៣. សត្តាវាសវគ្គោ

១. តិឋានសុត្តវណ្ណនា

២១. តតិយស្ស បឋមេ អមមាតិ វត្ថាភរណបានភោជនាទីសុបិ មមត្តវិរហិតា. អបរិគ្គហាតិ ឥត្ថិបរិគ្គហេន អបរិគ្គហា. តេសំ កិរ ‘‘អយំ មយ្ហំ ភរិយា’’តិ មមត្តំ ន ហោតិ, មាតរំ វា ភគិនិំ វា ទិស្វា ឆន្ទរាគោ ន ឧប្បជ្ជតិ. ធម្មតាសិទ្ធស្ស សីលស្ស អានុភាវេន បុត្តេ ទិដ្ឋមត្តេ ឯវ មាតុថនតោ ថញ្ញំ បគ្ឃរតិ, តេន សញ្ញាណេន នេសំ មាតរិ បុត្តស្ស មាតុសញ្ញា, មាតុ ច បុត្តេ បុត្តសញ្ញា បច្ចុបដ្ឋិតាតិ កេចិ.

អបិចេត្ថ (សារត្ថ. ដី. ១.១ វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា) ឧត្តរកុរុកានំ បុញ្ញានុភាវសិទ្ធោ អយម្បិ វិសេសោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ កិរ តេសុ តេសុ បទេសេសុ ឃននិចិតបត្តសញ្ឆន្នសាខាបសាខា កូដាគារសមា មនោរមា រុក្ខា តេសំ មនុស្សានំ និវេសនកិច្ចំ សាធេន្តិ. យត្ថ សុខំ និវសន្តិ, អញ្ញេបិ តត្ថ រុក្ខា សុជាតា សព្ពទាបិ បុប្ផិតគ្គា តិដ្ឋន្តិ. ជលាសយាបិ វិកសិតកមលកុវលយបុណ្ឌរីកសោគន្ធិកាទិបុប្ផសញ្ឆន្នា សព្ពកាលំ បរមសុគន្ធំ សមន្តតោ បវាយន្តា តិដ្ឋន្តិ. សរីរម្បិ តេសំ អតិទីឃាទិទោសរហិតំ អារោហបរិណាហសម្បន្នំ ជរាយ អនភិភូតត្តា វលិតបលិតាទិទោសវិរហិតំ យាវតាយុកំ អបរិក្ខីណជវពលបរក្កមសោភមេវ ហុត្វា តិដ្ឋតិ. អនុដ្ឋានផលូបជីវិតាយ ន ច នេសំ កសិវណិជ្ជាទិវសេន អាហារបរិយេដ្ឋិវសេន ទុក្ខំ អត្ថិ, តតោ ឯវ ន ទាសទាសិកម្មករាទិបរិគ្គហោ អត្ថិ, ន ច តត្ថ សីតុណ្ហឌំសមកសវាតាតបសរីសបវាឡាទិបរិស្សយោ អត្ថិ. យថា នាមេត្ថ គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេ បច្ចូសវេលាយំ សមសីតុណ្ហោ ឧតុ ហោតិ, ឯវមេវ សព្ពកាលំ តត្ថ សមសីតុណ្ហោវ ឧតុ ហោតិ, ន ច នេសំ កោចិ ឧបឃាតោ វិហេសា វា ឧប្បជ្ជតិ. អកដ្ឋបាកិមេវ សាលិំ អកណំ អថុសំ សុទ្ធំ សុគន្ធំ តណ្ឌុលប្ផលំ បរិភុញ្ជន្តិ. តំ ភុញ្ជន្តានំ នេសំ កុដ្ឋំ, គណ្ឌោ, កិលាសោ, សោសោ, កាសោ, សាសោ, អបមារោ, ជរោតិ ឯវមាទិកោ ន កោចិ រោគោ ឧប្បជ្ជតិ, ន ច តេ ខុជ្ជា វា វាមនា វា កាណា វា កុណី វា ខញ្ជា វា បក្ខហតា វា វិកលង្គា វា វិកលិន្ទ្រិយា វា ហោន្តិ.

