៤. មហាវគ្គោ

១. អនុបុព្ពវិហារសុត្តវណ្ណនា

៣២. ចតុត្ថស្ស បឋមេ អនុបុព្ពតោ វិហរិតព្ពាតិ អនុបុព្ពវិហារា. អនុបដិបាដិយាតិ អនុក្កមេន. សមាបជ្ជិតព្ពវិហារាតិ សមាបជ្ជិត្វា សមង្គិនោ ហុត្វា វិហរិតព្ពវិហារា.

អនុបុព្ពវិហារសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២-៣. អនុបុព្ពវិហារសមាបត្តិសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៣-៣៤. ទុតិយេ ឆាតំ វុច្ចតិ តណ្ហាទិដ្ឋិយោ កាមានំ បាតព្ពតោ តាសំ វសេន វត្តនតោ, តន្និន្នត្តា នត្ថិ ឯតេសុ ឆាតន្តិ និច្ឆាតា. តេនាហ ‘‘តណ្ហាទិដ្ឋិច្ឆាតាន’’ន្តិអាទិ. តតិយេ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

អនុបុព្ពវិហារសមាបត្តិសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. គាវីឧបមាសុត្តវណ្ណនា

៣៥. ចតុត្ថេ បព្ពតចារិនីតិ បកតិយា បព្ពតេ ពហុលចារិនី. អខេត្តញ្ញូតិ (វិសុទ្ធិ. មហាដី. ១.៧៧) អគោចរញ្ញូ. សមាធិបរិបន្តានំ វិសោធនានភិញ្ញតាយ ពាលោ. ឈានស្ស បគុណភាវាបាទនវេយ្យត្តិយស្ស អភាវេន អព្យត្តោ. ឧបរិឈានស្ស បទដ្ឋានភាវានវពោធេន អខេត្តញ្ញូ. សព្ពថាបិ សមាបត្តិកោសល្លាភាវេន អកុសលោ. សមាធិនិមិត្តស្ស វា អនាសេវនាយ ពាលោ. អភាវនាយ អព្យត្តោ. អពហុលីការេន អខេត្តញ្ញូ. សម្មទេវ អនធិដ្ឋានតោ អកុសលោតិ យោជេតព្ពំ. ឧភតោ ភដ្ឋោតិ ឧភយតោ ឈានតោ ភដ្ឋោ. សោ ហិ អប្បគុណតាយ ន សុប្បតិដ្ឋិតតាយ សឧស្សាហោបិ វិនាសតោ អសាមត្ថិយតោ ច ឈានទ្វយតោ បរិហីនោ.

គាវីឧបមាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ឈានសុត្តវណ្ណនា

៣៦. បញ្ចមេ អនិច្ចតោតិ ឥមិនា និច្ចប្បដិក្ខេបតោ តេសំ អនិច្ចតមាហ. តតោ ឯវ ឧទយវយវន្តតោ វិបរិណាមតោ តាវកាលិកតោ ច តេ អនិច្ចាតិ ជោតិតំ ហោតិ. យញ្ហិ និច្ចំ ន ហោតិ, តំ ឧទយវយបរិច្ឆិន្នជរាយ មរណេន ចាតិ ទ្វេធា វិបរិណតំ ឥត្តរក្ខណមេវ ច ហោតិ. ទុក្ខតោតិ ន សុខតោ. ឥមិនា សុខប្បដិក្ខេបតោ តេសំ ទុក្ខតមាហ. តតោ ឯវ ច អភិណ្ហប្បដិបីឡនតោ ទុក្ខវត្ថុតោ ច តេ ទុក្ខាតិ ជោតិតំ ហោតិ. ឧទយវយវន្តតាយ ហិ តេ អភិណ្ហប្បដិបីឡនតោ និរន្តរទុក្ខតាយ ទុក្ខស្សេវ ច អធិដ្ឋានភូតោ. បច្ចយយាបនីយតាយ រោគមូលតាយ ច រោគតោ. ទុក្ខតាសូលយោគតោ កិលេសាសុចិបគ្ឃរតោ ឧប្បាទជរាភង្គេហិ ឧទ្ធុមាតបក្កភិជ្ជនតោ ច គណ្ឌតោ. បីឡាជននតោ អន្តោតុទនតោ ទុន្នីហរណតោ ច សល្លតោ. អវឌ្ឍិអាវហនតោ អឃវត្ថុតោ ច អឃតោ. អសេរិភាវជននតោ អាពាធប្បតិដ្ឋានតាយ ច អាពាធតោ. អវសវត្តនតោ អវិធេយ្យតាយ ច បរតោ. ព្យាធិជរាមរណេហិ បលុជ្ជនីយតាយ បលោកតោ. សាមិនិវាសីការកវេទកអធិដ្ឋាយកវិរហតោ សុញ្ញតោ. អត្តប្បដិក្ខេបដ្ឋេន អនត្តតោ. រូបាទិធម្មាបិ យថា ន ឯត្ថ អត្តា អត្ថីតិ អនត្តា, ឯវំ សយម្បិ អត្តា ន ហោន្តីតិ អនត្តា. តេន អព្យាបារតោ និរីហតោ តុច្ឆតោ អនត្តាតិ ទីបិតំ ហោតិ.

លក្ខណត្តយមេវ សុខាវពោធនត្ថំ ឯកាទសហិ បទេហិ វិភជិត្វា គហិតន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘យស្មា អនិច្ចតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អន្តោសមាបត្តិយន្តិ សមាបត្តីនំ សហជាតតាយ សមាបត្តីនំ អព្ភន្តរេ ចិត្តំ បដិសំហរតីតិ តប្បដិពទ្ធឆន្ទរាគាទិកិលេសវិក្ខម្ភនេន វិបស្សនាចិត្តំ បដិសំហរតិ. តេនាហ ‘‘មោចេតិ អបនេតី’’តិ. សវនវសេនាតិ ‘‘សព្ពសង្ខារសមថោ’’តិអាទិនា សវនវសេន. ថុតិវសេនាតិ តថេវ ថោមនាវសេន គុណតោ សំកិត្តនវសេន. បរិយត្តិវសេនាតិ តស្ស ធម្មស្ស បរិយាបុណនវសេន. បញ្ញត្តិវសេនាតិ តទត្ថស្ស បញ្ញាបនវសេន. អារម្មណករណវសេនេវ ឧបសំហរតិ មគ្គចិត្តំ, ‘‘ឯតំ សន្ត’’ន្តិអាទិ បន អវធារណនិវត្តិតត្ថទស្សនំ. យថា វិបស្សនា ‘‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីត’’ន្តិអាទិនា អសង្ខតាយ ធាតុយា ចិត្តំ ឧបសំហរតិ, ឯវំ មគ្គោ និព្ពានំ សច្ឆិកិរិយាភិសមយវសេន អភិសមេន្តោ តត្ថ លព្ភមានេ សព្ពេបិ វិសេសេ អសម្មោហតោ បដិវិជ្ឈន្តោ តត្ថ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ. តេនាហ ‘‘ឥមិនា បន អាការេនា’’តិអាទិ.

សោ តត្ថ ឋិតោតិ សោ អទន្ធវិបស្សកោ យោគី តត្ថ តាយ អនិច្ចាទិលក្ខណត្តយារម្មណាយ វិបស្សនាយ ឋិតោ. សព្ពសោតិ សព្ពត្ថ តស្ស តស្ស មគ្គស្ស អធិគមាយ និព្ពត្តិតសមថវិបស្សនាសុ. អសក្កោន្តោ អនាគាមី ហោតីតិ ហេដ្ឋិមមគ្គាវហាសុ ឯវ សមថវិបស្សនាយ ឆន្ទរាគំ បហាយ អគ្គមគ្គាវហាសុ និកន្តិំ បរិយាទាតុំ អសក្កោន្តោ អនាគាមិតាយមេវ សណ្ឋាតិ.

