១៦. ឯកធម្មបាឡិ

(១៦) ៤. ឯកធម្មបាឡិ-ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា

៣២២. ចតុត្ថស្ស បឋមេ សញ្ញាណភូតាតិ ឧបលក្ខណភូតា. បញ្ចទសយោជនាវដ្ដក្ខន្ធាតិ បញ្ចទសយោជនក្ខន្ធបរិក្ខេបា. យថា ចាតិ ច-សទ្ទេន កទម្ពរុក្ខាទីនំ កប្បដ្ឋាយិភាវំ វិយ យោជនសតុព្ពេធាទិភាវំ សមុច្ចិនោតិ, ន បន ជម្ពុយា ជម្ពុទីបស្ស វិយ តេហិ អបរគោយានាទីនំ សញ្ញាណភាវំ. រាមណេយ្យកន្តិ រមណីយភាវំ. សេសបទេសូតិ វនរាមណេយ្យកាទិបទេសុ. ឧគ្គតំ កូលំ ឧស្សិតភាវោ ឯតស្សាតិ ឧក្កូលំ, វិគតំ អបគតំ កូលំ ឯតស្សាតិ វិកូលន្តិ អាហ – ‘‘ឧន្នតដ្ឋានំ និន្នដ្ឋាន’’ន្តិ ច. នន្ទិយាវដ្ដមច្ឆបិដ្ឋេនេវាតិ កុជ្ជកកុលិសកមច្ឆសង្ឃាតបិដ្ឋេនេវ.

៣២៣. ទុតិយាទីសុ ចត្តារោ អបាយា អញ្ញត្រ មនុស្សេហីតិ អធិប្បេតា, ន ទេវា អញ្ញត្រ មនុស្សេហីតិ ហីនាយ ជាតិយា អធិប្បេតត្តា. ឧបាទាយុបាទាយាបិ មជ្ឈិមទេសោ លព្ភតិ, យត្ថ គតិ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ ឧបាសកានំ ឧបាសិកានំ អញ្ញេសម្បិ កម្មវាទិកិរិយវាទិវិញ្ញុជាតិកានំ, យោ បតិរូបទេសោតិ វុច្ចតិ. តេនាហ – ‘‘សកលោបិ ហី’’តិអាទិ.

៣២៤. ឯឡាតិ ទោសោ. តេនាហ – ‘‘និទ្ទោសមុខាតិ អត្ថោ’’តិ.

៣២៦. តថាគតស្ស គុណេ ជានិត្វា ចក្ខុនាបិ ទស្សនំ ទស្សនមេវ, អជានិត្វា បន ទស្សនំ តិរច្ឆានគតានម្បិ ហោតិយេវាតិ អាហ – ‘‘យេ តថាគតស្ស គុណេ ជានិត្វា’’តិអាទិ.

៣២៧. បកាសេត្វា កថិតន្តិ សច្ចានិ បកាសេត្វា កថិតំ.

៣២៨. សុតានំ ធម្មានំ អសម្មោសោ ធារណន្តិ អាហ – ‘‘ធារេន្តីតិ ន បម្មុស្សន្តី’’តិ.

៣២៩. អត្ថានត្ថំ ឧបបរិក្ខន្តីតិ ‘‘អយំ ឥមិស្សា បាឡិយា អត្ថោ, អយំ ន អត្ថោ’’តិ អត្ថានត្ថំ ឧបបរិក្ខន្តិ. អនត្ថបរិហារេន ហិ អត្ថគ្គហណំ យថា អធម្មបរិវជ្ជនេន ធម្មប្បដិបត្តិ.

៣៣០. អនុលោមបដិបទន្តិ និព្ពានស្ស អនុលោមិកំ បដិបទំ.

៣៣១. សំវេគជនកេសុ ការណេសូតិ សំវេគជនកេសុ ជាតិអាទីសុ ការណេសុ. សំវេជនីយេសុ ឋានេសុ សហោត្តប្បញាណំ សំវេគោ.

៣៣២. ឧបាយេនាតិ យេន ឧបាយេន វដ្ដូបច្ឆេទោ, តេន ឧបាយេន. បធានវីរិយំ ករោន្តីតិ សម្មប្បធានសង្ខាតំ វីរិយំ ករោន្តិ ឧប្បាទេន្តិ.

៣៣៣. វវស្សជីយន្តិ វិស្សជ្ជីយន្តិ ឯត្ថ សង្ខារាតិ វវស្សគ្គោ, អសង្ខតា ធាតូតិ អាហ – ‘‘វវស្សគ្គោ វុច្ចតិ និព្ពាន’’ន្តិ.

៣៣៤. ឧត្តមន្នានន្តិ ឧត្តមានំ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ. ឧត្តមរសានន្តិ ឧត្តមានំ រសានំ. ឧញ្ឆាចារេនាតិ ឧញ្ឆាចរិយាយ កស្សចិ អបរិគ្គហភូតស្ស កិញ្ចិ អយាចិត្វា គហណំ ឧញ្ឆាចារោ. ឯត្ថ ចាតិអាទិនា អន្នាទីនំ អគ្គភាវោ នាម មនាបបរមោ ឥច្ឆិតក្ខណលាភោ, ន តេសំ លាភិតាមត្តន្តិ ទស្សេតិ. បដិលភន្តីតិ ទេន្តិ បណីតភាវេន. ភត្តស្ស ឯកបាតីតិ ឯកបាតិបូរំ ភត្តំ. ឥទំ កិំ នាមាតិ ‘‘ឥទំ អន្នគ្គរសគ្គំ នាម ហោតិ, ន ហោតី’’តិ បុច្ឆតិ. ឧញ្ឆេន កបាលាភតេនាតិ មិស្សកភត្តេន. យាបេន្តេតិ យាបនសីសេន យាបនហេតុំ ភត្តំ វទតិ. ឧបាទាយ អគ្គរសំ នាមាតិ តំ តំ ឧបាទាយុបាទាយ អន្នគ្គរសគ្គំ ទដ្ឋព្ពន្តិ ទស្សេតិ. ចក្កវត្តិអាហារតោ ហិ ចាតុមហារាជិកានំ អាហារោ អគ្គោតិ ឯវំ យាវ បរនិម្មិតវសវត្តិទេវា នេតព្ពំ.

៣៣៥. អត្ថរសោ នាម ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ ‘‘អរិយមគ្គានំ ផលភូតោ រសោ’’តិ កត្វា. ធម្មរសោ នាម ចត្តារោ មគ្គា ‘‘សាមញ្ញផលស្ស ហេតុភូតោ រសោ’’តិ កត្វា វិមុត្តិរសោ នាម អមតំ និព្ពានំ ‘‘សព្ពសង្ខារសមថោ’’តិ កត្វា.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ជម្ពុទីបបេយ្យាលោ និដ្ឋិតោ.