៧. គោបាលសុត្តវណ្ណនា

១៧. សត្តមេ តិស្សោ កថាតិ តិស្សោ អដ្ឋកថា, តិវិធា សុត្តស្ស អត្ថវណ្ណនាតិ អត្ថោ. ឯកេកំ បទំ នាឡំ មូលំ ឯតិស្សាតិ ឯវំសញ្ញិតា ឯកនាឡិកា. ឯកេកំ វា បទំ នាឡំ អត្ថនិគ្គមនមគ្គោ ឯតិស្សាតិ ឯកនាឡិកា. តេនាហ ‘‘ឯកេកស្ស បទស្ស អត្ថកថន’’ន្តិ. ចត្តារោ អំសា ភាគា អត្ថសល្លក្ខណូបាយា ឯតិស្សាតិ ចតុរស្សា. តេនាហ ‘‘ចតុក្កំ ពន្ធិត្វា កថន’’ន្តិ. និយមតោ និសិន្នស្ស អារទ្ធស្ស វត្តោ សំវត្តោ ឯតិស្សា អត្ថីតិ និសិន្នវត្តិកា, យថារទ្ធស្ស អត្ថស្ស វិសុំ វិសុំ បរិយោសាបិកាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បណ្ឌិតគោបាលកំ ទស្សេត្វា’’តិអាទិ. ឯកេកស្សបិ បទស្ស បិណ្ឌត្ថទស្សនវសេន ពហូនំ បទានំ ឯកជ្ឈំ អត្ថំ អកថេត្វា ឯកមេកស្ស បទស្ស អត្ថវណ្ណនា អយំ សព្ពត្ថ លព្ភតិ. ចតុក្កំ ពន្ធិត្វាតិ កណ្ហបក្ខេ ឧបមោបមេយ្យទ្វយំ, តថា សុក្កបក្ខេតិ ឥទំ ចតុក្កំ យោជេត្វា. អយំ ឯទិសេសុ ឯវ សុត្តេសុ លព្ភតិ. បរិយោសានគមនន្តិ កេចិ តាវ អាហុ ‘‘កណ្ហបក្ខេ ឧបមំ ទស្សេត្វា ឧបមា ច នាម យាវទេវ ឧបមេយ្យសម្បដិបាទនត្ថាតិ ឧបមេយ្យត្ថំ អាហរិត្វា សំកិលេសបក្ខនិទ្ទេសោ ច វោទានបក្ខវិភាវនត្ថាយាតិ សុក្កបក្ខម្បិ ឧបមោបមេយ្យវិភាគេន អាហរិត្វា សុត្តត្ថស្ស បរិយោសាបនំ. កណ្ហបក្ខេ ឧបមេយ្យំ ទស្សេត្វា បរិយោសានគមនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ’’តិ. អបរេ បន ‘‘កណ្ហបក្ខេ, សុក្កបក្ខេ ច តំតំឧបមូបមេយ្យត្ថានំ វិសុំ វិសុំ បរិយោសាបេត្វាវ កថនំ បរិយោសានគមន’’ន្តិ វទន្តិ. អយន្តិ និសិន្នវត្តិកា. ឥធាតិ ឥមស្មិំ គោបាលកសុត្តេ. សព្ពាចរិយានំ អាចិណ្ណាតិ សព្ពេហិបិ បុព្ពាចរិយេហិ អាចរិតា សំវណ្ណិតា, តថា ចេវ បាឡិ បវត្តាតិ.

