បាចិត្តិយកណ្ឌំ

១. បឋមវគ្គវណ្ណនា

បឋមេ ហរិតបត្តវណ្ណោ ហរិតកោ. ចាបលសុណំ អមិញ្ជកោ. អង្កុរមត្តមេវ ហិ តស្ស ហោតិ. បលណ្ឌុកាទយោ សភាវេនេវ វដ្ដន្តិ. សូបសម្បាកាទី វិនាបិ អន្តមសោ យាគុភត្តេបិ បក្ខិបិតុំ វដ្ដតីតិ លិខិតំ, ‘‘ភិក្ខុនិយាបិ គិលានាយ បុរេភត្តមេវ លសុណំ កប្បតិ, ន អគិលានាយា’’តិ អភយគិរីនំ ឧគ្គហោតិ.

ទុតិយេ អាពាធបច្ចយា ភិក្ខុនិសង្ឃំ អាបុច្ឆិត្វា សំហរាបេតុំ វដ្ដតិ, ភិក្ខុស្ស ឯត្ថ ច លសុណេ ច ទុក្កដំ.

សត្តមេ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ អទ្ធានមគ្គសិក្ខាបទសទិសានី’’តិ បាឋោ.

នវមេ កុដ្ដោ នាម ឃរកុដ្ដោ. បាការោ នាម បរិក្ខេបបាការោ.

ឆឌ្ឌិតខេត្តេតិ បុរាណខេត្តេ. សង្ឃសន្តកេ ភិក្ខុស្ស ឆឌ្ឌេតុំ វដ្ដតិ សង្ឃបរិយាបន្នត្តា. ភិក្ខុនីនម្បិ សង្ឃសន្តកេ ភិក្ខុសង្ឃសន្តកេ វុត្តនយេនេវ វដ្ដតិ. ឯវំ សន្តេបិ សារុប្បវសេន កាតព្ពន្តិ លិខិតំ.

ទសមេ ‘‘សយំ តានិ វត្ថូនិ ករោន្តិយា’’តិអាទិ ឥធ សិក្ខាបទេ នត្ថិ. កស្មា? ឯឡកលោមសមុដ្ឋានត្តា. យទិ ឯវំ កស្មា វុត្តន្តិ ចេ? សុត្តានុលោមមហាបទេសតោ. យទិ នច្ចាទីនិ បស្សិតុំ វា សុណិតុំ វា ន លភតិ, បគេវ អត្តនា កាតុន្តិ នយតោ លព្ភមានត្តា វុត្តំ. ឥតរថា មហាបទេសា និរត្ថកា សិយុំ. ‘‘ឯវំ អញ្ញត្ថបិ នយោ នេតព្ពោ. សមុដ្ឋានម្បិ ឥធ វុត្តមេវ អគ្គហេត្វា ឆសមុដ្ឋានវសេន គហេតព្ព’’ន្តិ អាចរិយា. ឥធ វុត្តំ សមុដ្ឋានំ នាម មូលភូតស្ស អន្តរា វុត្តាបត្តិយា, តស្មា ឯឡកលោមសមុដ្ឋានមេវាតិ អបរេ. អារាមេ ឋត្វាតិ ន កេវលំ ឋត្វា, តតោ គន្ត្វា បន សព្ពិរិយាបថេហិបិ លភតិ. អារាមេ ឋិតាតិ បន អារាមបរិយាបន្នាតិ អត្ថោ. ឥតរថា និសិន្នាបិ ន លភេយ្យាតិ.

បឋមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ទុតិយវគ្គវណ្ណនា

បញ្ចមេ ឧបចារោ ទ្វាទសហត្ថោ. ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ កថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ.

សត្តមេ ធុវបញ្ញត្តេតិ ភិក្ខុនីនំ អត្ថាយ. កុលានីតិ កុលឃរានិ.

ទុតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គវណ្ណនា

ចតុត្ថេ សង្ឃាដិអាទិវសេន អធិដ្ឋិតានំ សង្ឃាដិចារំ.

បញ្ចមេ ‘‘ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ.

ឆដ្ឋេ អញ្ញស្មិំ បរិក្ខារេ ទុក្កដន្តិ ថាលកាទីនំ វា សប្បិតេលាទីនំ វា អញ្ញតរស្មិំ.

តតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ សំសដ្ឋវិហារសិក្ខាបទេ ‘‘សេសមេត្ថ បឋមអរិដ្ឋសិក្ខាបទេ វុត្តវិនិច្ឆយសទិសមេវា’’តិ បាឋោ.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គវណ្ណនា

‘‘ចិត្តាគារំ នាម យត្ថ កត្ថចិ មនុស្សានំ កីឡិតុំ រមិតុំ កតំ ហោតី’’តិអាទិនា (បាចិ. ៩៧៩) បាឡិយំ វុត្តត្តា ចិត្តាគារាទីនិ សព្ពេសំ អត្ថាយ កតានិ, ន រញ្ញោ ឯវ.

សត្តមេ ឯតេន និស្សជ្ជិតុំ កប្បិយំ វុត្តំ. ‘‘និស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជតី’’តិ (បាចិ. ១០០៧) បាឡិ ច អត្ថិ. ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ កថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ. អដ្ឋមេបិ ឯសោវ បាឋោ.

