(១២) ២. បច្ចោរោហណិវគ្គោ

១-៤. បឋមអធម្មសុត្តាទិវណ្ណនា

១១៣-៦. ទុតិយស្ស បឋមទុតិយានិ ឧត្តានត្ថានិ. តតិយេ ជានំ ជានាតីតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន ជានិតព្ពំ សព្ពំ ជានាតិ ឯវ. ន ហិ បទេសញាណេ ឋិតោ ជានិតព្ពំ សព្ពំ ជានាតិ. ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសេន ហិ អវិសេសគ្គហណេន ច ‘‘ជាន’’ន្តិ ឥមិនា និរវសេសំ ញេយ្យជាតំ បរិគ្គយ្ហតីតិ តព្ពិសយាយ ជាននកិរិយាយ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណមេវ ករណំ ភវិតុំ យុត្តំ, បករណវសេន ‘‘ភគវា’’តិ សទ្ទន្តរសន្និធានេន ច អយមត្ថោ វិភាវេតព្ពោ. បស្សិតព្ពមេវ បស្សតីតិ ទិព្ពចក្ខុបញ្ញាចក្ខុធម្មចក្ខុពុទ្ធចក្ខុសមន្តចក្ខុសង្ខាតេហិ ញាណចក្ខូហិ បស្សិតព្ពំ បស្សតិ ឯវ. អថ វា ជានំ ជានាតីតិ យថា អញ្ញេ សវិបល្លាសា កាមរូបបរិញ្ញាវាទិនោ ជានន្តាបិ វិបល្លាសវសេន ជានន្តិ, ន ឯវំ ភគវា. ភគវា បន បហីនវិបល្លាសត្តា ជានន្តោ ជានាតិ ឯវ, ទិដ្ឋិទស្សនស្ស អភាវា បស្សន្តោ បស្សតិយេវាតិ អត្ថោ. ចក្ខុ វិយ ភូតោតិ ទស្សនបរិណាយកដ្ឋេន ចក្ខុ វិយ ភូតោ. យថា ហិ ចក្ខុ សត្តានំ ទស្សនត្ថំ បរិណេតិ សាធេតិ, ឯវំ លោកស្ស យាថាវទស្សនសាធនតោបិ ទស្សនកិច្ចបរិណាយកដ្ឋេន ចក្ខុ វិយ ភូតោ, បញ្ញាចក្ខុមយត្តា វា សយម្ភុញាណេន បញ្ញាចក្ខុំ ភូតោ បត្តោតិ វា ចក្ខុភូតោ.

ញាណសភាវោតិ វិទិតករណដ្ឋេន ញាណសភាវោ. អវិបរីតសភាវដ្ឋេន បរិយត្តិធម្មប្បវត្តនតោ វា ហទយេន ចិន្តេត្វា វាចាយ និច្ឆារិតធម្មមយោតិ ធម្មភូតោ. តេនាហ ‘‘ធម្មសភាវោ’’តិ. ធម្មា វា ពោធិបក្ខិយា តេហិ ឧប្បន្នត្តា លោកស្ស ច តទុប្បាទនតោ, អនញ្ញសាធារណំ វា ធម្មំ បត្តោ អធិគតោតិ ធម្មភូតោ. សេដ្ឋដ្ឋេន ព្រហ្មភូតោតិ អាហ ‘‘សេដ្ឋសភាវោ’’តិ. អថ វា ព្រហ្មា វុច្ចតិ មគ្គោ, តេន ឧប្បន្នត្តា លោកស្ស ច តទុប្បាទនតោ, តញ្ច សយម្ភុញាណេន បត្តោតិ ព្រហ្មភូតោ. ចតុសច្ចធម្មំ វទតីតិ វត្តា. ចិរំ សច្ចប្បដិវេធំ បវត្តេន្តោ វទតីតិ បវត្តា. អត្ថំ នីហរិត្វាតិ ទុក្ខាទិអត្ថំ តត្ថាបិ បីឡនាទិអត្ថំ ឧទ្ធរិត្វា. បរមត្ថំ វា និព្ពានំ បាបយិតា និន្នេតា. អមតាធិគមបដិបត្តិទេសនាយ អមតសច្ឆិកិរិយំ សត្តេសុ ឧប្បាទេន្តោ អមតំ ទទាតីតិ អមតស្ស ទាតា. ពោធិបក្ខិយធម្មានំ តទាយត្តភាវតោ ធម្មសាមី. ចតុត្ថេ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

បឋមអធម្មសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥-៤២. សង្គារវសុត្តាទិវណ្ណនា