ឥត្ថិយោបិ តត្ថ នាតិទីឃា, នាតិរស្សា, នាតិកិសា, នាតិថូលា, នាតិកាឡា, នច្ចោទាតា, សោភគ្គប្បត្តរូបា ហោន្តិ. តថា ហិ ទីឃង្គុលី, តម្ពនខា, អលម្ពថនា, តនុមជ្ឈា, បុណ្ណចន្ទមុខី, វិសាលក្ខី, មុទុគត្តា, សហិតោរូ, ឱទាតទន្តា, គម្ភីរនាភី, តនុជង្ឃា, ទីឃនីលវេល្លិតកេសី, បុថុលសុស្សោណី, នាតិលោមា, នាលោមា, សុភគា, ឧតុសុខសម្ផស្សា, សណ្ហា, សខិលា, សុខសម្ភាសា, នានាភរណវិភូសិតា វិចរន្តិ. សព្ពទាបិ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកា វិយ ហោន្តិ, បុរិសា ច បញ្ចវីសតិវស្សុទ្ទេសិកា វិយ. ន បុត្តទារេសុ រជ្ជន្តិ. អយំ តត្ថ ធម្មតា.

សត្តាហិកមេវ ច តត្ថ ឥត្ថិបុរិសា កាមរតិយា វិហរន្តិ. តតោ វីតរាគា វិយ យថាសកំ គច្ឆន្តិ, ន តត្ថ ឥធ វិយ គព្ភោក្កន្តិមូលកំ, គព្ភបរិហរណមូលកំ, វិជាយនមូលកំ វា ទុក្ខំ ហោតិ. រត្តកញ្ចុកតោ កញ្ចនបដិមា វិយ ទារកា មាតុកុច្ឆិតោ អមក្ខិតា ឯវ សេម្ហាទិនា សុខេនេវ និក្ខមន្តិ. អយំ តត្ថ ធម្មតា.

មាតា បន បុត្តំ វា ធីតរំ វា វិជាយិត្វា តេ វិចរណកប្បទេសេ ឋបេត្វា អនបេក្ខា យថារុចិ គច្ឆតិ. តេសំ តត្ថ សយិតានំ យេ បស្សន្តិ បុរិសា វា ឥត្ថិយោ វា, តេ អត្តនោ អង្គុលិយោ ឧបនាមេន្តិ. តេសំ កម្មពលេន តតោ ខីរំ បវត្តតិ, តេន តេ ទារកា យាបេន្តិ. ឯវំ បន វឌ្ឍេន្តា កតិបយទិវសេហេវ លទ្ធពលា ហុត្វា ទារិកា ឥត្ថិយោ ឧបគច្ឆន្តិ, ទារកា បុរិសេ. កប្បរុក្ខតោ ឯវ ច តេសំ តត្ថ វត្ថាភរណានិ និប្ផជ្ជន្តិ. នានាវិរាគវណ្ណវិចិត្តានិ ហិ សុខុមានិ មុទុសុខសម្ផស្សានិ វត្ថានិ តត្ថ តត្ថ កប្បរុក្ខេសុ ឱលម្ពន្តានិ តិដ្ឋន្តិ. នានាវិធរស្មិជាលសមុជ្ជលវិវិធវណ្ណរតនវិនទ្ធានិ អនេកវិធមាលាកម្មលតាកម្មភិត្តិកម្មវិចិត្តានិ សីសូបគគីវូបគហត្ថូបគកដូបគបាទូបគានិ សោវណ្ណមយានិ អាភរណានិ កប្បរុក្ខតោ ឱលម្ពន្តិ. តថា វីណាមុទិង្គបណវសម្មតាឡសង្ខវំសវេតាឡបរិវាទិនីវល្លកីបភុតិកា តូរិយភណ្ឌាបិ តតោ តតោ ឱលម្ពន្តិ. តត្ថ ពហូ ផលរុក្ខា កុម្ភមត្តានិ ផលានិ ផលន្តិ មធុររសានិ, យានិ បរិភុញ្ជិត្វា តេ សត្តាហម្បិ ខុប្បិបាសាហិ ន ពាធីយន្តិ.

