៩. រតនវគ្គោ

១. អន្តេបុរសិក្ខាបទវណ្ណនា

រតនវគ្គស្ស បឋមេ ខត្តិយស្សាតិ ខត្តិយជាតិកស្ស, មុទ្ធាភិសិត្តស្សាតិ ខត្តិយាភិសេកេន មុទ្ធនិ អភិសិត្តស្ស. អនិក្ខន្តោ រាជា ឥតោតិ អនិក្ខន្តរាជកំ, តស្មិំ អនិក្ខន្តរាជកេ, សយនិឃរេតិ អត្ថោ. រតនំ វុច្ចតិ មហេសី, និគ្គតន្តិ និក្ខន្តំ, អនិគ្គតំ រតនំ ឥតោតិ អនិគ្គតរតនកំ, តស្មិំ អនិគ្គតរតនកេ, សយនិឃរេតិ អត្ថោ. ឥន្ទខីលំ អតិក្កមេយ្យាតិ ឯត្ថ អត្តនោ អាគតភាវំ អជានាបេត្វា សយនិឃរស្ស ឧម្មារំ បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តស្ស ទុក្កដំ, ទុតិយំ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អារព្ភ រញ្ញោ អន្តេបុរប្បវិសនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, បដិសំវិទិតេ អប្បដិសំវិទិតសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស ច ទុក្កដំ. បដិសំវិទិតសញ្ញិស្ស, ន ខត្តិយស្ស វា, ន ខត្តិយាភិសេកេន អភិសិត្តស្ស វា, ឧភោសុ វា, ឧភិន្នំ វា អញ្ញតរស្មិំ និក្ខន្តេ សយនិឃរំ បវិសន្តស្ស, អសយនិឃរេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ខត្តិយតា, អភិសិត្តតា, ឧភិន្នម្បិ សយនិឃរតោ អនិក្ខន្តតា, អប្បដិសំវិទិតតា, ឥន្ទខីលាតិក្កមោតិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ.

អន្តេបុរសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. រតនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ រតនន្តិ មុត្តាទិទសវិធំ. រតនសម្មតន្តិ យំកិញ្ចិ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ. អជ្ឈារាមេ វាតិ បរិក្ខិត្តស្ស អន្តោបដិក្ខេបេ អបរិក្ខិត្តស្ស ទ្វិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តោ. អជ្ឈាវសថេតិ បរិក្ខិត្តស្ស អន្តោបដិក្ខេបេ, អបរិក្ខិត្តស្ស មុសលបាតព្ភន្តរេ. អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – ជាតរូបរជតំ អត្តនោ អត្ថាយ ឧគ្គណ្ហន្តស្ស វា ឧគ្គណ្ហាបេន្តស្ស វា និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. សង្ឃគណបុគ្គលចេតិយនវកម្មានំ អត្ថាយ ទុក្កដំ, អវសេសេ មុត្តាទិរតនេ សព្ពេសម្បិ អត្ថាយ ទុក្កដមេវ. កប្បិយវត្ថុំ វា អកប្បិយវត្ថុំ វា អន្តមសោ មាតុសន្តកម្បិ ភណ្ឌាគារិកសីសេន បដិសាមេន្តស្ស បាចិត្តិយំ, តាទិសំ បន អត្តនោ សន្តកំ កត្វា បដិសាមេតុំ វដ្ដតិ. ‘‘ឥទំ បដិសាមេថា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘ន វដ្ដតី’’តិ បដិក្ខិបិតព្ពំ. សចេ កុបិតា បាតេត្វា គច្ឆន្តិ, បលិពោធោ នាម ហោតិ, បដិសាមេតព្ពំ. វិហារេ កម្មំ ករោន្តា វឌ្ឍកីអាទយោ វា រាជវល្លភា វា ‘‘យំកិញ្ចិ ឧបករណំ វា សយនភណ្ឌំ វា បដិសាមេត្វា ទេថា’’តិ វទន្តិ, ឆន្ទេនបិ ភយេនបិ ន កាតព្ពមេវ, គុត្តដ្ឋានំ បន ទស្សេតុំ វដ្ដតិ.

