(២៥) ៥. អាបត្តិភយវគ្គោ

១. សង្ឃភេទកសុត្តវណ្ណនា

២៤៣. បញ្ចមស្ស បឋមេ វិវាទាធិករណាទីសូតិ វិវាទាធិករណំ អនុវាទាធិករណំ អាបត្តាធិករណំ កិច្ចាធិករណន្តិ ឥមេសុ ចតូសុ. តត្ថ ធម្មោតិ វា អធម្មោតិ វា អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ វិវទន្តានំ ភិក្ខូនំ យោ វិវាទោ, ឥទំ វិវាទាធិករណំ នាម. សីលវិបត្តិយា វា អាចារទិដ្ឋិអាជីវវិបត្តិយា វា អនុវទន្តានំ យោ អនុវាទោ ឧបវទនា ចេវ ចោទនា ច, ឥទំ អនុវាទាធិករណំ នាម. មាតិកាយ អាគតា បញ្ច, វិភង្គេ ទ្វេតិ សត្តបិ អាបត្តិក្ខន្ធា, ឥទំ អាបត្តាធិករណំ នាម. សង្ឃស្ស អបលោកនាទីនំ ចតុន្នំ កម្មានំ ករណំ, ឥទំ កិច្ចាធិករណំ នាម. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

សង្ឃភេទកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២-៣. អាបត្តិភយសុត្តាទិវណ្ណនា

២៤៤-៥. ទុតិយេ ភស្សតិ និរត្ថកភាវេន ខិបីយតីតិ ភស្មំ, ឆារិកា. តស្ស បុដំ ភណ្ឌិកា ភស្មបុដំ. តេនាហ ‘‘ភស្មបុដន្តិ ឆារិកាភណ្ឌិក’’ន្តិ. តតិយំ ឧត្តានត្ថមេវ.

អាបត្តិភយសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤-៧. សេយ្យាសុត្តាទិវណ្ណនា

២៤៦-៩. ចតុត្ថេ បេតាតិ បេច្ចភាវំ គតា. តេ បន យស្មា ឥធ កតកាលកិរិយា កាលេន កតជីវិតុច្ឆេទា ហោន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘កាលកតា វុច្ចន្តី’’តិ, មតាតិ អត្ថោ. អថ វា បេច្ចភវំ គតា, បេតូបបត្តិវសេន និព្ពត្តិំ ឧបគតាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘អថ វា បេតវិសយេ និព្ពត្តា បេតា នាមា’’តិ. ឯកេន បស្សេន សយិតុំ ន សក្កោន្តិ ទុក្ខុប្បត្តិតោ.

តេជុស្សទត្តាតិ ឥមិនា សីហស្ស អភីរុកភាវំ ទស្សេតិ. ភីរុកា សេសមិគា អត្តនោ អាសយំ បវិសិត្វា សន្តាសបុព្ពកំ យថា តថា សយន្តិ, សីហោ បន អភីរុកោ សភាវតោ សតោការី ភិក្ខុ វិយ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាវ សយតិ. តេនាហ ‘‘ទ្វេ បុរិមបាទេ’’តិអាទិ. ទក្ខិណេ បុរិមបាទេ វាមស្ស បុរិមបាទស្ស ឋបនវសេន ទ្វេ បុរិមបាទេ ឯកស្មិំ ឋានេ ឋបេត្វា. បច្ឆិមបាទេ វុត្តនយេនេវ ឥធាបិ ឯកស្មិំ ឋានេ ឋបនំ វេទិតព្ពំ, ឋិតោកាសសល្លក្ខណំ អភីរុកវសេនេវ. សីសំ បន ឧក្ខិបិត្វាតិអាទិនា វុត្តសីហកិរិយា អនុត្រស្តប្បពុជ្ឈនា វិយ អភីរុភាវសិទ្ធធម្មតាវសេនេវាតិ វេទិតព្ពា. សីហវិជម្ភនំ អតិវេលំ ឯកាការេ ឋបិតានំ សរីរាវយវានំ គមនាទិកិរិយាសុ យោគ្យភាវាបាទនត្ថំ. តិក្ខត្តុំ សីហនាទនទនំ អប្បេសក្ខមិគរាជេហិ បរិត្តាសបរិហរណត្ថំ.

អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, តថាគតសេយ្យាតិ ឥមិនា ចតុត្ថជ្ឈានសេយ្យា តថាគតសេយ្យា នាមាតិ ទស្សេតិ. សេតិ អព្យាវដភាវេន បវត្តតិ ឯត្ថាតិ សេយ្យា, ចតុត្ថជ្ឈានមេវ សេយ្យា ចតុត្ថជ្ឈានសេយ្យា. កិំ បន តំ ចតុត្ថជ្ឈានន្តិ? អានាបានចតុត្ថជ្ឈានំ. តត្ថ ហិ ឋត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា ភគវា អនុក្កមេន អគ្គមគ្គំ អធិគន្ត្វា តថាគតោ ជាតោតិ. តយិទំ បទដ្ឋានំ នាម ន សេយ្យា, តថាបិ យស្មា ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានសមនន្តរា ភគវា បរិនិព្ពាយី’’តិ មហាបរិនិព្ពានេ (ទី. និ. ២.២១៩) អាគតំ, តស្មា លោកិយចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិ ឯវ តថាគតសេយ្យាតិ កេចិ. ឯវំ សតិ បរិនិព្ពានកាលិកាវ តថាគតសេយ្យា អាបជ្ជតិ, ន ច ភគវា លោកិយចតុត្ថជ្ឈានសមាបជ្ជនពហុលោ វិហាសិ. អគ្គផលវសេន បវត្តំ បនេត្ថ ចតុត្ថជ្ឈានំ វេទិតព្ពំ. តត្ថ យថា សត្តានំ និទ្ទូបគមលក្ខណា សេយ្យា ភវង្គចិត្តវសេន ហោតិ, សា បន នេសំ បឋមជាតិសមន្វយា យេភុយ្យវុត្តិកា, ឯវំ ភគវតោ អរិយជាតិសមន្វយំ យេភុយ្យវុត្តិកំ អគ្គផលភូតំ ចតុត្ថជ្ឈានំ តថាគតសេយ្យាតិ វេទិតព្ពំ. បញ្ចមាទីនិ ឧត្តានត្ថានិ.

សេយ្យាសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. បឋមវោហារសុត្តវណ្ណនា

២៥០-២៥៣. អដ្ឋមេ អនរិយានន្តិ អសាធូនំ និហីនានំ. វោហារាតិ សំវោហារា អភិលាបា វា, ‘‘ទិដ្ឋំ មយា’’តិ ឯវំវាទិតា. ឯត្ថ ច តំតំសមុដ្ឋាបកចេតនាវសេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. នវមាទីសុ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

បឋមវោហារសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាបត្តិភយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បញ្ចមបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.