អង្គីយន្តិ អវយវភាវេន ញាយន្តីតិ អង្គានិ, កោដ្ឋាសា. តានិ បនេត្ថ យស្មា សាវជ្ជសភាវានិ, តស្មា អាហ ‘‘អង្គេហីតិ អគុណកោដ្ឋាសេហី’’តិ. គោមណ្ឌលន្តិ គោសមូហំ. បរិហរិតុន្តិ រក្ខិតុំ. តំ បន បរិហរណំ បរិគ្គហេត្វា វិចរណន្តិ អាហ ‘‘បរិគ្គហេត្វា វិចរិតុ’’ន្តិ. វឌ្ឍិន្តិ គុន្នំ ពហុភាវំ ពហុគោរសតាសង្ខាតំ បរិវុទ្ធិំ. ‘‘ឯត្តកមិទ’’ន្តិ រូបីយតីតិ រូបំ, បរិមាណបរិច្ឆេទោបិ សរីររូបម្បីតិ អាហ ‘‘គណនតោ វា វណ្ណតោ វា’’តិ. ន បរិយេសតិ វិនដ្ឋភាវស្សេវ អជាននតោ. នីលាតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ. តេន សេតសពលាទិវណ្ណំ សង្គណ្ហាតិ.

ធនុសត្តិសូលាទីតិ ឯត្ថ ឥស្សាសាចរិយានំ គាវីសុ កតំ ធនុលក្ខណំ. កុមារភត្តិគណានំ គាវីសុ កតំ សត្តិលក្ខណំ. ឥស្សរភត្តិគណានំ គាវីសុ កតំ សូលលក្ខណន្តិ យោជនា. អាទិ-សទ្ទេន រាមវាសុទេវគណាទីនំ គាវីសុ កតំ ផរសុចក្កាទិលក្ខណំ សង្គណ្ហាតិ.

នីលមក្ខិកាតិ បិង្គលមក្ខិកា, ខុទ្ទកមក្ខិកា ឯវ វា. សដតិ រុជតិ ឯតាយាតិ សាដិកា, សំវឌ្ឍា សាដិកា អាសាដិកា. តេនាហ ‘‘វឌ្ឍន្តី’’តិអាទិ. ហារេតាតិ អបនេតា.

វាកេនាតិ វាកបដ្ដេន. ចីរកេនាតិ បិលោតិកេន. អន្តោវស្សេតិ វស្សកាលស្ស អព្ភន្តរេ. និគ្គាហន្តិ សុសុមារាទិគ្គាហរហិតំ. បីតន្តិ បានីយស្ស បីតភាវំ. សីហព្យគ្ឃាទិបរិស្សយេន សាសង្កោ សប្បដិភយោ.

បញ្ច អហានិ ឯកស្សាតិ បញ្ចាហិកោ, សោ ឯវ វារោតិ, បញ្ចាហិកវារោ. ឯវំ សត្តាហិកវារោបិ វេទិតព្ពោ. ចិណ្ណដ្ឋានន្តិ ចរិតដ្ឋានំ គោចរគ្គហិតដ្ឋានំ.

បិតិដ្ឋានន្តិ បិតរា កាតព្ពដ្ឋានំ, បិតរា កាតព្ពកិច្ចន្តិ អត្ថោ. យថារុចិំ គហេត្វា គច្ឆន្តីតិ គុន្នំ រុចិអនុរូបំ គោចរភូមិំ វា នទិបារំ វា គហេត្វា គច្ឆន្តិ. គោភត្តន្តិ កប្បាសដ្ឋិកាទិមិស្សំ គោភុញ្ជិតព្ពំ ភត្តំ. ភត្តគ្គហណេនេវ យាគុបិ សង្គហិតា.

