២. សីហនាទវគ្គោ

១. សីហនាទសុត្តវណ្ណនា

១១. ទុតិយស្ស បឋមេ អវាបុរេន្តិ វិវរន្តិ ទ្វារំ ឯតេនាតិ អវាបុរណំ. រជំ ហរន្តិ ឯតេនាតិ រជោហរណំ. កឡោបិហត្ថោតិ វិលីវមយភាជនហត្ថោ, ‘‘ចម្មមយភាជនហត្ថោ’’តិ ច វទន្តិ. ឆិន្នានិ វិសាណានិ ឯតស្សាតិ ឆិន្នវិសាណោ, ឧសភោ ច សោ ឆិន្នវិសាណោ ចាតិ ឧសភឆិន្នវិសាណោ. វិសេសនបរោយំ សមាសោ. អហិកុណបេន វាតិអាទិ អតិជេគុច្ឆប្បដិកូលកុណបទស្សនត្ថំ វុត្តំ. កណ្ឋេ អាសត្តេនាតិ កេនចិទេវ បច្ចត្ថិកេន អានេត្វា កណ្ឋេ ពទ្ធេន, ឱមុក្កេនាតិ អត្ថោ. អដ្ដោ អាតុរោ ទុគ្គន្ធបីឡាយ បីឡិតោ. អច្ចយស្ស បដិគ្គណ្ហនំ វា អធិវាសនំ. ឯវញ្ហិ សោ ការណេ ទេសិយមានេ តតោ វិគតោ នាម ហោតិ. តេនាហ ‘‘បដិគ្គណ្ហតូតិ ខមតូ’’តិ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

សីហនាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សឧបាទិសេសសុត្តវណ្ណនា

១២. ទុតិយេ ភវស្ស អប្បមត្តកតា នាម ឥត្តរកាលតាយាតិ អាហ ‘‘អច្ឆរាសង្ឃាតមត្តម្បី’’តិ.

សឧបាទិសេសសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. កោដ្ឋិកសុត្តវណ្ណនា

១៣. តតិយេ ទិដ្ឋធម្មោ វុច្ចតិ បច្ចក្ខភូតោ អត្តភាវោ, តស្មិំ វេទិតព្ពំ ផលំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ. តេនាហ ‘‘ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ’’តិ. ចតុប្បញ្ចក្ខន្ធផលតាយ សញ្ញាភវូបគំ កម្មំ ពហុវេទនីយំ. ឯកក្ខន្ធផលត្តា អសញ្ញាភវូបគំ កម្មំ ‘‘អប្បវេទនីយ’’ន្តិ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘អរូបាវចរកម្មំ ពហុកាលំ វេទិតព្ពផលត្តា ពហុវេទនីយំ, ឥតរំ អប្បវេទនីយំ. រូបារូបាវចរកម្មំ វា ពហុវេទនីយំ, បរិត្តំ កម្មំ អប្បវេទនីយ’’ន្តិ វទន្តិ. វេទនីយន្តិ បច្ចយន្តរសមវាយេ វិបាកុប្បាទនសមត្ថំ, ន អារទ្ធវិបាកមេវ. អវេទនីយន្តិ បច្ចយវេកល្លេន វិបច្ចិតុំ អសមត្ថំ អហោសិកម្មាទិភេទំ.

កោដ្ឋិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. សមិទ្ធិសុត្តវណ្ណនា

១៤. ចតុត្ថេ សមិទ្ធីតិ ថេរស្ស កិរ អត្តភាវោ សមិទ្ធោ អភិរូបោ បាសាទិកោ, តស្មា សមិទ្ធីត្វេវ សង្ខាតោ. តេនាហ ‘‘អត្តភាវសមិទ្ធតាយា’’តិអាទិ. រូបធាតុអាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន សទ្ទធាតុអាទិំ សង្គណ្ហាតិ.

