៣. នយមុខមាតិកាវណ្ណនា

៣. នយានំ បវត្តិទ្វារភូតា សង្គហាសង្គហវិយោគីសហយោគីធម្មា នយមុខានីតិ តេសំ ឧទ្ទេសោ នយមុខមាតិកា. ចុទ្ទសបិ ហិ សង្គហាសង្គហសម្បយោគវិប្បយោគានំ វោមិស្សកតាវសេន បវត្តាតិ យេហិ តេ ចត្តារោបិ ហោន្តិ, តេ ធម្មា ចុទ្ទសន្នម្បិ នយានំ មុខានិ ហោន្តីតិ. តត្ថ សង្គហិតេនអសង្គហិតបទាទីសុ សច្ចាទីហិបិ យថាសម្ភវំ សង្គហាសង្គហោ យទិបិ វុត្តោ, សោ បន សង្គាហកភូតេហិ តេហិ វុត្តោ, ន សង្គហភូតេហិ, សោបិ ‘‘ចក្ខាយតនេន យេ ធម្មា ខន្ធសង្គហេន សង្គហិតា អាយតនសង្គហេន អសង្គហិតា’’តិអាទិនា បុច្ឆិតព្ពវិស្សជ្ជិតព្ពធម្មុទ្ធារេ តត្ថាបិ ខន្ធាទីហេវ សង្គហេហិ និយមេត្វា វុត្តោ, តស្មា ‘‘តីហិ សង្គហោ, តីហិ អសង្គហោ’’តិ វុត្តំ. បុច្ឆិតព្ពវិស្សជ្ជិតព្ពធម្មុទ្ធារេបិ បន បុច្ឆាវិស្សជ្ជនេសុ ច រូបក្ខន្ធាទីនំ អរណន្តានំ យថាសម្ភវំ សម្បយោគវិប្បយោគា ចតូហេវ ខន្ធេហិ ហោន្តីតិ ‘‘ចតូហិ សម្បយោគោ,ចតូហិ វិប្បយោគោ’’តិ វុត្តំ.

ននុ ច វិប្បយោគោ រូបនិព្ពានេហិបិ ហោតិ, កស្មា ‘‘ចតូហិ វិប្បយោគោ’’តិ វុត្តន្តិ? រូបនិព្ពានេហិ ភវន្តស្សបិ ចតូហេវ ភាវតោ. ន ហិ រូបំ រូបេន និព្ពានេន វា វិប្បយុត្តំ ហោតិ, និព្ពានំ វា រូបេន, ចតូហេវ បន ខន្ធេហិ ហោតីតិ ចតុន្នំ ខន្ធានំ រូបនិព្ពានេហិ វិប្បយោគោបិ វិប្បយុជ្ជមានេហិ ចតូហិ ខន្ធេហិ និយមិតោ តេហិ វិនា វិប្បយោគាភាវតោ. សោ ចាយំ វិប្បយោគោ អនារម្មណស្ស, អនារម្មណអនារម្មណមិស្សកេហិ មិស្សកស្ស ច ន ហោតិ, អនារម្មណស្ស បន មិស្សកស្ស ច សារម្មណេន, សារម្មណស្ស សារម្មណេន អនារម្មណេន មិស្សកេន ច ហោតីតិ វេទិតព្ពោ.