១៦. សមារោបនហារវណ្ណនា

‘‘សព្ពធម្មមូលបរិយាយ’’ន្តិអាទីសុ មូលបរិយាយគ្គហណេន អស្សុតវាគហណេន សញ្ជាននមញ្ញនាបរិញ្ញាគហណេហិ ច សំកិលេសធម្មា ទស្សិតា, តេ ច សង្ខេបតោ តិវិធា តណ្ហាសំកិលេសោ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ទុច្ចរិតសំកិលេសោតិ. តត្ថ តណ្ហាសំកិលេសោ តណ្ហាសំកិលេសស្ស, ទិដ្ឋិសំកិលេសស្ស, ទុច្ចរិតសំកិលេសស្ស ច បទដ្ឋានំ, តថា ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ទិដ្ឋិសំកិលេសស្ស, តណ្ហាសំកិលេសស្ស, ទុច្ចរិតសំកិលេសស្ស ច បទដ្ឋានំ, ទុច្ចរិតសំកិលេសោបិ ទុច្ចរិតសំកិលេសស្ស, តណ្ហាសំកិលេសស្ស, ទិដ្ឋិសំកិលេសស្ស ច បទដ្ឋានំ. តេសុ តណ្ហាសំកិលេសោ អត្ថតោ លោភោវ, យោ ‘‘លោភោ លុព្ភនា លុព្ភិតត្តំ សារាគោ សារជ្ជនា សារជ្ជិតត្ត’’ន្តិអាទិនា (ធ. ស. ៣៨៩) អនេកេហិ បរិយាយេហិ វិភត្តោ. តថា ទិដ្ឋិយេវ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ, យោ ‘‘ទិដ្ឋិគតំ ទិដ្ឋិគហនំ ទិដ្ឋិកន្តារោ ទិដ្ឋិវិសូកំ ទិដ្ឋិវិប្ផន្ទិត’’ន្តិអាទិនា (ធ. ស. ១១០៥) អនេកេហិ បរិយាយេហិ, ‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា’’តិអាទិនា (ទី. និ. ១.៣០) ទ្វាសដ្ឋិយា បភេទេហិ ច វិភត្តោ. ទុច្ចរិតសំកិលេសោ បន អត្ថតោ ទុស្សីល្យចេតនា ចេវ ចេតនាសម្បយុត្តធម្មា ច, យា ‘‘កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ កាយវិសមំ វចីវិសម’’ន្តិ (វិភ. ៩១៣, ៩២៤), ‘‘បាណាតិបាតោ អទិន្នាទាន’’ន្តិ (វិភ. ៩១៣) ច អាទិនា អនេកេហិ បរិយាយេហិ, អនេកេហិ បភេទេហិ ច វិភត្តា.

តេសុ តណ្ហាសំកិលេសស្ស សមថោ បដិបក្ខោ, ទិដ្ឋិសំកិលេសស្ស វិបស្សនា, ទុច្ចរិតសំកិលេសស្ស សីលំ បដិបក្ខោ. តេ បន សីលាទយោ ធម្មា ឥធ បរិញ្ញាគហណេន សេក្ខគ្គហណេន ‘‘អរហ’’ន្តិអាទិនា អរិយតាទិគ្គហណេន ច គហិតា. តត្ថ សីលេន ទុច្ចរិតសំកិលេសប្បហានំ សិជ្ឈតិ, តថា តទង្គប្បហានំ វីតិក្កមប្បហានញ្ច, សមថេន តណ្ហាសំកិលេសប្បហានំ សិជ្ឈតិ, តថា វិក្ខម្ភនប្បហានំ បរិយុដ្ឋានប្បហានញ្ច. វិបស្សនាយ ទិដ្ឋិសំកិលេសប្បហានំ សិជ្ឈតិ, តថា សមុច្ឆេទប្បហានំ អនុសយប្បហានញ្ច. តត្ថ បុព្ពភាគេ សីលេ បតិដ្ឋិតស្ស សមថោ, សមថេ បតិដ្ឋិតស្ស វិបស្សនា, មគ្គក្ខណេ បន សមកាលមេវ ភវន្តិ. បុព្ពេយេវ ហិ សុបរិសុទ្ធកាយវចីកម្មស្ស សុបរិសុទ្ធាជីវស្ស ច សមថវិបស្សនា អារទ្ធា គព្ភំ គណ្ហន្តិយោ បរិបាកំ គច្ឆន្តិយោ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនំ បរិព្រូហេន្តិ, វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តី មគ្គេន ឃដេន្តិ មគ្គក្ខណេ សមថវិបស្សនា បរិបូរេតិ. អថ មគ្គក្ខណេ សមថវិបស្សនាភាវនាបារិបូរិយា អនវសេសសំកិលេសធម្មំ សមុច្ឆិន្ទន្តិយោ និរោធំ និព្ពានំ សច្ឆិករោន្តីតិ. អយំ សមារោបនោ ហារោ.

សោឡសហារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.