២. អាយុប្បមាណវណ្ណនា

១០២៦. សុបរិមជ្ជិតកញ្ចនាទាសំ វិយ សោភតិ វិជ្ជោតតីតិ សុភោ, សរីរោភាសោ, តេន សុភេន កិណ្ណា វិកិណ្ណាតិ សុភកិណ្ណា.

១០២៧. តំតំមនសិការន្តិ បរិត្តបថវីកសិណាទិគតមនសិការំ. អប្បនាក្ខណេបីតិ បិ-សទ្ទេន បុព្ពភាគំ សម្បិណ្ឌេតិ. ឆន្ទនំ អារម្មណបរិយេសនំ ឆន្ទោ, កត្តុកម្យតាឆន្ទោ. បណិធានំ ចិត្តដ្ឋបនា បណិធិ, សញ្ញាវិរាគាទីហិ អារម្មណស្ស វិសេសនំ តថាបវត្តាយ ភាវនាយ អារម្មណករណមេវ.

វិបុលំ វុច្ចតិ មហន្តំ, សន្តភាវោបិ មហនីយតាយ មហន្តមេវាតិ អាហ ‘‘វិបុលា ផលាតិ វិបុលសន្តសុខាយុវណ្ណាទិផលា’’តិ.

១០២៨. យំ ចាតុមហារាជិកានំ អាយុប្បមាណំ, សញ្ជីវេ ឯសោ ឯកោ រត្តិទិវោ, តាយ រត្តិយា តិំស រត្តិយោ មាសោ, តេន មាសេន ទ្វាទសមាសិកោ សំវច្ឆរោ, តេន សំវច្ឆរេន បញ្ច វស្សសតានិ សញ្ជីវេ អាយុប្បមាណំ. យំ តាវតិំសានំ អាយុប្បមាណំ, ឯសោ កាឡសុត្តេ ឯកោ រត្តិទិវោ…បេ… តេន សំវច្ឆរេន វស្សសហស្សំ កាឡសុត្តេ អាយុប្បមាណំ. យំ យាមានំ អាយុប្បមាណំ, ឯសោ សង្ឃាតេ ឯកោ រត្តិទិវោ…បេ… តេន សំវច្ឆរេន ទ្វេ វស្សសហស្សានិ សង្ឃាតេ អាយុប្បមាណំ. យំ តុសិតានំ អាយុប្បមាណំ, រោរុវេ ឯសោ ឯកោ រត្តិទិវោ…បេ… តេន សំវច្ឆរេន ចត្តារិ វស្សសហស្សានិ រោរុវេ អាយុប្បមាណំ. យំ និម្មានរតីនំ អាយុប្បមាណំ, មហារោរុវេ ឯសោ ឯកោ រត្តិទិវោ…បេ… តេន សំវច្ឆរេន អដ្ឋ វស្សសហស្សានិ មហារោរុវេ អាយុប្បមាណំ. យំ បរនិម្មិតវសវត្តីនំ ទេវានំ អាយុប្បមាណំ, តាបនេ ឯសោ ឯកោ រត្តិទិវោ…បេ… តេន សំវច្ឆរេន សោឡស វស្សសហស្សានិ តាបនេ អាយុប្បមាណំ. មហាតាបនេ ឧបឌ្ឍន្តរកប្បោ. អវីចិយំ ឯកោ អន្តរកប្បោ ច អាយុប្បមាណន្តិ វទន្តិ. ទេវានំ អធិមុត្តកាលកិរិយា វិយ តាទិសេន បុញ្ញពលេន អន្តរាបិ មរណំ ហោតីតិ ‘‘កម្មមេវ បមាណ’’ន្តិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯវញ្ច កត្វា អព្ពុទាទិអាយុបរិច្ឆេទោបិ យុត្តតរោ ហោតីតិ.

