(១០) ៥. ពាលវគ្គវណ្ណនា

៩៩. បញ្ចមស្ស បឋមេ អនាគតំ ភារំ វហតីតិ អត្តនោ អសម្បត្តំ ភារំ វហតិ. អថេរោវ សមានោ ថេរេហិ វហិតព្ពំ ពីជនគ្គាហធម្មជ្ឈេសនាទិភារំ វហតីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៥៩-១៦០) បន យស្មា សម្មជ្ជនាទិនវវិធំ បុព្ពកិច្ចំ អាណត្តេនេវ កាតព្ពំ, បាតិមោក្ខញ្ច អាណត្តេនេវ ឧទ្ទិសិតព្ពំ, តស្មា តំ សព្ពំ វិនា អាណត្តិយា ករោន្តោ អនាគតំ ភារំ វហតិ នាមាតិ ទស្សេតុំ ‘‘សម្មជ្ជនី បទីបោ’’តិអាទិ វុត្តំ. យញ្ហិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧបោសថាគារំ សម្មជ្ជិតុ’’ន្តិអាទិនា នយេន បាឡិយំ អាគតំ. អដ្ឋកថាសុ ច –

‘‘សម្មជ្ជនី បទីបោ ច, ឧទកំ អាសនេន ច;

ឧបោសថស្ស ឯតានិ, ‘បុព្ពករណ’ន្តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឆន្ទបារិសុទ្ធិឧតុក្ខានំ, ភិក្ខុគណនា ច ឱវាទោ;

ឧបោសថស្ស ឯតានិ, ‘បុព្ពកិច្ច’ន្តិ វុច្ចតី’’តិ. (មហាវ. អដ្ឋ ១៦៨) –

ឯវំ ទ្វីហិ នាមេហិ នវវិធំ បុព្ពកិច្ចំ ទស្សិតំ, តំ អកត្វា ឧបោសថំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. តស្មា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុ’’ន្តិ វចនតោ ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ភិក្ខុនា ឧបោសថាគារំ សម្មជ្ជិតព្ពំ, បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេតព្ពំ, អាសនំ បញ្ញាបេតព្ពំ, បទីបោ កាតព្ពោ, អករោន្តោ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ.

ថេរេនបិ បតិរូបំ ញត្វា អាណាបេតព្ពំ, អាណាបេន្តេនបិ យំ កិញ្ចិ កម្មំ ករោន្តោ វា សទា កាលមេវ ឯកោ វា ភារនិត្ថរណកោ វា សរភាណកធម្មកថិកាទីសុ វា អញ្ញតរោ ន ឧបោសថាគារសម្មជ្ជនត្ថំ អាណាបេតព្ពោ, អវសេសា បន វារេន អាណាបេតព្ពា. សចេ អាណត្តោ សម្មជ្ជនិំ តាវកាលិកម្បិ ន លភតិ, សាខាភង្គំ កប្បិយំ ការេត្វា សម្មជ្ជិតព្ពំ, តម្បិ អលភន្តស្ស លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ. បទីបករណេបិ វុត្តនយេនេវ អាណាបេតព្ពោ, អាណាបេន្តេន ច ‘‘អមុកស្មិំ នាម ឱកាសេ តេលំ វា កបល្លិកា វា អត្ថិ, តំ គហេត្វា ករោហី’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ តេលាទីនិ នត្ថិ, បរិយេសិតព្ពានិ. បរិយេសិត្វា អលភន្តស្ស លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ. អបិ ច កបាលេ អគ្គិ ជាលេតព្ពោ. អាសនបញ្ញាបនាណត្តិយម្បិ វុត្តនយេនេវ អាណាបេតព្ពោ, អាណត្តេន ច សចេ ឧបោសថាគារេ អាសនានិ នត្ថិ, សង្ឃិកាវាសតោ អាហរិត្វា បញ្ញាបេត្វា បុន អាហរិតព្ពានិ, អាសនេសុ អសតិ កដសារកេបិ តដ្ដិកាយោបិ បញ្ញាបេតុំ វដ្ដតិ, តាសុបិ អសតិ សាខាភង្គានិ កប្បិយំ ការេត្វា បញ្ញាបេតព្ពានិ. កប្បិយការកំ អលភន្តស្ស លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ.