ទ្វីហាការេហីតិ វុត្តំ អាការទ្វយំ ទស្សេតុំ ‘‘គណនតោ វា សមុដ្ឋានតោ វា’’តិ វុត្តំ. ឯវំ បាឡិយំ អាគតាតិ ‘‘ឧបចយោ សន្តតី’’តិ ជាតិំ ទ្វិធា ភិន្ទិត្វា ហទយវត្ថុំ អគ្គហេត្វា ទសាយតនានិ បញ្ចទស សុខុមរូបានីតិ ឯវំ រូបកណ្ឌបាឡិយំ (ធ. ស. ៦៦៦) អាគតា. បញ្ចវីសតិ រូបកោដ្ឋាសាតិ សលក្ខណតោ អញ្ញមញ្ញសង្ករាភាវតោ រូបភាគា. រូបកោដ្ឋាសាតិ វា វិសុំ វិសុំ អប្បវត្តិត្វា កលាបភាវេនេវ បវត្តនតោ រូបកលាបា. កោដ្ឋាសាតិ ច អំសា អវយវាតិ អត្ថោ. កោដ្ឋន្តិ វា សរីរំ, តស្ស អំសា កេសាទយោ កោដ្ឋាសាតិ អញ្ញេបិ អវយវា កោដ្ឋាសា វិយ កោដ្ឋាសា.

សេយ្យថាបីតិអាទិ ឧបមាសំសន្ទនំ. តត្ថ រូបំ បរិគ្គហេត្វាតិ យថាវុត្តំ រូបំ សលក្ខណតោ ញាណេន បរិគ្គណ្ហិត្វា. អរូបំ វវត្ថបេត្វាតិ តំ រូបំ និស្សាយ អារម្មណញ្ច កត្វា បវត្តមានេ វេទនាទិកេ ចត្តារោ ខន្ធេ អរូបន្តិ វវត្ថបេត្វា. រូបារូបំ បរិគ្គហេត្វាតិ បុន តត្ថ យំ រូប្បនលក្ខណំ, តំ រូបំ. តទញ្ញំ អរូបំ. ឧភយវិនិមុត្តំ កិញ្ចិ នត្ថិ អត្តា វា អត្តនិយំ វាតិ ឯវំ រូបារូបំ បរិគ្គហេត្វា. តទុភយញ្ច អវិជ្ជាទិនា បច្ចយេន សបច្ចយន្តិ បច្ចយំ សល្លក្ខេត្វា, អនិច្ចតាទិលក្ខណំ អារោបេត្វា យោ កលាបសម្មសនាទិក្កមេន កម្មដ្ឋានំ មត្ថកំ បាបេតុំ ន សក្កោតិ, សោ ន វឌ្ឍតីតិ យោជនា.

ឯត្តកំ រូបំ ឯកសមុដ្ឋានន្តិ ចក្ខាយតនំ, សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, កាយាយតនំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ, បុរិសិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ អដ្ឋវិធំ កម្មវសេន; កាយវិញ្ញត្តិ, វចីវិញ្ញត្តីតិ ឥទំ ទ្វយំ ចិត្តវសេនាតិ ឯត្តកំ រូបំ ឯកសមុដ្ឋានំ. សទ្ទាយតនមេកំ ឧតុចិត្តវសេន ទ្វិសមុដ្ឋានំ. រូបស្ស លហុតា, មុទុតា, កម្មញ្ញតាតិ ឯត្តកំ រូបំ ឧតុចិត្តាហារវសេន តិសមុដ្ឋានំ. រូបាយតនំ, គន្ធាយតនំ, រសាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, អាកាសធាតុ, អាបោធាតុ, កពឡីការោ អាហារោតិ ឯត្តកំ រូបំ ឧតុចិត្តាហារកម្មវសេន ចតុសមុដ្ឋានំ. ឧបចយោ, សន្តតិ, ជរតា, រូបស្ស អនិច្ចតាតិ ឯត្តកំ រូបំ ន កុតោចិ សមុដ្ឋាតីតិ ន ជានាតិ. សមុដ្ឋានតោ រូបំ អជានន្តោតិអាទីសុ វត្តព្ពំ ‘‘គណនតោ រូបំ អជានន្តោ’’តិអាទីសុ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