សមតិក្កន្តត្តាតិ សមថវសេន វិបស្សនាវសេន ចាតិ សព្ពថាបិ រូបស្ស សមតិក្កន្តត្តា. តេនាហ ‘‘អយំ ហី’’តិអាទិ. អនេនាតិ យោគិនា. តំ អតិក្កម្មាតិ ឥទំ យោ បឋមំ បញ្ចវោការឯកវោការបរិយាបន្នេ ធម្មេ សម្មទេវ សម្មសិត្វា តេ វិស្សជ្ជេត្វា តតោ អរូបសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា អរូបធម្មេ សម្មសតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ឥទានិ អរូបំ សម្មសតី’’តិ.

ឈានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. អានន្ទសុត្តវណ្ណនា

៣៧. ឆដ្ឋេ ឱកាសំ អវសរំ អធិគច្ឆតិ ឯតេនាតិ ឱកាសាធិគមោ, មគ្គផលសុខាធិគមាយ ឱកាសភាវតោ វា ឱកាសោ, តស្ស អធិគមោ ឱកាសាធិគមោ. ឯត្ថ ច ទីឃនិកាយេនេវ (ទី. និ. ២.២៨៨) បន សុត្តន្តទេសនាយំ បឋមជ្ឈានំ, ចតុត្ថជ្ឈានំ, អរហត្តមគ្គោតិ តយោ ឱកាសាធិគមា អាគតា. តត្ថ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.២៨៨) បឋមំ ឈានំ បញ្ច នីវរណានិ វិក្ខម្ភេត្វា អត្តនោ ឱកាសំ គហេត្វា តិដ្ឋតីតិ ‘‘បឋមោ ឱកាសាធិគមោ’’តិ វុត្តំ. ចតុត្ថជ្ឈានំ បន សុខទុក្ខំ វិក្ខម្ភេត្វា អត្តនោ ឱកាសំ គហេត្វា តិដ្ឋតីតិ ទុតិយោ ឱកាសាធិគមោ. អរហត្តមគ្គោ សព្ពកិលេសេ វិក្ខម្ភេត្វា អត្តនោ ឱកាសំ គហេត្វា តិដ្ឋតីតិ ‘‘តតិយោ ឱកាសាធិគមោ’’តិ វុត្តោ. ឥធ បន វក្ខមានានិ តីណិ អរូបជ្ឈានានិ សន្ធាយ ‘‘ឱកាសាធិគមោ’’តិ វុត្តំ. តេសំយេវ ច គហណេ ការណំ សយមេវ វក្ខតិ.

សត្តានំ វិសុទ្ធិំ បាបនត្ថាយាតិ រាគាទីហិ មលេហិ អភិជ្ឈាវិសមលោភាទីហិ ច ឧបក្កិលេសេហិ កិលិដ្ឋចិត្តានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិបាបនត្ថាយ សមតិក្កមនត្ថាយ. អាយតិំ អនុប្បជ្ជនញ្ហិ ឥធ ‘‘សមតិក្កមោ’’តិ វុត្តំ. អត្ថំ គមនត្ថាយាតិ កាយិកទុក្ខស្ស ច ចេតសិកទោមនស្សស្ស ចាតិ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ អត្ថង្គមាយ, និរោធាយាតិ អត្ថោ. ញាយតិ និច្ឆយេន កមតិ និព្ពានំ, តំ វា ញាយតិ បដិវិជ្ឈីយតិ ឯតេនាតិ ញាយោ, សមុច្ឆេទភាវោ អរិយមគ្គោតិ អាហ ‘‘សហវិបស្សនកស្ស មគ្គស្សា’’តិ. បច្ចក្ខករណត្ថាយាតិ អត្តបច្ចក្ខតាយ. បរបច្ចយេន វិនា បច្ចក្ខករណញ្ហិ ‘‘សច្ឆិកិរិយា’’តិ វុច្ចតិ. អសម្ភិន្នន្តិ បិត្តសេម្ហាទីហិ អបលិពុទ្ធំ អនុបហតំ.

