ចតុព្យូហហារវណ្ណនា

និន្ទាបសំសាហិ សម្មាកម្បិតចេតសា មិច្ឆាជីវតោ អនោរតា សស្សតាទិមិច្ឆាភិនិវេសិនោ សីលាទិធម្មក្ខន្ធេសុ អប្បតិដ្ឋិតតាយ សម្មាសម្ពុទ្ធគុណរសស្សាទវិមុខា វេនេយ្យា ឥមិស្សា ទេសនាយ និទានំ. តេ យថាវុត្តទោសវិនិមុត្តា កថំ នុ ខោ សម្មាបដិបត្តិយា ឧភយហិតបរា ភវេយ្យុន្តិ អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ. បទនិព្ពចនំ និរុត្តិ. តំ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិនិទានបទានំ, ‘‘មម’’ន្តិអាទិបាឡិបទានញ្ច អដ្ឋកថាវសេន សុវិញ្ញេយ្យត្តា អតិវិត្ថារភយេន ន វិត្ថារយិម្ហ. បទបទត្ថនិទ្ទេសនិក្ខេបសុត្តទេសនាសន្ធិវសេន ឆព្ពិធា សន្ធិ. តត្ថ បទស្ស បទន្តរេន សម្ពន្ធោ បទសន្ធិ. តថា បទត្ថស្ស បទត្ថន្តរេន សម្ពន្ធោ បទត្ថសន្ធិ. នានានុសន្ធិកស្ស សុត្តស្ស តំតំអនុសន្ធីហិ សម្ពន្ធោ, ឯកានុសន្ធិកស្ស ច បុព្ពាបរសម្ពន្ធោ និទ្ទេសសន្ធិ, យា អដ្ឋកថាយំ បុច្ឆានុសន្ធិអជ្ឈាសយានុសន្ធិយថានុសន្ធិវសេន តិវិធា វិភត្តា, តា បនេតា តិស្សោបិ សន្ធិយោ អដ្ឋកថាយំ វិចារិតា ឯវ. សុត្តសន្ធិ ច បឋមំ និក្ខេបវសេន អម្ហេហិ បុព្ពេ ទស្សិតាយេវ. ឯកិស្សា ទេសនាយ ទេសនាន្តរេន សទ្ធិំ សំសន្ទនំ ទេសនាសន្ធិ, សា ឯវំ វេទិតព្ពា – ‘‘មមំ វា ភិក្ខវេ…បេ… ន ចេតសោ អនភិរទ្ធិ ករណីយា’’តិ អយំ ទេសនា ‘‘ឧភតោទណ្ឌកេន ចេបិ ភិក្ខវេ កកចេន ចោរា ឱចរកា អង្គមង្គានិ ឱក្កន្តេយ្យុំ, តត្របិ យោ មនោ បទូសេយ្យ, ន មេ សោ តេន សាសនករោ’’តិ (ម. និ. ១.២៣២) ឥមាយ ទេសនាយ សទ្ធិំ សំសន្ទតិ. ‘‘តុម្ហំ យេវស្ស តេន អន្តរាយោ’’តិ ‘‘កម្មស្សកា មាណវ សត្តា…បេ… ទាយាទា ភវិស្សន្តី’’តិ (អ. និ. ១០.២១៦) ឥមាយ ទេសនាយ សំសន្ទតិ. ‘‘អបិ តុម្ហេ…បេ… អាជានេយ្យាថា’’តិ ‘‘កុទ្ធោ អត្ថំ…បេ… សហតេ នរ’’ន្តិ (អ. និ. ៧.៦៤; មហានិ. ៥, ១៥៦, ១៩៥) ឥមាយ ទេសនាយ សំសន្ទតិ.

‘‘មមំ វា ភិក្ខវេ បរេ វណ្ណំ…បេ… ន ចេតសោ ឧព្ពិល្លាវិតត្តំ ករណីយ’’ន្តិ ‘‘ធម្មាបិ វោ ភិក្ខវេ បហាតព្ពា, បគេវ អធម្មា (ម. និ. ១.២៤០). កុល្លូបមំ វោ ភិក្ខវេ ធម្មំ ទេសេស្សាមិ, និត្ថរណត្ថាយ, នោ គហណត្ថាយា’’តិ (ម. និ. ១.២៤០) ឥមាយ ទេសនាយ សំសន្ទតិ. ‘‘តត្រ ចេ តុម្ហេហិ…បេ… ឧព្ពិលាវិតា, តុម្ហំ យេវស្ស តេន អន្តរាយោ’’តិ ‘‘លុទ្ធោអត្ថំ…បេ… សហតេ នរ’’ន្តិ (ឥតិវុ. ៨៨; មហានិ. ៥.១៥៦, ១៩៥; ចូឡនិ. ១២៨) ‘‘កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា’’តិ (ឧទា. ៦៤; នេត្តិ. ២៧, ៩០; បេដកោ. ១៤) ឥមាហិ ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘អប្បមត្តកំ…បេ… សីលមត្តក’’ន្តិ ‘‘បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. អយំ ខោ ព្រាហ្មណ យញ្ញោ បុរិមេហិ យញ្ញេហិ អប្បដ្ឋតរោ ច អប្បសមារម្ភតរោ ច មហប្ផលតរោ ច មហានិសំសតរោ ចា’’តិអាទិកាយ (ទី. និ. ១.៣៥៣) ទេសនាយ សំសន្ទតិ, បឋមជ្ឈានស្ស សីលតោ មហប្ផលមហានិសំសតរភាវវចនេន ឈានតោ សីលស្ស អប្បភាវទីបនតោ.