១១៧-១៥៤. បញ្ចមេ អប្បកាតិ ថោកា, ន ពហូ. អថាយំ ឥតរា បជាតិ យា បនាយំ អវសេសា បជា សក្កាយទិដ្ឋិតីរមេវ អនុធាវតិ, អយមេវ ពហុតរាតិ អត្ថោ. សម្មទក្ខាតេតិ សម្មា អក្ខាតេ សុកថិតេ. ធម្មេតិ តវ ទេសនាធម្មេ. ធម្មានុវត្តិនោតិ តំ ធម្មំ សុត្វា តទនុច្ឆវិកំ បដិបទំ បូរេត្វា មគ្គផលសច្ឆិករណេន ធម្មានុវត្តិនោ. មច្ចុនោ ឋានភូតន្តិ កិលេសមារសង្ខាតស្ស មច្ចុនោ និវាសដ្ឋានភូតំ. សុទុត្តរំ តរិត្វា បារមេស្សន្តីតិ យេ ជនា ធម្មានុវត្តិនោ, តេ ឯតំ សុទុត្តរំ ទុរតិក្កមំ មារធេយ្យំ តរិត្វា អតិក្កមិត្វា និព្ពានបារំ គមិស្សន្តិ.

កណ្ហំ ធម្មំ វិប្បហាយាតិ កាយទុច្ចរិតាទិភេទំ អកុសលំ ធម្មំ ជហិត្វា. សុក្កំ ភាវេថាតិ បណ្ឌិតោ ភិក្ខុ អភិនិក្ខមនតោ បដ្ឋាយ យាវ អរហត្តមគ្គា កាយសុចរិតាទិភេទំ សុក្កំ ធម្មំ ភាវេយ្យ. ឱកា អនោកមាគម្មាតិ ឱកំ វុច្ចតិ អាលយោ, អនោកំ វុច្ចតិ អនាលយោ. អាលយតោ និក្ខមិត្វា អនាលយសង្ខាតំ និព្ពានំ បដិច្ច អារព្ភ.

តត្រាភិរតិមិច្ឆេយ្យាតិ យស្មិំ អនាលយសង្ខាតេ វិវេកេ និព្ពានេ ឥមេហិ សត្តេហិ ទុរភិរមំ, តត្រាភិរតិមិច្ឆេយ្យ. ទុវិធេបិ កាមេតិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេ. ចិត្តក្លេសេហីតិ បញ្ចហិ នីវរណេហិ អត្តានំ បរិយោទបេយ្យ វោទាបេយ្យ, បរិសោធេយ្យាតិ អត្ថោ.

សម្ពោធិយង្គេសូតិ សម្ពោជ្ឈង្គេសុ. សម្មា ចិត្តំ សុភាវិតន្តិ សម្មា ហេតុនា នយេន ចិត្តំ សុដ្ឋុ ភាវិតំ វឌ្ឍិតំ. ជុតិមន្តោតិ អានុភាវវន្តោ, អរហត្តមគ្គញាណជុតិយា ខន្ធាទិភេទេ ធម្មេ ជោតេត្វា ឋិតាតិ អត្ថោ. តេ លោកេ បរិនិព្ពុតាតិ តេ ឥមស្មិំ ខន្ធាទិលោកេ បរិនិព្ពុតា នាម អរហត្តប្បត្តិតោ បដ្ឋាយ កិលេសវដ្ដស្ស ខេបិតត្តា សឧបាទិសេសេន, ចរិមចិត្តនិរោធេន ខន្ធវដ្ដស្ស ខេបិតត្តា អនុបាទិសេសេន ចាតិ ទ្វីហិ បរិនិព្ពានេហិ បរិនិព្ពុតា, អនុបាទានោ វិយ បទីបោ អបណ្ណត្តិកភាវំ គតាតិ អត្ថោ.

ឥតោ បរំ យាវ តតិយោ បណ្ណាសកោ, តាវ ឧត្តានត្ថមេវ.

សង្គារវសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តតិយបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.

៤. ចតុត្ថបណ្ណាសកំ

១៥៥-១៦៦. ចតុត្ថស្ស បឋមវគ្គោ ឧត្តានត្ថោយេវ.

១-៤៤. ព្រាហ្មណបច្ចោរោហណីសុត្តាទិវណ្ណនា

១៦៧-២១០. ទុតិយេ ច បឋមាទីនិ ឧត្តានត្ថានិ. ទសមេ បច្ឆាភូមិវាសិនោតិ បច្ចន្តទេសវាសិនោ. សេវាលមាលិកាតិ បាតោវ ឧទកំ ឱរោហិត្វា សេវាលញ្ចេវ ឧប្បលាទីនិ ច គហេត្វា អត្តនោ ឧទកសុទ្ធិកភាវជាននត្ថញ្ចេវ ‘‘លោកស្ស ច ឧទកេន សុទ្ធិ ហោតី’’តិ ឥមស្ស អត្ថស្ស ជាននត្ថញ្ច មាលំ កត្វា បិលន្ធនកា. ឧទកោរោហកាតិ បាតោ មជ្ឈន្ហេ សាយន្ហេ ច ឧទកឱរោហណកា. តេនាហ ‘‘សាយតតិយកំ ឧទកោរោហណានុយោគមនុយុត្តា’’តិ. ឯកាទសមាទីនិ ឧត្តានត្ថានិ. ចតុត្ថេ បណ្ណាសកេ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

ព្រាហ្មណបច្ចោរោហណីសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.