នជ្ជោបិ តត្ថ សុវិសុទ្ធជលា សុប្បតិត្ថា រមណីយា អកទ្ទមា វាលុកតលា នាតិសីតា នច្ចុណ្ហា សុរភិគន្ធីហិ ជលជបុប្ផេហិ សញ្ឆន្នា សព្ពកាលំ សុរភី វាយន្តិយោ សន្ទន្តិ, ន តត្ថ កណ្ដកិកា កក្ខឡគច្ឆលតា ហោន្តិ, អកណ្ដកា បុប្ផផលសម្បន្នា ឯវ ហោន្តិ, ចន្ទននាគរុក្ខា សយមេវ រសំ បគ្ឃរន្តិ, នហាយិតុកាមា ច នទិតិត្ថេ ឯកជ្ឈំ វត្ថាភរណានិ ឋបេត្វា នទិំ ឱតរិត្វា ន្ហត្វា ឧត្តិណ្ណុត្តិណ្ណា ឧបរិដ្ឋិមំ ឧបរិដ្ឋិមំ វត្ថាភរណំ គណ្ហន្តិ, ន តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥទំ មម, ឥទំ បរស្សា’’តិ. តតោ ឯវ ន តេសំ កោចិ វិគ្គហោ វា វិវាទោ វា. សត្តាហិកា ឯវ ច នេសំ កាមរតិកីឡា ហោតិ, តតោ វីតរាគា វិយ វិចរន្តិ. យត្ថ ច រុក្ខេ សយិតុកាមា ហោន្តិ, តត្ថេវ សយនំ ឧបលព្ភតិ. មតេ ច សត្តេ ទិស្វា ន រោទន្តិ ន សោចន្តិ. តញ្ច មណ្ឌយិត្វា និក្ខិបន្តិ. តាវទេវ ច នេសំ តថារូបា សកុណា ឧបគន្ត្វា មតំ ទីបន្តរំ នេន្តិ, តស្មា សុសានំ វា អសុចិដ្ឋានំ វា តត្ថ នត្ថិ, ន ច តតោ មតា និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា បេត្តិវិសយំ វា ឧបបជ្ជន្តិ. ធម្មតាសិទ្ធស្ស បញ្ចសីលស្ស អានុភាវេន តេ ទេវលោកេ និព្ពត្តន្តីតិ វទន្តិ. វស្សសហស្សមេវ ច នេសំ សព្ពកាលំ អាយុប្បមាណំ, សព្ពមេតំ តេសំ បញ្ចសីលំ វិយ ធម្មតាសិទ្ធមេវាតិ.

តិឋានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. តណ្ហាមូលកសុត្តវណ្ណនា

២៣. តតិយេ (ទី. និ. ដី. ២.១០៣) ឯសនតណ្ហាតិ ភោគានំ បរិយេសនវសេន បវត្តា តណ្ហា. ឯសិតតណ្ហាតិ បរិយិដ្ឋេសុ ភោគេសុ ឧប្បជ្ជមានតណ្ហា. បរិតស្សនវសេន បរិយេសតិ ឯតាយាតិ បរិយេសនា, អាសយតោ បយោគតោ ច បរិយេសនា តថាបវត្តោ ចិត្តុប្បាទោ. តេនាហ ‘‘តណ្ហាយ សតិ ហោតី’’តិ. រូបាទិអារម្មណប្បដិលាភោតិ សវត្ថុកានំ រូបាទិអារម្មណានំ គវេសនវសេន បដិលាភោ. យំ បន អបរិយិដ្ឋំយេវ លព្ភតិ, តម្បិ អត្ថតោ បរិយេសនាយ លទ្ធមេវ នាម តថារូបស្ស កម្មស្ស បុព្ពេកតត្តា ឯវ លព្ភនតោ. តេនាហ ‘‘សោ ហិ បរិយេសនាយ សតិ ហោតី’’តិ.