អជ្ឈារាមអជ្ឈាវសថេសុបិ យាទិសេ ឋានេ ‘‘ភិក្ខូហិ វា សាមណេរេហិ វា គហិតំ ភវិស្សតី’’តិ អាសង្កា ឧប្បជ្ជតិ, តាទិសេយេវ ឋានេ ឧគ្គហេត្វា វា ឧគ្គហាបេត្វា វា សញ្ញាណំ កត្វា និក្ខិបិតព្ពំ, ‘‘យស្ស ភណ្ឌំ នដ្ឋំ, សោ អាគច្ឆតូ’’តិ ច អាចិក្ខិតព្ពំ. អថ យោ អាគច្ឆតិ, សោ ‘‘កីទិសំ តេ ភណ្ឌំ នដ្ឋ’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពោ, សចេ សញ្ញាណេន សម្បាទេតិ, ទាតព្ពំ. នោ ចេ, ‘វិចិនាហី’តិ វត្តព្ពោ. តម្ហា អាវាសា បក្កមន្តេន បតិរូបានំ ភិក្ខូនំ ហត្ថេ, តេសុ អសតិ បតិរូបានំ គហបតិកានំ ហត្ថេ និក្ខិបិត្វា បក្កមិតព្ពំ. យោ បន នេវ បក្កមតិ, ន សាមិកំ បស្សតិ, តេន ថាវរំ សេនាសនំ វា ចេតិយំ វា បោក្ខរណិំ វា ការេតព្ពោ. សចេ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន សាមិកោ អាគច្ឆតិ, តំ ទស្សេត្វា ‘អនុមោទាហី’តិ វត្តព្ពោ. សចេ នានុមោទតិ, ‘‘ទេហិ មេ ធន’’ន្តិ ចោទេតិ, សមាទបេត្វា ទាតព្ពំ.

សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អារព្ភ រតនឧគ្គណ្ហនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា វា, អជ្ឈាវសថា វា’’តិ អយមេត្ថ ទុវិធា អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, អនុញ្ញាតដ្ឋានេ អនាទរិយេន ឧគ្គហេត្វា អនិក្ខិបន្តស្ស ទុក្កដំ. អនុញ្ញាតដ្ឋានេ គហេត្វា និក្ខិបន្តស្ស, យំ ហោតិ អាមាសំ រតនសម្មតំ, តំ វិស្សាសំ វា តាវកាលិកំ វា ឧគ្គណ្ហន្តស្ស, បំសុកូលសញ្ញាយ គណ្ហតោ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អននុញ្ញាតករណំ, បរសន្តកតា, វិស្សាសគ្គាហបំសុកូលសញ្ញានំ អភាវោ, ឧគ្គហណំ វា ឧគ្គហាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តសទិសានីតិ.

រតនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. វិកាលគាមប្បវេសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆាតិ ឥទំ ចារិត្តេ វុត្តនយមេវ. វិកាលេតិ មជ្ឈន្ហិកាតិក្កមតោ បដ្ឋាយ អន្តោអរុណេ, ឯតស្មិំ អន្តរេ ‘‘វិកាលេ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆាមី’’តិ វា, ‘‘គាមំ បវិសិស្សាមី’’តិ វា អនាបុច្ឆិត្វា អសតិ តថារូបេ អច្ចាយិកេ ករណីយេ បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស បឋមបាទេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទេ បាចិត្តិយំ. សចេបិ សម្ពហុលា កេនចិ កម្មេន គាមំ បវិសន្តិ, សព្ពេហិ អញ្ញមញ្ញំ អាបុច្ឆិតព្ពំ. ‘‘តស្មិំ គាមេ តំ កម្មំ ន សម្បជ្ជតី’’តិ អញ្ញំ គាមំ គច្ឆន្តានំ បុន អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ. សចេ បន ឧស្សាហំ បដិប្បស្សម្ភេត្វា វិហារំ គច្ឆន្តា អន្តរា អញ្ញំ គាមំ បវិសិតុកាមា ហោន្តិ, អាបុច្ឆិតព្ពមេវ. កុលឃរេ វា អាសនសាលាយំ វា ភត្តកិច្ចំ កត្វា តេលភិក្ខាយ វា សប្បិភិក្ខាយ វា ចរិតុកាមេន សចេ បស្សេ ភិក្ខុ អត្ថិ, អាបុច្ឆិតព្ពោ, អសន្តេ ‘នត្ថី’តិ គន្តព្ពំ. វីថិំ ឱតរិត្វា បន ភិក្ខុំ ទិស្វាបិ អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ. យោ បន គាមមជ្ឈេន មគ្គោ ហោតិ, សចេ តេន គច្ឆន្តស្ស ‘‘តេលាទីនំ អត្ថាយ ចរិស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សេ ភិក្ខុំ ទិស្វា អាបុច្ឆិតព្ពំ. មគ្គា អនោក្កម្ម ចរន្តស្ស បន អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ, ឱក្កមន្តស្ស វុត្តនយេនេវ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ វិកាលេ គាមប្បវេសនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘សន្តំ ភិក្ខុ’’ន្តិ ច ‘‘អនាបុច្ឆា’’តិ ច ‘‘អញ្ញត្រ តថារូបា អច្ចាយិកា ករណីយា’’តិ ច ឥមា បនេត្ថ តិស្សោ អនុបញ្ញត្តិយោ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, កាលេ វិកាលសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស ច ទុក្កដំ. កាលសញ្ញិនោ បន, យោ ច អច្ចាយិកេ វា ករណីយេ, សន្តំ វា អាបុច្ឆិត្វា, អសន្តំ វា អនាបុច្ឆិត្វា បវិសតិ, អន្តរារាមភិក្ខុនុបស្សយតិត្ថិយសេយ្យបដិក្កមនេសុ វា អញ្ញតរំ គច្ឆតិ, តស្ស, គាមេន មគ្គោ ហោតិ, តេន គច្ឆតោ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆតា, អនុញ្ញាតការណាភាវោ, វិកាលេ គាមប្បវិសនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ កថិនសទិសានេវ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ.

វិកាលគាមប្បវេសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. សូចិឃរសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ ភេទនមេវ ភេទនកំ, តំ អស្ស អត្ថីតិ ភេទនកំ. តស្មា ឯវរូបេ សូចិឃរេ ករណការាបនេសុ ទុក្កដំ, បដិលាភេន បន តំ ភិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពំ.

សក្កេសុ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ ពហុសូចិឃរវិញ្ញាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, អត្តនា វិប្បកតំ អត្តនា វា, បរេហិ វា, បរេហិ វិប្បកតម្បិ អត្តនា វា, បរេហិ វា បរិយោសាបេត្វា លភន្តស្ស ចតុក្កបាចិត្តិយំ. អញ្ញស្សត្ថាយ ករណការាបនេសុ, អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជនេ ទុក្កដំ. គណ្ឋិកេ អរណិកេ វិធេ អញ្ជនិយា អញ្ជនិសលាកាយ វាសិជដេ ឧទកបុញ្ឆនិយាតិ ឯតេសុ យំកិញ្ចិ អដ្ឋិអាទីហិ ករោន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សូចិឃរតា, អដ្ឋិមយាទិតា, អត្តនោ អត្ថាយ ករណំ វា ការាបេត្វា វា បដិលាភោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តសទិសានីតិ.

សូចិឃរសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. មញ្ចបីឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ មញ្ចន្តិ មសារកាទីសុ អញ្ញតរំ. បីឋម្បិ តាទិសមេវ, តំ បន មញ្ចោ វិយ អតិទីឃំ, អាសន្ទិកោ វិយ ច សមំ ចតុរស្សំ ន ហោតិ. ឆេទនកំ ភេទនកសទិសមេវ.

