១. បរិមណ្ឌលសិក្ខាបទវណ្ណនា

សេខិយេសុ បឋមេ បរិមណ្ឌលន្តិ សមន្តតោ មណ្ឌលំ. សិក្ខា ករណីយាតិ ‘‘ឯវំ និវាសេស្សាមី’’តិ អារាមេបិ អន្តរឃរេបិ សព្ពត្ថ សិក្ខា កាតព្ពា, ឯត្ថ ច យស្មា វត្តក្ខន្ធកេ វុត្តវត្តានិបិ សិក្ខិតព្ពត្តា សេខិយានេវ ហោន្តិ, តស្មា បារាជិកាទីសុ វិយ បរិច្ឆេទោ ន កតោ. ចារិត្តវិនយទស្សនត្ថញ្ច ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឱលម្ពេន្តោ និវាសេយ្យ, ទុក្កដ’’ន្តិ ឯវំ អាបត្តិនាមេន អវត្វា ‘‘សិក្ខា ករណីយា’’តិ ឯវំ សព្ពសិក្ខាបទេសុ បាឡិ អារោបិតា, បទភាជនេ (បាចិ. ៥៧៦) បន ‘‘អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តត្តា សព្ពត្ថ អនាទរិយករណេ ទុក្កដំ វេទិតព្ពំ.

ឥទានិ បរិមណ្ឌលន្តិ ឯត្ថ នាភិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេត្វា ជាណុមណ្ឌលស្ស ហេដ្ឋា ជង្ឃដ្ឋិកតោ បដ្ឋាយ អដ្ឋង្គុលមត្តំ និវាសនំ ឱតារេត្វា និវាសេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវត្ថំ នាម ហោតិ, ឯវំ អនិវាសេត្វា អនាទរិយេន បុរតោ វា បច្ឆតោ វា ឱលម្ពេត្វា និវាសេន្តស្ស ទុក្កដំ. ន កេវលញ្ច តស្សេវ, យេ ចញ្ញេ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា គិហិនិវត្ថំ និវាសេន្តិ, ហត្ថិសោណ្ឌកំ មច្ឆវាលកំ ចតុក្កណ្ណកំ តាលវណ្ដកំ សតវលិកំ និវាសេន្តិ, សំវល្លិយំ និវាសេន្តី’’តិ ខន្ធកេ (ចូឡវ. ២៨០) និវាសនទោសា វុត្តា, តថា និវាសេន្តស្សបិ ទុក្កដមេវ.

តត្ថ ហត្ថិសោណ្ឌកំ នាម នាភិមូលតោ ហត្ថិសោណ្ឌសណ្ឋានំ ឱលម្ពកំ កត្វា និវត្ថំ ចោឡិកឥត្ថីនំ និវាសនំ វិយ. មច្ឆវាលកំ នាម ឯកតោទសន្តំ ឯកតោ បាសន្តំ ឱលម្ពេត្វា និវត្ថំ. ចតុក្កណ្ណកំ នាម ឧបរិ ទ្វេ, ហេដ្ឋតោ ទ្វេតិ ឯវំ ចត្តារោ កណ្ណេ ទស្សេត្វា និវត្ថំ. តាលវណ្ដកំ នាម តាលវណ្ដាការេន សាដកំ ឱលម្ពេត្វា និវត្ថំ. សតវលិកំ នាម ទីឃសាដកំ អនេកក្ខត្តុំ ឱភុជិត្វា ឱវដ្ដិកំ ករោន្តេន និវត្ថំ, វាមទក្ខិណបស្សេសុ វា និរន្តរំ វលិយោ ទស្សេត្វា និវត្ថំ. សចេ បន ជាណុតោ បដ្ឋាយ ឯកា វា ទ្វេ វា វលិយោ បញ្ញាយន្តិ, វដ្ដតិ. សំវល្លិយន្តិ មល្លកម្មការាទីហិ វិយ កច្ឆំ ពន្ធិត្វា និវត្ថំ. ឯវំ និវាសេតុំ គិលានស្សាបិ មគ្គប្បដិបន្នស្សាបិ ន វដ្ដតិ. យម្បិ មគ្គំ គច្ឆន្តា ឯកំ វា ទ្វេ វា កណ្ណេ ឧក្ខិបិត្វា អន្តរវាសកស្ស ឧបរិ លគ្គន្តិ, អន្តោ វា ឯកំ កាសាវំ តថា និវាសេត្វា ពហិ អបរំ និវាសេន្តិ, សព្ពំ ន វដ្ដតិ.

