៣. សីហវិក្កីឡិតនយវណ្ណនា

តថា វុត្តនយេន សរូបតោ បរិយាយតោ ច គហិតេសុ តណ្ហាវិជ្ជាតប្បក្ខិយធម្មេសុ វិសេសតោ តណ្ហាទិដ្ឋីនំ វសេន អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិ, ទុក្ខេ ‘‘សុខ’’ន្តិ ច វិបល្លាសា, អវិជ្ជាទិដ្ឋីនំ វសេន អនិច្ចេ ‘‘និច្ច’’ន្តិ, អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ ច វិបល្លាសា វេទិតព្ពា. តេសំ បដិបក្ខតោ មញ្ញនាបដិក្ខេបបរិញ្ញាគហណាទិសិទ្ធេហិ សតិវីរិយសមាធិបញ្ញិន្ទ្រិយេហិ ចត្តារិ សតិបដ្ឋានានិ សិទ្ធានេវ ហោន្តិ. តត្ថ ចតូហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ចត្តារោ បុគ្គលា និទ្ទិសិតព្ពា. កថំ? ទុវិធោ ហិ តណ្ហាចរិតោ មុទិន្ទ្រិយោ តិក្ខិន្ទ្រិយោតិ, តថា ទិដ្ឋិចរិតោ. តេសំ បឋមោ អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិ វិបរិយាសគ្គាហី សតិពលេន យថាភូតំ កាយសភាវំ សល្លក្ខេន្តោ តំ វិបល្លាសំ សមុគ្ឃាដេត្វា សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមតិ. ទុតិយោ អសុខេ ‘‘សុខ’’ន្តិ វិបរិយាសគ្គាហី ‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតី’’តិអាទិនា (ទី. និ. ៣.៣១០; ម. និ. ១.២៦; អ. និ. ៤.១៤, ១១៤; អ. និ. ៦.៥៨) វុត្តេន វីរិយសំវរភូតេន វីរិយពលេន តំ វិបល្លាសំ វិធមេន្តោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមតិ. តតិយោ អនិច្ចេ ‘‘និច្ច’’ន្តិ អយាថាវគ្គាហី សមាធិពលេន សមាហិតចិត្តោ សង្ខារានំ ខណិកភាវសល្លក្ខណេន តំ វិបល្លាសំ សមុគ្ឃាដេន្តោ អរិយភូមិំ ឱក្កមតិ. ចតុត្ថោ សន្តតិសមូហកិច្ចារម្មណឃនវញ្ចិតតាយ ផស្សាទិធម្មបុញ្ជមត្តេ អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ មិច្ឆាភិនិវេសី ចតុកោដិកសុញ្ញតាមនសិការេន តំ មិច្ឆាភិនិវេសំ វិទ្ធំសេន្តោ សាមញ្ញផលំ សច្ឆិករោតិ.

ឥធាបិ សុភសញ្ញាសុខសញ្ញាហិ ចតូហិបិ វា វិបល្លាសេហិ សមុទយសច្ចំ, តេសំ អធិដ្ឋានារម្មណភូតា បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខសច្ចន្តិអាទិនា សច្ចយោជនា វេទិតព្ពា. ផលំ បនេត្ថ ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ, ចតូហិ ចិត្តវិបល្លាសេហិ ចតុរាសវោឃ-យោគ-កាយគន្ថ-អគតិ-តណ្ហុប្បាទ-សល្លុបាទាន-វិញ្ញាណដ្ឋិតិ-អបរិញ្ញាទិវសេន អកុសលបក្ខោ នេតព្ពោ. តថា ចតូហិ សតិបដ្ឋានេហិ ចតុព្ពិធឈាន-វិហារាធិដ្ឋាន-សុខភាគិយធម្ម-អប្បមញ្ញា-សម្មប្បធាន-ឥទ្ធិបាទា- ទិវសេន វោទានបក្ខោ នេតព្ពោតិ. អយំ សីហវិក្កីឡិតស្ស នយស្ស ភូមិ.