(៣.) តិកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៧៦៨. បញ្ញាបរិណាមិតេសូតិ បញ្ញាយ បរិបាចិតេសុ. ‘‘យោគវិហិតេសូតិ ឥទញ្ច វិសយវិសេសនមត្តមេវ, តស្មា យានិ បញ្ញាយ វិហិតានិ អហេសុំ ហោន្តិ ភវិស្សន្តិ ច, សព្ពានិ តានិ យោគវិហិតានីតិ ទដ្ឋព្ពានិ. សិក្ខិត្វា កាតព្ពំ សិប្បំ, ឥតរំ កម្មំ. អយមេតេសំ វិសេសោ. វឌ្ឍកីកម្មន្តិ ច អសិក្ខិត្វាបិ កាតព្ពំ ថូលកម្មំ ‘‘កម្ម’’ន្តិ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញា ឯវ វា តត្ថ តត្ថ ‘‘កម្មំ សិប្ប’’ន្តិ ច វេទិតព្ពា. នាគមណ្ឌលំ នាម មណ្ឌលំ កត្វា សប្បេ វិជ្ជាយ បក្កោសិត្វា ពលិំ ទត្វា វិសាបនយនំ. បរិត្តំ រក្ខា, យេន ‘‘ផូ’’តិ មុខវាតំ ទត្វា វិសំ អបនយន្តិ, សោ ឧណ្ណនាភិអាទិមន្តោ ផុធមនកមន្តោ. ‘‘អ អា’’តិអាទិកា មាតិកា ‘‘ក កា’’តិអាទិកោ តប្បភេទោ ច លេខា.

កុសលំ ធម្មំ សកំ, ឥតរំ នោសកំ. ចតុន្នំ សច្ចានំ បដិវិជ្ឈិតព្ពានំ តប្បដិវេធបច្ចយភាវេន អនុលោមនំ ទដ្ឋព្ពំ. បុព្ពេ ‘‘យោគវិហិតេសុ វា កម្មាយតនេសូ’’តិអាទិនា បញ្ញា វុត្តា, បុន តស្សា វេវចនវសេន ‘‘អនុលោមិកំ ខន្តិ’’ន្តិអាទិ វុត្តន្តិ អធិប្បាយេន ‘‘អនុ…បេ… បញ្ញាវេវចនានី’’តិ អាហ. ឯត្ថ ច ឯវរូបិន្តិ យថាវុត្តកម្មាយតនាទិវិសយំ កម្មស្សកតសច្ចានុលោមិកសភាវំ អនិច្ចាទិបវត្តិអាការញ្ចាតិ អត្ថោ. យថាវុត្តា ច ភូមិសភាវបវត្តិអាការនិទ្ទេសា ខន្តិអាទីហិ យោជេតព្ពា. យស្សា បញ្ញាយ ធម្មា និជ្ឈានបជាននកិច្ចសង្ខាតំ ឱលោកនំ ខមន្តិ អវិបរីតសភាវត្តា, សា បញ្ញា ធម្មានំ និជ្ឈានក្ខមនំ ឯតិស្សា អត្ថីតិ ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តីតិ អត្ថោ.

៧៦៩. អសំវរំ មុញ្ចតីតិ សមាទានសម្បត្តវិរតិសម្បយុត្តចេតនា ‘‘សីលំ បូរេន្តស្ស មុញ្ចចេតនា’’តិ វុត្តា. បុព្ពាបរបញ្ញាយ ច ទានសីលមយតាវចនតោ មុញ្ចអបរចេតនាវសេន ‘‘អារព្ភា’’តិ, បុព្ពចេតនាវសេន ‘‘អធិកិច្ចា’’តិ ច វត្តុំ យុត្តន្តិ ‘‘អធិកិច្ចា’’តិបិ បាឋោ យុជ្ជតិ.

៧៧០. បញ្ចសីលទសសីលានិ វិញ្ញាណស្ស ជាតិយា ច បច្ចយភូតេសុ សង្ខារភវេសុ អន្តោគធានីតិ ‘‘ឧប្បាទា វា’’តិអាទិកាយ ធម្មដ្ឋិតិបាឡិយា សង្គហិតានិ. ភវនិព្ពត្តកសីលស្ស បញ្ញាបនំ សតិបិ សវនេ ន តថាគតទេសនាយត្តន្តិ ភិក្ខុអាទីនម្បិ តំ វុត្តំ.

អធិបញ្ញាយ បញ្ញាតិ អធិបញ្ញាយ អន្តោគធា បញ្ញា. អថ វា អធិបញ្ញានិព្ពត្តេសុ, តទធិដ្ឋានេសុ វា ធម្មេសុ អធិបញ្ញា-សទ្ទោ ទដ្ឋព្ពោ, តត្ថ បញ្ញា អធិបញ្ញាយ បញ្ញា.

៧៧១. អបាយុប្បាទនកុសលតា អបាយកោសល្លំ សិយាតិ មញ្ញមានោ បុច្ឆតិ ‘‘អបាយកោសល្លំ កថំ បញ្ញា នាម ជាតា’’តិ. តំ បន បរស្ស អធិប្បាយំ និវត្តេន្តោ ‘‘បញ្ញវាយេវ ហី’’តិអាទិមាហ. តត្រុបាយាតិ តត្រ តត្រ ឧបាយភូតា. ឋានេ ឧប្បត្តិ ឯតស្សាតិ ឋានុប្បត្តិយំ. កិំ តំ? ការណជាននំ, ភយាទីនំ ឧប្បត្តិក្ខណេ តស្មិំយេវ ឋានេ លហុឧប្បជ្ជនកន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

តិកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.