សុខវិនិច្ឆយន្តិ សុខំ វិសេសតោ និច្ឆិនោតីតិ សុខវិនិច្ឆយោ. សុខំ សភាវតោ សមុទយតោ អត្ថង្គមតោ អាទីនវតោ និស្សរណតោ ច យាថាវតោ ជានិត្វា បវត្តញាណំវ សុខវិនិច្ឆយំ. ជញ្ញាតិ ជានេយ្យ. ‘‘សុភំ សុខ’’ន្តិអាទិកំ អារម្មណេ អភូតាការំ វិវិធំ និន្នភាវេន ចិនោតិ អារោបេតីតិ វិនិច្ឆយោ, អស្សាទានុបស្សនា តណ្ហា. ទិដ្ឋិយាបិ ឯវមេវ វិនិច្ឆយភាវោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ វិតក្កោយេវ អាគតោតិ យោជនា. ឥមស្មិំ បន សុត្តេតិ សក្កបញ្ហសុត្តេ (ទី. និ. ២.៣៥៨). តត្ថ ហិ ‘‘ឆន្ទោ ខោ, ទេវានមិន្ទ, វិតក្កនិទានោ’’តិ អាគតំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ. វិតក្កេនេវ វិនិច្ឆិនន្តីតិ ឯតេន ‘‘វិនិច្ឆិនតិ ឯតេនាតិ វិនិច្ឆយោ’’តិ វិនិច្ឆយសទ្ទស្ស ករណសាធនមាហ. ឯត្តកន្តិអាទិ វិនិច្ឆយនាការទស្សនំ.

ឆន្ទនដ្ឋេន ឆន្ទោ, ឯវំ រញ្ជនដ្ឋេន រាគោតិ ឆន្ទរាគោ. ស្វាយំ អនាសេវនតាយ មន្ទោ ហុត្វា បវត្តោ ឥធាធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘ទុព្ពលរាគស្សាធិវចន’’ន្តិ. អជ្ឈោសានន្តិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន អភិនិវេសនំ. ‘‘មយ្ហំ ឥទ’’ន្តិ ហិ តណ្ហាគាហោ យេភុយ្យេន អត្តគ្គាហសន្និស្សយោវ ហោតិ. តេនាហ ‘‘អហំ មមន្តី’’តិ. ពលវសន្និដ្ឋានន្តិ ច តេសំ គាហានំ ថិរភាវប្បត្តិមាហ. តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន បរិគ្គហករណន្តិ អហំ មមន្តិ ពលវសន្និដ្ឋានវសេន អភិនិវិដ្ឋស្ស អត្តត្តនិយគ្គាហវត្ថុនោ អញ្ញាសាធារណំ វិយ កត្វា បរិគ្គហេត្វា ឋានំ, តថាបវត្តោ លោភសហគតចិត្តុប្បាទោ. អត្តនា បរិគ្គហិតស្ស វត្ថុនោ យស្ស វសេន បរេហិ សាធារណភាវស្ស អសហមានោ ហោតិ បុគ្គលោ, សោ ធម្មោ អសហនតា. ឯវំ វចនត្ថំ វទន្តិ និរុត្តិនយេន. សទ្ទលក្ខណេន បន យស្ស ធម្មស្ស វសេន មច្ឆរិយយោគតោ បុគ្គលោ មច្ឆរោ, តស្ស ភាវោ, កម្មំ វា មច្ឆរិយំ, មច្ឆរោ ធម្មោ. មច្ឆរិយស្ស ពលវភាវតោ អាទរេន រក្ខណំ អារក្ខោតិ អាហ ‘‘ទ្វារ…បេ… សុដ្ឋុ រក្ខណ’’ន្តិ.

អត្តនោ ផលំ ករោតីតិ ករណំ, យំ កិញ្ចិ ការណំ. អធិកំ ករណន្តិ អធិករណំ, វិសេសការណំ. វិសេសការណញ្ច ភោគានំ អារក្ខទណ្ឌាទានាទិអនត្ថសម្ភវស្សាតិ វុត្តំ ‘‘អារក្ខាធិករណ’’ន្តិអាទិ. បរនិសេធនត្ថន្តិ មារណាទិនា បរេសំ វិពាធនត្ថំ. អាទិយន្តិ ឯតេនាតិ អាទានំ, ទណ្ឌស្ស អាទានំ ទណ្ឌាទានំ, ទណ្ឌំ អាហរិត្វា បរវិហេឋនចិត្តុប្បាទោ. សត្ថាទានេបិ ឯសេវ នយោ. ហត្ថបរាមាសាទិវសេន កាយេន កាតព្ពោ កលហោ កាយកលហោ. មម្មឃដ្ដនាទិវសេន វាចាយ កាតព្ពោ កលហោ វាចាកលហោ. វិរុជ្ឈនវសេន វិរូបំ គណ្ហាតិ ឯតេនាតិ វិគ្គហោ. វិរុទ្ធំ វទតិ ឯតេនាតិ វិវាទោ. ‘‘តុវំ តុវ’’ន្តិ អគារវវចនសហចរណតោ តុវំតុវំ. សព្ពេបិ តេ តថាបវត្តទោសសហគតា ចិត្តុប្បាទា វេទិតព្ពា. តេនាហ ភគវា ‘‘អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តី’’តិ.