‘‘បាណាតិបាតំ បហាយា’’តិអាទិ ‘‘សមណោ ខលុ ភោ គោតមោ សីលវា…បេ… កុសលសីលេន សមន្នាគតោ’’តិអាទិកាហិ (ទី. និ. ១.៣០៤) ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘អញ្ញេវ ធម្មា គម្ភីរា’’តិអាទិ ‘‘អធិគតោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ គម្ភីរោ’’តិអាទិ (ទី. និ. ២.៦៧; ម. និ. ១.២៨១; ២.៣៣៧; សំ. និ. ១.១៧២; មហាវ. ៧, ៨) បាឡិយា សំសន្ទតិ. គម្ភីរតាទិវិសេសយុត្តធម្មបដិវេធេន ហិ ញាណស្ស គម្ភីរាទិភាវោ វិញ្ញាយតីតិ.

‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា’’តិអាទិ ‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បុព្ពន្តកប្បិកា…បេ… អភិវទន្តិ, សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន្តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, អសស្សតោ, សស្សតោ ច អសស្សតោ ច, នេវ សស្សតោ ច នាសស្សតោ ច, អន្តវា, អនន្តវា, អន្តវា ច អនន្តវា ច, នេវន្តវា នានន្តវា ច អត្តា ច លោកោ ច ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន្តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តី’’តិអាទិកាហិ (ម. និ. ៣.២៧) ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា អបរន្តកប្បិកា’’តិអាទិ ‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា អបរន្តកប្បិកា…បេ… អភិវទន្តិ, សញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា. ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ អសញ្ញី, នេវសញ្ញីនាសញ្ញី ច អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា. ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ សតោ វា បន សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ វា បនេកេ អភិវទន្តី’’តិអាទិកាហិ (ម. និ. ៣.២១) ទេសនាហិ សំសន្ទតិ. ‘‘វេទនានំ…បេ… តថាគតោ’’តិ ‘‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ, អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ, អត្ថេតន្តិ ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ’’តិអាទិកាហិ (ម. និ. ៣.២៨) ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘តទបិ តេសំ…បេ… វិប្ផន្ទិតមេវា’’តិ ឥទំ ‘‘តេសំ ភវតំ អញ្ញត្រេវ ឆន្ទាយ អញ្ញត្រ រុចិយា អញ្ញត្រ អនុស្សវា អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ភវិស្សតិ បរិសុទ្ធំ បរិយោទាតន្តិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. បច្ចត្តំ ខោ បន ភិក្ខវេ ញាណេ អសតិ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ យទបិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា តត្ថ ញាណភាគមត្តមេវ បរិយោទាបេន្តិ, តទបិ តេសំ ភវតំ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបាទានមក្ខាយតី’’តិអាទិកាហិ (ម. និ. ៣.២៩) ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘តទបិ ផស្សបច្ចយា’’តិ ឥទញ្ច ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទាន’’ន្តិ, (សំ. និ. ២.៤៤) ‘‘ឆន្ទមូលកា ឥមេ អាវុសោ ធម្មា មនសិការសមុដ្ឋានា ផស្សសមោធានា វេទនាសមោសរណា’’តិ (អ. និ. ៨.៨៣) ច អាទិកាហិ ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘យតោ ខោ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនាន’’ន្តិអាទិ ‘‘យតោ ខោ អានន្ទ ភិក្ខុ នេវ វេទនំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ, ន សញ្ញំ, ន សង្ខារេ, ន វិញ្ញាណំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ, សោ ឯវំ អសមនុបស្សន្តោ ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ, អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ បច្ចត្តំយេវ បរិនិព្ពាយតី’’តិអាទិកាហិ ទេសនាហិ សំសន្ទតិ.

‘‘សព្ពេ តេ ឥមេហេវ ទ្វាសដ្ឋិយា វត្ថូហិ អន្តោជាលីកតា’’តិអាទិ ‘‘យេ ហិ កេចិ ភិក្ខវេ…បេ… អភិវទន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានេវ បញ្ច កាយានិ អភិវទន្តិ ឯតេសំ វា អញ្ញតរ’’ន្តិអាទិកាហិ (ម. និ. ៣.២៦) ទេសនាហិ សំសន្ទតិ. ‘‘កាយស្ស ភេទា…បេ… ទេវមនុស្សា’’តិ –

‘‘អច្ចី យថា វាតវេគេន ខិត្តា, (ឧបសិវាតិ ភគវា)

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ;

ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោ,

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខ’’ន្តិ. (សុ. និ. ១០៨០; ចូឡនិ. ៤៣);

អាទិកាហិ ទេសនាហិ សំសន្ទតីតិ អយំ ចាតុព្យូហោ ហារោ.