១០. ទសកនិទ្ទេសោ

បឋមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨០៩. ន ឋានន្តិ អដ្ឋានំ, អនុបលព្ភនត្ថោ អយមការោតិ អាហ ‘‘អវិជ្ជមានំ ឋានំ អដ្ឋាន’’ន្តិ. អភាវត្ថោ វា, ន អញ្ញបដិបក្ខាទិអត្ថោតិ អាហ ‘‘នត្ថិ ឋានន្តិ វា អដ្ឋាន’’ន្តិ. កោ បនេតស្ស អត្ថទ្វយស្ស វិសេសោតិ? បឋមោ ហេតុបច្ចយេហិ អនុបលព្ភមានតំ វទតិ, ទុតិយោ សព្ពេន សព្ពំ អភាវន្តិ អយមេតេសំ វិសេសោ. តណ្ហុបាទានាទីនម្បិ សុខតោ ឧបគមនស្ស ហេតុភាវេ ទិដ្ឋិវិបល្លាសស្ស សោ សាតិសយោ អសុខេបិ ទឡ្ហំ បវត្តាបនតោតិ អាហ ‘‘ទិដ្ឋិវិបល្លាសោវ…បេ… អធិប្បេត’’ន្តិ. ‘‘អត្តទិដ្ឋិវសេនា’’តិ កស្មា វិសេសេត្វា វុត្តំ, ននុ អរិយសាវកស្ស សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ នត្ថីតិ? សច្ចំ នត្ថិ, អត្តទិដ្ឋិសន្និស្សយា បន សព្ពទិដ្ឋិយោតិ ទស្សេតុំ ‘‘អត្តទិដ្ឋិវសេនាតិ បធានទិដ្ឋិមាហា’’តិ វុត្តំ. ភេទានុរូបស្ស វត្ថុនោ. ភេទានុរូបេន ‘‘អធម្មេ ធម្មោ’’តិអាទិនយប្បវត្តេន.

សោ ឯវាតិ យោ លិង្គេ អបរិវត្តេ តស្មិំ អត្តភាវេ ភវង្គជីវិតិន្ទ្រិយប្បពន្ធោ, សោ ឯវ. តញ្ហិ ឧបាទាយ ឯកជាតិសមញ្ញា, ន ចេត្ថ ភាវកលាបជីវិតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចោទនា កាតព្ពា តទញ្ញស្សេវ អធិប្បេតត្តា. តញ្ហិ តត្ថ អវិច្ឆេទវុត្តិយា បពន្ធវោហារំ លភតិ, ឥតរម្បិ វា ភាវានុបាលនតាសាមញ្ញេនាតិ អនោកាសាវ ចោទនា.

