៧៥. ឧទកេឧច្ចារសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកូនវីសតិមេ ន ឧទកេតិ ឯតំ បរិភោគឧទកមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, វច្ចកុដិសមុទ្ទាទិឧទកេសុ បន អបរិភោគេសុ អនាបត្តិ. ទេវេ វស្សន្តេ សមន្តតោ ឧទកោឃេ ជាតេ អនុទកដ្ឋានំ អលភន្តេន ឧទកេ កាតុំ វដ្ដតិ, ឥធាបិ ‘‘ថលេ កតោ ឧទកំ ឱត្ថរតី’’តិ (បាចិ. ៦៥៤) ឥទំ អនាបត្តិយំ អធិកំ, សេសំ សព្ពសិក្ខាបទេសុ ឧត្តានមេវ.

សមុដ្ឋានាទិទីបនត្ថាយ បនេត្ថ ឥទំ បកិណ្ណកំ – ឧជ្ជគ្ឃិកឧច្ចាសទ្ទប្បដិសំយុត្តានិ ចត្តារិ, សកពឡេន មុខេន ព្យាហរណំ ឯកំ, ឆមានីចាសននិសិន្នឋិតបច្ឆតោគមនឧប្បថគមនប្បដិសំយុត្តានិ បញ្ចាតិ ឥមានិ ទស សិក្ខាបទានិ សមនុភាសនសមុដ្ឋានានិ, ឯកេកមេត្ថ កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនំ. សូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនំ. ឆត្តបាណិទណ្ឌបាណិសត្ថបាណិអាវុធបាណិបាទុកាឧបាហនយានសយនបល្លត្ថិកវេឋិតឱគុណ្ឋិតនាមកានិ ឯកាទស ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានានិ, កិរិយាកិរិយានិ, សញ្ញាវិមោក្ខានិ, សចិត្តកានិ, លោកវជ្ជានិ, វចីកម្មានិ, អកុសលចិត្តានិ, ទុក្ខវេទនានិ. សេសានិ តេបណ្ណាស បឋមបារាជិកសមឧដ្ឋានាទិភេទានីតិ.

ឯកូនវីសតិធម្មទេសនាបដិសំយុត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

សេខិយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អធិករណសមថវណ្ណនា

អធិករណសមថេសុ សត្តាតិ តេសំ គណនបរិច្ឆេទោ. អធិករណានិ សមេន្តិ វូបសមេន្តីតិ អធិករណសមថា. ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តីតិ អាបត្តាធិករណសង្ខាតាសុ ច អវសេសាធិករណត្តយបច្ចយាសុ ច អាបត្តីសុ បរិសុទ្ធភាវំ បុច្ឆនត្ថំ ឧទ្ទិសិតព្ពតំ អាគច្ឆន្តិ. ឧប្បន្នុប្បន្នានន្តិ ឧប្បន្នានំ ឧប្បន្នានំ. អធិករណានន្តិ វិវាទាធិករណំ អនុវាទាធិករណំ អាបត្តាធិករណំ កិច្ចាធិករណន្តិ ឥមេសំ ចតុន្នំ. សមថាយ វូបសមាយាតិ សមនត្ថញ្ចេវ វូបសមនត្ថញ្ច សម្មុខាវិនយោ ទាតព្ពោ…បេ… តិណវត្ថារកោតិ ឥមេ សត្ត សមថា ទាតព្ពា. តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – អធិករណេសុ តាវ ‘‘ធម្មោ’’តិ វា, ‘‘អធម្មោ’’តិ វា អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ វិវទន្តានំ ភិក្ខូនំ យោ វិវាទោ, ឥទំ វិវាទាធិករណំ នាម. សីលវិបត្តិយា វា អាចារទិដ្ឋិអាជីវវិបត្តិយា វា អនុវទន្តានំ យោ អនុវាទោ ឧបវទនា ចេវ ចោទនា ច, ឥទំ អនុវាទាធិករណំ នាម. មាតិកាយ អាគតា បញ្ច, វិភង្គេ ទ្វេតិ សត្តបិ អាបត្តិក្ខន្ធា អាបត្តាធិករណំ, នាម. យំ សង្ឃស្ស អបលោកនាទីនំ ចតុន្នំ កម្មានំ ករណំ, ឥទំ កិច្ចាធិករណំ នាម.