តណ្ហាមូលកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤-៥. សត្តាវាសសុត្តាទិវណ្ណនា

២៤-២៥. ចតុត្ថេ សត្តា អាវសន្តិ ឯតេសូតិ សត្តាវាសា, នានត្តសញ្ញិអាទិភេទា សត្តនិកាយា. យស្មា តេ តេ សត្តនិវាសា តប្បរិយាបន្នានំ សត្តានំ តាយ ឯវ តប្បរិយាបន្នតាយ អាធារោ វិយ វត្តព្ពតំ អរហន្តិ. សមុទាយាចារោ ហិ អវយវស្ស យថា ‘‘រុក្ខេ សាខា’’តិ, តស្មា ‘‘សត្តានំ អាវាសា, វសនដ្ឋានានីតិ អត្ថោ’’តិ វុត្តំ. សុទ្ធាវាសាបិ សត្តាវាសោវ ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តាវាសោ សុលភរូបោ, យោ មយា អនាវុត្ថបុព្ពោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា អញ្ញត្រ សុទ្ធាវាសេហិ ទេវេហី’’តិ (ទី. និ. ២.៩១) វចនតោ. យទិ ឯវំ តេ កស្មា ឥធ ន គហិតាតិ តត្ថ ការណមាហ ‘‘អសព្ពកាលិកត្តា’’តិអាទិ. វេហប្ផលា បន ចតុត្ថេយេវ សត្តាវាសេ ភជន្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ. បញ្ចមំ ឧត្តានមេវ.

សត្តាវាសសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. សិលាយូបសុត្តវណ្ណនា

២៦. ឆដ្ឋេ បមាណមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ចតុវីសតង្គុលិកោ ហត្ថោ កុក្កុ, ‘‘កក្កូ’’តិបិ តស្សេវ នាមំ. អដ្ឋ កុក្កូ ឧបរិ នេមស្សាតិ អដ្ឋ ហត្ថា អាវាដស្ស ឧបរិ ឧគ្គន្ត្វា ឋិតា ភវេយ្យុំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

សិលាយូបសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. បឋមវេរសុត្តវណ្ណនា

២៧. សត្តមេ (សំ. និ. ដី. ២.២៤១) យតោតិ យស្មិំ កាលេ. អយញ្ហិ តោ-សទ្ទោ ទា-សទ្ទោ វិយ ឥធ កាលវិសយោ, យទាតិ វុត្តំ ហោតិ. ភយានិ វេរានីតិ ភីយតេ ភយំ, ភយេន យោគា, ភាយិតព្ពេន វា ភយំ ឯវ វេរប្បសវដ្ឋេន វេរន្តិ ច លទ្ធនាមា ចេតនាទយោ. បាណាតិបាតាទយោ ហិ យស្ស បវត្តន្តិ, យញ្ច ឧទ្ទិស្ស បវត្តីយន្តិ, ឧភយេសញ្ច វេរាវហា, តតោ ឯវ ចេតេ ភាយិតព្ពា វេរសញ្ជនកា នាមាតិ. សោតស្ស អរិយមគ្គស្ស អាទិតោ បជ្ជនំ បដិបត្តិ អធិគមោ សោតាបត្តិ. តទត្ថាយ តត្ថ បតិដ្ឋិតស្ស ច អង្គានិ សោតាបត្តិយង្គានិ. ទុវិធញ្ហិ (សំ. និ. អដ្ឋ. ២.២.៤១) សោតាបត្តិយង្គំ សោតាបត្តិអត្ថាយ ច អង្គំ ការណំ, យំ សោតាបត្តិមគ្គប្បដិលាភតោ បុព្ពភាគេ សោតាបត្តិប្បដិលាភាយ សំវត្តតិ, ‘‘សប្បុរិសសំសេវោ សទ្ធម្មស្សវនំ យោនិសោមនសិការោ ធម្មានុធម្មបដិបត្តី’’តិ (ទី. និ. ៣.៣១១) ឯវំ អាគតំ. បដិលទ្ធគុណស្ស ច សោតាបត្តិំ បត្វា ឋិតស្ស អង្គំ, យំ ‘‘សោតាបន្នស្ស អង្គ’’ន្តិបិ វុច្ចតិ ‘‘សោតាបន្នោ អង្គីយតិ ញាយតិ ឯតេនា’’តិ កត្វា, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទាទីនំ ឯតំ អធិវចនំ. ឥទមិធាធិប្បេតំ.