សបត្តវសេន យោជេតព្ពន្តិ ‘‘សបត្តំ មារេមីតិ អភិសន្ធិនា សបត្តេន និបន្នដ្ឋានេ និបន្នំ មនុស្សភូតោ មនុស្សភូតំ មាតរំ បិតរំ វា មារេន្តោ’’តិអាទិនា យោជេតព្ពំ. សព្ពត្ថាតិ ចតូសុបិ វិកប្បេសុ. បុរិមំ អភិសន្ធិចិត្តន្តិ បុព្ពភាគិយោ មរណាធិប្បាយោ. អប្បមាណំ តេន អត្ថសិទ្ធិយា អភាវតោ. បុថុជ្ជនស្សេវ តំ ទិន្នំ ហោតីតិ ឯត្ថ យថា អរហត្តំ បត្វា បរិភុត្តម្បិ បុថុជ្ជនកាលេ ទិន្នំ បុថុជ្ជនទានមេវ ហោតិ, ឯវំ មរណាធិប្បាយេន បុថុជ្ជនកាលេ បហារេ ទិន្នេ អរហត្តំ បត្វា តេនេវ បហារេន មតេ កស្មា អរហន្តឃាតោយេវ ហោតិ, ន បុថុជ្ជនឃាតោតិ? វិសេសសម្ភវតោ. យថា ហិ ទានំ ទេយ្យធម្មស្ស បរិច្ចាគមត្តេន ហោតិ, ន ឯវំ វធោ. សោ ហិ បាណោ, បាណសញ្ញិតា, វធកចេតនា, ឧបក្កមោ, តេន មរណន្តិ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ អង្គានំ បារិបូរិយាវ ហោតិ, ន អបារិបូរិយា. តស្មា អរហត្តំ បត្តស្សេវ មរណន្តិ អរហន្តឃាតោយេវ ហោតិ, ន បុថុជ្ជនឃាតោ. យស្មា បន ‘‘ឥមំ មារេមី’’តិ យំ សន្តានំ អារព្ភ មារណិច្ឆា, តស្ស បុថុជ្ជនខីណាសវភាវេន បយោគមរណក្ខណានំ វសេន សតិបិ សន្តានភេទេ អភេទោយេវ. យទា ច អត្ថសិទ្ធិ, តទា ខីណាសវភាវោ. តស្មា អរហន្តឃាតោវ ហោតីតិ និច្ឆិតំ. កថំ បនេត្ថ វធកចេតនា វត្តមានវិសយា សិយាតិ អាហ ‘‘វធកចិត្តំ បច្ចុប្បន្នារម្មណម្បិ…បេ… បវត្តតី’’តិ. តត្ថ បពន្ធវិច្ឆេទវសេនាតិ យេន បពន្ធោ វិច្ឆិជ្ជតិ, តាទិសំ បយោគំ និព្ពត្តេតីតិ អត្ថោ. តេន យទា បពន្ធវិច្ឆេទោ, តទា អរហាតិ យថាវុត្តំ អរហន្តឃាតំ បតិដ្ឋាបេតិ. ន ឯវន្តិ យថា កាលន្តរាបេក្ខកិច្ចសិទ្ធំ វធកចិត្តំ, ន ឯវំ ចាគចេតនា. ‘‘សា ហី’’តិអាទិនា ចាគចេតនាយ កាលន្តរានបេក្ខកិច្ចសិទ្ធិតំយេវ វិភាវេតិ. អញ្ញសកករណន្តិ អត្តតោ វិនិមោចេត្វា អញ្ញស្ស ទក្ខិណេយ្យស្ស សន្តកភាវករណំ. តស្សាតិ ចជិតព្ពស្ស វត្ថុនោ. យស្សាតិ យស្ស បុថុជ្ជនស្ស. តស្សេវ តំ ទិន្នំ ហោតិ, សចេបិ អរហត្តំ បត្វា តេន បរិភុត្តន្តិ អត្ថោ.

‘‘កប្បវិនាសេ’’តិ ឥទំ ‘‘សណ្ឋហន្តេ កប្បេ’’តិ វុត្តត្តា មហាកប្បវិនាសំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘កប្បដ្ឋកថាយ ន សមេតី’’តិ ឯត្ថ អាយុកប្បស្ស អធិប្បេតត្តា. អាយុកប្បោ ចេត្ថ អវីចិយំ និព្ពត្តសត្តានំ អន្តរកប្បបរិមាណំ បរមាយុ វេទិតព្ពំ. តញ្ហិ សន្ធាយ ‘‘ឯកំ កប្បំ អសីតិភាគេ កត្វា តតោ ឯកភាគមត្តំ កាល’’ន្តិ (កថា. អដ្ឋ. ៦៥៤-៦៥៧) វុត្តំ. តយិទំ ‘‘ឯកំ កប្ប’’ន្តិ យទិ ឯកំ មហាកប្បន្តិ អត្ថោ, តថា សតិ វីសតិអន្តរកប្បបរិមាណោ ឯកោ អសង្ខ្យេយ្យកប្បោតិ វុត្តំ ហោតិ. អថ ឯកំ អសង្ខ្យេយ្យកប្បន្តិ អត្ថោ, សព្ពថាបិ ‘‘ចតុសដ្ឋិ អន្តរកប្បា’’តិ វចនេន វិរុជ្ឈតីតិ វីមំសិតព្ពំ. យថា បន កប្បដ្ឋកថាយ អយំ អដ្ឋកថា សមេតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘កប្បវិនាសេយេវាតិ បនា’’តិអាទិមាហ.