កម្មលក្ខណោតិ អត្តនា កតំ ទុច្ចរិតកម្មំ លក្ខណំ ឯតស្សាតិ កម្មលក្ខណោ, ពាលោ. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ពាលស្ស ពាលលក្ខណានិ. កតមានិ តីណិ? ទុច្ចិន្តិតចិន្តី ហោតិ, ទុព្ភាសិតភាសី, ទុក្កដកម្មការី. ឥមានិ ខោ…បេ… លក្ខណានី’’តិ (ម. និ. ៣.២៤៦; អ. និ. ៣.៣). អត្តនា កតំ សុចរិតកម្មំ លក្ខណំ ឯតស្សាតិ កម្មលក្ខណោ, បណ្ឌិតោ. វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតស្ស បណ្ឌិតលក្ខណានិ. កតមានិ តីណិ? សុចិន្តិតចិន្តី ហោតិ, សុភាសិតភាសី, សុកតកម្មការី. ឥមានិ ខោ…បេ… បណ្ឌិតលក្ខណានី’’តិ (ម. និ. ៣.២៥៣; អ. និ. ៣.៣). តេនាហ ‘‘កុសលាកុសលកម្មំ បណ្ឌិតពាលលក្ខណ’’ន្តិ.

ពាលេ វជ្ជេត្វា បណ្ឌិតេ ន សេវតីតិ យំ ពាលបុគ្គលេ វជ្ជេត្វា បណ្ឌិតសេវនំ អត្ថកាមេន កាតព្ពំ, តំ ន ករោតិ. តថាភូតស្ស ច អយមាទីនវោតិ ទស្សេតុំ បុន ‘‘ពាលេ វជ្ជេត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យំ ភគវតា ‘‘ឥទំ វោ កប្បតី’’តិ អនុញ្ញាតំ, តទនុលោមញ្ចេ, តំ កប្បិយំ. យំ ‘‘ឥទំ វោ ន កប្បតី’’តិ បដិក្ខិត្តំ, តទនុលោមញ្ចេ, តំ អកប្បិយំ. យំ កោសល្លសម្ភូតំ, តំ កុសលំ, តប្បដិបក្ខំ អកុសលំ. តទេវ សាវជ្ជំ, កុសលំ អនវជ្ជំ. អាបត្តិតោ អាទិតោ ទ្វេ អាបត្តិក្ខន្ធា គរុកំ, តទញ្ញំ លហុកំ. ធម្មតោ មហាសាវជ្ជំ គរុកំ, អប្បសាវជ្ជំ លហុកំ. សប្បដិការំ សតេកិច្ឆំ, អប្បដិការំ អតេកិច្ឆំ. ធម្មតានុគតំ ការណំ, ឥតរំ អការណំ. តំ អជានន្តោតិ កប្បិយាកប្បិយំ, គរុក-លហុកំ, សតេកិច្ឆាតេកិច្ឆំ អជានន្តោ សុវិសុទ្ធំ កត្វា សីលំ រក្ខិតុំ ន សក្កោតិ. កុសលាកុសលំ, សាវជ្ជានវជ្ជំ, ការណាការណំ អជានន្តោ ខន្ធាទីសុ អកុសលតាយ រូបារូបបរិគ្គហម្បិ កាតុំ ន សក្កោតិ, កុតោ តស្ស កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍនា. តេនាហ ‘‘កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតី’’តិ.

គោវណសទិសេ អត្តភាវេ ឧប្បជ្ជិត្វា តត្ថ ទុក្ខុប្បត្តិហេតុតោ មិច្ឆាវិតក្កា អាសាដិកា វិយាតិ អាសាដិកាតិ អាហ ‘‘អកុសលវិតក្កំ អាសាដិកំ អហារេត្វា’’តិ.

‘‘គណ្ឌោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ អធិវចន’’ន្តិ (សំ. និ. ៤.១០៣; អ. និ. ៨.៥៦; ៩.១៥) វចនតោ ឆហិ វណមុខេហិ វិស្សន្ទមានយូសោ គណ្ឌោ វិយ បិលោតិកាខណ្ឌេន ឆទ្វារេហិ វិស្សន្ទមានកិលេសាសុចិ អត្តភាវវណោ សតិសំវរេន បិទហិតព្ពោ, អយំ បន ឯវំ ន ករោតីតិ អាហ ‘‘យថា សោ គោបាលកោ វណំ ន បដិច្ឆាទេតិ, ឯវំ សំវរំ ន សម្បាទេតី’’តិ.