ខីណនិរយោតិអាទីសុ អាយតិំ តត្ថ អនុប្បជ្ជនតាយ ខីណោ និរយោ មយ្ហតិ, សោ អហំ ខីណនិរយោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. សោតាបន្នោតិ មគ្គសោតំ អាបន្នោ. អវិនិបាតធម្មោតិ ន វិនិបាតសភាវោ. និយតោតិ បឋមមគ្គសង្ខាតេន សម្មត្តនិយាមេន និយតោ. សម្ពោធិបរាយណោតិ ឧបរិមគ្គត្តយសង្ខាតោ សម្ពោធិ បរំ អយនំ មយ្ហន្តិ សោហំ សម្ពោធិបរាយណោ, សម្ពោធិំ អវស្សំ អភិសម្ពុជ្ឈនកោតិ អត្ថោ.

បាណាតិបាតបច្ចយាតិ បាណាតិបាតកម្មស្ស ករណហេតុ. ភយំ វេរន្តិ អត្ថតោ ឯកំ. វេរំ វុច្ចតិ វិរោធោ, តទេវ ភាយិតព្ពតោ ‘‘ភយ’’ន្តិ វុច្ចតិ. តញ្ច បនេតំ ទុវិធំ ហោតិ – ពាហិរំ, អជ្ឈត្តិកន្តិ. ឯកេន ហិ ឯកស្ស បិតា មារិតោ ហោតិ. សោ ចិន្តេតិ ‘‘ឯតេន កិរ មេ បិតា មារិតោ, អហម្បិ តំយេវ មារេស្សាមី’’តិ និសិតំ សត្ថំ អាទាយ ចរតិ. យា តស្ស អព្ភន្តរេ ឧប្បន្នា វេរចេតនា, ឥទំ ពាហិរំ វេរំ នាម តស្ស វេរស្ស មូលភូតតោ វេរការកបុគ្គលតោ ពហិភាវត្តា. យា បន ឥតរស្ស ‘‘អយំ កិរ មំ មារេស្សាមីតិ ចរតិ, អហមេវ នំ បឋមតរំ មារេស្សាមី’’តិ ចេតនា ឧប្បជ្ជតិ, ឥទំ អជ្ឈត្តិកំ វេរំ នាម. ឥទំ តាវ ឧភយម្បិ ទិដ្ឋធម្មិកមេវ. យា បន តំ និរយេ ឧប្បន្នំ ទិស្វា ‘‘ឯតំ បហរិស្សាមី’’តិ ជលិតំ អយមុគ្គរំ គណ្ហន្តស្ស និរយបាលស្ស ចេតនា ឧប្បជ្ជតិ, ឥទមស្ស សម្បរាយិកំ ពាហិរំ វេរំ. យា ចស្ស ‘‘អយំ និទ្ទោសំ មំ បហរិស្សាមីតិ អាគច្ឆតិ, អហមេវ នំ បឋមតរំ បហរិស្សាមី’’តិ ចេតនា ឧប្បជ្ជតិ, ឥទមស្ស សម្បរាយិកំ អជ្ឈត្តំ វេរំ. យំ បនេតំ ពាហិរំ វេរំ, តំ អដ្ឋកថាសុ ‘‘បុគ្គលវេរ’’ន្តិ វុច្ចតិ. ទុក្ខំ ទោមនស្សន្តិ អត្ថតោ ឯកមេវ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ សេសេសុបិ ‘‘ឥមិនា មម ភណ្ឌំ ហដំ, មយ្ហំ ទារេសុ ចារិត្តំ អាបន្នំ, មុសា វត្វា អត្ថោ ភគ្គោ, សុរាមទមត្តេន ឥទំ នាម កត’’ន្តិអាទិនា នយេន វេរប្បវត្តិ វេទិតព្ពា.