បកតត្តោ វា អបារាជិកោ. សមានសំវាសកោ កម្មលទ្ធីនំ វសេន អនានាសំវាសកោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

និយតស្ស បុគ្គលស្ស វិជ្ជមានតំ បដិសេធេត្វាតិ យោជនា. តត្ថ បដិសេធេត្វាតិ ‘‘បុគ្គលោ បន និយតោ នាម នត្ថី’’តិ ឯវំ បដិសេធេត្វា. តត្ថ ការណមាហ ‘‘មិច្ឆត្តសម្មត្តនិយតធម្មានំ វិយ សភាវតោ’’តិ. បញ្ញត្តិមត្តញ្ហេតំ មិច្ឆត្តសម្មត្តនិយតធម្មនិស្សយំ, យទិទំ និយតោ បុគ្គលោតិ. យថាបុច្ឆិតន្តិ ‘‘កិំ បុព្ពហេតុ និយមេតី’’តិអាទិនា បុច្ឆិតប្បការំ និយាមកហេតុំ. យេនាតិ យេន ឧបរិមគ្គត្តយវិបស្សនាញាណេន. និយតានិយតភេទន្តិ សោតាបន្នាទិនិយតភេទំ, សត្តក្ខត្តុបរមាទិអនិយតភេទញ្ច. សោតាបន្នោ ឯវ ហិ ឯកោ សត្តក្ខត្តុបរមោ នាម ហោតិ, ឯកោ កោលំកោលោ នាម, ឯកោ ឯកពីជី នាមាតិ សោតាបន្នស្ស និយតភាវោ វុត្តោតិ អាហ ‘‘សោតាបន្នោ ច និយតោ’’តិ. ព្យតិរេកត្ថោ ហិ អយំ ច-សទ្ទោ. តតោ បុព្ពេតិ សោតាបត្តិមគ្គតោ បុព្ពេ. ‘‘បុព្ពហេតុកិច្ចំ នត្ថី’’តិ ឥទំ សោតាបន្នស្ស និយតតាយ វុត្តត្តា វក្ខមានញ្ច ទោសំ ហទយេ ឋបេត្វា វុត្តំ. ឧបរិមគ្គានំ សឧបនិស្សយត្តេ បឋមមគ្គស្សាបិ សឧបនិស្សយតា សិទ្ធា ឯវាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘យទិ ហី’’តិអាទិ. តញ្ច និយតត្តំ. អស្សាតិ សោតាបត្តិមគ្គស្ស.

តេនេវ ខីណាតិ សោតាបត្តិមគ្គេនេវ ខីណា. ការណុបច្ឆេទេន ហិ ផលុបច្ឆេទោ សិយា. តតោតិ សត្តក្ខត្តុបរមាទិតោ. សាតិ សត្តក្ខត្តុបរមាទិតា. បវត្តិតោតិ វិបាកប្បពន្ធតោ. តេនាតិ សោតាបត្តិមគ្គេន. វុដ្ឋានេតិ វុដ្ឋានេ សតិ. ការណេន វិនា ផលំ នត្ថីតិ អាហ ‘‘សក្កាយ…បេ… ភវិតព្ព’’ន្តិ. ‘‘នាមករណនិមិត្តតោ’’តិ ឥមិនា នាមករណហេតុតាយ និយាមកតំ វិភាវេតិ ឯកពីជិអាទិសមញ្ញានំ អន្វត្ថសញ្ញាភាវតោ. តេនាហ ‘‘វិបស្សនា…បេ… សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ.