ឆន្ទបារិសុទ្ធីតិ ឯត្ថ ឧបោសថករណត្ថំ សន្និបតិតេ សង្ឃេ ពហិ ឧបោសថំ កត្វា អាគតេន សន្និបាតដ្ឋានំ គន្ត្វា កាយសាមគ្គិំ អទេន្តេន ឆន្ទោ ទាតព្ពោ. យោបិ គិលានោ វា កិច្ចប្បសុតោ វា, តេន បារិសុទ្ធិំ ទេន្តេន ឆន្ទោ ទាតព្ពោ. កថំ ទាតព្ពោ? ឯកស្ស ភិក្ខុនោ សន្តិកេ ‘‘ឆន្ទំ ទម្មិ, ឆន្ទំ មេ ហរ, ឆន្ទំ មេ អារោចេហី’’តិ អយមត្ថោ កាយេន វា វាចាយ វា ឧភយេន វា វិញ្ញាបេតព្ពោ. ឯវំ ទិន្នោ ហោតិ ឆន្ទោ. អកតូបោសថេន បន គិលានេន វា កិច្ចប្បសុតេន វា បារិសុទ្ធិ ទាតព្ពា. កថំ ទាតព្ពា? ឯកស្ស ភិក្ខុនោ សន្តិកេ ‘‘បារិសុទ្ធិំ ទម្មិ, បារិសុទ្ធិំ មេ ហរ, បារិសុទ្ធិំ មេ អារោចេហី’’តិ អយមត្ថោ កាយេន វា វាចាយ វា ឧភយេន វា វិញ្ញាបេតព្ពោ. ឯវំ ទិន្នា ហោតិ បារិសុទ្ធិ. តំ បន ទេន្តេន ឆន្ទោបិ ទាតព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ បារិសុទ្ធិំ ទេន្តេន ឆន្ទម្បិ ទាតុំ, សន្តិ សង្ឃស្ស ករណីយ’’ន្តិ. តត្ថ បារិសុទ្ធិទានំ សង្ឃស្សបិ អត្តនោបិ ឧបោសថករណំ សម្បាទេតិ, ន អវសេសំ សង្ឃកិច្ចំ. ឆន្ទទានំ សង្ឃស្សេវ ឧបោសថករណញ្ច សេសកិច្ចញ្ច សម្បាទេតិ, អត្តនោ បន ឧបោសថោ អកតោយេវ ហោតិ, តស្មា បារិសុទ្ធិំ ទេន្តេន ឆន្ទោបិ ទាតព្ពោ.

ឧតុក្ខានន្តិ ‘‘ហេមន្តាទីនំ ឧតូនំ ឯត្តកំ អតិក្កន្តំ, ឯត្តកំ អវសិដ្ឋ’’ន្តិ ឯវំ ឧតូនំ អាចិក្ខនំ. ភិក្ខុគណនាតិ ‘‘ឯត្តកា ភិក្ខូ ឧបោសថគ្គេ សន្និបតិតា’’តិ ភិក្ខូនំ គណនា. ឥទម្បិ ឧភយំ កត្វាវ ឧបោសថោ កាតព្ពោ. ឱវាទោតិ ភិក្ខុនោវាទោ. ន ហិ ភិក្ខូនីហិ យាចិតំ ឱវាទំ អនារោចេត្វា ឧបោសថំ កាតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខុនិយោ ហិ ‘‘ស្វេ ឧបោសថោ’’តិ អាគន្ត្វា ‘‘អយំ ឧបោសថោ ចាតុទ្ទសោ, បន្នរសោ’’តិ បុច្ឆិត្វា បុន ឧបោសថទិវសេ អាគន្ត្វា ‘‘ភិក្ខុនិសង្ឃោ, អយ្យ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស បាទេ វន្ទតិ, ឱវាទូបសង្កមនញ្ច យាចតិ, លភតុ កិរ, អយ្យ, ភិក្ខុនិសង្ឃោ ឱវាទូបសង្កមន’’ន្តិ ឯវំ ឱវាទំ យាចន្តិ. តំ ឋបេត្វា ពាលគិលានគមិយេ អញ្ញោ សចេបិ អារញ្ញកោ ហោតិ, អប្បដិគ្គហេតុំ ន លភតិ, តស្មា យេន សោ បដិគ្គហិតោ, តេន ភិក្ខុនា ឧបោសថគ្គេ បាតិមោក្ខុទ្ទេសកោ ភិក្ខុ ឯវំ វត្តព្ពោ ‘‘ភិក្ខុនិសង្ឃោ, ភន្តេ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស បាទេ វន្ទតិ, ឱវាទូបសង្កមនញ្ច យាចតិ, លភតុ កិរ, ភន្តេ, ភិក្ខុនិសង្ឃោ ឱវាទូបសង្កមន’’ន្តិ.

បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ កោចិ ភិក្ខុ ភិក្ខុនោវាទកោ សម្មតោ’’តិ. សចេ ហោតិ កោចិ ភិក្ខុ ភិក្ខុនោវាទកោ សម្មតោ, តតោ តេន សោ វត្តព្ពោ – ‘‘ឥត្ថន្នាមកោ ភិក្ខុ ភិក្ខុនោវាទកោ សម្មតោ, តំ ភិក្ខុនិសង្ឃោ ឧបសង្កមតូ’’តិ. សចេ នត្ថិ, តតោ តេន បុច្ឆិតព្ពំ – ‘‘កោ អាយស្មា ឧស្សហតិ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុ’’ន្តិ. សចេ កោចិ ឧស្សហតិ, សោបិ ច អដ្ឋហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ, តំ តត្ថេវ សម្មន្និត្វា ឱវាទប្បដិគ្គាហកោ វត្តព្ពោ – ‘‘ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ភិក្ខុនោវាទកោ សម្មតោ, តំ ភិក្ខុនិសង្ឃោ ឧបសង្កមតូ’’តិ. សចេ បន ន កោចិ ឧស្សហតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វត្តព្ពំ – ‘‘នត្ថិ កោចិ ភិក្ខុ ភិក្ខុនោវាទកោ សម្មតោ, បាសាទិកេន ភិក្ខុនិសង្ឃោ សម្បាទេតូ’’តិ. ឯត្តាវតា ហិ សិក្ខត្តយសង្គហិតំ សកលំ សាសនំ អារោចិតំ ហោតិ. តេន ភិក្ខុនា ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា បាដិបទេ ភិក្ខុនីនំ អារោចេតព្ពំ. បាតិមោក្ខម្បិ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អនជ្ឈិដ្ឋេន បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតព្ពំ, យោ ឧទ្ទិសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វចនតោ អនាណត្តេន ន ឧទ្ទិសិតព្ពំ. ‘‘ថេរាធេយ្យំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ ហិ វចនតោ សង្ឃត្ថេរោ វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យ, ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យោ តត្ថ ភិក្ខុ ព្យត្តោ បដិពលោ, តស្សាធេយ្យំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ វចនតោ នវកតរោ វា ថេរេន អាណត្តោ. ទុតិយាទីនិ ឧត្តានត្ថានេវ.

១០៩. ឯកាទសមេ ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ កុក្កុច្ចាយតីតិ ន កុក្កុច្ចាយិតុំ យុត្តកំ កុក្កុច្ចាយតិ. សូករមំសំ លភិត្វា ‘‘អច្ឆមំស’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយតិ, ‘‘សូករមំស’’ន្តិ ជានន្តោបិ ‘‘អច្ឆមំស’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយតិ, ន បរិភុញ្ជតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯវំ មិគមំសំ ‘‘ទីបិមំស’’ន្តិ, កាលេ សន្តេយេវ ‘‘កាលោ នត្ថី’’តិ, អប្បវារេត្វា ‘‘បវារិតោម្ហី’’តិ, បត្តេ រជស្មិំ អបតិតេយេវ ‘‘បតិត’’ន្តិ, អត្តានំ ឧទ្ទិស្ស មច្ឆមំសេ អកតេយេវ ‘‘មំ ឧទ្ទិស្ស កត’’ន្តិ កុក្កុច្ចាយតិ. កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ ន កុក្កុច្ចាយតីតិ កុក្កុច្ចាយិតុំ យុត្តំ ន កុក្កុច្ចាយតិ. អច្ឆមំសំ លភិត្វា ‘‘សូករមំស’’ន្តិ ន កុក្កុច្ចាយតិ, ‘‘អច្ឆមំស’’ន្តិ ជានន្តោបិ ‘‘សូករមំស’’ន្តិ ន កុក្កុច្ចាយតិ, មទ្ទិត្វា វីតិក្កមតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯវំ ទីបិមំសំ មិគមំសន្តិ…បេ… អត្តានំ ឧទ្ទិស្ស មច្ឆមំសេ កតេ ‘‘មំ ឧទ្ទិស្ស កត’’ន្តិ ន កុក្កុច្ចាយតីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពន្តិ សង្ឃភោគស្ស អបដ្ឋបនំ អវិចារណំ ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ នាម, តំ កុក្កុច្ចាយតិ. កុក្កុច្ចាយិតព្ពន្តិ តស្សេវ បដ្ឋបនំ វិចារណំ, តំ ន កុក្កុច្ចាយតី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ. តត្ថ សង្ឃភោគស្សាតិ សង្ឃស្ស ចតុបច្ចយបរិភោគត្ថាយ ទិន្នខេត្តវត្ថុតឡាកាទិកស្ស, តតោ ឧប្បន្នធញ្ញហិរញ្ញាទិកស្ស ច សង្ឃស្ស ភោគស្ស. អបដ្ឋបនន្តិ អសំវិទហនំ. តេនាហ ‘‘អវិចារណ’’ន្តិ. តស្សេវាតិ យថាវុត្តស្សេវ សង្ឃភោគស្ស.

ពាលវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.

៣. តតិយបណ្ណាសកំ