តត្ថ វិវាទាធិករណំ (ចូឡវ. ២២៨) ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មតិ សម្មុខាវិនយេន ច យេភុយ្យសិកាយ ច, សម្មុខាវិនយេនេវ សម្មមានំ យស្មិំ វិហារេ ឧប្បន្នំ, តស្មិំយេវ វា, អញ្ញត្ថ វូបសមេតុំ គច្ឆន្តានំ អន្តរាមគ្គេ វា, យត្ថ គន្ត្វា សង្ឃស្ស និយ្យាតិតំ, តត្ថ សង្ឃេន វា វូបសមេតុំ អសក្កោន្តេ តត្ថេវ ឧព្ពាហិកាយ សម្មតបុគ្គលេហិ វា វិនិច្ឆិតំ សម្មតិ, ឯវំ សម្មមានេ ច បន តស្មិំ យា សង្ឃសម្មុខតា ធម្មសម្មុខតា វិនយសម្មុខតា បុគ្គលសម្មុខតា អយំ សម្មុខាវិនយោ នាម. តត្ថ ច ការកសង្ឃស្ស សង្ឃសាមគ្គិវសេន សម្មុខីភាវោ សង្ឃសម្មុខតា, សមេតព្ពស្ស វត្ថុនោ ភូតតា ធម្មសម្មុខតា, យថា តំ សមេតព្ពំ, តថេវស្ស សមនំ វិនយសម្មុខតា, យោ ច វិវទតិ, យេន ច វិវទតិ, តេសំ ឧភិន្នំ អត្ថបច្ចត្ថិកានំ សម្មុខីភាវោ បុគ្គលសម្មុខតា. ឧព្ពាហិកាយ វូបសមនេ បនេត្ថ សង្ឃសម្មុខតា បរិហាយតិ, ឯវំ តាវ សម្មុខាវិនយេនេវ សម្មតិ.

សចេ បនេវម្បិ ន សម្មតិ, អថ នំ ឧព្ពាហិកាយ សម្មតា ភិក្ខូ ‘‘ន មយំ សក្កោម វូបសមេតុ’’ន្តិ សង្ឃស្សេវ និយ្យាតេន្តិ, តតោ សង្ឃោ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ ភិក្ខុំ សលាកគ្គាហាបកំ សម្មន្និត្វា តេន គុឡ្ហកវិវដ្ដកសកណ្ណជប្បកេសុ តីសុ សលាកគ្គាហេសុ អញ្ញតរវសេន សលាកំ គាហេត្វា សន្និបតិតបរិសាយ ធម្មវាទីនំ យេភុយ្យតាយ យថា តេ ធម្មវាទិនោ វទន្តិ, ឯវំ វូបសន្តំ អធិករណំ សម្មុខាវិនយេន ច យេភុយ្យសិកាយ ច វូបសន្តំ ហោតិ. តត្ថ សម្មុខាវិនយោ វុត្តនយោ ឯវ, យំ បន យេភុយ្យសិកកម្មស្ស ករណំ. អយំ យេភុយ្យសិកា នាម, ឯវំ វិវាទាធិករណំ ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មតិ.