សមិទ្ធិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥-៩. គណ្ឌសុត្តាទិវណ្ណនា

១៥-១៩. បញ្ចមេ មាតាបេត្តិកសម្ភវស្សាតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច និព្ពត្តេន មាតាបេត្តិកេន សុក្កសោណិតេន សម្ភូតស្ស. ឧច្ឆាទនធម្មស្សាតិ ឧច្ឆាទេតព្ពសភាវស្ស. បរិមទ្ទនធម្មស្សាតិ បរិមទ្ទិតព្ពសភាវស្ស. ឯត្ថ ច ឱទនកុម្មាសូបចយឧច្ឆាទនបទេហិ វឌ្ឍិ កថិតា, អនិច្ចភេទនវិទ្ធំសនបទេហិ ហានិ. បុរិមេហិ វា សមុទយោ, បច្ឆិមេហិ អត្ថង្គមោតិ ឯវំ ចាតុមហាភូតិកស្ស កាយស្ស វឌ្ឍិបរិហានិនិព្ពត្តិភេទា ទស្សិតា. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ. ឆដ្ឋាទីនិ ឧត្តានត្ថានិ.

គណ្ឌសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. វេលាមសុត្តវណ្ណនា

២០. ទសមេ សកុណ្ឌកភត្តន្តិ សកុណ្ឌកំ ឧត្តណ្ឌុលភត្តំ. បរិត្តេហិ សកុណ្ឌេហិ តណ្ឌុលេហិបិ សទ្ធិំ វិបក្កភត្តំ ឧត្តណ្ឌុលមេវ ហោតិ. ពិឡង្គំ វុច្ចតិ អារនាឡំ, ពិឡង្គតោ និព្ពត្តនតោ តទេវ កញ្ជិយតោ ជាតន្តិ កញ្ជិយំ, តំ ទុតិយំ ឯតស្សាតិ ពិឡង្គទុតិយំ, តំ កញ្ជិយទុតិយន្តិ វុត្តំ. អសក្ករិត្វាតិ ទេយ្យធម្មម្បិ បុគ្គលម្បិ អសក្ករិត្វា. ទេយ្យធម្មស្ស អសក្ករណំ អសម្បន្នការោ, បុគ្គលស្ស អសក្ករណំ អគរុករណំ. ទេយ្យធម្មំ អសក្ករោន្តោ ហិ ឧត្តណ្ឌុលាទិទោសសមន្នាគតំ អាហារំ ទេតិ, ន សម្បន្នំ ករោតិ. បុគ្គលំ អសក្ករោន្តោ និសីទនដ្ឋានំ អសម្មជ្ជិត្វា យត្ថ តត្ថ វា និសីទាបេត្វា យំ វា តំ វា ទារកំ បេសេត្វា ទេតិ. អចិត្តីកត្វាតិ ន ចិត្តិំ កត្វា, ន បូជេត្វាតិ អត្ថោ. បូជេន្តោ ហិ បូជេតព្ពវត្ថុំ ចិត្តេ ឋបេតិ, ន តតោ ពហិ ករោតិ. ចិត្តំ វា អច្ឆរិយំ កត្វា បដិបត្តិ ចិត្តីករណំ សម្ភាវនកិរិយា, តប្បដិក្ខេបតោ អចិត្តីករណំ អសម្ភាវនកិរិយា. អបវិទ្ធន្តិ ឧច្ឆិដ្ឋាទិឆឌ្ឌនីយធម្មំ វិយ អវខិត្តកំ. យោ ហិ ឆឌ្ឌេតុកាមោ ហុត្វា រោគិនោ សរីរេ ឱទនាទីនិ មជ្ជិត្វា វម្មិកេ រោគំ បក្ខិបន្តោ វិយ ទេតិ, អយំ អបវិទ្ធំ ទេតិ នាម. អនាគមនទិដ្ឋិកោតិ ‘‘អទ្ធា ឥមស្ស ទានស្ស ផលំ មម អាគច្ឆតី’’តិ ឯវំ យស្ស កម្មស្សកតទិដ្ឋិ អត្ថិ, សោ អាគមនទិដ្ឋិកោ. អយំ បន ន តាទិសោតិ អនាគមនទិដ្ឋិកោ, ផលំ បាដិកង្ខំ ហុត្វា ន ទេតីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ន កម្មញ្ច ផលញ្ច សទ្ទហិត្វា ទេតី’’តិ.