យថា ធូមោ ឥន្ធនំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជមានោ សណ្ហោ សុខុមោ, តំ តំ វិវរំ អនុបវិស្ស ព្យាបេន្តោ សត្តានំ ឌំសមកសាទិបរិស្សយំ វិនោទេតិ, អគ្គិជាលាសមុដ្ឋានស្ស បុព្ពង្គមោ ហោតិ, ឯវំ ធម្មទេសនាញាណស្ស ឥន្ធនភូតំ រូបារូបធម្មជាតំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជមានា សណ្ហា សុខុមា តំ តំ ខន្ធន្តរំ អាយតនន្តរញ្ច អនុបវិស្ស ព្យាបេតិ, សត្តានំ មិច្ឆាវិតក្កាទិបរិស្សយំ វិនោទេតិ, ញាណគ្គិជាលាសមុដ្ឋាបនស្ស បុព្ពង្គមោ ហោតិ, តស្មា ធូមោ វិយាតិ ធូមោតិ អាហ ‘‘គោបាលកោ ធូមំ វិយ ធម្មទេសនាធូមំ ន ករោតី’’តិ. អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគន្ត្វា និសិន្នស្ស កាតព្ពា តទនុច្ឆវិកា ធម្មកថា ឧបនិសិន្នកកថា. កតស្ស ទានាទិបុញ្ញស្ស អនុមោទនកថា អនុមោទនា. តតោតិ ធម្មកថាទីនំ អករណតោ. ‘‘ពហុស្សុតោ គុណវាតិ ន ជានន្តី’’តិ កស្មា វុត្តំ? ននុ អត្តនោ ជានាបនត្ថំ ធម្មកថាទិ ន កាតព្ពមេវាតិ? សច្ចំ ន កាតព្ពមេវ, សុទ្ធាសយេន បន ធម្មេ កថិតេ តស្ស គុណជាននំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘នាភាសមានំ ជានន្តិ, មិស្សំ ពាលេហិ បណ្ឌិតំ;

ភាសយេ ជោតយេ ធម្មំ, បគ្គណ្ហេ ឥសិនំ ធជ’’ន្តិ.