កិំ ឈានន្តិ អដ្ឋសុ ឈានេសុ កតរំ ឈានំ. ភវសីសានីតិ ភវគ្គានិ, បុថុជ្ជនភវគ្គំ អរិយភវគ្គំ សព្ពភវគ្គន្តិ វេហប្ផលាទីនំ សមញ្ញា. កស្សចិ សត្តាតិ បុថុជ្ជនស្ស, កស្សចិ បញ្ចាតិ សោតាបន្នស្ស, សកទាគាមិនោ ច, កស្សចិ តយោតិ អនាគាមិនោ វសេន វុត្តំ. តស្មា សោ ព្រហ្មកាយិកាទីហិ ចុតោ អរូបំ ឧបបជ្ជន្តោ វេទិតព្ពោ. ‘‘នវសុ ព្រហ្មលោកេសុ និព្ពត្តអរិយសាវកានំ តត្រូបបត្តិយេវ ហោតិ, ន ហេដ្ឋូបបត្តី’’តិ (វិភ. អដ្ឋ. ១០២៨) អយំ អដ្ឋកថាបាឋោតិ អធិប្បាយេន ‘‘យំ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ‘‘តត្រូបបត្តិបិ ហោតិ ឧបរូបបត្តិបិ, ន ហេដ្ឋូបបត្តី’’តិ បន បាឋោតិ តេន ‘‘ហេដ្ឋូបបត្តិយេវ និវារិតា’’តិអាទិវចនេន បយោជនំ នត្ថិ. អរូបធាតូបបត្តិ ច ន និវារិតាតិ សម្ពន្ធោ. អរូបធាតូបបត្តិ ន និវារិតា ‘‘មត្ថកេ ឋិតោវ បរិនិព្ពាតី’’តិ និយមស្ស អនិច្ឆិតត្តា.

អញ្ញត្ថាតិ កាមលោកេ. តត្ថាតិ រូបលោកេ. អយំ អដ្ឋកថាតិ ‘‘បឋមជ្ឈានភូមិយំ និព្ពត្តោ…បេ… បរិនិព្ពាតី’’តិ ឯវំ បវត្តា អដ្ឋកថា. តេនេវាតិ យស្មា រូបធាតុយំ ឧបបន្នោ អធិប្បេតោ, ន ឧបបជ្ជនារហោ, តេនេវ ការណេន. តស្សាតិ យថាវុត្តស្ស រូបធាតុយំ ឧបបន្នស្ស អរិយសាវកស្ស. យេន រូបរាគេន តត្ថ រូបភវេ ឧបបន្នោ, តស្មិំ អរូបជ្ឈានេន វិក្ខម្ភិតេ សម្មទេវ ទិដ្ឋាទីនវេសុ យថា កាមរូបភវេសុ អាយតិំ ភវាភិលាសោ ន ភវិស្សតិ, ឯវំ អរូបភវេបីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុន…បេ… ភវិស្សតិយេវា’’តិ. តត្ថ និព្ពត្តោតិ រូបធាតុយំ ឧបបន្នោ. អរិយមគ្គំ ភាវេត្វាតិ ហេដ្ឋិមំ អរិយមគ្គំ សម្បាទេត្វា. និព្ពត្តភវាទីនវទស្សនវសេនាតិ តស្មិំ រូបភវេ និព្ពត្តោបិ តត្ថេវ អាទីនវទស្សនវសេន. អនិវត្តិតភវាភិលាសោតិ ឧបរិ អរូបភវេ អវិស្សដ្ឋភវបត្ថនោ, យតោ អរូបធាតុយំ ឧបបជ្ជនារហោ. តស្ស វសេនាតិ តាទិសស្ស អរិយសាវកស្ស វសេន. ‘‘កស្សចិ បញ្ច, កស្សចិ តយោ អនុសយា អនុសេន្តី’’តិ អយំ យមកបាឡិ (យម. ២.អនុសយយមក.៣១២) បវត្តា.

អាយុប្បមាណវណ្ណនា និដ្ឋិតា.