អាទិ-សទ្ទេន ‘‘ឯកោម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, សីតីភូតោស្មិ និព្ពុតោ’’តិអាទីនិ (មហាវ. ១១; កថា. ៤០៥; ម. និ. ១.២៨៥) សង្គយ្ហន្តិ. ឯត្ថ ច ‘‘សទិសោ មេ ន វិជ្ជតិ, ឯកោម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ (មហាវ. ១១; កថា. ៤០៥; ម. និ. ១.២៨៥). ‘អត្ថេតរហិ អញ្ញេ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភគវតា សមសមា សម្ពោធិយ’ន្តិ ឯវំ បុដ្ឋោ អហំ, ភន្តេ, ‘នោ’តិ វទេយ្យ’’ន្តិអាទិ (ទី. និ. ៣.១៦១) វចនេហិ ឥមិស្សា លោកធាតុយា វិយ អញ្ញស្ស ពុទ្ធស្ស អញ្ញិស្សា លោកធាតុយា ឧប្បាទោ និវារិតោតិ ទដ្ឋព្ពំ. ន ហិ វិជ្ជមានេ ‘‘សទិសោ មេ ន វិជ្ជតី’’តិអាទិ សក្កា វត្តុំ. យំ បន វទន្តិ ‘‘លោកធាតុវិសេសាបេក្ខាយ វុត្ត’’ន្តិ, តម្បិ នត្ថិ តថា វិសេសនស្ស អភាវតោ, ពុទ្ធានុភាវស្ស ច អសមត្ថភាវវិភាវនតោ. អាណាខេត្តកិត្តនញ្ចេត្ថ ធម្មតាទស្សនត្ថំ. សក្កោតិ ហិ ភគវា យត្ថ យត្ថ ឥច្ឆតិ, តត្ថ តត្ថ អាណំ វត្តេតុំ. ‘‘ឯកិស្សា លោកធាតុយា’’តិ ច ឥទំ ពុទ្ធខេត្តភូតាយ លោកធាតុយា ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តត្ថាយមត្ថោ – ពុទ្ធខេត្តភូតា ឯកាវាយំ លោកធាតុ. តត្ថ ឯកស្មិំ កាលេ ឯកោ ឯវ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជតីតិ. តេនាហ ‘‘ពុទ្ធខេត្ត…បេ… អធិប្បាយោ’’តិ.

តស្មាតិ យស្មា ឧបសម្បទាធីនំ បាតិមោក្ខំ, ឧបសម្បទា ច បព្ពជ្ជាធីនា, តស្មា. បាតិមោក្ខេ សិទ្ធេ, សិទ្ធាសុ តាសុ បព្ពជ្ជូបសម្បទាសុ. តតោ បរំ វិនដ្ឋំ នាម ហោតីតិ បច្ឆិមបដិវេធតោ បរំ បដិវេធសាសនំ, បច្ឆិមសីលភេទតោ ច បរំ បដិបត្តិសាសនំ វិនដ្ឋំ នាម ហោតីតិ សាសនភាវសាមញ្ញេន បន ឧភយំ ឯកជ្ឈំ កត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘បច្ឆិម…បេ… ឯកតោ កត្វា’’តិ អាហ.

បរិទេវនការុញ្ញន្តិ បរិទេវនេន ករុណាយិតព្ពតា ករុណាយនា.

ធម្មានំ សភាវវិសេសោ ន សក្កា ធារេតុំ, យតោ បារមីបវិចយាទីសុ ឧទកបរិយន្តំ កត្វា មហាបថវីកម្បោ អហោសិ, អភិសម្ពោធិទិវសេ ច ឋបេត្វា បុព្ពុត្តរទិសាភាគេ ពោធិរុក្ខមូលេ ភូមិភាគោ មហាបុរិសំ ធារេតុំ នាសក្ខិ, អញ្ញទត្ថុ ឯកបស្សេ បក្ខិត្តអតិភារភរិតនាវា វិយ ចក្កវាឡគព្ភោ វិបរិវត្តោ. ‘‘សមុប្បាទិកា’’តិ វត្តព្ពេ ស-ការេ អ-ការស្ស អា-ការោ, ឯកស្ស ច ប-ការស្ស លោបោ កតោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សមំ ឧទ្ធំ បជ្ជតីតិ សាមុបាទិកា’’តិ. សមំ ឧបាទិយតីតិ វា សមុបាទា, សមុបាទា ឯវ សាមុបាទិកា, សមុបាហិនីតិ អត្ថោ.