អវេច្ចប្បសាទេនាតិ អធិគតេន អចលប្បសាទេន. អរិយកន្តេហីតិ បញ្ចហិ សីលេហិ. តានិ ហិ អរិយានំ កន្តានិ បិយានិ ភវន្តិ, ភវន្តរគតាបិ អរិយា តានិ ន វិជហន្តិ, តស្មា ‘‘អរិយកន្តានី’’តិ វុច្ចន្តិ. សេសមេត្ថ យំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ វិសុទ្ធិមគ្គេ អនុស្សតិនិទ្ទេសេ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

បឋមវេរសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. អាឃាតវត្ថុសុត្តវណ្ណនា

២៩. នវមេ វសតិ ឯត្ថ ផលំ តន្និមិត្តតាយ បវត្តតីតិ វត្ថុ, ការណន្តិ អាហ ‘‘អាឃាតវត្ថូនី’’តិ. កោបោ នាមាយំ យស្មិំ វត្ថុស្មិំ ឧប្បជ្ជតិ, ន តត្ថ ឯកវារមេវ ឧប្បជ្ជតិ, អថ ខោ បុនបិ ឧប្បជ្ជតេវាតិ វុត្តំ ‘‘ពន្ធតី’’តិ. អថ វា យោ បច្ចយវិសេសេន ឧប្បជ្ជមានោ អាឃាតោ សវិសយេ ពទ្ធោ វិយ ន វិគច្ឆតិ, បុនបិ ឧប្បជ្ជតេវ. តំ សន្ធាយាហ ‘‘អាឃាតំ ពន្ធតី’’តិ. តំ បនស្ស បច្ចយវសេន និព្ពត្តនំ ឧប្បាទនមេវាតិ វុត្តំ ‘‘ឧប្បាទេតី’’តិ.

អាឃាតវត្ថុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. អាឃាតបដិវិនយសុត្តវណ្ណនា

៣០. ទសមេ តំ កុតេត្ថ លព្ភាតិ ឯត្ថ តន្តិ កិរិយាបរាមសនំ. បទជ្ឈាហារេន ច អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ ‘‘តំ អនត្ថចរណំ មា អហោសី’’តិអាទិមាហ. កេន ការណេន លទ្ធព្ពំ និរត្ថកភាវតោ. កម្មស្សកា ហិ សត្តា. តេ កស្ស រុចិយា ទុក្ខិតា សុខិតា វា ភវន្តិ, តស្មា កេវលំ តស្មិំ មយ្ហំ អនត្ថចរណំ, តំ កុតេត្ថ លព្ភាតិ អធិប្បាយោ. អថ វា តំ កោបការណំ ឯត្ថ បុគ្គលេ កុតោ លព្ភា បរមត្ថតោ កុជ្ឈិតព្ពស្ស កុជ្ឈនកស្ស ច អភាវតោ. សង្ខារមត្តញ្ហេតំ, យទិទំ ខន្ធបញ្ចកំ យំ ‘‘សត្តោ’’តិ វុច្ចតិ, តេ សង្ខារា ឥត្តរខណិកា, កស្ស កោ កុជ្ឈតីតិ អត្ថោ. លាភា នាម កេ សិយុំ អញ្ញត្រ អនត្ថុប្បត្តិតោ.

អាឃាតបដិវិនយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. អនុបុព្ពនិរោធសុត្តវណ្ណនា

៣១. ឯកាទសមេ អនុបុព្ពនិរោធាតិ អនុបុព្ពេន អនុក្កមេន បវត្តេតព្ពនិរោធា. តេនាហ ‘‘អនុបដិបាដិនិរោធា’’តិ.

អនុបុព្ពនិរោធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សត្តាវាសវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.