ឱតរណហារវណ្ណនា
អាឃាតគ្គហណេន សង្ខារក្ខន្ធសង្គហោ, តថា អនភិរទ្ធិគហណេន. អប្បច្ចយគ្គហណេន វេទនាក្ខន្ធសង្គហោតិ ឥទំ ខន្ធមុខេន ឱតរណំ. តថា អាឃាតាទិគ្គហណេន ធម្មាយតនំ ធម្មធាតុ ទុក្ខសច្ចំ សមុទយសច្ចំ វា គហិតន្តិ ឥទំ អាយតនមុខេន ធាតុមុខេន សច្ចមុខេន ច ឱតរណំ. តថា អាឃាតាទីនំ សហជាតា អវិជ្ជា ហេតុសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយសម្បយុត្តអត្ថិអវិគតបច្ចយេហិ បច្ចយោ ហោតិ, អសហជាតា បន អនន្តរសមនន្តរអនន្តរូបនិស្សយនត្ថិវិគតាសេវនបច្ចយេហិ បច្ចយោ ហោតិ, អនន្តរា ឧបនិស្សយវសេនេវ បច្ចយោ ហោតិ. តណ្ហាឧបាទានាទីនំ, ផស្សាទីនម្បិ តេសំ សហជាតានំ អសហជាតានញ្ច យថារហំ បច្ចយភាវោ វត្តព្ពោ. កោចិ បនេត្ថ អធិបតិវសេន, កោចិ កម្មវសេន, កោចិ អាហារវសេន, កោចិ ឥន្ទ្រិយវសេន, កោចិ ឈានវសេន, កោចិ មគ្គវសេនបិ បច្ចយោ ហោតីតិ. អយម្បិ វិសេសោ វេទិតព្ពោតិ ឥទំ បដិច្ចសមុប្បាទមុខេន ឱតរណំ. អានន្ទាទីនម្បិ ឥមិនាវ នយេន ខន្ធាទិមុខេន ឱតរណំ វិភាវេតព្ពំ.
តថា សីលំ បាណាតិបាតាទីហិ វិរតិចេតនា, អព្យាបាទាទិចេតសិកធម្មា ច, បាណាតិបាតាទយោ ចេតនាវ, តេសំ តទុបការកធម្មានញ្ច លជ្ជាទយាទីនំ សង្ខារក្ខន្ធធម្មាយតនាទិសង្គហោ, បុរិមនយេនេវ ខន្ធាទិមុខេន ច ឱតរណំ វិភាវេតព្ពំ. ឯស នយោ ញាណទិដ្ឋិវេទនាអវិជ្ជាតណ្ហាទិគ្គហណេសុ. និស្សរណអនុបាទាវិមុត្តិគហណេសុ អសង្ខតធាតុវសេនបិ ធាតុមុខេន ឱតរណំ វិភាវេតព្ពំ. តថា ‘‘វេទនានំ…បេ… អនុបាទាវិមុត្តោ’’តិ ឯតេន ភគវតោ សីលាទយោ បញ្ច ធម្មក្ខន្ធា, សតិបដ្ឋានាទយោ ច ពោធិបក្ខិយធម្មា បកាសិតា ហោន្តីតិ តំ មុខេនបិ ឱតរណំ វេទិតព្ពំ. ‘‘តទបិ ផស្សបច្ចយា’’តិ ទិដ្ឋិបញ្ញាបនស្ស បច្ចយាធីនវុត្តិតាទីបនេន អនិច្ចតាមុខេន ឱតរណំ, តថា ឯវំធម្មតាយ បដិច្ចសមុប្បាទមុខេន ឱតរណំ, អនិច្ចស្ស ទុក្ខានត្តភាវតោ អប្បណិហិតមុខេន សុញ្ញតាមុខេន ច ឱតរណំ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោតិ អយំ ឱតរណោ ហារោ.