២. ឋានសុត្តវណ្ណនា

១៩២. ទុតិយេ សំវាសេនាតិ សហវាសេន. សីលំ វេទិតព្ពន្តិ ‘‘អយំ សុសីលោ វា ទុស្សីលោ វា’’តិ សហ វសន្តេន ឧបសង្កមន្តេន ជានិតព្ពោ. តញ្ច ខោ ទីឃេន អទ្ធុនា, ន ឥត្តរន្តិ តញ្ច សីលំ ទីឃេន កាលេន វេទិតព្ពំ, ន ឥត្តរេន. ទ្វីហតីហញ្ហិ សំយតាការោ ច សំវុតិន្ទ្រិយាការោ ច ន សក្កា ទស្សេតុំ. មនសិ ករោតាតិ តម្បិ ‘‘សីលមស្ស បរិគ្គហេស្សាមី’’តិ មនសិករោន្តេន បច្ចវេក្ខន្តេនេវ សក្កា ជានិតុំ, ន ឥតរេន. បញ្ញវតាតិ តម្បិ សប្បញ្ញេនេវ បណ្ឌិតេន. ពាលោ ហិ មនសិករោន្តោបិ ជានិតុំ ន សក្កោតិ.

សំវោហារេនាតិ អបរាបរំ កថនេន.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, វោហារំ ឧបជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, វាណិជោ សោ ន ព្រាហ្មណោ’’តិ. (ម. និ. ២.៤៥៧; សុ. និ. ៦១៩) –

ឯត្ថ ហិ ព្យវហារោ នាម. ‘‘ចត្តារោ អរិយវោហារា, ចត្តារោ អនរិយវោហារា’’តិ (ទី. និ. ៣.៣១៣) ឯត្ថ ចេតនា. ‘‘សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ’’តិ (ធ. ស. ១៣១៣-១៣១៥; មហានិ. ៧៣) ឯត្ថ បញ្ញត្តិ. ‘‘វោហារមត្តេន សោ វោហរេយ្យា’’តិ (សំ. និ. ១.២៥) ឯត្ថ កថាវោហារោ. ឥធាបិ ឯសោវ អធិប្បេតោ. ឯកច្ចស្ស ហិ សម្មុខាកថា បរម្មុខាកថាយ ន សមេតិ បរម្មុខាកថា សម្មុខាកថាយ. តថា បុរិមកថា បច្ឆិមកថាយ, បច្ឆិមកថា ច បុរិមកថាយ. សោ កថនេនេវ សក្កា ជានិតុំ ‘‘អសុចិ ឯសោ បុគ្គលោ’’តិ. សុចិសីលស្ស បន បុរិមំ បច្ឆិមេន, បច្ឆិមញ្ច បុរិមេន សមេតិ. សម្មុខាកថិតំ បរម្មុខាកថិតេន សមេតិ, បរម្មុខាកថិតញ្ច សម្មុខាកថិតេន, តស្មា កថនេន សក្កា សុចិភាវោ ជានិតុន្តិ បកាសេន្តោ ឯវមាហ.

ថាមោតិ ញាណថាមោ. យស្ស ហិ ញាណថាមោ នត្ថិ, សោ ឧប្បន្នេសុ ឧបទ្ទវេសុ គហេតព្ពំ គហណំ កត្តព្ពំ កិច្ចំ អបស្សន្តោ អទ្វារកឃរំ បវិដ្ឋោ វិយ ចរតិ. តេនាហ ‘‘អាបទាសុ, ភិក្ខវេ, ថាមោ វេទិតព្ពោ’’តិ.

សាកច្ឆាយាតិ សំកថាយ. ទុប្បញ្ញស្ស ហិ កថា ឧទកេ គេណ្ឌុ វិយ ឧប្បិលវតិ. បញ្ញវតោ កថេន្តស្ស បដិភានំ អនន្តំ ហោតិ. ឧទកវិប្ផន្ទិតេនេវ ហិ មច្ឆោ ខុទ្ទកោ វា មហន្តោ វាតិ ញាយតិ.

ញាតិវិនាសោតិ ចោររោគភយាទីហិ ញាតីនំ វិនាសោ. ភោគានំ ព្យសនំ ភោគព្យសនំ, រាជចោរាទិវសេន ភោគវិនាសោតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ. បញ្ហុម្មគ្គោតិ បញ្ហគវេសនំ, ញាតុំ ឥច្ឆិតស្ស អត្ថស្ស វីមំសនន្តិ អត្ថោ. អតប្បកន្តិ អតិត្តិករដ្ឋេន អតប្បកំ សាទុរសភោជនំ វិយ. សណ្ហន្តិ សុខុមសភាវំ.

ឋានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.