វេលាមោតិ ឯត្ថ មា-សទ្ទោ បដិសេធវចនោ. ជាតិគោត្តរូបភោគាទិគុណានំ វេលា មរិយាទា នត្ថិ ឯតស្មិន្តិ វេលាមោ. អថ វា យថាវុត្តគុណានំ វេលា មរិយាទា អមតិ ឱសានំ គច្ឆតិ ឯតស្មិន្តិ វេលាមោ, វេលំ វា មរិយាទំ អមតិ គច្ឆតិ អតិក្កមតីតិ វេលាមោ. តេនាហ ‘‘ជាតិគោត្ត…បេ… ឯវំលទ្ធនាមោ’’តិ. ទីយតីតិ ទានំ, ទានវត្ថុ. តំ អគ្គីយតិ និស្សជ្ជីយតិ ឯត្ថាតិ ទានគ្គំ. ទានំ វា គណ្ហន្តិ ឯត្ថាតិ ទានគ្គំ, ឯវំ ភត្តគ្គំ, បរិវេសនដ្ឋានំ. ទុកូលសន្ទនានីតិ រជតភាជនាទិនិស្សិតេ ទុកូលេ ខីរស្ស សន្ទនំ ឯតេសន្តិ ទុកូលសន្ទនានិ. កំសូបធារណានីតិ រជតមយទោហភាជនានិ. តេនាហ ‘‘រជតមយខីរបដិច្ឆកានី’’តិ. រជតមយានិ ខីរបដិច្ឆកានិ ខីរបដិគ្គហភាជនានិ ឯតេសន្តិ រជតមយខីរបដិច្ឆកានិ. សោធេយ្យាតិ មហប្ផលភាវករណេន វិសោធេយ្យ. មហប្ផលភាវប្បត្តិយា ហិ ទក្ខិណា វិសុជ្ឈតិ នាម.

មគ្គេនាគតំ អនិវត្តនសរណន្តិ ឥមិនា លោកុត្តរសរណគមនំ ទីបេតិ. អបរេតិអាទិនា លោកិយសរណគមនំ វុត្តំ. សរណំ នាម តិណ្ណំ រតនានំ ជីវិតបរិច្ចាគមយំ បុញ្ញំ សព្ពសម្បត្តិំ ទេតិ, តស្មា មហប្ផលតរន្តិ អធិប្បាយោ. ឥទញ្ច – ‘‘សចេ ត្វំ យថា គហិតំ សរណំ ន ភិន្ទិស្សសិ, ឯវាហំ តំ មារេមី’’តិ យទិបិ កោចិ តិណ្ហេន សត្ថេន ជីវិតា វោរោបេយ្យ, តថាបិ ‘‘នេវាហំ ពុទ្ធំ ន ពុទ្ធោតិ, ធម្មំ ន ធម្មោតិ, សង្ឃំ ន សង្ឃោតិ វទាមី’’តិ ទឡ្ហតរំ កត្វា គហិតស្ស វសេន វុត្តំ. មគ្គេនាគតន្តិ លោកុត្តរសីលំ សន្ធាយ វទតិ. អបរេតិអាទិនា បន លោកិយសីលំ វុត្តំ. សព្ពេសំ សត្តានំ ជីវិតទានាទិនិហិតទណ្ឌតាយ សកលលោកិយលោកុត្តរគុណាធិដ្ឋានតោ ចស្ស មហប្ផលមហានិសំសតា វេទិតព្ពា.

ឧបសិង្ឃនមត្តន្តិ ឃាយនមត្តំ. គទ្ទោហនមត្តន្តិ បាឋន្តរេ គោទោហនមត្តំ កាលន្តិ អត្ថោ. សោ ច ន សកលោ គោទោហនក្ខណោ អធិប្បេតោតិ ទស្សេតុំ ‘‘គាវិយា ឯកវារំ ថនអញ្ឆនមត្ត’’ន្តិ អត្ថោ វុត្តោ. អញ្ឆនមត្តន្តិ អាកឌ្ឍនមត្តំ. គាវិយា ថនំ គហេត្វា ឯកខីរពិន្ទុទុហនកាលមត្តម្បិ គទ្ទុហនមត្តន្តិ វទន្តិ. ឯត្តកម្បិ ហិ កាលំ យោ វសនគព្ភបរិវេណវិហារូបចារបរិច្ឆេទេន វា អបរិមាណាសុ លោកធាតូសុ សព្ពសត្តេ ហិតផរណំ មេត្តចិត្តំ ភាវេតុំ សក្កោតិ. ឥទំ តតោ យថាវុត្តទានាទិតោ មហប្ផលតរំ.

វេលាមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សីហនាទវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.