បញ្ចមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គវណ្ណនា

ទសមេ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ កថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ.

ឆដ្ឋវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. អដ្ឋមវគ្គវណ្ណនា

បឋមទុតិយតតិយេសុ ‘‘គិហិគតា’’តិ វា ‘‘កុមារិភូតា’’តិ វា ន វត្តព្ពា. វទន្តិ ចេ, កម្មំ កុប្បតិ.

ឯកាទសមេ ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វាតិ ‘‘យថាសុខ’’ន្តិ អវត្វា. ឯត្ថ បន អយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘បារិវាសិកឆន្ទទានេនា’’តិ ឥទំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘វុដ្ឋិតាយ បរិសាយា’’តិ (បាចិ. ១១៦៨) បទភាជនំ វុត្តំ. ឯតស្ស បន សមន្តបាសាទិកាយំ ‘‘វុដ្ឋិតាយ បរិសាយាតិ ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វា កាយេន វា វាចាយ វា ឆន្ទវិស្សជ្ជនមត្តេន វា វុដ្ឋិតាយា’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ១១៦៧) វុត្តំ. ឥធ ឆន្ទស្ស បន អវិស្សដ្ឋត្តា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតីតិ វុត្តំ. តស្មា ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វាវ ទ្វាទសហត្ថបាសេ វិហរិត្វា បុន សន្និបាតករណញ្ច វដ្ដតីតិ លិខិតំ.

អដ្ឋមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. នវមវគ្គវណ្ណនា

តតិយេ ‘‘សេសំ វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ, ឥទំ បន អកុសលចិត្ត’’ន្តិ បាឋោ.

ចតុត្ថេ វុត្តនយេនាតិ តតិយេ វុត្តនយេន.

ឯកាទសមេ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ កថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ.

ទ្វាទសមេ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ បទសោធម្មសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ.

តេរសមេ ‘‘សំកច្ចិកំ នាម អធក្ខកំ ឧព្ភនាភិ, តស្សា បដិច្ឆាទនត្ថាយា’’តិ (បាចិ. ១២២៦) បាឡិយំ វុត្តត្តា ឥធាបិ ‘‘អធក្ខកឧព្ភនាភិសង្ខាតស្ស សរីរស្ស បដិច្ឆាទនត្ថ’’ន្តិ បាឋោ. អបរិក្ខេបេ អាបត្តិបរិច្ឆេទំ សមន្តបាសាទិកវសេន អគ្គហេត្វា ឥធ វុត្តនយេន គហេតព្ពន្តិ លិខិតំ.

នវមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សុទ្ធបាចិត្តិយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមុដ្ឋានវិនិច្ឆយវណ្ណនា

សមុដ្ឋានានំ វិនិច្ឆយេ បន គិរគ្គសមជ្ជាទីនិ ‘‘អចិត្តកានិ លោកវជ្ជានី’’តិ វុត្តត្តា ‘‘នច្ច’’ន្តិ វា ‘‘គន្ធ’’ន្តិ វា អជានិត្វាបិ ទស្សនេន, វិលិម្បនេន វា អាបជ្ជនតោ វត្ថុអជាននចិត្តេន អចិត្តកានិ. ‘‘នច្ច’’ន្តិ វា ‘‘គន្ធ’’ន្តិ វា ជានិត្វា បស្សន្តិយា, វិលិម្បន្តិយា វា អកុសលត្តា ឯវ លោកវជ្ជានិ. ចោរិវុដ្ឋាបនាទីនិ ‘‘ចោរី’’តិអាទិនា វត្ថុំ ជានិត្វា ករណេយេវ អាបជ្ជនត្តា សចិត្តកានិ. ឧបសម្បទាទីនំ ឯកន្តាកុសលចិត្តេនេវ អកត្តព្ពត្តា បណ្ណត្តិវជ្ជានិ. ‘‘ឥធ សចិត្តកាចិត្តកតា បណ្ណត្តិជាននាជាននតាយ អគ្គហេត្វា វត្ថុជាននាជាននតាយ គហេតព្ព’’ន្តិ លិខិតំ. អធិប្បេតត្តា សង្ខេបតោ ទស្សនាភាវា –

អចិត្តកត្តំ ទ្វិធា មតំ, វត្ថុបណ្ណត្តិអញ្ញាណា;

វុត្តំ ញាណំ ទ្វិធា ឥធ, សកនាមេន អញ្ញាតំ.

បរនាមញ្ច ជាននំ, វត្ថុស្សេកំ ពលក្ការេ;

ឯកធា សមចារិកេ, តស្មិំ តប្បដិពន្ធោតិ.

បរនាមេន ជាននំ, ទ្វិធា មុត្តាទិកេ ឯកំ;

ឯកំ លោមាទិកេ មតន្តិ, អយំ ភេទោ វេទិតព្ពោ.

សេសមេត្ថ ឧត្តានំ, អនុត្តានត្ថេ វុត្តវិនិច្ឆយត្តា ន ឧទ្ធដន្តិ;

សមុដ្ឋានវិនិច្ឆយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ភិក្ខុនីបាតិមោក្ខវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា និដ្ឋិតា.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស