សេខិយកណ្ឌោ

១. បរិមណ្ឌលសិក្ខាបទវណ្ណនា

សេខិយេសុ បឋមេ បរិមណ្ឌលន្តិ សមន្តតោ មណ្ឌលំ. សិក្ខា ករណីយាតិ ‘‘ឯវំ និវាសេស្សាមី’’តិ អារាមេបិ អន្តរឃរេបិ សព្ពត្ថ សិក្ខា កាតព្ពា, ឯត្ថ ច យស្មា វត្តក្ខន្ធកេ វុត្តវត្តានិបិ សិក្ខិតព្ពត្តា សេខិយានេវ ហោន្តិ, តស្មា បារាជិកាទីសុ វិយ បរិច្ឆេទោ ន កតោ. ចារិត្តវិនយទស្សនត្ថញ្ច ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱលម្ពេន្តោ និវាសេយ្យ, ទុក្កដ’’ន្តិ ឯវំ អាបត្តិនាមេន អវត្វា ‘‘សិក្ខា ករណីយា’’តិ ឯវំ សព្ពសិក្ខាបទេសុ បាឡិ អារោបិតា, បទភាជនេ (បាចិ. ៥៧៦) បន ‘‘អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តត្តា សព្ពត្ថ អនាទរិយករណេ ទុក្កដំ វេទិតព្ពំ.

ឥទានិ បរិមណ្ឌលន្តិ ឯត្ថ នាភិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេត្វា ជាណុមណ្ឌលស្ស ហេដ្ឋា ជង្ឃដ្ឋិកតោ បដ្ឋាយ អដ្ឋង្គុលមត្តំ និវាសនំ ឱតារេត្វា និវាសេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវត្ថំ នាម ហោតិ, ឯវំ អនិវាសេត្វា អនាទរិយេន បុរតោ វា បច្ឆតោ វា ឱលម្ពេត្វា និវាសេន្តស្ស ទុក្កដំ. ន កេវលញ្ច តស្សេវ, យេ ចញ្ញេ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា គិហិនិវត្ថំ និវាសេន្តិ, ហត្ថិសោណ្ឌកំ មច្ឆវាលកំ ចតុក្កណ្ណកំ តាលវណ្ដកំ សតវលិកំ និវាសេន្តិ, សំវល្លិយំ និវាសេន្តី’’តិ ខន្ធកេ (ចូឡវ. ២៨០) និវាសនទោសា វុត្តា, តថា និវាសេន្តស្សបិ ទុក្កដមេវ.

តត្ថ ហត្ថិសោណ្ឌកំ នាម នាភិមូលតោ ហត្ថិសោណ្ឌសណ្ឋានំ ឱលម្ពកំ កត្វា និវត្ថំ ចោឡិកឥត្ថីនំ និវាសនំ វិយ. មច្ឆវាលកំ នាម ឯកតោទសន្តំ ឯកតោ បាសន្តំ ឱលម្ពេត្វា និវត្ថំ. ចតុក្កណ្ណកំ នាម ឧបរិ ទ្វេ, ហេដ្ឋតោ ទ្វេតិ ឯវំ ចត្តារោ កណ្ណេ ទស្សេត្វា និវត្ថំ. តាលវណ្ដកំ នាម តាលវណ្ដាការេន សាដកំ ឱលម្ពេត្វា និវត្ថំ. សតវលិកំ នាម ទីឃសាដកំ អនេកក្ខត្តុំ ឱភុជិត្វា ឱវដ្ដិកំ ករោន្តេន និវត្ថំ, វាមទក្ខិណបស្សេសុ វា និរន្តរំ វលិយោ ទស្សេត្វា និវត្ថំ. សចេ បន ជាណុតោ បដ្ឋាយ ឯកា វា ទ្វេ វា វលិយោ បញ្ញាយន្តិ, វដ្ដតិ. សំវល្លិយន្តិ មល្លកម្មការាទីហិ វិយ កច្ឆំ ពន្ធិត្វា និវត្ថំ. ឯវំ និវាសេតុំ គិលានស្សាបិ មគ្គប្បដិបន្នស្សាបិ ន វដ្ដតិ. យម្បិ មគ្គំ គច្ឆន្តា ឯកំ វា ទ្វេ វា កណ្ណេ ឧក្ខិបិត្វា អន្តរវាសកស្ស ឧបរិ លគ្គន្តិ, អន្តោ វា ឯកំ កាសាវំ តថា និវាសេត្វា ពហិ អបរំ និវាសេន្តិ, សព្ពំ ន វដ្ដតិ.

គិលានោ បន អន្តោកាសាវស្ស ឱវដ្ដិកំ ទស្សេត្វា អបរំ ឧបរិ និវាសេតុំ លភតិ, អគិលានេន ទ្វេ និវាសេន្តេន សគុណំ កត្វា និវាសេតព្ពានិ. ឥតិ ឥមំ ខន្ធកេ បដិក្ខិត្តញ្ច ឱលម្ពកញ្ច សព្ពំ វិវជ្ជេត្វា វុត្តលក្ខណសម្បន្នំ និព្ពិការំ បរិមណ្ឌលំ និវាសេតព្ពំ, តថា អនិវាសេត្វា យំកិញ្ចិ វិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ.

‘‘និទានំ បុគ្គលំ វត្ថុ’’ន្តិអាទិកេ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា ) បន វិនិច្ឆយេ សុរុសុរុការកំ កោសម្ពិយំ បញ្ញត្តំ, សាមិសេន ហត្ថេន បានីយថាលកសសិត្ថកបត្តធោវនបដិសំយុត្តទ្វយំ ភគ្គេសុ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ, សេសានិ សព្ពានេវ សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ ឱលម្ពេត្វា និវាសនាទិវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តានិ. សូបោទនវិញ្ញត្តិយំ ធម្មទេសនាទីសុ ច គិលានវសេន ឯកា អនុបញ្ញត្តិ, សព្ពានិ សាធារណបញ្ញត្តិយោ, អនាណត្តិកានិ, សព្ពេសុ ទុក្កដមេវ, អញ្ញោ អាបត្តិភេទោ នត្ថិ, វិបត្តិវិចារណា វុត្តាយេវ, សមុដ្ឋានាទីនិ សព្ពេសំ អវសានេ ទស្សយិស្សាម. អនាបត្តិមត្តំ បន អង្គញ្ច សព្ពត្ថ វត្តព្ពំ, តយិទំ វុច្ចតិ. ឥមស្មិំ តាវ សិក្ខាបទេ អសញ្ចិច្ច, អស្សតិយា, អជានន្តស្ស, គិលានស្ស, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ.

តត្ថ អសញ្ចិច្ចាតិ ‘‘អបរិមណ្ឌលំ និវាសេស្សាមី’’តិ ឯវំ អសញ្ចិច្ច, អថ ខោ ‘‘បរិមណ្ឌលំយេវ និវាសេស្សាមី’’តិ វិរជ្ឈិត្វា អបរិមណ្ឌលំ និវាសេន្តស្ស អនាបត្តិ. អស្សតិយាតិ អញ្ញាវិហិតស្សាបិ តថា និវាសេន្តស្ស អនាបត្តិ. អជានន្តស្សាតិ បរិមណ្ឌលំ និវាសេតុំ អជានន្តស្ស អនាបត្តិ, អបិច និវាសនវត្តំ ឧគ្គហេតព្ពំ. យោ បន សុក្ខជង្ឃោ វា ហោតិ មហាបិណ្ឌិកមំសោ វា, តស្ស សារុប្បត្ថាយ អដ្ឋង្គុលាធិកម្បិ ឱតារេត្វា និវាសេតុំ វដ្ដតិ. គិលានស្សាតិ យស្ស ជង្ឃាយ វា បាទេ វា វណោ ហោតិ, តស្ស ឧក្ខិបិត្វា វា ឱតារេត្វា វា និវាសេតុំ វដ្ដតិ. អាបទាសូតិ វាឡា វា ចោរា វា អនុពន្ធន្តិ, ឯវរូបាសុ អាបទាសុ អនាបត្តិ. ឧម្មត្តកាទយោ វុត្តនយា ឯវ. អនាទរិយំ, អនាបត្តិការណាភាវោ, អបរិមណ្ឌលនិវាសនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ សព្ពត្ថ បុរិមានិ ទ្វេ តត្ថ តត្ថ វុត្តប្បដិបក្ខករណញ្ចាតិ តីណិយេវ ហោន្តិ, តស្មា ឥតោ បរំ តានិបិ អវត្វា អនាបត្តិមត្តមេវ វក្ខាមាតិ.

២. ទុតិយបរិមណ្ឌលសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, គិហិបារុតំ បារុបិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៨០) ឯវំ បដិក្ខិត្តំ គិហិបារុតំ អបារុបិត្វា ឧភោ កណ្ណេ សមំ កត្វា បារុបនំ បរិមណ្ឌលបារុបនំ នាម, តត្ថ យំកិញ្ចិ សេតបដបារុតំ បរិព្ពាជកបារុតំ ឯកសាដកបារុតំ សុរាសោណ្ឌបារុតំ អន្តេបុរិកបារុតំ មហាជេដ្ឋបារុតំ កុដិប្បវេសកបារុតំ ព្រាហ្មណបារុតំ បាឡិការកបារុតន្តិ ឯវមាទិ បរិមណ្ឌលលក្ខណតោ អញ្ញថា បារុតំ, សព្ពមេតំ គិហិបារុតំ នាម. តស្មា យថា សេតបដា អឌ្ឍបាលកនិគណ្ឋា បារុបន្តិ, យថា ច ឯកច្ចេ បរិព្ពាជកា ឧរំ វិវរិត្វា ទ្វីសុ អំសកូដេសុ បាវុរណំ ឋបេន្តិ, យថា ច ឯកសាដកា មនុស្សា និវត្ថសាដកស្ស ឯកេន អន្តេន បិដ្ឋិំ បារុបិត្វា ឧភោ កណ្ណេ ឧភោសុ អំសកូដេសុ ឋបេន្តិ, យថា ច សុរាសោណ្ឌាទយោ សាដកេន គីវំ បរិក្ខិបិត្វា ឧភោ អន្តេ ឧរេ វា ឱលម្ពេន្តិ, បិដ្ឋិយំ វា ខិបន្តិ, យថា ច អន្តេបុរិកាយោ អក្ខិតារកមត្តំ ទស្សេត្វា ឱគុណ្ឋិតំ បារុបន្តិ, យថា ច មហាជេដ្ឋា ទីឃសាដកំ និវាសេត្វា តស្សេវ ឯកេនន្តេន សកលសរីរំ បារុបន្តិ, យថា ច កស្សកា ខេត្តកុដិំ បវិសន្តា សាដកំ បលិវេឋេត្វា ឧបកច្ឆកេ បក្ខិបិត្វា តស្សេវ ឯកេនន្តេន សរីរំ បារុបន្តិ, យថា ច ព្រាហ្មណា ឧភិន្នំ ឧបកច្ឆកានំ អន្តរេ សាដកំ បវេសេត្វា អំសកូដេសុ បក្ខិបន្តិ, យថា ច បាឡិការកោ ភិក្ខុ ឯកំសបារុបនេន បារុតំ វាមពាហុំ វិវរិត្វា ចីវរំ អំសកូដេ អារោបេតិ, ឯវំ អបារុបិត្វា សព្ពេបិ ឯតេ, អញ្ញេ ច ឯវរូបេ បារុបនទោសេ វជ្ជេត្វា និព្ពិការំ បរិមណ្ឌលំ បារុបិតព្ពំ. តថា អបារុបិត្វា អារាមេ វា អន្តរឃរេ វា អនាទរេន យំកិញ្ចិ វិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ, អនាបត្តិ បុរិមសទិសាយេវ, យថា ចេត្ថ, ឯវំ សព្ពត្ថ. យត្ថ បន វិសេសោ ភវិស្សតិ, តត្ថ វក្ខាមាតិ.

៣-៤. សុប្បដិច្ឆន្នសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ សុប្បដិច្ឆន្នោតិ សុដ្ឋុ បដិច្ឆន្នោ, គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា អនុវាតន្តេន គីវំ បដិច្ឆាទេត្វា ឧភោ កណ្ណេ សមំ កត្វា បដិសង្ឃរិត្វា យាវ មណិពន្ធំ បដិច្ឆាទេត្វា អន្តរឃរេ គមិស្សាមីតិ អត្ថោ, តថា អកត្វា បន ជាណុំ វា ឧរំ វា វិវរិត្វា គច្ឆន្តស្ស ទុក្កដំ.

ចតុត្ថេ គលវាដកតោ បដ្ឋាយ សីសំ, មណិពន្ធតោ បដ្ឋាយ ហត្ថេ, បិណ្ឌិកមំសតោ បដ្ឋាយ បាទេ វិវរិត្វា សេសំ ឆាទេត្វា និសិន្នោ សុប្បដិច្ឆន្នោ នាម ហោតិ, ឯត្ថ បន វាសូបគតស្ស អនាបត្តិ.

៥-៦. សុសំវុតសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ សុសំវុតោតិ ហត្ថំ វា បាទំ វា អកីឡាបេន្តោ សុវិនីតោតិ អត្ថោ. ឆដ្ឋេបិ ឯសេវ នយោ.

៧-៨. ឱក្ខិត្តចក្ខុសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ ឱក្ខិត្តចក្ខូតិ ហេដ្ឋា ខិត្តចក្ខុ ហុត្វា បុរតោ យុគមត្តំ ភូមិភាគំ បេក្ខមានោ, ឯកស្មិំ បន ឋានេ ឋត្វា ហត្ថិអស្សាទិបរិស្សយាភាវំ ឱលោកេតុំ វដ្ដតិ. អដ្ឋមេបិ ឯសេវ នយោ.

៩-១០. ឧក្ខិត្តកសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ ឧក្ខិត្តកាយាតិ ឧក្ខេបេន, ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ករណវចនំ, ឯកតោ វា ឧភតោ វា ឧក្ខិត្តចីវរោ ហុត្វាតិ អត្ថោ, អន្តោ ឥន្ទខីលតោ បដ្ឋាយ ឯវំ ន គន្តព្ពំ.

ទសមេ និសិន្នកាលេ ធមករណំ នីហរន្តេនាបិ ចីវរំ អនុក្ខិបិត្វាវ នីហរិតព្ពំ, វាសូបគតស្ស បន អនាបត្តិ.

១១-១២. ឧជ្ជគ្ឃិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកាទសមេ ឧជ្ជគ្ឃិកាយាតិ មហាហសិតំ ហសន្តោតិ អត្ថោ. ឥធាបិ ហិ ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេយេវ ករណវចនំ.

ទ្វាទសមេបិ ឯសេវ នយោ. ឧភយត្ថ ហសនីយស្មិំ វត្ថុស្មិំ មិហិតមត្តំ ករោន្តស្ស អនាបត្តិ.

១៣-១៤. ឧច្ចសទ្ទសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេរសមេ អប្បសទ្ទោតិ ន ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទោ ហុត្វា. ចុទ្ទសមេបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បនេត្ថ អប្បសទ្ទតាបរិច្ឆេទោ – សចេ ទ្វាទសហត្ថេ គេហេ អាទិម្ហិ សង្ឃត្ថេរោ, មជ្ឈេ ទុតិយត្ថេរោ, អន្តេ តតិយត្ថេរោតិ ឯវំ និសិន្នេសុ យំ សង្ឃត្ថេរោ ទុតិយត្ថេរេន សទ្ធិំ មន្តេតិ, ទុតិយត្ថេរោ ច តស្ស សទ្ទំ សុណាតិ, កថញ្ច វវត្ថបេតិ. តតិយត្ថេរោ បន សទ្ទមេវ សុណាតិ, កថំ ន វវត្ថបេតិ, ឯត្តាវតា អប្បសទ្ទោ ហោតិ. សចេ បន តតិយត្ថេរោ កថញ្ច វវត្ថបេតិ, មហាសទ្ទោ នាម ហោតិ.

១៥…បេ…២០. កាយប្បចាលកាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឥតោ បរេសុ ឆសុ កាយប្បចាលកន្តិ កាយំ ចាលេត្វា ចាលេត្វា, ឯស នយោ សព្ពត្ថ. តស្មា កាយាទីនិ បគ្គហេត្វា និច្ចលានិ ឧជុកានិ ឋបេត្វា គន្តព្ពញ្ចេវ និសីទិតព្ពញ្ច, និសីទនប្បដិសំយុត្តេសុ តីសុ វាសូបគតស្ស អនាបត្តិ.

២១-២២. ខម្ភកតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកវីសទ្វាវីសេសុ ខម្ភកតោតិ កដិយំ ហត្ថំ ឋបេត្វា កតខម្ភោ.

២៣-២៤. ឱគុណ្ឋិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេវីសចតុវីសេសុ ឱគុណ្ឋិតោតិ សសីសំ បារុតោ.

២៥. ឧក្កុដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចវីសេ ឧក្កុដិកា វុច្ចតិ បណ្ហិយោ ឧក្ខិបិត្វា អគ្គបាទេហេវ, អគ្គបាទេ វា ឧក្ខិបិត្វា បណ្ហីហិយេវ ភូមិយំ ផុសន្តស្ស គមនំ, ករណវចនំ បនេត្ថ វុត្តលក្ខណមេវ.

២៦. បល្លត្ថិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆព្ពីសេ ន បល្លត្ថិកាយាតិ ហត្ថបល្លត្ថិកាយ វា ទុស្សបល្លត្ថិកាយ វា ន និសីទិតព្ពំ. អនាទរេន និសីទន្តស្ស ទុក្កដំ, វាសូបគតស្ស បន ឥធាបិ បុរិមេសុ ច ទ្វាវីសចតុវីសេសុ អនាបត្តិ.

ឆព្ពីសតិសារុប្បសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២៧. សក្កច្ចបដិគ្គហណសិក្ខាបទវណ្ណនា

ភោជនប្បដិសំយុត្តេសុ បឋមេ សក្កច្ចន្តិ សតិំ ឧបដ្ឋាបេត្វា.

២៨. បត្តសញ្ញីបដិគ្គហណសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ បត្តេ សញ្ញា បត្តសញ្ញា, សា អស្ស អត្ថីតិ បត្តសញ្ញី, អត្តនោ ភាជនេ ឧបនិពទ្ធសញ្ញី ហុត្វាតិ អត្ថោ.

២៩. សមសូបកបដិគ្គហណសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ សមសូបកោ នាម យត្ថ មុគ្គមាសេហិ វា កុលត្ថាទីហិ វា កតោ ហត្ថហារិយោ សូបោ ភត្តស្ស ចតុត្ថភាគប្បមាណោ ហោតិ, តតោ ហិ អធិកំ គណ្ហន្តស្ស ទុក្កដំ. ឋបេត្វា បន សូបំ អវសេសា សព្ពាបិ សូបេយ្យព្យញ្ជនវិកតិ រសរសោ នាម ហោតិ, តស្មិំ រសរសេ, ញាតកានំ វា បវារិតានំ វា អញ្ញស្សត្ថាយ វា អត្តនោ ធនេន វា ឥធ អនាបត្តិ.

៣០…បេ…៣២. សមតិត្តិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ សមតិត្តិកន្តិ សមបុណ្ណំ សមភរិតំ អធិដ្ឋានុបគបត្តស្ស អន្តោមុខវដ្ដិលេខំ អនតិក្កមិត្វា រចិតំ. បិណ្ឌបាតន្តិ យំកិញ្ចិ យាវកាលិកំ. អនធិដ្ឋានុបគេ បន យាវកាលិកំ យាមកាលិកាទីនិ ច យត្ថកត្ថចិ ថូបីកតានិបិ វដ្ដន្តិ, យំ បន ទ្វីសុ បត្តេសុ គហេត្វា ឯកំ បូរេត្វា វិហារំ ហរតិ, យំ វា បក្ខិបិយមានំ បូវឧច្ឆុក្ខណ្ឌផលាផលាទិ ហេដ្ឋា ឱរោហតិ, តក្កោលវដំសកាទយោ វា ឧបរិ ឋបេត្វា ទិយ្យន្តិ, យញ្ច បណ្ណេ វា ថាលកេ វា បក្ខិបិត្វា បត្តមត្ថកេ ឋបិតំ ហោតិ, ន តំ ថូបីកតំ នាម, តស្មា តំ សព្ពំ វដ្ដតិ. ឥធ បន គិលានស្សាបិ អនាបត្តិ នត្ថិ, តស្មា តេនបិ សមតិត្តិកោយេវ គហេតព្ពោ. សព្ពត្ថ បន បដិគ្គហេតុមេវ ន វដ្ដតិ, បដិគ្គហិតំ បន សុប្បដិគ្គហិតំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. បញ្ចមឆដ្ឋានិ វុត្តនយានេវ.

៣៣-៣៤. សបទានសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ សបទានន្តិ តត្ថ តត្ថ ឱធិំ អកត្វា អនុបដិបាដិយា. យោ បន អញ្ញេសំ វា ទេន្តោ, អញ្ញភាជនេ វា អាកិរន្តោ តតោ តតោ ឱមសតិ, តស្ស, ឧត្តរិភង្គញ្ច ឧប្បដិបាដិយា គណ្ហន្តស្សាបិ ឥធ អនាបត្តិ. អដ្ឋមំ វុត្តនយមេវ.

៣៥. ថូបកតសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ ថូបកតោតិ មត្ថកតោ វេមជ្ឈតោតិ អត្ថោ. យោ បន បរិត្តកេ សេសេ ឯកតោ សង្កឌ្ឍិត្វា ឱមទ្ទិត្វា ភុញ្ជតិ, តស្សាបិ អនាបត្តិ.

៣៦. ឱទនប្បដិច្ឆាទនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ យស្ស ភត្តសាមិកា មាឃាតសមយាទីសុ ព្យញ្ជនំ បដិច្ឆាទេត្វា ទេន្តិ, យោ ច ន ភិយ្យោកម្យតាយ បដិច្ឆាទេតិ, តេសំ អនាបត្តិ, គិលានស្ស បន អនាគតត្តា អាបត្តិយេវ.

៣៧. សូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកាទសមេ ញាតកានំ វា បវារិតានំ វា អញ្ញស្សត្ថាយ អត្តនោ ធនេនាតិ ឥទំ អនាបត្តិយំ អធិកំ.

៣៨. ឧជ្ឈានសញ្ញីសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទ្វាទសមេ ឧជ្ឈានេ សញ្ញា ឧជ្ឈានសញ្ញា, សា អស្ស អត្ថីតិ ឧជ្ឈានសញ្ញី. ឥធាបិ គិលានោ ន មុច្ចតិ, ‘‘ទស្សាមី’’តិ វា, ‘‘ទាបេស្សាមី’’តិ វា ឱលោកេន្តស្ស បន, ន ឧជ្ឈានសញ្ញិស្ស ច អនាបត្តិ.

៣៩. កពឡសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេរសមេ នាតិមហន្តន្តិ មយូរណ្ឌំ អតិមហន្តំ, កុក្កុដណ្ឌំ អតិខុទ្ទកំ, តេសំ វេមជ្ឈប្បមាណំ. មូលខាទនីយាទិភេទេ បន សព្ពខជ្ជកេ ផលាផលេ ច អនាបត្តិ.

៤០. អាលោបសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចុទ្ទសមេ បរិមណ្ឌលន្តិ អទីឃំ. ឥធ បន ខជ្ជកផលាផលេហិ សទ្ធិំ ឧត្តរិភង្គេបិ អនាបត្តិ.

៤១-៤២. អនាហដសិក្ខាបទវណ្ណនា

បន្នរសមេ អនាហដេតិ អនាហរិតេ, មុខទ្វារំ អសម្បត្តេតិ អត្ថោ. សោឡសមេ សព្ពហត្ថន្តិ សកលំ ហត្ថំ.

៤៣. សកពឡសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តរសមេ សកពឡេនាតិ ឯត្ថ យត្តកេន វចនំ អបរិបុណ្ណំ ហោតិ, តត្តកេ សតិ កថេន្តស្ស អាបត្តិ. យោ បន ធម្មំ កថេន្តោ ហរិដកាទីនិ មុខេ បក្ខិបិត្វា កថេតិ, យត្តកេន វចនំ អបរិបុណ្ណំ ន ហោតិ, តត្តកេ មុខម្ហិ សតិ វដ្ដតិ.

៤៤. បិណ្ឌុក្ខេបកសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋារសមេ បិណ្ឌុក្ខេបកន្តិ បិណ្ឌំ ឧក្ខិបិត្វា ឧក្ខិបិត្វា, ឥធាបិ ខជ្ជកផលាផលេសុ អនាបត្តិ.

៤៥. កពឡាវច្ឆេទកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកូនវីសតិមេ កពឡាវច្ឆេទកន្តិ កពឡំ អវច្ឆិន្ទិត្វា អវច្ឆិន្ទិត្វា, ឥធ ខជ្ជកផលាផលេហិ សទ្ធិំ ឧត្តរិភង្គេបិ អនាបត្តិ.

៤៦. អវគណ្ឌការកសិក្ខាបទវណ្ណនា

វីសតិមេ អវគណ្ឌការកន្តិ មក្កដោ វិយ គណ្ឌេ កត្វា កត្វា, ឥធ ផលាផលមត្តកេ អនាបត្តិ.

៤៧. ហត្ថនិទ្ធុនកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកវីសតិមេ ហត្ថនិទ្ធុនកន្តិ ហត្ថំ និទ្ធុនិត្វា និទ្ធុនិត្វា, អនាបត្តិយំ បនេត្ថ ‘‘កចវរំ ឆឌ្ឌេន្តោ ហត្ថំ និទ្ធុនាតី’’តិ (បាចិ. ៦២៣) ឥទំ អធិកំ.

៤៨. សិត្ថាវការកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទ្វាវីសតិមេ សិត្ថាវការកន្តិ សិត្ថានិ អវកិរិត្វា អវកិរិត្វា, ឥធាបិ ‘‘កចវរំ ឆឌ្ឌេន្តោ សិត្ថំ ឆឌ្ឌយតី’’តិ (បាចិ. ៦២៣) ឥទំ អនាបត្តិយំ អធិកំ.

៤៩. ជិវ្ហានិច្ឆារកសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេវីសតិមេ ជិវ្ហានិច្ឆារកន្តិ ជិវ្ហំ និច្ឆារេត្វា និច្ឆារេត្វា.

៥០-៥១. ចបុចបុការកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុវីសតិមេ ចបុចបុការកន្តិ ចបុ ចបូតិ ឯវំ សទ្ទំ កត្វា កត្វា. បញ្ចវីសតិមេបិ ឯសេវ នយោ.

៥២…បេ…៥៤. ហត្ថនិល្លេហកាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆព្ពីសតិមេ ហត្ថនិល្លេហកន្តិ ហត្ថំ និល្លេហិត្វា និល្លេហិត្វា. ភុញ្ជន្តេន ហិ អង្គុលិមត្តម្បិ និល្លេហិតុំ ន វដ្ដតិ. ឃនយាគុផាណិតបាយាសាទិកេ បន អង្គុលីហិ គហេត្វា អង្គុលិយោ មុខេ បវេសេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, សត្តវីសតិមអដ្ឋវីសតិមេសុបិ ឯសេវ នយោ. តស្មា ឯកង្គុលិយាបិ បត្តោ ន និល្លេហិតព្ពោ, ឯកឱដ្ឋោបិ ច ជិវ្ហាយ ន និល្លេហិតព្ពោ, ឱដ្ឋមំសេហិ ឯវ បន គហេត្វា អន្តោ បវេសេតុំ វដ្ដតិ.

៥៥. សាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកូនតិំសតិមេ ន សាមិសេនាតិ ឯតំ បដិកូលវសេន បដិក្ខិត្តំ, តស្មា សង្ឃិកម្បិ បុគ្គលិកម្បិ គិហិសន្តកម្បិ អត្តនោ សន្តកម្បិ សង្ខោបិ សរាវកម្បិ ថាលកម្បិ ន គហេតព្ពមេវ, គណ្ហន្តស្ស ទុក្កដំ. សចេ បន ហត្ថស្ស ឯកទេសោ អាមិសមក្ខិតោ ន ហោតិ, តេន បទេសេន គហេតុំ វដ្ដតិ, ឥធ ‘‘ធោវិស្សាមីតិ វា, ធោវាបេស្សាមីតិ វា បដិគ្គណ្ហាតី’’តិ (បាចិ. ៦៣១) ឥទំ អនាបត្តិយំ អធិកំ.

៥៦. សសិត្ថកសិក្ខាបទវណ្ណនា

តិំសតិមេ ‘‘ឧទ្ធរិត្វា វា ភិន្ទិត្វា វា បដិគ្គហេ វា នីហរិត្វា វា ឆឌ្ឌេតី’’តិ ឥទំ អនាបត្តិយំ អធិកំ. តត្ថ ឧទ្ធរិត្វា វាតិ សិត្ថានិ ឧទកតោ ឧទ្ធរិត្វា, ឯកស្មិំ ឋានេ រាសិំ កត្វា ឧទកំ ឆឌ្ឌេតិ. ភិន្ទិត្វា វាតិ សិត្ថានិ ភិន្ទិត្វា ឧទកគតិកានិ កត្វា ឆឌ្ឌេតិ. បដិគ្គហេ វាតិ បដិគ្គហេន បដិច្ឆន្តានំ បដិគ្គហេ ឆឌ្ឌេតិ. នីហរិត្វាតិ ពហិ នីហរិត្វា ឆឌ្ឌេតិ, ឯវំ ឆឌ្ឌេន្តស្ស អនាបត្តិ.

តិំសភោជនប្បដិសំយុត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥៧. ឆត្តបាណិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ធម្មទេសនាបដិសំយុត្តេសុ បឋមេ យំកិញ្ចិ ឆត្តំ បាណិម្ហិ អស្សាតិ ឆត្តបាណិ. សោ តំ ឆត្តំ យត្ថកត្ថចិ សរីរាវយវេ ឋបេត្វាបិ យាវ ហត្ថេន ន មុញ្ចតិ, តាវស្ស ធម្មំ ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បនស្ស អញ្ញោ ឆត្តំ ធារេតិ, បស្សេ វា ឋិតំ ហោតិ, ហត្ថតោ អបគតមត្តេ ឆត្តបាណិ នាម ន ហោតិ, តស្ស ទេសេតុំ វដ្ដតិ. ធម្មបរិច្ឆេទោ ចេត្ថ បទសោធម្មេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

៥៨-៥៩. ទណ្ឌបាណិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ ទណ្ឌោ នាម មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ចតុហត្ថប្បមាណោ, ទណ្ឌបាណិភាវោ បនស្ស ឆត្តបាណិម្ហិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. តតិយេបិ ឯសេវ នយោ. អសិំ សន្នហិត្វា ឋិតោបិ ហិ សត្ថបាណិសង្ខ្យំ ន គច្ឆតិ.

៦០. អាវុធបាណិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ សព្ពាបិ ធនុវិកតិ សទ្ធិំ សរវិកតិយា អាវុធន្តិ វេទិតព្ពា, តស្មា សទ្ធិំ វា សរេន ធនុំ គហេត្វា, សុទ្ធធនុំ វា សុទ្ធសរំ វា សជិយធនុំ វា និជ្ជិយធនុំ វា គហេត្វា ឋិតស្ស វា និសិន្នស្ស វា ធម្មំ ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បនស្ស ធនុ ខន្ធេបិ បដិមុក្កំ ហោតិ, យាវ ន គណ្ហាតិ, តាវ វដ្ដតិ.

៦១-៦២. បាទុកសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ បាទុការុឡ្ហស្សាតិ ឆត្តទណ្ឌកេ អង្គុលន្តរិកំ អប្បវេសេត្វា កេវលំ អក្កន្តស្ស វា, បវេសេត្វា ឋានវសេន បដិមុក្កស្ស វា. ឆដ្ឋេបិ ឯសេវ នយោ. ឥធ បន យ្វាយំ បណ្ហិកពន្ធំ ឱមុញ្ចិត្វា ឋានវសេន ‘‘ឱមុក្កោ’’តិ វុច្ចតិ, តស្សាបិ ន វដ្ដតិ.

៦៣. យានសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ សចេបិ ទ្វីហិ ជនេហិ ហត្ថសង្ឃាដេន គហិតោ, សាដកេ វា ឋបេត្វា វំសេន វយ្ហតិ, អយុត្តេ វា វយ្ហាទិកេ យានេ វិសង្ខរិត្វា វា ឋបិតេ ចក្កមត្តេបិ និសិន្នោ ហោតិ, យានគតោត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. សចេ បន ទ្វេបិ ឯកយានេ និសិន្នា ហោន្តិ, វដ្ដតិ. វិសុំ និសិន្នេសុបិ ឧច្ចេ យានេ និសិន្នេន នីចេ និសិន្នស្ស ទេសេតុំ វដ្ដតិ, សមប្បមាណេបិ វដ្ដតិ, តថា បុរិមេ និសិន្នេន បច្ឆិមេ និសិន្នស្ស. បច្ឆិមេ បន ឧច្ចតរេបិ និសិន្នេន ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ.

៦៤. សយនសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ សយនគតស្សាតិ អន្តមសោ កដសារកេបិ បកតិភូមិយម្បិ និបន្នស្ស ឧច្ចេបិ មញ្ចេ វា បីឋេ វា ភូមិប្បទេសេ វា ឋិតេន និសិន្នេន វា ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ. សយនគតេន បន សយនគតស្ស ឧច្ចតរេ វា សមប្បមាណេ វា និបន្នេន ទេសេតុំ វដ្ដតិ. និបន្នេន បន ឋិតស្ស វា និសិន្នស្ស វា និបន្នស្ស វា, និសិន្នេន ច ឋិតស្ស វា និសិន្នស្ស វា, ឋិតេន ឋិតស្សេវ វដ្ដតិ.

៦៥. បល្លត្ថិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ ហត្ថបល្លត្ថិកាទីសុ យាយ កាយចិ និសិន្នស្ស ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ.

៦៦. វេឋិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ វេឋិតសីសស្សាតិ ទុស្សវេឋេន វា មោឡិអាទីហិ វា យថា កេសន្តោ ន ទិស្សតិ, ឯវំ វេឋិតសីសស្ស, តេនេវស្ស អនាបត្តិយំ ‘‘កេសន្តំ វិវរាបេត្វា ទេសេតី’’តិ (បាចិ. ៦៤៣) វុត្តំ.

៦៧. ឱគុណ្ឋិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកាទសមេ ឱគុណ្ឋិតសីសស្សាតិ សសីសំ បារុតស្ស, អនាបត្តិយំ បនេត្ថ ‘‘សីសំ វិវរាបេត្វា ទេសេតី’’តិ (បាចិ. ៦៤៤) អធិកំ.

៦៨. ឆមាសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទ្វាទសមេ ឆមាយំ និសីទិត្វាតិ ភូមិយំ និសីទិត្វា. អាសនេតិ អន្តមសោ វត្ថម្បិ តិណានិបិ សន្ថរិត្វា និសិន្នស្ស.

៦៩. នីចាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេរសមេ ឧច្ចេ អាសនេតិ អន្តមសោ ភូមិប្បទេសេបិ ឧន្នតប្បទេសេ និសិន្នស្ស.

៧០. ឋិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចុទ្ទសមេ ន ឋិតោ និសិន្នស្សាតិ សចេ ថេរស្ស ឧបដ្ឋានំ គន្ត្វា ឋិតំ ទហរំ អាសនេ និសិន្នោ មហាថេរោ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, ន កថេតព្ពំ. គារវេន បន ថេរំ ‘‘ឧដ្ឋហិត្វា បុច្ឆា’’តិ វត្តុំ ន សក្កា, តស្មា ‘‘បស្សេ ឋិតស្ស ភិក្ខុនោ កថេស្សាមី’’តិ កថេតុំ វដ្ដតិ.

៧១. បច្ឆតោគមនសិក្ខាបទវណ្ណនា

បន្នរសមេ សចេ បុរតោ គច្ឆន្តោ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, តស្ស តំ អកថេត្វា ‘‘បច្ឆិមស្ស ភិក្ខុនោ កថេស្សាមី’’តិ កថេតព្ពំ. សទ្ធិំ ឧគ្គហិតធម្មំ បន សជ្ឈាយិតុំ, សមធុរេន វា គច្ឆន្តស្ស កថេតុំ វដ្ដតិ.

៧២. ឧប្បថេនគមនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សោឡសមេ ន ឧប្បថេនាតិ ឯត្ថ សចេ ទ្វេបិ សកដមគ្គស្មិំ ឯកេកចក្កបថេន វា ឧប្បថេន វា សមធុរំ គច្ឆន្តិ, វដ្ដតិ.

៧៣. ឋិតោឧច្ចារសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តរសមេ ‘‘អសញ្ចិច្ចា’’តិ អនាបត្តិយំ សចេ បដិច្ឆន្នដ្ឋានំ គច្ឆន្តស្ស សហសា ឧច្ចារោ វា បស្សាវោ វា និក្ខមតិ, អសញ្ចិច្ច កតោ នាម ហោតិ.

៧៤. ហរិតេឧច្ចារសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋារសមេ យម្បិ ជីវមានរុក្ខស្ស មូលំ បថវិយំ ទិស្សមានំ គច្ឆតិ, សាខា វា ភូមិលគ្គា គច្ឆតិ, សព្ពំ ហរិតសង្ខាតមេវ. ខន្ធេ និសីទិត្វា បន អប្បហរិតដ្ឋានេ បាតេតុំ វដ្ដតិ. សចេ អប្បហរិតដ្ឋានំ ឱលោកេន្តស្សេវ សហសា និក្ខមតិ, គិលានដ្ឋានេ ឋិតោ ហោតិ, ‘‘អប្បហរិតេ កតោ ហរិតំ ឱត្ថរតី’’តិ (បាចិ. ៦៥២) ឥទមេត្ថ អនាបត្តិយំ អធិកំ. តត្ថ សចេបិ អប្បហរិតំ អលភន្តេន តិណណ្ឌុបកំ វា បលលណ្ឌុបកំ វា ឋបេត្វា កតោ បច្ឆា ហរិតំ ឱត្ថរតិ, វដ្ដតិយេវ. ខេឡេន ចេត្ថ សិង្ឃាណិកាបិ សង្គហិតា.

៧៥. ឧទកេឧច្ចារសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកូនវីសតិមេ ន ឧទកេតិ ឯតំ បរិភោគឧទកមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, វច្ចកុដិសមុទ្ទាទិឧទកេសុ បន អបរិភោគេសុ អនាបត្តិ. ទេវេ វស្សន្តេ សមន្តតោ ឧទកោឃេ ជាតេ អនុទកដ្ឋានំ អលភន្តេន ឧទកេ កាតុំ វដ្ដតិ, ឥធាបិ ‘‘ថលេ កតោ ឧទកំ ឱត្ថរតី’’តិ (បាចិ. ៦៥៤) ឥទំ អនាបត្តិយំ អធិកំ, សេសំ សព្ពសិក្ខាបទេសុ ឧត្តានមេវ.

សមុដ្ឋានាទិទីបនត្ថាយ បនេត្ថ ឥទំ បកិណ្ណកំ – ឧជ្ជគ្ឃិកឧច្ចាសទ្ទប្បដិសំយុត្តានិ ចត្តារិ, សកពឡេន មុខេន ព្យាហរណំ ឯកំ, ឆមានីចាសននិសិន្នឋិតបច្ឆតោគមនឧប្បថគមនប្បដិសំយុត្តានិ បញ្ចាតិ ឥមានិ ទស សិក្ខាបទានិ សមនុភាសនសមុដ្ឋានានិ, ឯកេកមេត្ថ កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនំ. សូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនំ. ឆត្តបាណិទណ្ឌបាណិសត្ថបាណិអាវុធបាណិបាទុកាឧបាហនយានសយនបល្លត្ថិកវេឋិតឱគុណ្ឋិតនាមកានិ ឯកាទស ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានានិ, កិរិយាកិរិយានិ, សញ្ញាវិមោក្ខានិ, សចិត្តកានិ, លោកវជ្ជានិ, វចីកម្មានិ, អកុសលចិត្តានិ, ទុក្ខវេទនានិ. សេសានិ តេបណ្ណាស បឋមបារាជិកសមឧដ្ឋានាទិភេទានីតិ.

ឯកូនវីសតិធម្មទេសនាបដិសំយុត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

សេខិយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អធិករណសមថវណ្ណនា

អធិករណសមថេសុ សត្តាតិ តេសំ គណនបរិច្ឆេទោ. អធិករណានិ សមេន្តិ វូបសមេន្តីតិ អធិករណសមថា. ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តីតិ អាបត្តាធិករណសង្ខាតាសុ ច អវសេសាធិករណត្តយបច្ចយាសុ ច អាបត្តីសុ បរិសុទ្ធភាវំ បុច្ឆនត្ថំ ឧទ្ទិសិតព្ពតំ អាគច្ឆន្តិ. ឧប្បន្នុប្បន្នានន្តិ ឧប្បន្នានំ ឧប្បន្នានំ. អធិករណានន្តិ វិវាទាធិករណំ អនុវាទាធិករណំ អាបត្តាធិករណំ កិច្ចាធិករណន្តិ ឥមេសំ ចតុន្នំ. សមថាយ វូបសមាយាតិ សមនត្ថញ្ចេវ វូបសមនត្ថញ្ច សម្មុខាវិនយោ ទាតព្ពោ…បេ… តិណវត្ថារកោតិ ឥមេ សត្ត សមថា ទាតព្ពា. តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – អធិករណេសុ តាវ ‘‘ធម្មោ’’តិ វា, ‘‘អធម្មោ’’តិ វា អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ វិវទន្តានំ ភិក្ខូនំ យោ វិវាទោ, ឥទំ វិវាទាធិករណំ នាម. សីលវិបត្តិយា វា អាចារទិដ្ឋិអាជីវវិបត្តិយា វា អនុវទន្តានំ យោ អនុវាទោ ឧបវទនា ចេវ ចោទនា ច, ឥទំ អនុវាទាធិករណំ នាម. មាតិកាយ អាគតា បញ្ច, វិភង្គេ ទ្វេតិ សត្តបិ អាបត្តិក្ខន្ធា អាបត្តាធិករណំ, នាម. យំ សង្ឃស្ស អបលោកនាទីនំ ចតុន្នំ កម្មានំ ករណំ, ឥទំ កិច្ចាធិករណំ នាម.

តត្ថ វិវាទាធិករណំ (ចូឡវ. ២២៨) ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មតិ សម្មុខាវិនយេន ច យេភុយ្យសិកាយ ច, សម្មុខាវិនយេនេវ សម្មមានំ យស្មិំ វិហារេ ឧប្បន្នំ, តស្មិំយេវ វា, អញ្ញត្ថ វូបសមេតុំ គច្ឆន្តានំ អន្តរាមគ្គេ វា, យត្ថ គន្ត្វា សង្ឃស្ស និយ្យាតិតំ, តត្ថ សង្ឃេន វា វូបសមេតុំ អសក្កោន្តេ តត្ថេវ ឧព្ពាហិកាយ សម្មតបុគ្គលេហិ វា វិនិច្ឆិតំ សម្មតិ, ឯវំ សម្មមានេ ច បន តស្មិំ យា សង្ឃសម្មុខតា ធម្មសម្មុខតា វិនយសម្មុខតា បុគ្គលសម្មុខតា អយំ សម្មុខាវិនយោ នាម. តត្ថ ច ការកសង្ឃស្ស សង្ឃសាមគ្គិវសេន សម្មុខីភាវោ សង្ឃសម្មុខតា, សមេតព្ពស្ស វត្ថុនោ ភូតតា ធម្មសម្មុខតា, យថា តំ សមេតព្ពំ, តថេវស្ស សមនំ វិនយសម្មុខតា, យោ ច វិវទតិ, យេន ច វិវទតិ, តេសំ ឧភិន្នំ អត្ថបច្ចត្ថិកានំ សម្មុខីភាវោ បុគ្គលសម្មុខតា. ឧព្ពាហិកាយ វូបសមនេ បនេត្ថ សង្ឃសម្មុខតា បរិហាយតិ, ឯវំ តាវ សម្មុខាវិនយេនេវ សម្មតិ.

សចេ បនេវម្បិ ន សម្មតិ, អថ នំ ឧព្ពាហិកាយ សម្មតា ភិក្ខូ ‘‘ន មយំ សក្កោម វូបសមេតុ’’ន្តិ សង្ឃស្សេវ និយ្យាតេន្តិ, តតោ សង្ឃោ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ ភិក្ខុំ សលាកគ្គាហាបកំ សម្មន្និត្វា តេន គុឡ្ហកវិវដ្ដកសកណ្ណជប្បកេសុ តីសុ សលាកគ្គាហេសុ អញ្ញតរវសេន សលាកំ គាហេត្វា សន្និបតិតបរិសាយ ធម្មវាទីនំ យេភុយ្យតាយ យថា តេ ធម្មវាទិនោ វទន្តិ, ឯវំ វូបសន្តំ អធិករណំ សម្មុខាវិនយេន ច យេភុយ្យសិកាយ ច វូបសន្តំ ហោតិ. តត្ថ សម្មុខាវិនយោ វុត្តនយោ ឯវ, យំ បន យេភុយ្យសិកកម្មស្ស ករណំ. អយំ យេភុយ្យសិកា នាម, ឯវំ វិវាទាធិករណំ ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មតិ.

អនុវាទាធិករណំ (ចូឡវ. ២៣៦) ចតូហិ សមថេហិ សម្មតិ សម្មុខាវិនយេន ច សតិវិនយេន ច អមូឡ្ហវិនយេន ច តស្សបាបិយសិកាយ ច. សម្មុខាវិនយេនេវ សម្មមានំ យោ ច អនុវទតិ, យញ្ច អនុវទតិ, តេសំ វចនំ សុត្វា សចេ កាចិ អាបត្តិ នត្ថិ, ឧភោ ខមាបេត្វា, សចេ អត្ថិ, ‘‘អយំ នាមេត្ថ អាបត្តី’’តិ ឯវំ វិនិច្ឆិតំ វូបសម្មតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយលក្ខណំ វុត្តនយមេវ. យទា បន ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា អនុទ្ធំសិតស្ស សតិវិនយំ យាចមានស្ស សង្ឃោ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន សតិវិនយំ ទេតិ, តទា សម្មុខាវិនយេន ច សតិវិនយេន ច វូបសន្តំ ហោតិ, ទិន្នេ បន សតិវិនយេ បុន តស្មិំ បុគ្គលេ កស្សចិ អនុវាទោ ន រុហតិ. យទា ឧម្មត្តកោ ភិក្ខុ ឧម្មាទវសេន គតេ អស្សាមណកេ អជ្ឈាចារេ ‘‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិ’’ន្តិ ភិក្ខូហិ ចោទិយមានោ ‘‘ឧម្មត្តកេន មេ, អាវុសោ, ឯតំ កតំ, នាហំ តំ សរាមី’’តិ ភណន្តោបិ ភិក្ខូហិ ចោទិយមានោវ បុន អចោទនត្ថាយ អមូឡ្ហវិនយំ យាចតិ, សង្ឃោ ចស្ស ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន អមូឡ្ហវិនយំ ទេតិ. តទា សម្មុខាវិនយេន ច អមូឡ្ហវិនយេន ច វូបសន្តំ ហោតិ, ទិន្នេ បន អមូឡ្ហវិនយេ បុន តស្មិំ បុគ្គលេ កស្សចិ តប្បច្ចយា អនុវាទោ ន រុហតិ.

យទា បន បារាជិកេន វា បារាជិកសាមន្តេន វា ចោទិយមានស្ស អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតោ បាបុស្សន្នតាយ បាបិយស្ស បុគ្គលស្ស ‘‘សចាយំ អច្ឆិន្នមូលោ ភវិស្សតិ, សម្មា វត្តិត្វា ឱសារណំ លភិស្សតិ, សចេ ឆិន្នមូលោ, សយមេវស្ស នាសនា ភវិស្សតី’’តិ មញ្ញមានោ សង្ឃោ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន តស្សបាបិយសិកំ កម្មំ ករោតិ, តទា សម្មុខាវិនយេន ច តស្សបាបិយសិកាយ ច វូបសន្តំ ហោតិ, ឯវំ អនុវាទាធិករណំ ចតូហិ សមថេហិ សម្មតិ.

អាបត្តាធិករណំ (ចូឡវ. ២៣៩) តីហិ សមថេហិ សម្មតិ សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច តិណវត្ថារកេន ច. តស្ស សម្មុខាវិនយេនេវ វូបសមោ នត្ថិ, យទា បន ឯកស្ស វា ភិក្ខុនោ, និស្សគ្គិយវណ្ណនាយំ វុត្តនយេន សង្ឃគណមជ្ឈេសុ វា ភិក្ខុ លហុកំ អាបត្តិំ ទេសេតិ, តទា អាបត្តាធិករណំ សម្មុខាវិនយេន ច បដិញ្ញាតករណេន ច វូបសម្មតិ. តត្ថ សម្មុខាវិនយេ តាវ យោ ច ទេសេតិ, យស្ស ច ទេសេតិ, តេសំ សម្មុខីភាវោ បុគ្គលសម្មុខតា, សេសំ វុត្តនយមេវ. បុគ្គលស្ស ច គណស្ស ច ទេសនាកាលេ សង្ឃសម្មុខតា បរិហាយតិ.

យា បនេត្ថ ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ ច, ‘‘បស្សសី’’តិ, ‘‘អាម បស្សាមី’’តិ ច បដិញ្ញា, តាយ ‘‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’’តិ ករណំ បដិញ្ញាតករណំ នាម. សង្ឃាទិសេសេ បរិវាសាទិយាចនា បដិញ្ញា, បរិវាសាទីនំ ទានំ បដិញ្ញាតករណំ នាម. ទ្វេបក្ខជាតា បន ភណ្ឌនការកា ភិក្ខូ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចារំ ចរិត្វា បុន លជ្ជិធម្មេ ឧប្បន្នេ ‘‘សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ករិស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្ថាយ វាឡត្ថាយ សំវត្តេយ្យា’’តិ អញ្ញមញ្ញំ អាបត្តិយា ការាបនេ ទោសំ ទិស្វា យទា តិណវត្ថារកកម្មំ ករោន្តិ, តទា អាបត្តាធិករណំ សម្មុខាវិនយេន ច តិណវត្ថារកេន ច សម្មតិ. តត្រ ហិ យត្តកា ហត្ថបាសូបគតា ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ ឯវំ ទិដ្ឋាវិកម្មំ អកត្វា និទ្ទម្បិ ឱក្កមន្តា ហោន្តិ, សព្ពេសំ ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជញ្ច គិហិប្បដិសំយុត្តញ្ច សព្ពាបត្តិយោ វុដ្ឋហន្តិ, ឯវំ អាបត្តាធិករណំ តីហិ សមថេហិ សម្មតិ.

កិច្ចាធិករណំ (ចូឡវ. ២៤២) ឯកេន សមថេន សម្មតិ សម្មុខាវិនយេនេវ. ឥតិ ឥមានិ ចត្តារិ អធិករណានិ យថានុរូបំ ឥមេហិ សត្តហិ សមថេហិ សម្មន្តិ, តេន វុត្តំ ‘‘ឧប្បន្នុប្បន្នានំ អធិករណានំ សមថាយ វូបសមាយ សម្មុខាវិនយោ ទាតព្ពោ…បេ… តិណវត្ថារកោ’’តិ. អយមេត្ថ វិនិច្ឆយនយោ, វិត្ថារោ បន សមថក្ខន្ធកេ អាគតោយេវ, វិនិច្ឆយោបិស្ស សមន្តបាសាទិកាយំ វុត្តោ.

តត្ថាយស្មន្តេ បុច្ឆាមិ, កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធាតិ តេសុ សត្តសុ អធិករណសមថេសុ កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា, នត្ថិ វោ កិញ្ចិ សមថេហិ វូបសមេតព្ពន្តិ បុច្ឆាមិ, ឯតេន សព្ពាបត្តីហិ បរិសុទ្ធភាវោ បុច្ឆិតោ ហោតិ.

ឧទ្ទិដ្ឋំ ខោ អាយស្មន្តោ និទានន្តិអាទិ និគមនវចនំ. តត្ថ ឯត្តកន្តិ ឯត្តកំ សិក្ខាបទំ. សុត្តាគតន្តិ សុត្តេ បាតិមោក្ខេ អាគតំ. សុត្តបរិយាបន្នន្តិ តត្ថេវ អន្តោគធំ. អន្វទ្ធមាសំ ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆតីតិ អទ្ធមាសេ អទ្ធមាសេ ឧបោសថវសេន ឧទ្ទិសិតព្ពតំ អាគច្ឆតិ. សមគ្គេហីតិ កាយសាមគ្គិវសេន សមគ្គេហិ. សម្មោទមានេហីតិ ចិត្តសាមគ្គិវសេន ឯកជ្ឈាសយតាយ សុដ្ឋុ មោទមានេហិ. អវិវទមានេហីតិ អដ្ឋារសសុ វិវាទវត្ថូសុ អញ្ញតរវសេនាបិ អវិវទមានេហិ. សិក្ខិតព្ពន្តិ តំ តំ សិក្ខាបទំ អវីតិក្កមន្តេហិ អធិសីលសិក្ខា សម្បាទេតព្ពា. អន្តរន្តរា បន យំ ន វុត្តំ, តំ សព្ពំ បុរិមេ បុរិមេ សិក្ខាបទេ វុត្តត្តា ចេវ ឧត្តានត្ថត្តា ចាតិ.

អធិករណសមថវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

ភិក្ខុបាតិមោក្ខវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មសម្ពុទ្ធស្ស