រាគានុគតោ សមាធិ អភិនតោ នាម ហោតិ អារម្មណេ អភិមុខាភាវេន បវត្តិយា, ទោសានុគតោ បន អបនតោ អបគមនវសេន បវត្តិយា, តទុភយប្បដិក្ខេបេន ‘‘ន ចាភិនតោ ន ចាបនតោ’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘រាគវសេនា’’តិអាទិ. ន សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិតគតោតិ លោកិយជ្ឈានចិត្តានិ វិយ ន សសង្ខារេន សប្បយោគេន តទង្គប្បហានវិក្ខម្ភនប្បហានវសេន ច និគ្គហេត្វា វារេត្វា ឋិតោ. កិញ្ចរហិ កិលេសានំ ឆិន្នន្តេ ឧប្បន្នោ. តថាភូតំ ផលសមាធិំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ន សសង្ខារេន…បេ… ឆិន្នន្តេ ឧប្បន្នោ’’តិ.

អានន្ទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. លោកាយតិកសុត្តវណ្ណនា

៣៨. សត្តមេ លោកាយតវាទកាតិ អាយតិំ ហិតំ លោកោ ន យតតិ ន វិរុហតិ ឯតេនាតិ លោកាយតំ, វិតណ្ឌសត្ថំ. តញ្ហិ គន្ថំ និស្សាយ សត្តា បុញ្ញកិរិយាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេន្តិ, តំ វទន្តីតិ លោកាយតវាទកា.

ទឡ្ហំ ថិរំ ធនុ ឯតស្សាតិ ទឡ្ហធន្វា (អ. និ. ដី. ២.៤.៤៥-៤៦; សំ. និ. ដី. ១.១.១០៧), សោ ឯវ ‘‘ទឡ្ហធម្មា’’តិ វុត្តោ. បដិសត្តុវិធមនត្ថំ ធនុំ គណ្ហាតីតិ ធនុគ្គហោ. សោ ឯវ ឧសុំ សរំ អសតិ ខិបតីតិ ឥស្សាសោ. ទ្វិសហស្សថាមន្តិ លោហាទិភារំ វហិតុំ សមត្ថំ ទ្វិសហស្សថាមំ. តេនាហ ‘‘ទ្វិសហស្សថាមំ នាមា’’តិអាទិ. ទណ្ឌេតិ ធនុទណ្ឌេ. យាវ កណ្ឌប្បមាណាតិ ទីឃតោ យត្តកំ កណ្ឌស្ស បមាណំ, តត្តកេ ធនុទណ្ឌេ ឧក្ខិត្តមត្តេ អារោបិតេសុយេវ ជិយាទណ្ឌេសុ សោ ចេ ភារោ បថវិតោ មុច្ចតិ, ឯវំ ឥទំ ទ្វិសហស្សថាមំ នាម ធនូតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឧគ្គហិតសិប្បោតិ ឧគ្គហិតធនុសិប្បោ. កតហត្ថោតិ ថិរតរំ លក្ខេសុ អវិរជ្ឈនសរក្ខេបោ. ឦទិសោ បន តត្ថ វសិភូតោ កតហត្ថោ នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘ចិណ្ណវសិភាវោ’’តិ. កតំ រាជកុលាទីសុ ឧបេច្ច អសនំ ឯតេន សោ កតូបាសនោតិ អាហ ‘‘រាជកុលាទីសុ ទស្សិតសិប្បោ’’តិ. ឯវំ កតន្តិ ឯវំ អន្តោសុសិរករណាទិនា សល្លហុកំ កតំ.

លោកាយតិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨-៩. ទេវាសុរសង្គាមសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៩-៤០. អដ្ឋមេ អភិយិំសូតិ កទា អភិយិំសុ? យទា ពលវន្តោ អហេសុំ, តទា. តត្រាយមនុបុព្ពិកថា (សំ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២៤៧; សារត្ថ. ដី. ១.វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា) – សក្កោ កិរ មគធរដ្ឋេ មចលគាមកេ មឃោ នាម មាណវោ ហុត្វា តេត្តិំស បុរិសេ គហេត្វា កល្យាណកម្មំ ករោន្តោ សត្ត វតបទានិ បូរេត្វា តត្ថ កាលង្កតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. តំ ពលវកម្មានុភាវេន សបរិសំ សេសទេវតា ទសហិ ឋានេហិ អធិគណ្ហន្តំ ទិស្វា ‘‘អាគន្តុកទេវបុត្តា អាគតា’’តិ នេវាសិកា គន្ធបានំ សជ្ជយិំសុ. សក្កោ សកបរិសាយ សញ្ញំ អទាសិ ‘‘មារិសា មា គន្ធបានំ បិវិត្ថ, បិវនាការមត្តមេវ ទស្សេថា’’តិ. តេ តថា អកំសុ. នេវាសិកទេវតា សុវណ្ណសរកេហិ ឧបនីតំ គន្ធបានំ យាវទត្ថំ បិវិត្វា មត្តា តត្ថ តត្ថ សុវណ្ណបថវិយំ បតិត្វា សយិំសុ. សក្កោ ‘‘គណ្ហថ បុត្តហតាយ បុត្តេ’’តិ តេ បាទេសុ គហេត្វា សិនេរុបាទេ ខិបាបេសិ. សក្កស្ស បុញ្ញតេជេន តទនុវត្តកាបិ សព្ពេ តត្ថេវ បតិំសុ. តេ សិនេរុវេមជ្ឈកាលេ សញ្ញំ លភិត្វា, ‘‘តាតា, សុរំ ន បិវិម្ហ, សុរំ ន បិវិម្ហា’’តិ អាហំសុ. តតោ បដ្ឋាយ អសុរា នាម ជាតា. អថ នេសំ កម្មបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ សិនេរុស្ស ហេដ្ឋិមតលេ ទសយោជនសហស្សំ អសុរភវនំ និព្ពត្តិ. សក្កោ តេសំ និវត្តិត្វា អនាគមនត្ថាយ អារក្ខំ ឋបេសិ. យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘អន្តរា ទ្វិន្នំ អយុជ្ឈបុរានំ,

បញ្ចវិធា ឋបិតា អភិរក្ខា;

ឧរគ-ករោដិ-បយស្ស ច ហារី,

មទនយុតា ចតុរោ ច មហត្ថា’’តិ. (សំ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២៤៧; សារត្ថ. ដី. ១.១ វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា);

ទ្វេ នគរានិ ហិ យុទ្ធេន គហេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ អយុជ្ឈបុរានិ នាម ជាតានិ ទេវនគរញ្ច អសុរនគរញ្ច. យទា ហិ អសុរា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថ ទេវេហិ បលាយិត្វា ទេវនគរំ បវិសិត្វា ទ្វារេ បិទហិតេ អសុរានំ សតសហស្សម្បិ កិញ្ចិ កាតុំ ន សក្កោតិ. យទា ទេវា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថាសុរេហិ បលាយិត្វា អសុរនគរស្ស ទ្វារេ បិទហិតេ សក្កានំ សតសហស្សម្បិ កិញ្ចិ កាតុំ ន សក្កោតិ. ឥតិ ឥមានិ ទ្វេ នគរានិ អយុជ្ឈបុរានិ នាម. តេសំ អន្តរា ឯតេសុ ឧរគាទីសុ បញ្ចសុ ឋានេសុ សក្កេន អារក្ខា ឋបិតា. តត្ថ ឧរគសទ្ទេន នាគា គហិតា. តេ ហិ ឧទកេ ពលវន្តោ ហោន្តិ, តស្មា សិនេរុស្ស បឋមាលិន្ទេ ឯតេសំ អារក្ខា. ករោដិសទ្ទេន សុបណ្ណា គហិតា. តេសំ កិរ ករោដិ នាម បានភោជនំ, តេន តំ នាមំ លភិំសុ, ទុតិយាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. បយស្សហារិសទ្ទេន កុម្ភណ្ឌា គហិតា, ទានវរក្ខសា កិរ តេ, តតិយាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. មទនយុតសទ្ទេន យក្ខា គហិតា. វិសមចារិនោ កិរ តេ យុជ្ឈសោណ្ឌា, ចតុត្ថាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. ចតុរោ ច មហត្តាតិ ចត្តារោ មហារាជានោ វុត្តា, បញ្ចមាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា, តស្មា យទិ អសុរា កុបិតាវិលចិត្តា ទេវបុរំ ឧបយន្តិ យុជ្ឈិតុំ. យំ គិរិនោ បឋមំ បរិភណ្ឌំ, តំ ឧរគា បដិពាហយន្តិ. ឯវំ សេសេសុ សេសា.

តេ បន អសុរា អាយុវណ្ណយសឥស្សរិយសម្បត្តីហិ តាវតិំសសទិសាវ, តស្មា អន្តរា អត្តានំ អជានិត្វា បាដលិយា បុប្ផិតាយ ‘‘ន ឥទំ ទេវនគរំ, តត្ថ បារិច្ឆត្តកោ បុប្ផតិ, ឥធ បន ចិត្តបាដលី, ជរសក្កេនាម្ហាកំ សុរំ បាយេត្វា វញ្ចិតា, ទេវនគរញ្ច នោ គហិតំ, គច្ឆាម, តេន សទ្ធិំ យុជ្ឈិស្សាមា’’តិ ហត្ថិអស្សរថេ អារុយ្ហ សុវណ្ណរជតមណិផលកានិ គហេត្វា យុទ្ធសជ្ជា ហុត្វា អសុរភេរិយោ វាទេន្តា មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ទ្វិធា ភេត្វា ឧដ្ឋហន្តិ. តេ ទេវេ វុដ្ឋេ វម្មិកមក្ខិកា វម្មិកំ វិយ សិនេរុំ អារុហិតុំ អារភន្តិ. អថ នេសំ បឋមំ នាគេហិ សទ្ធិំ យុទ្ធំ ហោតិ. តស្មិំ ខោ បន យុទ្ធេ ន កស្សចិ ឆវិ វា ចម្មំ វា ឆិជ្ជតិ, ន លោហិតំ ឧប្បជ្ជតិ, កេវលំ កុមារកានំ ទារុមេណ្ឌកយុទ្ធំ វិយ អញ្ញមញ្ញសន្តាសនមត្តមេវ ហោតិ. កោដិសតាបិ កោដិសហស្សាបិ នាគា តេហិ សទ្ធិំ យុជ្ឈិត្វា តេ អសុរបុរំយេវ បវេសេត្វា និវត្តន្តិ. យទា បន អសុរា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថ នាគា ឱសក្កិត្វា ទុតិយេ អាលិន្ទេ សុបណ្ណេហិ សទ្ធិំ ឯកតោវ ហុត្វា យុជ្ឈន្តិ. ឯស នយោ សុបណ្ណាទីសុបិ. យទា បន តានិ បញ្ចបិ ឋានានិ អសុរា មទ្ទន្តិ, តទា ឯកតោ សម្បិណ្ឌិតានិបិ តានិ បញ្ច ពលានិ ឱសក្កន្តិ. អថ ចត្តារោ មហារាជានោ គន្ត្វា សក្កស្ស តំ បវត្តិំ អារោចេន្តិ. សក្កោ តេសំ វចនំ សុត្វា ទិយឌ្ឍយោជនសតិកំ វេជយន្តរថំ អារុយ្ហ សយំ វា និក្ខមតិ, ឯកំ បុត្តំ វា បេសេតិ. យទា ទេវា បុន អបច្ចាគមនាយ អសុរេ ជិនិំសុ, តទា សក្កោ អសុរេ បលាបេត្វា បញ្ចសុ ឋានេសុ អារក្ខំ ទត្វា វេទិយបាទេ វជិរហត្ថា ឥន្ទបដិមាយោ ឋបេសិ. អសុរា កាលេន កាលំ ឧដ្ឋហិត្វា បដិមាយោ ទិស្វា ‘‘សក្កោ អប្បមត្តោ តិដ្ឋតី’’តិ តតោវ និវត្តន្តិ. ឥធ បន យទា អសុរានំ ជយោ អហោសិ, ទេវានំ បរាជយោ, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ – ‘‘បរាជិតា ច, ភិក្ខវេ, ទេវា អបយិំសុយេវ ឧត្តរេនាភិមុខា, អភិយិំសុ អសុរា’’តិ.

