(៤.) ចតុក្កនិទ្ទេសវណ្ណនា

៧៩៣. ន បរិតស្សតីតិ ‘‘អបិ នាម មេ តណ្ឌុលាទីនិ សិយុ’’ន្តិ ន បត្ថេតិ, តទភាវេន វា ន ឧត្តសតិ.

៧៩៦. អបរប្បច្ចយេតិ បរេន នបត្តិយាយិតព្ពេ. ធម្មេ ញាណន្តិ សច្ចវិសយំ ញាណំ. អរិយសច្ចេសុ ហិ ធម្ម-សទ្ទោ តេសំ អវិបរីតសភាវត្តាតិ. សង្ខតបវរោ វា អរិយមគ្គោ តស្ស ច ផលំ ធម្មោ, តត្ថ បញ្ញា តំសហគតា ធម្មេ ញាណំ. ន អញ្ញញាណុប្បាទនំ នយនយនំ, ញាណស្សេវ បន បវត្តិវិសេសោតិ អធិប្បាយេនាហ ‘‘បច្ចវេក្ខណញាណស្ស កិច្ច’’ន្តិ. ឯត្ថ ច ឥមិនា ធម្មេនាតិ មគ្គញាណេនាតិ វុត្តំ, ទុវិធម្បិ បន មគ្គផលញាណំ បច្ចវេក្ខណាយ ច មូលំ, ការណញ្ច នយនយនស្សាតិ ទុវិធេនបិ តេន ធម្មេនាតិ ន ន យុជ្ជតិ, តថា ចតុសច្ចធម្មស្ស ញាតត្តា, មគ្គផលសង្ខាតស្ស ច ធម្មស្ស សច្ចបដិវេធសម្បយោគំ គតត្តា នយនំ ហោតីតិ តេន ឥមិនា ធម្មេន ញាណវិសយភាវេន, ញាណសម្បយោគេន វា ញាតេនាតិ ច អត្ថោ ន ន យុជ្ជតិ.

យទិបិ សព្ពេន សព្ពំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ ទុក្ខំ អភិជានន្តិ, តថាបិ បច្ចុប្បន្នេ សសន្តតិបរិយាបន្នេ សវិសេសេ អភិនិវេសោ ហោតីតិ អាហ ‘‘ន តញ្ញេវ ឥម’’ន្តិ. ទិដ្ឋេន អទិដ្ឋេន នយតោ នយនញាណំ, អទិដ្ឋស្ស ទិដ្ឋតាយ ការណភូតត្តា ការណញាណំ, អនុរូបត្ថវាចកោ វា ការណ-សទ្ទោតិ ធម្មេ ញាណស្ស អនុរូបញាណន្តិ អត្ថោ.

សម្មុតិម្ហិ ញាណន្តិ ធម្មេ ញាណាទីនំ វិយ សាតិសយស្ស បដិវេធកិច្ចស្ស អភាវា វិសយោភាសនមត្តជាននសាមញ្ញេន ញាណន្តិ សម្មតេសុ អន្តោគធន្តិ អត្ថោ. សម្មុតិវសេន វា បវត្តំ សម្មុតិម្ហិ ញាណំ, អវសេសំ បន ឥតរញាណត្តយវិសភាគំ ញាណំ តព្ពិសភាគសាមញ្ញេន សម្មុតិញាណម្ហិ បវិដ្ឋត្តា សម្មុតិញាណំ នាម ហោតីតិ.

៧៩៧. កិលេសមូលកេ ចាតិ នីវរណមូលកេ ច កាមភវធម្មេ.

៧៩៨. សា ហិស្សាតិ ឯត្ថ អស្សាតិ យោ ‘‘កាមេសុ វីតរាគោ ហោតី’’តិ ឯវំ វុត្តោ, អស្ស បឋមជ្ឈានសមង្គិស្សាតិ អត្ថោ. ស្វេវាតិ ឯតេន កាមេសុ វីតរាគភាវនាវត្ថស្សេវ បឋមជ្ឈានសមង្គិស្ស គហណេ បវត្តេ តស្ស តតោ បរំ អវត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘កាមេសុ វីតរាគោ សមានោ’’តិ វុត្តំ. ចតុត្ថមគ្គបញ្ញា ឆដ្ឋាភិញ្ញាភាវប្បត្តិយា តំ បដិវិជ្ឈតិ នាម, ឥតរា តទុបនិស្សយត្តា. យថានុរូបំ វា អាសវក្ខយភាវតោ, ផលេ វា អាសវក្ខយេ សតិ យថានុរូបំ តំនិព្ពត្តនតោ ចតូសុបិ មគ្គេសុ បញ្ញា ឆដ្ឋំ អភិញ្ញំ បដិវិជ្ឈតីតិ ទដ្ឋព្ពា.

៧៩៩. កាមសហគតាតិ វត្ថុកាមារម្មណា. ចោទេន្តីតិ កាមាភិមុខំ តន្និន្នំ ករោន្តីតិ អត្ថោ. តទនុធម្មតាតិ តទនុធម្មា ឥច្ចេវ វុត្តំ ហោតិ. តា-សទ្ទស្ស អបុព្ពត្ថាភាវតោតិ អធិប្បាយេនាហ ‘‘តទនុរូបសភាវា’’តិ. និកន្តិំ, និកន្តិសហគតចិត្តុប្បាទំ វា ‘‘មិច្ឆាសតី’’តិ វទតិ. ‘‘អហោ វត មេ អវិតក្កំ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ អវិតក្ការម្មណា អវិតក្កសហគតា.

៨០១. អធិគមភាវេន អភិមុខំ ជានន្តស្ស អភិជានន្តស្ស, អភិវិសិដ្ឋេន វា ញាណេន ជានន្តស្ស, អនារម្មណភូតញ្ច តំ ឋានំ បាកដំ ករោន្តស្សាតិ អត្ថោ.

៨០២. វសិតាបញ្ចករហិតំ ឈានំ អប្បគុណំ. ឯត្ថ ចតស្សោ បដិបទា ចត្តារិ អារម្មណានីតិ បញ្ញាយ បដិបទារម្មណុទ្ទេសេន បញ្ញា ឯវ ឧទ្ទិដ្ឋាតិ សា ឯវ វិភត្តាតិ.

ចតុក្កនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.