត្តេហិ អក្ខរេហីតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ វុត្តេហិ យថាវុត្តស្ស អត្ថស្ស អភិព្យញ្ជនតោ ព្យញ្ជនសញ្ញិតេហិ អក្ខរេហិ. ឱកប្បនាតិ សទ្ធេយ្យវត្ថុំ ឱក្កន្តិត្វា បសីទនតោ ឱកប្បនលក្ខណា. សទ្ធាយ មូលំ នាមាតិ អវេច្ចប្បសាទភូតាយ សទ្ធាយ មូលំ នាម ការណន្តិ សទ្ទហនស្ស ការណំ បរិសុទ្ធកាយសមាចារាទិកំ. ថិរា បដិបក្ខសមុច្ឆេទេន សុប្បតិដ្ឋិតត្តា. ហរិតុំ ន សក្កាតិ អបនេតុំ អសក្កុណេយ្យា. ឥតរេសុ សមណព្រាហ្មណទេវេសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ អាហ ‘‘សមិតបាបសមណេន វា’’តិអាទិ.

‘‘ពុទ្ធានំ កេសញ្ចិ សាវកានញ្ច វិពាធនត្ថំ មារោ ឧបគច្ឆតី’’តិ សុតបុព្ពត្តា ‘‘អយំ មារោ អាគតោ’’តិ ចិន្តេសិ. អានុភាវសម្បន្នេន អរិយសាវកេន បុច្ឆិតត្តា មុសាវាទំ កាតុំ នាសក្ខិ. ឯតេតិ យថាវុត្តេ សមិតបាបសមណាទយោ ឋបេត្វា. សភាវសមន្នេសនាតិ យាថាវសមន្នេសនា អវិបរីតវីមំសា. សភាវេនេវាតិ សព្ភាវេនេវ យថាភូតគុណតោ ឯវ. សុដ្ឋុ សម្មទេវ. សមន្នេសិតោតិ ឧបបរិក្ខិតោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

វីមំសកសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.