សាវត្ថិយំ ឧបនន្ទំ អារព្ភ ឧច្ចេ មញ្ចេ សយនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, បមាណិកំ ករោន្តស្ស, បមាណាតិក្កន្តំ លភិត្វា ឆិន្ទិត្វា យថា បមាណមេវ ឧបរិ ទិស្សតិ, ឯវំ និខណិត្វា វា, ឧត្តានំ វា កត្វា, អដ្ដកំ វា ពន្ធិត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. បមាណាតិក្កន្តមញ្ចបីឋតា, អត្តនោ អត្ថាយ ករណំ វា ការាបេត្វា វា បដិលាភោតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សេសំ សព្ពំ សូចិឃរសិក្ខាបទសទិសមេវាតិ.

មញ្ចបីឋសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. តូលោនទ្ធសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ តូលំ ឱនទ្ធមេត្ថាតិ តូលោនទ្ធំ, ចិមិលិកំ បត្ថរិត្វា តូលំ បក្ខិបិត្វា ឧបរិ ចិមិលិកាយ ឱនទ្ធន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ឧទ្ទាលនកំ ភេទនកសទិសមេវ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ តូលោនទ្ធការាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អាយោគេ កាយពន្ធនេ អំសពទ្ធកេ បត្តត្ថវិកាយ បរិស្សាវនេ ពិម្ពោហនេ, អញ្ញេន កតំ តូលោនទ្ធំ បដិលភិត្វា ឧទ្ទាលេត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ពិម្ពោហនញ្ចេត្ថ សីសប្បមាណមេវ វដ្ដតិ, សីសប្បមាណំ នាម យស្ស វិត្ថារតោ តីសុ កោណេសុ ទ្វិន្នំ អន្តរំ វិទត្ថិចតុរង្គុលំ ហោតិ, មជ្ឈេ មុដ្ឋិរតនំ, ទីឃតោ ទិយឌ្ឍរតនំ វា ទ្វិរតនំ វា. តូលោនទ្ធមញ្ចបីឋតា, អត្តនោ អត្ថាយ ករណំ វា ការាបេត្វា វា បដិលាភោតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សេសំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

តូលោនទ្ធសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. និសីទនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ និសីទនន្តិ សន្ថតសទិសំ សន្ថរិត្វា ឯកស្មិំ អន្តេ សុគតវិទត្ថិប្បមាណំ ទ្វីសុ ឋានេសុ ផាលេត្វា កតាហិ តីហិ ទសាហិ យុត្តស្ស បរិក្ខារស្សេតំ នាមំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ អប្បមាណិកានិ និសីទនានិ ធារណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘ទសា វិទត្ថី’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, បមាណិកំ វា ឩនកំ វា ករោន្តស្ស, អញ្ញេន កតំ បមាណាតិក្កន្តំ បដិលភិត្វា ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស, វិតានាទីសុ យំកិញ្ចិ ករោន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. និសីទនស្ស បមាណាតិក្កន្តតា, អត្តនោ អត្ថាយ ករណំ វា ការាបេត្វា វា បដិលាភោតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សេសំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

និសីទនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិន្តិ អធោនាភិឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ កណ្ឌុបីឡកអស្សាវថុល្លកច្ឆាពាធានំ បដិច្ឆាទនត្ថំ អនុញ្ញាតំ ចីវរំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ អប្បមាណិកាយោ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិកាយោ ធារណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សេសំ និសីទនេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ អប្បមាណិកាយោ វស្សិកសាដិកាយោ ធារណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសមេត្ថ យំ វត្តព្ពំ, តំ និសីទនេ វុត្តនយមេវាតិ.

វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. នន្ទសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ សាវត្ថិយំ អាយស្មន្តំ នន្ទំ អារព្ភ សុគតចីវរប្បមាណំ ចីវរំ ធារណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សេសំ និសីទនេ វុត្តនយមេវាតិ.

នន្ទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

រតនវគ្គោ នវមោ.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

សុទ្ធបាចិត្តិយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.