២. សមុទយសច្ចនិទ្ទេសវណ្ណនា

២០៣. ឧត្តរបទលោបំ កត្វា ‘‘បុនព្ភវករណំ បុនោព្ភវោ’’តិអាហ. ‘‘មនោសម្ផស្សោ’’តិ ឯត្ថ មនោ វិយ ច បុរិមបទស្ស ឱការន្តតា ទដ្ឋព្ពា. អថ វា សីលដ្ឋេន ឥក-សទ្ទេន គមិយត្ថត្តា កិរិយាវាចកស្ស សទ្ទស្ស អទស្សនំ ទដ្ឋព្ពំ យថា ‘‘អបូបភក្ខនសីលោ អាបូបិកោ’’តិ. ‘‘តទ្ធិតា’’ឥតិ ពហុវចននិទ្ទេសា វិចិត្តត្តា វា តទ្ធិតានំ អភិធានលក្ខណត្តា វា ‘‘បុនព្ភវំ ទេតី’’តិអាទីសុ អត្ថេសុ បោនោព្ភវិកសទ្ទសិទ្ធិ ទដ្ឋព្ពា. តត្ថ កម្មសហជាតា បុនព្ភវំ ទេតិ, កម្មសហាយភូតា តទសហជាតា បុនព្ភវាយ សំវត្តតិ, ទុវិធាបិ បុនប្បុនំ ភវេ និព្ពត្តេតិ. តេនេវាហ ‘‘បុនព្ភវស្ស ទាយិកាបី’’តិអាទិ. បោនោព្ភវិកាយេវាតិ នាមំ លភតីតិ បុនព្ភវំ ទាយិកាបិ អទាយិកាបិ បុនព្ភវំ ទេតិច្ចេវ បោនោព្ភវិកាតិ សមានវិបាកាតិ នាមំ លភតិ សមានសភាវត្តា តទានុភាវត្តា ច. ឯវំ ឥតរេសុ ទដ្ឋព្ពំ. តត្ថ ឧបធិម្ហិ យថានិព្ពត្តេ អត្តភាវេ វិបច្ចនកម្មំ ឯតិស្សាតិ ឧបធិវេបក្កា. នន្ទនដ្ឋេន នន្ទី, រញ្ជនដ្ឋេន រាគោ. យោ ច នន្ទិរាគោ, យា ច តណ្ហា, ឧភយមេតំ ឯកត្ថំ, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ តណ្ហា ‘‘នន្ទិរាគេន សទ្ធិំ អត្ថតោ ឯកត្តំ គតា’’តិ វុត្តា. រាគសម្ពន្ធេន ‘‘ឧប្បន្នស្សា’’តិ វុត្តំ. រូបារូបភវរាគោ វិសុំ វក្ខតីតិ កាមភវេ ឯវ ភវបត្ថនាឧប្បត្តិ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា.

តស្មិំ តស្មិំ បិយរូបេ បឋមុប្បត្តិវសេន ‘‘ឧប្បជ្ជតី’’តិ វុត្តា, បុនប្បុនំ បវត្តិវសេន ‘‘និវិសតី’’តិ, បរិយុដ្ឋានានុសយវសេន វា ឧប្បត្តិនិវេសា យោជេតព្ពា. សម្បត្តិយន្តិ មនុស្សសោភគ្គេ ទេវត្តេ ច. អត្តនោ ចក្ខុន្តិ សវត្ថុកំ ចក្ខុមាហ, សបសាទំ វា មំសបិណ្ឌំ. វិប្បសន្នបញ្ចបសាទន្តិ បរិសុទ្ធនីលបីតលោហិតកណ្ហឱទាតវណ្ណបសាទំ. រជតបនាឡិកំ វិយ ឆិទ្ទំ អព្ភន្តរេ ឱទាតត្តា. បាមង្គសុត្តំ វិយ លម្ពកណ្ណពទ្ធំ. តុង្គា ឧច្ចា ទីឃា នាសិកា តុង្គនាសិកា, ឯវំ លទ្ធវោហារំ អត្តនោ ឃានំ. ‘‘លទ្ធវោហារា’’តិ វា បាឋោ. តស្មិំ សតិ តុង្គា នាសិកា យេសំ, តេ តុង្គនាសិកា. ឯវំ លទ្ធវោហារា សត្តា អត្តនោ ឃានន្តិ យោជនា កាតព្ពា. ជិវ្ហំ…បេ… មញ្ញន្តិ វណ្ណា សណ្ឋានតោ កិច្ចតោ ច. មនំ…បេ… ឧឡារំ មញ្ញន្តិ អតីតាទិអត្ថវិចិននសមត្ថំ. អត្តនា បដិលទ្ធានីតិ អជ្ឈត្តញ្ច សរីរគន្ធាទីនិ ពហិទ្ធា ច វិលេបនគន្ធាទីនិ. ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតីតិ យទា ឧប្បជ្ជមានា ហោតិ, តទា ឯត្ថ ឧប្បជ្ជតីតិ សាមញ្ញេន គហិតា ឧប្បាទកិរិយា លក្ខណភាវេន វុត្តា, វិសយវិសិដ្ឋា លក្ខិតព្ពភាវេន. ន ហិ សាមញ្ញវិសេសេហិ នានត្តវោហារោ ន ហោតីតិ. ឧប្បជ្ជមានាតិ វា អនិច្ឆិតោ ឧប្បាទោ ហេតុភាវេន វុត្តោ. ឧប្បជ្ជតីតិ និច្ឆិតោ ផលភាវេន ‘‘យទិ ឧប្បជ្ជមានា ហោតិ, ឯត្ថ ឧប្បជ្ជតី’’តិ. សោ ហិ តេន ឧបយោជិតោ វិយ ហោតិ.

សមុទយសច្ចនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.