សន្តតិខណវសេនាតិ សន្តតិវសេន អាយូហនសមង្គិតា, សបុព្ពបច្ឆាភាគស្ស គហណវសេន ចេតនាក្ខណវសេន ចេតនាសមង្គិតាតិ យោជេតព្ពា. ឯកស្មិំ ឧបដ្ឋិតេ បច្ចយវសេន តទញ្ញស្ស ឧបដ្ឋានំ បរិវត្តនំ.

បឋមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨១០. ភោគេ ភុញ្ជិតុំ ន ជានាតិ, វិនាសេតីតិ យោជនា.

លហុបរិវត្តិតាយ ជីវិតស្សាតិ អធិប្បាយោ.

ន អទាសិ បយុត្តវាចាយ ឧប្បន្នន្តិ អធិប្បាយេន.

សម្មាបយោគេនាតិ សម្មាបដិបត្តិយា.

ទុតិយពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បញ្ចមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨១៣. ធាតុសភាវោតិ ភូតាទិសង្ខាតធាតូនំ សភាវោ. សភាគវសេន ផលភូតេន. អជ្ឈាសយធាតុបរិច្ឆិន្ទនតោតិ អជ្ឈាសយសភាវស្ស ‘‘ហីនំ, បណីត’’ន្តិ វា បរិច្ឆិជ្ជ ជាននតោ, វុដ្ឋិនិមិត្តេន វិយ មហោឃេន ឧបរិមេឃវុដ្ឋិយា.

បញ្ចមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

សទ្ទត្ថោ សម្ភវតិ សមាសន្តេនេវ តថា សទ្ទសិទ្ធិតោ. តេសន្តិ បរោបរានំ វិសទាវិសទានំ សទ្ធាទិឥន្ទ្រិយានំ. ឯវញ្ច កត្វាតិ អាសយាទិតោ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តស្ស, ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តតោ ច អធិមុត្តិភេទស្ស វិសិដ្ឋសភាវត្តា ឯវ.

៨១៥. ‘‘កេ បន តេ អរិយាវាសា’’តិ បុច្ឆិត្វា តេ សុត្តេនេវ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិបាឡិំ អាហរិត្វា ‘‘ឯវំ វុត្តា’’តិ និគមេត្វា បុន មគ្គាធិគមេនេវ តេសំ អធិគមំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯតេសូ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ឥតរេតិ ឆឡង្គសមន្នាគមឯការក្ខាសង្ខាយបដិសេវនាទយោ.

៨១៦. អារម្មណសន្តានានុសយនេសូតិ អារម្មណានុសយនំ, សន្តានានុសយនន្តិ ទ្វីសុ អនុសយនេសុ. យថា ហិ មគ្គេន អសមុច្ឆិន្នោ រាគោ ការណលាភេ ឧប្បជ្ជនារហោ ថាមគតដ្ឋេន សន្តានេ អនុសេតីតិ វុច្ចតិ, ឯវំ ឥដ្ឋារម្មណេបីតិ តស្ស អារម្មណានុសយនំ ទដ្ឋព្ពំ. តំ បនស្ស អនុសយនំ ឧប្បត្តិយា បាកដំ ហោតីតិ ទស្សេតុំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យថា នាមា’’តិអាទិ (វិភ. អដ្ឋ. ៨១៦) វុត្តំ. ‘‘អាចិណ្ណសមាចិណ្ណា’’តិ ឯតេន ឥដ្ឋារម្មណេ រាគស្ស ចិរបរិភាវនំ វិភាវេតិ. យស្មា បន ឯវំ ចិរបរិភាវិតំ បរិវេឋេត្វា វិយ ឋិតំ ហោតិ, តស្មា ‘‘សមន្តតោ វេឋេត្វា វិយ ឋិតភាវេន អនុសយិតតំ ទស្សេតី’’តិ វុត្តំ. តថា ហិ ឧទកេ និមុគ្គសទិសោ ឧទាហដោ. ‘‘សព្ពេបិ តេភូមកា ធម្មា កាមនីយដ្ឋេន កាមា’’តិអាទិបាឡិវសេន ភវរាគស្សាបិ វត្ថុកាមតា វេទិតព្ពា. រាគវសេនាតិ អារម្មណរជ្ជនវសេន.

