៣. បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា

ននុ ច ចត្តារោបិ អធិបតយោ ឯកក្ខណេ លព្ភន្តិ, អញ្ញមញ្ញស្ស បន អធិបតយោ ន ភវន្តិ ‘‘ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ន មគ្គាធិបតិនោ’’តិ វុត្តត្តា. រាជបុត្តោបមាបិ ហិ ឯតមត្ថំ ទីបេតីតិ? ន, ឯកក្ខណេ ទុតិយស្ស អធិបតិនោ អភាវតោ ឯវ, ‘‘ន មគ្គាធិបតិនោ’’តិ វុត្តត្តា រាជបុត្តោបមា អធិបតិំ ន ករោន្តីតិ ឥមមេវត្ថំ ទីបេតិ, ន អធិបតីនំ សហភាវំ. តំ កថំ ជានិតព្ពន្តិ? បដិក្ខិត្តត្តា. អធិបតិបច្ចយនិទ្ទេសេ ហិ អដ្ឋកថាយំ (បដ្ឋា. អដ្ឋ. ១.៣) វុត្តា ‘‘កស្មា បន យថា ហេតុបច្ចយនិទ្ទេសេ ‘ហេតូ ហេតុសម្បយុត្តកាន’ន្តិ វុត្តំ, ឯវមិធ ‘អធិបតី អធិបតិសម្បយុត្តកាន’ន្តិ អវត្វា ‘ឆន្ទាធិបតិ ឆន្ទសម្បយុត្តកាន’ន្តិអាទិនា នយេន ទេសនា កតាតិ? ឯកក្ខណេ អភាវតោ’’តិ. សតិ ច ចតុន្នំ អធិបតីនំ សហភាវេ ‘‘អរិយមគ្គសមង្គិស្ស វីមំសាធិបតេយ្យំ មគ្គំ ភាវេន្តស្សា’’តិ វិសេសនំ ន កត្តព្ពំ សិយា អវីមំសាធិបតិកស្ស មគ្គស្ស អភាវា. ឆន្ទាទីនំ អញ្ញមញ្ញាធិបតិករណភាវេ ច ‘‘វីមំសំ ឋបេត្វា តំសម្បយុត្តោ’’តិអាទិនា ឆន្ទាទីនំ វីមំសាធិបតិកត្តវចនំ ន វត្តព្ពំ សិយា. តថា ‘‘ចត្តារោ អរិយមគ្គា សិយា មគ្គាធិបតិនោ, សិយា ន វត្តព្ពា មគ្គាធិបតិនោ’’តិ (ធ. ស. ១៤២៩) ឯវមាទីហិបិ អធិបតីនំ សហភាវោ បដិក្ខិត្តោ ឯវាតិ.

បញ្ហបុច្ឆកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥទ្ធិបាទវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.