តរន្តិ ឱតរន្តិ ឯត្ថាតិ តិត្ថំ, នទិតឡាកាទីនំ នហានបានាទិអត្ថំ ឱតរណដ្ឋានំ. យថា បន តំ ឧទកេន ឱតិណ្ណសត្តានំ សរីរមលំ បវាហេតិ, បរិស្សមំ វិនោទេតិ, វិសុទ្ធិំ ឧប្បាទេតិ, ឯវំ ពហុស្សុតា អត្តនោ សមីបំ ឱតិណ្ណសត្តានំ ធម្មោទកេន ចិត្តមលំ បវាហេន្តិ, បរិស្សមំ វិនោទេន្តិ, វិសុទ្ធិំ ឧប្បាទេន្តិ, តស្មា តេ តិត្ថំ វិយាតិ តិត្ថំ. តេនាហ ‘‘តិត្ថភូតេ ពហុស្សុតភិក្ខូ’’តិ. ព្យញ្ជនំ កថំ រោបេតព្ពន្តិ, ភន្តេ, ឥទំ ព្យញ្ជនំ អយំ សទ្ទោ កថំ ឥមស្មិំ អត្ថេ រោបេតព្ពោ, កេន បការេន ឥមស្ស អត្ថស្ស វាចកោ ជាតោ. ‘‘និរូបេតព្ព’’ន្តិ វា បាឋោ, និរូបេតព្ពំ អយំ សភាវនិរុត្តិ កថមេត្ថ និរូឡ្ហាតិ អធិប្បាយោ. ឥមស្ស ភាសិតស្ស កោ អត្ថោតិ សទ្ទត្ថំ បុច្ឆតិ. ឥមស្មិំ ឋានេតិ ឥមស្មិំ បាឡិប្បទេសេ. បាឡិ កិំ វទតីតិ ភាវត្ថំ បុច្ឆតិ. អត្ថោ កិំ ទីបេតីតិ ភាវត្ថំ វា? សង្កេតត្ថំ វា. ន បរិបុច្ឆតីតិ វិមតិច្ឆេទនបុច្ឆាវសេន សព្ពសោ បុច្ឆំ ន ករោតិ. ន បរិបញ្ហតីតិ បរិ បរិ អត្តនោ ញាតុំ ឥច្ឆំ ន អាចិក្ខតិ, ន វិភាវេតិ. តេនាហ ‘‘ន ជានាបេតី’’តិ. តេតិ ពហុស្សុតភិក្ខូ. វិវរណំ នាម អត្ថស្ស វិភជិត្វា កថនន្តិ អាហ ‘‘ភាជេត្វា ន ទេសេន្តី’’តិ. អនុត្តានីកតន្តិ ញាណេន អបាកដីកតំ គុយ្ហំ បដិច្ឆន្នំ. ន ឧត្តានិំ ករោន្តីតិ សិនេរុបាទមូលេ វាលិកំ ឧទ្ធរន្តោ វិយ បថវីសន្ធារោទកំ វិវរិត្វា ទស្សេន្តោ វិយ ច ឧត្តានំ ន ករោន្តិ.

ឯវំ យស្ស ធម្មស្ស វសេន ពហុស្សុតា ‘‘តិត្ថ’’ន្តិ វុត្តា បរិយាយតោ. ឥទានិ តមេវ ធម្មំ និប្បរិយាយតោ ‘‘តិត្ថ’’ន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘យថា វា’’តិអាទិ វុត្តំ. ធម្មោ ហិ តរន្តិ ឱតរន្តិ ឯតេន និព្ពានំ នាម តឡាកន្តិ ‘‘តិត្ថ’’ន្តិ វុច្ចតិ. តេនាហ ភគវា សុមេធភូតោ –

‘‘ឯវំ កិលេសមលធោវំ, វិជ្ជន្តេ អមតន្តឡេ;

ន គវេសតិ តំ តឡាកំ, ន ទោសោ អមតន្តឡេ’’តិ. (ពុ. វំ. ២.១៤) –

ធម្មស្សេវ និព្ពានស្សោតរណតិត្ថភូតស្ស ឱតរណាការំ អជានន្តោ ‘‘ធម្មតិត្ថំ ន ជានាតី’’តិ វុត្តោ.

បីតាបីតន្តិ គោគណេ បីតំ អបីតញ្ច គោរូបំ ន ជានាតិ, ន វិន្ទតិ. អវិន្ទន្តោ ហិ ‘‘ន លភតី’’តិ វុត្តោ. ‘‘អានិសំសំ ន វិន្ទតី’’តិ វត្វា តស្ស អវិន្ទនាការំ ទស្សេន្តោ ‘‘ធម្មស្សវនគ្គំ គន្ត្វា’’តិអាទិមាហ.

អយំ លោកុត្តរោតិ បទំ សន្ធាយាហ ‘‘អរិយ’’ន្តិ. បច្ចាសត្តិញាយេន អនន្តរស្ស ហិ វិប្បដិសេធោ វា. អរិយសទ្ទោ វា និទ្ទោសបរិយាយោ ទដ្ឋព្ពោ. អដ្ឋង្គិកន្តិ ច វិសុំ ឯកជ្ឈញ្ច អដ្ឋង្គិកំ ឧបាទាយ គហេតព្ពំ, អដ្ឋង្គតា ពាហុល្លតោ ច. ឯវញ្ច កត្វា សត្តង្គស្សបិ អរិយមគ្គស្ស សង្គហោ សិទ្ធោ ហោតិ.

ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេតិអាទីសុ អវិសេសេន សតិបដ្ឋានា វុត្តា. តត្ថ កាយវេទនាចិត្តធម្មារម្មណា សតិបដ្ឋានា លោកិយា, តត្ថ សម្មោហវិទ្ធំសនវសេន បវត្តា និព្ពានារម្មណា លោកុត្តរាតិ ឯវំ ‘‘ឥមេ លោកិយា, ឥមេ លោកុត្តរា’’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ.

អនវសេសំ ទុហតីតិ បដិគ្គហណេ មត្តំ អជានន្តោ កិស្មិញ្ចិ ទាយកេ សទ្ធាហានិយា, កិស្មិញ្ចិ បច្ចយហានិយា អនវសេសំ ទុហតិ. វាចាយ អភិហារោ វាចាភិហារោ. បច្ចយានំ អភិហារោ បច្ចយាភិហារោ.

‘‘ឥមេ អម្ហេសុ គរុចិត្តីការំ ន ករោន្តី’’តិ ឥមិនា នវកានំ ភិក្ខូនំ សម្មាបដិបត្តិយា អភាវំ ទស្សេតិ អាចរិយុបជ្ឈាយេសុ បិតុបេមស្ស អនុបដ្ឋាបនតោ, តេន ច សិក្ខាគារវតាភាវទីបនេន សង្គហស្ស អភាជនភាវំ, តេន ថេរានំ តេសុ អនុគ្គហាភាវំ. ន ហិ សីលាទិគុណេហិ សាសនេ ថិរភាវប្បត្តា អននុគ្គហេតព្ពេ សព្រហ្មចារី អនុគ្គណ្ហន្តិ, និរត្ថកំ វា អនុគ្គហំ ករោន្តិ. តេនាហ ‘‘នវកេ ភិក្ខូ’’តិអាទិ. ធម្មកថាពន្ធន្តិ បវេណិអាគតំ បកិណ្ណកធម្មកថាមគ្គំ. សច្ចសត្តប្បដិសន្ធិបច្ចយាការប្បដិសំយុត្តំ សុញ្ញតាទីបនំ គុឡ្ហគន្ថំ. វុត្តវិបល្លាសវសេនាតិ ‘‘ន រូបញ្ញូ’’តិអាទីសុ វុត្តស្ស បដិសេធស្ស បដិក្ខេបវសេន អគ្គហណវសេន. យោជេត្វាតិ ‘‘រូបញ្ញូ ហោតីតិ គណនតោ វា វណ្ណតោ វា រូបំ ជានាតី’’តិអាទិនា, ‘‘តស្ស គោគណោបិ ន បរិហាយតិ, បញ្ចគោរសបរិភោគតោបិ ន បរិពាហិរោ ហោតី’’តិអាទិនា ច អត្ថំ យោជេត្វា. វេទិតព្ពោតិ តស្មិំ តស្មិំ បទេ យថារហំ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

គោបាលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ មនោរថបូរណិយា អង្គុត្តរនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ឯកាទសកនិបាតវណ្ណនាយ អនុត្តានត្ថទីបនា សមត្តា.

និដ្ឋិតា ច មនោរថបូរណិយា អង្គុត្តរនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

អនុត្តានត្ថបទវណ្ណនា.