គិលានោ បន អន្តោកាសាវស្ស ឱវដ្ដិកំ ទស្សេត្វា អបរំ ឧបរិ និវាសេតុំ លភតិ, អគិលានេន ទ្វេ និវាសេន្តេន សគុណំ កត្វា និវាសេតព្ពានិ. ឥតិ ឥមំ ខន្ធកេ បដិក្ខិត្តញ្ច ឱលម្ពកញ្ច សព្ពំ វិវជ្ជេត្វា វុត្តលក្ខណសម្បន្នំ និព្ពិការំ បរិមណ្ឌលំ និវាសេតព្ពំ, តថា អនិវាសេត្វា យំកិញ្ចិ វិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ.

‘‘និទានំ បុគ្គលំ វត្ថុ’’ន្តិអាទិកេ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា ) បន វិនិច្ឆយេ សុរុសុរុការកំ កោសម្ពិយំ បញ្ញត្តំ, សាមិសេន ហត្ថេន បានីយថាលកសសិត្ថកបត្តធោវនបដិសំយុត្តទ្វយំ ភគ្គេសុ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ, សេសានិ សព្ពានេវ សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ ឱលម្ពេត្វា និវាសនាទិវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តានិ. សូបោទនវិញ្ញត្តិយំ ធម្មទេសនាទីសុ ច គិលានវសេន ឯកា អនុបញ្ញត្តិ, សព្ពានិ សាធារណបញ្ញត្តិយោ, អនាណត្តិកានិ, សព្ពេសុ ទុក្កដមេវ, អញ្ញោ អាបត្តិភេទោ នត្ថិ, វិបត្តិវិចារណា វុត្តាយេវ, សមុដ្ឋានាទីនិ សព្ពេសំ អវសានេ ទស្សយិស្សាម. អនាបត្តិមត្តំ បន អង្គញ្ច សព្ពត្ថ វត្តព្ពំ, តយិទំ វុច្ចតិ. ឥមស្មិំ តាវ សិក្ខាបទេ អសញ្ចិច្ច, អស្សតិយា, អជានន្តស្ស, គិលានស្ស, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ.

តត្ថ អសញ្ចិច្ចាតិ ‘‘អបរិមណ្ឌលំ និវាសេស្សាមី’’តិ ឯវំ អសញ្ចិច្ច, អថ ខោ ‘‘បរិមណ្ឌលំយេវ និវាសេស្សាមី’’តិ វិរជ្ឈិត្វា អបរិមណ្ឌលំ និវាសេន្តស្ស អនាបត្តិ. អស្សតិយាតិ អញ្ញាវិហិតស្សាបិ តថា និវាសេន្តស្ស អនាបត្តិ. អជានន្តស្សាតិ បរិមណ្ឌលំ និវាសេតុំ អជានន្តស្ស អនាបត្តិ, អបិច និវាសនវត្តំ ឧគ្គហេតព្ពំ. យោ បន សុក្ខជង្ឃោ វា ហោតិ មហាបិណ្ឌិកមំសោ វា, តស្ស សារុប្បត្ថាយ អដ្ឋង្គុលាធិកម្បិ ឱតារេត្វា និវាសេតុំ វដ្ដតិ. គិលានស្សាតិ យស្ស ជង្ឃាយ វា បាទេ វា វណោ ហោតិ, តស្ស ឧក្ខិបិត្វា វា ឱតារេត្វា វា និវាសេតុំ វដ្ដតិ. អាបទាសូតិ វាឡា វា ចោរា វា អនុពន្ធន្តិ, ឯវរូបាសុ អាបទាសុ អនាបត្តិ. ឧម្មត្តកាទយោ វុត្តនយា ឯវ. អនាទរិយំ, អនាបត្តិការណាភាវោ, អបរិមណ្ឌលនិវាសនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ សព្ពត្ថ បុរិមានិ ទ្វេ តត្ថ តត្ថ វុត្តប្បដិបក្ខករណញ្ចាតិ តីណិយេវ ហោន្តិ, តស្មា ឥតោ បរំ តានិបិ អវត្វា អនាបត្តិមត្តមេវ វក្ខាមាតិ.