ទក្ខិណាភិមុខា ហុត្វាតិ ចក្កវាឡបព្ពតាភិមុខា ហុត្វា. អសុរា កិរ ទេវេហិ បរាជិតា បលាយន្តា ចក្កវាឡបព្ពតាភិមុខំ គន្ត្វា ចក្កវាឡមហាសមុទ្ទបិដ្ឋិយំ រជតបដ្ដវណ្ណេ វាលិកាបុលិនេ យត្ថ បណ្ណកុដិយោ មាបេត្វា ឥសយោ វសន្តិ, តត្ថ គន្ត្វា ឥសីនំ អស្សមបទេន គច្ឆន្តា ‘‘សក្កោ ឥមេហិ សទ្ធិំ មន្តេត្វា អម្ហេ នាសេតិ, គណ្ហថ បុត្តហតាយ បុត្តេ’’តិ កុបិតា អស្សមបទេ បានីយឃដចង្កមនបណ្ណសាលាទីនិ វិទ្ធំសេន្តិ. ឥសយោ អរញ្ញតោ ផលាផលំ អាទាយ អាគតា ទិស្វា បុន ទុក្ខេន បដិបាកតិកំ ករោន្តិ, តេបិ បុនប្បុនំ តថេវ បរាជិតា គន្ត្វា វិនាសេន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បរាជិតា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អសុរា អបយិំសុយេវ ទក្ខិណេនាភិមុខា’’តិ. នវមំ ឧត្តានត្ថមេវ.

ទេវាសុរសង្គាមសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. តបុស្សសុត្តវណ្ណនា

៤១. ទសមេ បក្ខន្ទតីតិ បវិសតិ. បសីទតីតិ បសាទំ អភិរុចិំ អាបជ្ជតិ, បតិដ្ឋាតិ វិមុច្ចតីតិ អត្ថោ. កថាបាភតន្តិ កថាយ មូលំ. មូលញ្ហិ ‘‘បាភត’’ន្តិ វុច្ចតិ. យថាហ –

‘‘អប្បកេនបិ មេធាវី, បាភតេន វិចក្ខណោ;

សមុដ្ឋាបេតិ អត្តានំ, អណុំ អគ្គិំវ សន្ធម’’ន្តិ. (ជា. ១.១.៤);

តេនេវាហ ‘‘កថាបាភតន្តិ កថាមូល’’ន្តិ. វិតក្កគ្គហណេនេវ តំសហចរិតោ វិចារោបិ គហិតោ. តេនេវេត្ថ ពហុវចននិទ្ទេសោ កតោតិ អាហ ‘‘វិតក្កេសូតិ វិតក្កវិចារេសូ’’តិ.

តបុស្សសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មហាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.