៨១៨. ឥន្ទ្រិយវិសេសោ វិនេយ្យានំ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ.

៨១៩. បហាតព្ពេន ឧបទ្ទុតនិរោធនត្ថំ បហាយកំ បរិយេសតីតិ បឋមំ បហាតព្ពំ, បច្ឆា បហាយកន្តិ អយំ បហាតព្ពបជហនក្កមោ បហានក្កមបទេន វុត្តោ. យស្សាតិ បហាតព្ពស្ស. តន្តិ បហាតព្ពំ. បឋមំ វុច្ចតីតិ បហានវិចារណានំ បឋមំ វុច្ចតិ. តតោ បច្ឆា អប្បហាតព្ពំ យថា តំ ទស្សនត្តិកាទីសុ.

៨២៦. តន្តិ ភវង្គំ. តស្សាតិ លោកុត្តរស្ស. បាទកន្តិ អន្តិមភវិកស្ស ភវង្គំ សន្ធាយាហ.

ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សត្តមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨២៨. សមាបន្នោម្ហីតិ មញ្ញតីតិ អត្ថោ.

សមាធិ វា តស្ស អារម្មណភូតំ កម្មដ្ឋានំ វា ចិត្តមញ្ជូសាតិ យោជនា. ឋបេតុន្តិ យថាបរិច្ឆិន្នំ កាលំ សមាបត្តិចិត្តំ បវត្តេតុំ.

តេហីតិ សញ្ញាមនសិការេហិ. តំសភាវតាតិ កាមាទិទុតិយជ្ឈានាទិអនុបក្ខន្ទនសភាវតា. បគុណវោទានំ បគុណភាវសិទ្ធា ឈានស្ស បដិបក្ខតោ វិសុទ្ធិ.

សត្តមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទសមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៨៣១. បញ្ញាវ វិមុត្តីតិ រាគាទីហិ វិមុត្តិភូតា បញ្ញាវ វិមុត្តីតិ យោជនា. កម្មន្តរស្ស វិបាកន្តរមេវាតិ អត្ថោ វិបាកន្តរជាននស្សេវ ទុតិយពលកិច្ចត្តា, កម្មន្តរជាននស្ស ច តតិយពលកិច្ចត្តា. ពលសទិសតន្តិ ឯកច្ចពលសទិសតំ. កស្មា បនេត្ថ ពលញាណកិច្ចេ វុច្ចមានេ ឈានាទិអពលញាណំ ឧទាហដន្តិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘យទិបី’’តិអាទិ. តទន្តោគធន្តិ តស្មិំ ឈានាទិបច្ចវេក្ខណាសភាវេ សត្តមពលញាណេ អន្តោគធំ. ឯវន្តិ ឈានាទិញាណំ វិយ. អប្បេតុំ, វិកុព្ពិតុញ្ចាតិ អត្តនា វុត្តាការំ សន្ធាយាហ. សមុទយប្បហានាទិឯកច្ចញាណកិច្ចម្បិ អករោន្តំ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ កថមប្បនាទិកំ ឈានាទិកិច្ចំ ករេយ្យ, ពលញាណេហិ បន ជានិតព្ពំ, តតោ ឧត្តរិញ្ច ជានន្តម្បិ យស្មា ឯកច្ចពលកិច្ចំ ន ករោតិ, តស្មា អញ្ញានេវ ពលញាណានិ, អញ្ញំ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណន្តិ ទស្សនត្ថំ ‘‘ឯតេសំ បន កិច្ចំ ន សព្ពំ ករោតី’’តិអាទិ (វិភ. អដ្ឋ. ៨៣១) អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តត្ថ យថា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ អពលកិច្ចំ ឯកច្ចំ ន ករោតិ, ឯវំ ពលកិច្ចម្បីតិ ឧទាហរណទស្សនវសេន ‘‘តញ្ហិ ឈានំ ហុត្វា អប្បេតុ’’ន្តិអាទិ វុត្តន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘អថ វា…បេ… ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ វុត្តំ.

ទសមពលនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ញាណវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.