ភវបទនិទ្ទេសវណ្ណនា
២៣៤. ផលវោហារេន កម្មភវោ ភវោតិ វុត្តោតិ ឧបបត្តិភវនិព្ពចនមេវ ទ្វយស្សបិ សាធារណំ កត្វា វទន្តោ អាហ ‘‘ភវតីតិ ភវោ’’តិ. ភវំ គច្ឆតីតិ និប្ផាទនផលវសេន អត្តនោ បវត្តិកាលេ ភវាភិមុខំ ហុត្វា បវត្តតីតិ អត្ថោ, និព្ពត្តនមេវ វា ឯត្ថ គមនំ អធិប្បេតំ.
សញ្ញាវតំ ភវោ សញ្ញាភវោតិ ឯត្ថ វន្តុ-សទ្ទស្ស លោបោ ទដ្ឋព្ពោ, តស្ស វា អត្ថេ អការំ កត្វា ‘‘សញ្ញភវោ’’តិបិ បាឋោ. វោកិរីយតិ បសារីយតិ វិត្ថារីយតីតិ វោការោ, វោកិរណំ វា វោការោ, សោ ឯកស្មិំ បវត្តត្តា ឯកោ វោការោតិ វុត្តោ, បទេសបសដុប្បត្តីតិ អត្ថោ.
ចេតនាសម្បយុត្តា វា…បេ… សង្គហិតាតិ អាចយគាមិតាយ កម្មសង្ខាតតំ ទស្សេត្វា កម្មភវេ សង្គហិតភាវំ បរិយាយេន វទតិ, និប្បរិយាយេន បន ចេតនាវ កម្មភវោ. វុត្តញ្ហិ ‘‘កម្មភវោ តីហិ ខន្ធេហិ ឯកេនាយតនេន ឯកាយ ធាតុយា សម្បយុត្តោ, ឯកេន ខន្ធេន ឯកេនាយតនេន ឯកាយ ធាតុយា កេហិចិ សម្បយុត្តោ’’តិ (ធាតុ. ២៤៤). ឧបបត្តិភវោ តីហិបិ តិកេហិ វុត្តា ឧបបត្តិក្ខន្ធាវ. យថាហ ‘‘ឧបបត្តិភវោ កាមភវោ សញ្ញាភវោ បញ្ចវោការភវោ បញ្ចហិ ខន្ធេហិ ឯកាទសហាយតនេហិ សត្តរសហិ ធាតូហិ សង្គហិតោ’’តិអាទិ (ធាតុ. ៦៧). យទិ ហិ អនុបាទិន្នកានម្បិ គហណំ សិយា, ‘‘ទ្វាទសហាយតនេហិ អដ្ឋារសហិ ធាតូហី’’តិ វត្តព្ពំ សិយាតិ.
សង្ខារភវានំ ធម្មភេទតោ ន សង្ខារា ឯវ បុន វុត្តាតិ ‘‘សាត្ថកមេវិទំ បុនវចន’’ន្តិ ឯតំ ន យុត្តន្តិ ចេ? ន, ភវេកទេសភាវេន សង្ខារានំ ភវោតិ បុន វុត្តត្តា. បរេន វា ធម្មវិសេសំ អគណេត្វា បុនវចនំ ចោទិតន្តិ ចោទកាភិលាសវសេន ‘‘សាត្ថកមេវិទំ បុនវចន’’ន្តិ វុត្តំ.
កាមភវាទិនិព្ពត្តនកស្ស កម្មស្ស កាមភវាទិភាវោ ផលវោហារេន អដ្ឋកថាយំ វុត្តោ. អន្តោគធេ វិសុំ អគណេត្វា អព្ភន្តរគតេ ឯវ កត្វា កាមភវាទិកេ កម្មុបបត្តិភវវសេន ទុគុណេ កត្វា អាហ ‘‘ឆ ភវា’’តិ.
អវិសេសេនាតិ ឧបាទានភេទំ អកត្វាតិ អត្ថោ. ឧបាទានភេទាករណេនេវ ច ទ្វាទសប្បភេទស្ស សង្គហវសេន សង្គហតោ ‘‘ឆ ភវា’’តិ វុត្តំ.
គោសីលេន កុក្កុរសីលេន ច សមត្តេន សមាទិន្នេន គុន្នំ កុក្កុរានញ្ច សហព្យតា វុត្តាតិ សីលព្ពតុបាទានវតោ ឈានភាវនា ន ឥជ្ឈតីតិ មញ្ញមានា តេន រូបារូបភវា ន ហោន្តីតិ កេចិ វទន្តិ, វក្ខមានេន បន បការេន បច្ចយភាវតោ ‘‘តំ ន គហេតព្ព’’ន្តិ អាហ. អសុទ្ធិមគ្គេ ច សុទ្ធិមគ្គបរាមសនំ សីលព្ពតុបាទានន្តិ សុទ្ធិមគ្គបរាមសនេន រូបារូបាវចរជ្ឈានានំ និព្ពត្តនំ ន យុជ្ជតីតិ. បុរាណភារតសីតាហរណបសុពន្ធវិធិអាទិសវនំ អសទ្ធម្មសវនំ. អាទិ-សទ្ទេន អសប្បុរិសូបនិស្សយំ បុព្ពេ ច អកតបុញ្ញតំ អត្តមិច្ឆាបណិធិតញ្ច សង្គណ្ហាតិ. តទន្តោគធា ឯវាតិ តស្មិំ ទុច្ចរិតនិព្ពត្តេ សុចរិតនិព្ពត្តេ ច កាមភវេ អន្តោគធា ឯវាតិ អត្ថោ.
អន្តោគធាតិ ច សញ្ញាភវបញ្ចវោការភវានំ ឯកទេសេន អន្តោគធត្តា វុត្តំ. ន ហិ តេ និរវសេសា កាមភវេ អន្តោគធាតិ. សប្បភេទស្សាតិ សុគតិទុគ្គតិមនុស្សាទិប្បភេទវតោ. កមេន ច អវត្វា សីលព្ពតុបាទានស្ស អន្តេ ភវបច្ចយភាវវចនំ អត្តវាទុបាទានំ វិយ អភិណ្ហំ អសមុទាចរណតោ អត្តវាទុបាទាននិមិត្តត្តា ច.
ហេតុបច្ចយប្បភេទេហីតិ ឯត្ថ មគ្គបច្ចយោ ច វត្តព្ពោ. ទិដ្ឋុបាទានាទីនិ ហិ មគ្គបច្ចយា ហោន្តីតិ.
ភវបទនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.