និគមនកថាវណ្ណនា

មហាអដ្ឋកថាយ សារន្តិ អង្គុត្តរមហាអដ្ឋកថាយ សារំ. ឯកូនសដ្ឋិមត្តោតិ ថោកំ ឩនភាវតោ មត្តសទ្ទគ្គហណំ. មូលដ្ឋកថាសារន្តិ បុព្ពេ វុត្តអង្គុត្តរមហាអដ្ឋកថាយ សារមេវ អនុនិគមវសេន វទតិ. អថ វា មូលដ្ឋកថាសារន្តិ បោរាណដ្ឋកថាសុ អត្ថសារំ. តេនេទំ ទស្សេតិ – អង្គុត្តរមហាអដ្ឋកថាយ អត្ថសារំ អាទាយ ឥមំ មនោរថបូរណិំ ករោន្តោ សេសមហានិកាយានម្បិ មូលដ្ឋកថាសុ ឥធ វិនិយោគក្ខមំ អត្ថសារំ អាទាយ ឯវមកាសិន្តិ. មហាវិហារាធិវាសីនន្តិ ច ឥទំ បុរិមបច្ឆិមបទេហិ សទ្ធិំ សម្ពន្ធិតព្ពំ ‘‘មហាវិហារាធិវាសីនំ សមយំ បកាសយន្តី, មហាវិហារាធិវាសីនំ មូលដ្ឋកថាសារំ អាទាយា’’តិ. តេនាតិ បុញ្ញេន. ហោតុ សព្ពោ សុខី លោកោតិ កាមាវចរាទិវិភាគោ សព្ពោ សត្តលោកោ យថារហំ ពោធិត្តយាធិគមវសេន សម្បត្តេន និព្ពានសុខេន សុខី សុខិតោ ហោតូតិ សទេវកស្ស លោកស្ស អច្ចន្តំ សុខាធិគមាយ អត្តនោ បុញ្ញំ បរិណាមេតិ.

ឯត្តាវតា សមត្តាវ, សព្ពសោ វណ្ណនា អយំ;

វីសតិយា សហស្សេហិ, គន្ថេហិ បរិមាណតោ.

បោរាណានំ កថាមគ្គ-សារមេត្ថ យតោ ឋិតំ;

តស្មា សារត្ថមញ្ជូសា, ឥតិ នាមេន វិស្សុតា.

អជ្ឈេសិតោ នរិន្ទេន, សោហំ បរក្កមពាហុនា;

សទ្ធម្មដ្ឋិតិកាមេន, សាសនុជ្ជោតការិនា.

តេនេវ ការិតេ រម្មេ, បាសាទសតមណ្ឌិតេ;

នានាទុមគណាកិណ្ណេ, ភាវនាភិរតាលយេ.

សីតលូទកសម្បន្នេ, វសំ ជេតវនេ ឥមំ;

អត្ថព្យញ្ជនសម្បន្នំ, អកាសិំ សាធុសម្មតំ.

យំ សិទ្ធំ ឥមិនា បុញ្ញំ, យំ ចញ្ញំ បសុតំ មយា;

ឯតេន បុញ្ញកម្មេន, ទុតិយេ អត្តសម្ភវេ.

តាវតិំសេ បមោទេន្តោ, សីលាចារគុណេ រតោ;

អលគ្គោ បញ្ចកាមេសុ, បត្វាន បឋមំ ផលំ.

អន្តិមេ អត្តភាវម្ហិ, មេត្តេយ្យំ មុនិបុង្គវំ;

លោកគ្គបុគ្គលំ នាថំ, សព្ពសត្តហិតេ រតំ.

ទិស្វាន តស្ស ធីរស្ស, សុត្វា សទ្ធម្មទេសនំ;

អធិគន្ត្វា ផលំ អគ្គំ, សោភេយ្យំ ជិនសាសនំ.

សទា រក្ខន្តុ រាជានោ, ធម្មេនេវ ឥមំ បជំ;

និរតា បុញ្ញកម្មេសុ, ជោតេន្តុ ជិនសាសនំ.

ឥមេ ច បាណិនោ សព្ពេ, សព្ពទា និរុបទ្ទវា;

និច្ចំ កល្យាណសង្កប្បា, បប្បោន្តុ អមតំ បទន្តិ.

អង្គុត្តរដីកា សមត្តា.