៣. សញ្ញាក្ខន្ធនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៧. ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញាតិ ឯត្ថ យទិបិ វត្ថុតោ ផស្សស្ស នាមំ ផស្សតោ ច សញ្ញាយ, វត្ថុវិសិដ្ឋផស្សេន បន វិសិដ្ឋសញ្ញា វត្ថុនា ច វិសិដ្ឋា ហោតិ ផស្សស្ស វិយ តស្សាបិ តព្ពត្ថុកត្តាតិ ‘‘វត្ថុតោ នាម’’ន្តិ វុត្តំ. បដិឃសម្ផស្សជា សញ្ញាតិ ឯត្ថាបិ យថា ផស្សោ វត្ថារម្មណបដិឃដ្ដនេន ឧប្បន្នោ, តថា តតោ ជាតសញ្ញាបីតិ ‘‘វត្ថារម្មណតោ នាម’’ន្តិ វុត្តំ. ឯត្ថ ច បដិឃជោ សម្ផស្សោ, បដិឃវិញ្ញេយ្យោ វា សម្ផស្សោ បដិឃសម្ផស្សោតិ ឧត្តរបទលោបំ កត្វា វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

វិញ្ញេយ្យភាវេ វចនំ អធិកិច្ច បវត្តា, វចនាធីនា វា អរូបក្ខន្ធា, អធិវចនំ វា ឯតេសំ បកាសនំ អត្ថីតិ ‘‘អធិវចនា’’តិ វុច្ចន្តិ, តតោជោ សម្ផស្សោ អធិវចនសម្ផស្សោ, សម្ផស្សោយេវ វា យថាវុត្តេហិ អត្ថេហិ អធិវចនោ ច សម្ផស្សោ ចាតិ អធិវចនសម្ផស្សោ, អធិវចនវិញ្ញេយ្យោ វា សម្ផស្សោ អធិវចនសម្ផស្សោ, តតោ តស្មិំ វា ជាតា អធិវចនសម្ផស្សជា. បញ្ចទ្វារិកសម្ផស្សេបិ យថាវុត្តោ អត្ថោ សម្ភវតីតិ តេន បរិយាយេន តតោជាបិ សញ្ញា ‘‘អធិវចនសម្ផស្សជា’’តិ វុត្តា. យថា បន អញ្ញប្បការាសម្ភវតោ មនោសម្ផស្សជា និប្បរិយាយេន ‘‘អធិវចនសម្ផស្សជា’’តិ វុច្ចតិ, ន ឯវំ អយំ បដិឃសម្ផស្សជា អាវេណិកប្បការន្តរសម្ភវតោតិ អធិប្បាយោ.

យទិ ឯវំ ចត្តារោ ខន្ធាបិ យថាវុត្តសម្ផស្សតោ ជាតត្តា ‘‘អធិវចនសម្ផស្សជា’’តិ វត្តុំ យុត្តា, សញ្ញាវ កស្មា ឯវំ វុត្តាតិ? តិណ្ណំ ខន្ធានំ អត្ថវសេន អត្តនោ បត្តម្បិ នាមំ យត្ថ បវត្តមានោ អធិវចនសម្ផស្សជ-សទ្ទោ និរុឡ្ហតាយ ធម្មាភិលាបោ ហោតិ, តស្សា សញ្ញាយ ឯវ អារោបេត្វា សយំ និវត្តនំ ហោតិ. តេនាហ ‘‘តយោ ហិ អរូបិនោ ខន្ធា’’តិអាទិ. អថ វា សញ្ញាយ បដិឃសម្ផស្សជាតិ អញ្ញម្បិ វិសិដ្ឋំ នាមំ អត្ថីតិ អធិវចនសម្ផស្សជានាមំ តិណ្ណំយេវ ខន្ធានំ ភវិតុំ អរហតិ. តេ បន អត្តនោ នាមំ សញ្ញាយ ទត្វា និវត្តាតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយាហ ‘‘តយោ ហិ អរូបិនោ ខន្ធា’’តិអាទិ. បញ្ចទ្វារិកសញ្ញា ឱលោកេត្វាបិ ជានិតុំ សក្កាតិ ឥទំ តេន តេនាធិប្បាយេន ហត្ថវិការាទិករណេ តទធិប្បាយវិជានននិមិត្តភូតា វិញ្ញត្តិ វិយ រជ្ជិត្វា ឱលោកនាទីសុ រត្តតាទិវិជានននិមិត្តំ ឱលោកនំ ចក្ខុវិញ្ញាណវិសយសមាគមេ បាកដំ ហោតីតិ តំសម្បយុត្តាយ សញ្ញាយបិ តថាបាកដភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ.

រជ្ជិត្វា ឱលោកនាទិវសេន បាកដា ជវនប្បវត្តា ភវិតុំ អរហតីតិ ឯតិស្សា អាសង្កាយ និវត្តនត្ថំ ‘‘បសាទវត្ថុកា ឯវា’’តិ អាហ. អញ្ញំ ចិន្តេន្តន្តិ យំ បុព្ពេ តេន ចិន្តិតំ ញាតំ, តតោ អញ្ញំ ចិន្តេន្តន្តិ អត្ថោ.

សញ្ញាក្ខន្ធនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.