អនុវាទាធិករណំ (ចូឡវ. ២៣៦) ចតូហិ សមថេហិ សម្មតិ សម្មុខាវិនយេន ច សតិវិនយេន ច អមូឡ្ហវិនយេន ច តស្សបាបិយសិកាយ ច. សម្មុខាវិនយេនេវ សម្មមានំ យោ ច អនុវទតិ, យញ្ច អនុវទតិ, តេសំ វចនំ សុត្វា សចេ កាចិ អាបត្តិ នត្ថិ, ឧភោ ខមាបេត្វា, សចេ អត្ថិ, ‘‘អយំ នាមេត្ថ អាបត្តី’’តិ ឯវំ វិនិច្ឆិតំ វូបសម្មតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយលក្ខណំ វុត្តនយមេវ. យទា បន ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា អនុទ្ធំសិតស្ស សតិវិនយំ យាចមានស្ស សង្ឃោ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន សតិវិនយំ ទេតិ, តទា សម្មុខាវិនយេន ច សតិវិនយេន ច វូបសន្តំ ហោតិ, ទិន្នេ បន សតិវិនយេ បុន តស្មិំ បុគ្គលេ កស្សចិ អនុវាទោ ន រុហតិ. យទា ឧម្មត្តកោ ភិក្ខុ ឧម្មាទវសេន គតេ អស្សាមណកេ អជ្ឈាចារេ ‘‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិ’’ន្តិ ភិក្ខូហិ ចោទិយមានោ ‘‘ឧម្មត្តកេន មេ, អាវុសោ, ឯតំ កតំ, នាហំ តំ សរាមី’’តិ ភណន្តោបិ ភិក្ខូហិ ចោទិយមានោវ បុន អចោទនត្ថាយ អមូឡ្ហវិនយំ យាចតិ, សង្ឃោ ចស្ស ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន អមូឡ្ហវិនយំ ទេតិ. តទា សម្មុខាវិនយេន ច អមូឡ្ហវិនយេន ច វូបសន្តំ ហោតិ, ទិន្នេ បន អមូឡ្ហវិនយេ បុន តស្មិំ បុគ្គលេ កស្សចិ តប្បច្ចយា អនុវាទោ ន រុហតិ.

យទា បន បារាជិកេន វា បារាជិកសាមន្តេន វា ចោទិយមានស្ស អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតោ បាបុស្សន្នតាយ បាបិយស្ស បុគ្គលស្ស ‘‘សចាយំ អច្ឆិន្នមូលោ ភវិស្សតិ, សម្មា វត្តិត្វា ឱសារណំ លភិស្សតិ, សចេ ឆិន្នមូលោ, សយមេវស្ស នាសនា ភវិស្សតី’’តិ មញ្ញមានោ សង្ឃោ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន តស្សបាបិយសិកំ កម្មំ ករោតិ, តទា សម្មុខាវិនយេន ច តស្សបាបិយសិកាយ ច វូបសន្តំ ហោតិ, ឯវំ អនុវាទាធិករណំ ចតូហិ សមថេហិ សម្មតិ.

អាបត្តាធិករណំ (ចូឡវ. ២៣៩) តីហិ សមថេហិ សម្មតិ សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច តិណវត្ថារកេន ច. តស្ស សម្មុខាវិនយេនេវ វូបសមោ នត្ថិ, យទា បន ឯកស្ស វា ភិក្ខុនោ, និស្សគ្គិយវណ្ណនាយំ វុត្តនយេន សង្ឃគណមជ្ឈេសុ វា ភិក្ខុ លហុកំ អាបត្តិំ ទេសេតិ, តទា អាបត្តាធិករណំ សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច វូបសម្មតិ. តត្ថ សម្មុខាវិនយេ តាវ យោ ច ទេសេតិ, យស្ស ច ទេសេតិ, តេសំ សម្មុខីភាវោ បុគ្គលសម្មុខតា, សេសំ វុត្តនយមេវ. បុគ្គលស្ស ច គណស្ស ច ទេសនាកាលេ សង្ឃសម្មុខតា បរិហាយតិ.

យា បនេត្ថ ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ ច, ‘‘បស្សសី’’តិ, ‘‘អាម បស្សាមី’’តិ ច បដិញ្ញា, តាយ ‘‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’’តិ ករណំ បដិញ្ញាតករណំ នាម. សង្ឃាទិសេសេ បរិវាសាទិយាចនា បដិញ្ញា, បរិវាសាទីនំ ទានំ បដិញ្ញាតករណំ នាម. ទ្វេបក្ខជាតា បន ភណ្ឌនការកា ភិក្ខូ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចារំ ចរិត្វា បុន លជ្ជិធម្មេ ឧប្បន្នេ ‘‘សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ករិស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្ថាយ វាឡត្ថាយ សំវត្តេយ្យា’’តិ អញ្ញមញ្ញំ អាបត្តិយា ការាបនេ ទោសំ ទិស្វា យទា តិណវត្ថារកកម្មំ ករោន្តិ, តទា អាបត្តាធិករណំ សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច សម្មតិ. តត្រ ហិ យត្តកា ហត្ថបាសូបគតា ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ ឯវំ ទិដ្ឋាវិកម្មំ អកត្វា និទ្ទម្បិ ឱក្កមន្តា ហោន្តិ, សព្ពេសំ ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជញ្ច គិហិប្បដិសំយុត្តញ្ច សព្ពាបត្តិយោ វុដ្ឋហន្តិ, ឯវំ អាបត្តាធិករណំ តីហិ សមថេហិ សម្មតិ.

កិច្ចាធិករណំ (ចូឡវ. ២៤២) ឯកេន សមថេន សម្មតិ សម្មុខាវិនយេនេវ. ឥតិ ឥមានិ ចត្តារិ អធិករណានិ យថានុរូបំ ឥមេហិ សត្តហិ សមថេហិ សម្មន្តិ, តេន វុត្តំ ‘‘ឧប្បន្នុប្បន្នានំ អធិករណានំ សមថាយ វូបសមាយ សម្មុខាវិនយោ ទាតព្ពោ…បេ… តិណវត្ថារកោ’’តិ. អយមេត្ថ វិនិច្ឆយនយោ, វិត្ថារោ បន សមថក្ខន្ធកេ អាគតោយេវ, វិនិច្ឆយោបិស្ស សមន្តបាសាទិកាយំ វុត្តោ.

តត្ថាយស្មន្តេ បុច្ឆាមិ, កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធាតិ តេសុ សត្តសុ អធិករណសមថេសុ កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា, នត្ថិ វោ កិញ្ចិ សមថេហិ វូបសមេតព្ពន្តិ បុច្ឆាមិ, ឯតេន សព្ពាបត្តីហិ បរិសុទ្ធភាវោ បុច្ឆិតោ ហោតិ.

ឧទ្ទិដ្ឋំ ខោ អាយស្មន្តោ និទានន្តិអាទិ និគមនវចនំ. តត្ថ ឯត្តកន្តិ ឯត្តកំ សិក្ខាបទំ. សុត្តាគតន្តិ សុត្តេ បាតិមោក្ខេ អាគតំ. សុត្តបរិយាបន្នន្តិ តត្ថេវ អន្តោគធំ. អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតីតិ អទ្ធមាសេ អទ្ធមាសេ ឧបោសថវសេន ឧទ្ទិសិតព្ពតំ អាគច្ឆតិ. សមគ្គេហីតិ កាយសាមគ្គិវសេន សមគ្គេហិ. សម្មោទមានេហីតិ ចិត្តសាមគ្គិវសេន ឯកជ្ឈាសយតាយ សុដ្ឋុ មោទមានេហិ. អវិវទមានេហីតិ អដ្ឋារសសុ វិវាទវត្ថូសុ អញ្ញតរវសេនាបិ អវិវទមានេហិ. សិក្ខិតព្ពន្តិ តំ តំ សិក្ខាបទំ អវីតិក្កមន្តេហិ អធិសីលសិក្ខា សម្បាទេតព្ពា. អន្តរន្តរា បន យំ ន វុត្តំ, តំ សព្ពំ បុរិមេ បុរិមេ សិក្ខាបទេ វុត្តត្តា ចេវ ឧត្តានត្ថត្តា ចាតិ.

អធិករណសមថវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

ភិក្ខុបាតិមោក្ខវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មសម្ពុទ្ធស្ស